Vagbhata: Astangahrdayasutra 112

स्निग्धा स-वर्णा ग्रथिता नी-रुजा मुद्ग-संनिभा । पिटिका कफ-वाताभ्यां बालानाम् अजगल्लिका

snigdhā sa-varṇā grathitā nī-rujā mudga-saṃnibhā | piṭikā kapha-vātābhyāṃ bālānām ajagallikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यव-प्रख्या यव-प्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना । अ-वक्त्रा चालजी वृत्ता स्तोक-पूया घनोन्नता

yava-prakhyā yava-prakhyā tābhyāṃ māṃsāśritā ghanā | a-vaktrā cālajī vṛttā stoka-pūyā ghanonnatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तोक-पूया घनोन्नताः ग्रन्थयः पञ्च वा षड् वा कच्छपी कच्छपोन्नताः । कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद् वा पिटिका कठिनोग्र-रुक्

stoka-pūyā ghanonnatāḥ granthayaḥ pañca vā ṣaḍ vā kacchapī kacchaponnatāḥ | karṇasyordhvaṃ samantād vā piṭikā kaṭhinogra-ruk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालूकाभा पनसिका शोफस् त्व् अल्प-रुजः स्थिरः । हनु-संधि-समुद्भूतस् ताभ्यां पाषाण-गर्दभः

śālūkābhā panasikā śophas tv alpa-rujaḥ sthiraḥ | hanu-saṃdhi-samudbhūtas tābhyāṃ pāṣāṇa-gardabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाल्मली-कण्टकाकाराः पिटिकाः स-रुजो घनाः । मेदो-गर्भा मुखे यूनां ताभ्यां च मुख-दूषिकाः

śālmalī-kaṇṭakākārāḥ piṭikāḥ sa-rujo ghanāḥ | medo-garbhā mukhe yūnāṃ tābhyāṃ ca mukha-dūṣikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते पद्म-कण्टका ज्ञेया यैः पद्मम् इव कण्टकैः । चीयते नी-रुजैः श्वेतैः शरीरं कफ-वात-जैः

te padma-kaṇṭakā jñeyā yaiḥ padmam iva kaṇṭakaiḥ | cīyate nī-rujaiḥ śvetaiḥ śarīraṃ kapha-vāta-jaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तेन पिटिका वृत्ता पक्वोदुम्बर-संनिभा । महा-दाह-ज्वर-करी विवृता विवृतानना

pittena piṭikā vṛttā pakvodumbara-saṃnibhā | mahā-dāha-jvara-karī vivṛtā vivṛtānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गात्रेष्व् अन्तश् च वक्त्रस्य दाह-ज्वर-रुजान्विताः । मसूर-मात्रास् तद्-वर्णास् तत्-संज्ञाः पिटिका घनाः

gātreṣv antaś ca vaktrasya dāha-jvara-rujānvitāḥ | masūra-mātrās tad-varṇās tat-saṃjñāḥ piṭikā ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कष्ट-तराः स्फोटा विस्फोटाख्या महा-रुजाः । या पद्म-कर्णिकाकारा पिटिका पिटिकाचिता

tataḥ kaṣṭa-tarāḥ sphoṭā visphoṭākhyā mahā-rujāḥ | yā padma-karṇikākārā piṭikā piṭikācitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा विद्धा वात-पित्ताभ्यां ताभ्याम् एव च गर्दभी । मण्डला विपुलोत्सन्ना स-राग-पिटिकाचिता

sā viddhā vāta-pittābhyāṃ tābhyām eva ca gardabhī | maṇḍalā vipulotsannā sa-rāga-piṭikācitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षेति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु सानिलात् । पित्ताद् भवन्ति पिटिकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः

kakṣeti kakṣāsanneṣu prāyo deśeṣu sānilāt | pittād bhavanti piṭikāḥ sūkṣmā lājopamā ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशी महती त्व् एका गन्ध-नामेति कीर्तिता । घर्म-स्वेद-परीते ऽङ्गे पिटिकाः स-रुजो घनाः

tādṛśī mahatī tv ekā gandha-nāmeti kīrtitā | gharma-sveda-parīte 'ṅge piṭikāḥ sa-rujo ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजीका-वर्ण-संस्थान-प्रमाणा राजिकाह्वयाः । दोषैः पित्तोल्बणैर् मन्दैर् विसर्पति विसर्प-वत्

rājīkā-varṇa-saṃsthāna-pramāṇā rājikāhvayāḥ | doṣaiḥ pittolbaṇair mandair visarpati visarpa-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफो ऽ-पाकस् तनुस् ताम्रो ज्वर-कृज् जाल-गर्दभः । मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांस-दारणाः

śopho '-pākas tanus tāmro jvara-kṛj jāla-gardabhaḥ | malaiḥ pittolbaṇaiḥ sphoṭā jvariṇo māṃsa-dāraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षा-भागेषु जायन्ते ये ऽग्न्य्-आभाः साग्नि-रोहिणी । पञ्चाहात् सप्त-रात्राद् वा पक्षाद् वा हन्ति जीवितम्

kakṣā-bhāgeṣu jāyante ye 'gny-ābhāḥ sāgni-rohiṇī | pañcāhāt sapta-rātrād vā pakṣād vā hanti jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रि-लिङ्गा पिटिका वृत्ता जत्रूर्ध्वम् इरिवेल्लिका । विदारी-कन्द-कठिना विदारी कक्ष-वङ्क्षणे

tri-liṅgā piṭikā vṛttā jatrūrdhvam irivellikā | vidārī-kanda-kaṭhinā vidārī kakṣa-vaṅkṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदो-ऽनिल-कफैर् ग्रन्थिः स्नायु-मांस-सिराश्रयैः । भिन्नो वसाज्य-मध्व्-आभं स्रवेत् तत्रोल्बणो ऽनिलः

