Vagbhata: Astangahrdayasutra 114

स्त्री-व्यवाय-निवृत्तस्य सहसा भजतो ऽथ-वा । दोषाध्युषित-संकीर्ण-मलिनाणु-रजः-पथाम्

strī-vyavāya-nivṛttasya sahasā bhajato 'tha-vā | doṣādhyuṣita-saṃkīrṇa-malināṇu-rajaḥ-pathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्य-योनिम् अन्-इच्छन्तीम् अ-गम्यां नव-सूतिकाम् । दूषितं स्पृशतस् तोयं रतान्तेष्व् अपि नैव वा

anya-yonim an-icchantīm a-gamyāṃ nava-sūtikām | dūṣitaṃ spṛśatas toyaṃ ratānteṣv api naiva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्धयिषया तीक्ष्णान् प्रलेपादीन् प्रयच्छतः । मुष्टि-दन्त-नखोत्पीडा-विष-वच्-छूक-पातनैः

vivardhayiṣayā tīkṣṇān pralepādīn prayacchataḥ | muṣṭi-danta-nakhotpīḍā-viṣa-vac-chūka-pātanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेग-निग्रह-दीर्घाति-खर-स्पर्श-विघट्टनैः । दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयो-विंशतिम् आमयान्

vega-nigraha-dīrghāti-khara-sparśa-vighaṭṭanaiḥ | doṣā duṣṭā gatā guhyaṃ trayo-viṃśatim āmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयन्त्य् उपदंशादीन् उपदंशो ऽत्र पञ्च-धा । पृथग् दोषैः स-रुधिरैः समस्तैश् चात्र मारुतात्

janayanty upadaṃśādīn upadaṃśo 'tra pañca-dhā | pṛthag doṣaiḥ sa-rudhiraiḥ samastaiś cātra mārutāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेढ्रे शोफो रुजश् चित्राः स्तम्भस् त्वक्-परिपोटनम् । पक्वोदुम्बर-संकाशः पित्तेन श्वयथुर् ज्वरः

meḍhre śopho rujaś citrāḥ stambhas tvak-paripoṭanam | pakvodumbara-saṃkāśaḥ pittena śvayathur jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मणा कठिनः स्निग्धः कण्डू-माञ् छीतलो गुरुः । शोणितेनासित-स्फोट-संभवो ऽस्र-स्रुतिर् ज्वरः

śleṣmaṇā kaṭhinaḥ snigdhaḥ kaṇḍū-māñ chītalo guruḥ | śoṇitenāsita-sphoṭa-saṃbhavo 'sra-srutir jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व-जे सर्व-लिङ्ग-त्वं श्वयथुर् मुष्कयोर् अपि । तीव्रा रुग् आशु-पचनं दरणं कृमि-संभवः

sarva-je sarva-liṅga-tvaṃ śvayathur muṣkayor api | tīvrā rug āśu-pacanaṃ daraṇaṃ kṛmi-saṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याप्यो रक्तोद्भवस् तेषां मृत्यवे संनिपात-जः । जायन्ते कुपितैर् दोषैर् गुह्यासृक्-पिशिताश्रयैः

yāpyo raktodbhavas teṣāṃ mṛtyave saṃnipāta-jaḥ | jāyante kupitair doṣair guhyāsṛk-piśitāśrayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर् बहिर् वा मेढ्रस्य कण्डूला मांस-कीलकाः । पिच्छिलास्र-स्रवा योनौ तद्-वच् च च्छत्त्र-संनिभाः

antar bahir vā meḍhrasya kaṇḍūlā māṃsa-kīlakāḥ | picchilāsra-sravā yonau tad-vac ca cchattra-saṃnibhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽर्शांस्य् उपेक्षया घ्नन्ति मेढ्र-पुंस्-त्वं भगार्तवं । गुह्यस्य बहिर् अन्तर् वा पिटिकाः कफ-रक्त-जाः

te 'rśāṃsy upekṣayā ghnanti meḍhra-puṃs-tvaṃ bhagārtavaṃ | guhyasya bahir antar vā piṭikāḥ kapha-rakta-jāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्षपा-मान-संस्थाना घनाः सर्षपिकाः स्मृताः । पिटिका बहवो दीर्घा दीर्यन्ते मध्यतश् च याः