medo-'nila-kaphair granthiḥ snāyu-māṃsa-sirāśrayaiḥ | bhinno vasājya-madhv-ābhaṃ sravet tatrolbaṇo 'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करां उपपादयेत् । दुर्-गन्धं रुधिरं क्लिन्नं नाना-वर्णं ततो मलाः

māṃsaṃ viśoṣya grathitāṃ śarkarāṃ upapādayet | dur-gandhaṃ rudhiraṃ klinnaṃ nānā-varṇaṃ tato malāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात् तच् छर्करार्बुदम् । पाणि-पाद-तले संधौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते

tāṃ srāvayanti nicitāṃ vidyāt tac charkarārbudam | pāṇi-pāda-tale saṃdhau jatrūrdhvaṃ vopacīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्मीक-वच् छनैर् ग्रन्थिस् तद्-वद् बह्व्-अणुभिर् मुखैः । रुग्-दाह-कण्डू-क्लेदाढ्यैर् वल्मीको ऽसौ समस्त-जः

valmīka-vac chanair granthis tad-vad bahv-aṇubhir mukhaiḥ | rug-dāha-kaṇḍū-kledāḍhyair valmīko 'sau samasta-jaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः । ग्रन्थिः कील-वद् उत्सन्नो जायते कदरं तु तत्

śarkaronmathite pāde kṣate vā kaṇṭakādibhiḥ | granthiḥ kīla-vad utsanno jāyate kadaraṃ tu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेग-संधारणाद् वायुर् अपानो ऽपान-संश्रयम् । अणू-करोति बाह्यान्तर्-मार्गम् अस्य ततः शकृत्

vega-saṃdhāraṇād vāyur apāno 'pāna-saṃśrayam | aṇū-karoti bāhyāntar-mārgam asya tataḥ śakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्रान् निर्गच्छति व्याधिर् अयं रुद्ध-गुदो मतः । कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नख-मांसे स-रुग्-ज्वरम्

kṛcchrān nirgacchati vyādhir ayaṃ ruddha-gudo mataḥ | kuryāt pittānilaṃ pākaṃ nakha-māṃse sa-rug-jvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिप्यम् अ-क्षत-रोगं च विद्याद् उप-नखं च तम् । कृष्णो ऽभिघाताद् रूक्षश् च खरश् च कु-नखो नखः

cipyam a-kṣata-rogaṃ ca vidyād upa-nakhaṃ ca tam | kṛṣṇo 'bhighātād rūkṣaś ca kharaś ca ku-nakho nakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्ट-कर्दम-संस्पर्शात् कण्डू-क्लेदान्वितान्तराः । अङ्गुल्यो ऽलसम् इत्य् आहुस् तिलाभांस् तिल-कालकान्

duṣṭa-kardama-saṃsparśāt kaṇḍū-kledānvitāntarāḥ | aṅgulyo 'lasam ity āhus tilābhāṃs tila-kālakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णान् अ-वेदनांस् त्वक्-स्थान् माषांस् तान् एव चोन्नतान् । मषेभ्यस् तून्नत-तरांश् चर्म-कीलान् सितासितान्

kṛṣṇān a-vedanāṃs tvak-sthān māṣāṃs tān eva connatān | maṣebhyas tūnnata-tarāṃś carma-kīlān sitāsitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा-विधो जतु-मणिः सह-जो लोहितस् तु सः । कृष्णं सितं वा सह-जं मण्डलं लाञ्छनं समम्

tathā-vidho jatu-maṇiḥ saha-jo lohitas tu saḥ | kṛṣṇaṃ sitaṃ vā saha-jaṃ maṇḍalaṃ lāñchanaṃ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोक-क्रोधादि-कुपिताद् वात-पित्तान् मुखे तनु । श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं वक्त्राद् अन्य-त्र नीलिका

śoka-krodhādi-kupitād vāta-pittān mukhe tanu | śyāmalaṃ maṇḍalaṃ vyaṅgaṃ vaktrād anya-tra nīlikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परुषं परुष-स्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात् । पित्तात् ताम्रान्तम् आ-नीलं श्वेतान्तं कण्डु-मत् कफात्

paruṣaṃ paruṣa-sparśaṃ vyaṅgaṃ śyāvaṃ ca mārutāt | pittāt tāmrāntam ā-nīlaṃ śvetāntaṃ kaṇḍu-mat kaphāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ताद् रक्तान्तम् आ-ताम्रं सौषं चिमिचिमायते । वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति

raktād raktāntam ā-tāmraṃ sauṣaṃ cimicimāyate | vāyunodīritaḥ śleṣmā tvacaṃ prāpya viśuṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्वग् जायते पाण्दुः क्रमेण च वि-चेतना । अल्प-कण्डूर् अ-विक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः

tatas tvag jāyate pāṇduḥ krameṇa ca vi-cetanā | alpa-kaṇḍūr a-vikledā sā prasuptiḥ prasuptitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-सम्यग्-वमनोदीर्ण-पित्त-श्लेष्मान्न-निग्रहैः । मण्डलान्य् अति-कण्डूनि राग-वन्ति बहूनि च

a-samyag-vamanodīrṇa-pitta-śleṣmānna-nigrahaiḥ | maṇḍalāny ati-kaṇḍūni rāga-vanti bahūni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कोठः सो ऽनुबद्धस् तु कोठ इत्य् अभिधीयते । प्रोक्ताः षट्-त्रिंशद् इत्य् एते क्षुद्र-रोगा विभाग-शः

utkoṭhaḥ so 'nubaddhas tu koṭha ity abhidhīyate | proktāḥ ṣaṭ-triṃśad ity ete kṣudra-rogā vibhāga-śaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.