sarṣapā-māna-saṃsthānā ghanāḥ sarṣapikāḥ smṛtāḥ | piṭikā bahavo dīrghā dīryante madhyataś ca yāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदना-रोम-हर्ष-वान् । कुम्भीका रक्त-पित्तोत्था जाम्बवास्थि-निभाशु-जा

so 'vamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṃ vedanā-roma-harṣa-vān | kumbhīkā rakta-pittotthā jāmbavāsthi-nibhāśu-jā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलजीं मेह-वद् विद्याद् उत्तमां पित्त-रक्त-जाम् । पिटिकां माष-मुद्गाभां पिटिका पिटिकाचिता

alajīṃ meha-vad vidyād uttamāṃ pitta-rakta-jām | piṭikāṃ māṣa-mudgābhāṃ piṭikā piṭikācitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णिका पुष्करस्येव ज्ञेया पुष्करिकेति सा । पाणिभ्यां भृश-संव्यूढे संव्यूढ-पिटिका भवेत्

karṇikā puṣkarasyeva jñeyā puṣkariketi sā | pāṇibhyāṃ bhṛśa-saṃvyūḍhe saṃvyūḍha-piṭikā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदितं मृदितं वस्त्र-संरब्धं वात-कोपतः । विषमा कठिना भुग्ना वायुनाष्ठीलिका स्मृता

mṛditaṃ mṛditaṃ vastra-saṃrabdhaṃ vāta-kopataḥ | viṣamā kaṭhinā bhugnā vāyunāṣṭhīlikā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरब्धं वात-कोपतः विमर्दनादि-दुष्टेन वायुना चर्म मेढ्र-जम् । निवर्तते स-रुग्-दाहं क्व-चित् पाकं च गच्छति

saṃrabdhaṃ vāta-kopataḥ vimardanādi-duṣṭena vāyunā carma meḍhra-jam | nivartate sa-rug-dāhaṃ kva-cit pākaṃ ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डितं ग्रन्थितं चर्म तत् प्रलम्बम् अधो मणेः । निवृत्त-संज्ञं स-कफं कण्डू-काठिन्य-वत् तु तत्

piṇḍitaṃ granthitaṃ carma tat pralambam adho maṇeḥ | nivṛtta-saṃjñaṃ sa-kaphaṃ kaṇḍū-kāṭhinya-vat tu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविलम्बम् अधो मणेः दुर्-ऊढं स्फुटितं चर्म निर्दिष्टम् अवपाटिका । वातेन दूषितं चर्म मणौ सक्तं रुणद्धि चेत्

pravilambam adho maṇeḥ dur-ūḍhaṃ sphuṭitaṃ carma nirdiṣṭam avapāṭikā | vātena dūṣitaṃ carma maṇau saktaṃ ruṇaddhi cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रोतो मूत्रं ततो ऽभ्येति मन्द-धारम् अ-वेदनम् । मणेर् विकाश-रोधश् च स निरुद्ध-मणिर् गदः

sroto mūtraṃ tato 'bhyeti manda-dhāram a-vedanam | maṇer vikāśa-rodhaś ca sa niruddha-maṇir gadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गं शूकैर् इवापूर्णं ग्रथिताख्यं कफोद्भवम् । शूक-दूषित-रक्तोत्था स्पर्श-हानिस् तद्-आह्वया

liṅgaṃ śūkair ivāpūrṇaṃ grathitākhyaṃ kaphodbhavam | śūka-dūṣita-raktotthā sparśa-hānis tad-āhvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्रैर् अणु-मुखैर् यत् तु मेहनं सर्वतश् चितम् । वात-शोणित-कोपेन तं विद्याच् छत-पोनकम्

chidrair aṇu-mukhair yat tu mehanaṃ sarvataś citam | vāta-śoṇita-kopena taṃ vidyāc chata-ponakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तासृग्भ्यां त्वचः पाकस् त्वक्-पाको ज्वर-दाह-वान् । मांस्-पाकः सर्व-जः सर्व-वेदनो मांस-शातनः

pittāsṛgbhyāṃ tvacaḥ pākas tvak-pāko jvara-dāha-vān | māṃs-pākaḥ sarva-jaḥ sarva-vedano māṃsa-śātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-रागैर् असितैः स्फोटैः पिटिकाभिश् च पीडितम् । मेहनं वेदना चोग्रा तं विद्याद् असृग्-अर्बुदम्

sa-rāgair asitaiḥ sphoṭaiḥ piṭikābhiś ca pīḍitam | mehanaṃ vedanā cogrā taṃ vidyād asṛg-arbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसार्बुदं प्राग् उदितं विद्रधिश् च त्रि-दोष-जः । कृष्णानि भूत्वा मांसानि विशीर्यन्ते समन्ततः

māṃsārbudaṃ prāg uditaṃ vidradhiś ca tri-doṣa-jaḥ | kṛṣṇāni bhūtvā māṃsāni viśīryante samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वानि संनिपातेन तान् विद्यात् तिल-कालकान् । मांसोत्थम् अर्बुदं पाकं विद्रधिं तिल-कालकान्

pakvāni saṃnipātena tān vidyāt tila-kālakān | māṃsottham arbudaṃ pākaṃ vidradhiṃ tila-kālakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरो वर्जयेद् एषां शेषाञ् छीघ्रम् उपाचरेत् । विंशतिर् व्यापदो योनेर् जायन्ते दुष्ट-भोजनात्

caturo varjayed eṣāṃ śeṣāñ chīghram upācaret | viṃśatir vyāpado yoner jāyante duṣṭa-bhojanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषम-स्थाङ्ग-शयन-भृश-मैथुन-सेवनैः । दुष्टार्तवाद् अपद्रवैर् बीज-दोषेण दैवतः

viṣama-sthāṅga-śayana-bhṛśa-maithuna-sevanaiḥ | duṣṭārtavād apadravair bīja-doṣeṇa daivataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनौ क्रुद्धो ऽनिलः कुर्याद् रुक्-तोदायाम-सुप्त-ताः । पिपीलिका-सृप्तिम् इव स्तम्भं कर्कश-तां स्वनम्

yonau kruddho 'nilaḥ kuryād ruk-todāyāma-supta-tāḥ | pipīlikā-sṛptim iva stambhaṃ karkaśa-tāṃ svanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फेनिलारुण-कृष्णाल्प-तनु-रूक्षार्तव-स्रुतिम् । स्रंसं वङ्क्षण-पार्श्वादौ व्यथां गुल्मं क्रमेण च

phenilāruṇa-kṛṣṇālpa-tanu-rūkṣārtava-srutim | sraṃsaṃ vaṅkṣaṇa-pārśvādau vyathāṃ gulmaṃ krameṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांस् तांश् च स्वान् गदान् व्यापद् वातिकी नाम सा स्मृता । सैवाति-चरणा शोफ-संयुक्ताति-व्यवायतः

tāṃs tāṃś ca svān gadān vyāpad vātikī nāma sā smṛtā | saivāti-caraṇā śopha-saṃyuktāti-vyavāyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापद् मैथुनाद् अति-बालायाः पृष्ठ-जङ्घोरु-वङ्क्षणम् । रुजन् संदूषयेद् योनिं वायुः प्राक्-चरणेति सा

vyāpad maithunād ati-bālāyāḥ pṛṣṭha-jaṅghoru-vaṅkṣaṇam | rujan saṃdūṣayed yoniṃ vāyuḥ prāk-caraṇeti sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेगोदावर्तनाद् योनिं प्रपीडयति मारुतः । सा फेनिलं रजः कृच्छ्राद् उदावृत्तं विमुञ्चति

vegodāvartanād yoniṃ prapīḍayati mārutaḥ | sā phenilaṃ rajaḥ kṛcchrād udāvṛttaṃ vimuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदावर्त्य विमुञ्चति इयं व्यापद् उदावृत्ता जात-घ्नी तु यदानिलः । जातं जातं सुतं हन्ति रौक्ष्याद् दुष्टार्तवोद्भवम्

udāvartya vimuñcati iyaṃ vyāpad udāvṛttā jāta-ghnī tu yadānilaḥ | jātaṃ jātaṃ sutaṃ hanti raukṣyād duṣṭārtavodbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्य्-आशिताया विषमं स्थितायाः सु-रते मरुत् । अन्नेनोत्पीडितो योनेः स्थितः स्रोतसि वक्रयेत्

aty-āśitāyā viṣamaṃ sthitāyāḥ su-rate marut | annenotpīḍito yoneḥ sthitaḥ srotasi vakrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सास्थि-मांसं मुखं तीव्र-रुजम् अन्तर्-मुखीति सा । वातलाहार-सेविन्यां जनन्यां कुपितो ऽनिलः

sāsthi-māṃsaṃ mukhaṃ tīvra-rujam antar-mukhīti sā | vātalāhāra-sevinyāṃ jananyāṃ kupito 'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रियो योनिम् अणु-द्वारां कुर्यात् सूची-मुखीति सा । वेग-रोधाद् ऋतौ वायुर् दुष्टो विण्-मूत्र-संग्रहम्

striyo yonim aṇu-dvārāṃ kuryāt sūcī-mukhīti sā | vega-rodhād ṛtau vāyur duṣṭo viṇ-mūtra-saṃgraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति योनेः शोषं च शुष्काख्या साति-वेदना । षड्-अहात् सप्त-रात्राद् वा शुक्रं गर्भाशयान् मरुत्

karoti yoneḥ śoṣaṃ ca śuṣkākhyā sāti-vedanā | ṣaḍ-ahāt sapta-rātrād vā śukraṃ garbhāśayān marut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वमेत् स-रुङ् नी-रुजो वा यस्याः सा वामिनी मता । योनौ वातोपतप्तायां स्त्री-गर्भे बीज-दोषतः

vamet sa-ruṅ nī-rujo vā yasyāḥ sā vāminī matā | yonau vātopataptāyāṃ strī-garbhe bīja-doṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यां सा वामिनी मता नृ-द्वेषिण्य् अ-स्तनी च स्यात् षण्ढ-संज्ञान्-उपक्रमा । दुष्टो विष्टभ्य योन्य्-आस्यं गर्भ-कोष्ठं च मारुतः

asyāṃ sā vāminī matā nṛ-dveṣiṇy a-stanī ca syāt ṣaṇḍha-saṃjñān-upakramā | duṣṭo viṣṭabhya yony-āsyaṃ garbha-koṣṭhaṃ ca mārutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुते विवृतां स्रस्तां वातिकीम् इव दुःखिताम् । उत्सन्न-मांसां ताम् आहुर् महा-योनिं महा-रुजाम्

kurute vivṛtāṃ srastāṃ vātikīm iva duḥkhitām | utsanna-māṃsāṃ tām āhur mahā-yoniṃ mahā-rujām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-स्वैर् दूषणैर् दुष्टं पित्तं योनिम् उपाश्रितम् । करोति दाह-पाकोषा-पूति-गन्धि-ज्वरान्विताम्

yathā-svair dūṣaṇair duṣṭaṃ pittaṃ yonim upāśritam | karoti dāha-pākoṣā-pūti-gandhi-jvarānvitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशोष्ण-भूरि-कुणप-नील-पीतासितार्तवाम् । सा व्यापत् पैत्तिकी रक्त-योन्य्-आख्यासृग्-अति-स्रुतेः

bhṛśoṣṇa-bhūri-kuṇapa-nīla-pītāsitārtavām | sā vyāpat paittikī rakta-yony-ākhyāsṛg-ati-sruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफो ऽभिष्यन्दिभिः क्रुद्धः कुर्याद् योनिम् अ-वेदनाम् । शीतलां कण्डुलां पाण्डु-पिच्छिलां तद्-विध-स्रुतिम्

kapho 'bhiṣyandibhiḥ kruddhaḥ kuryād yonim a-vedanām | śītalāṃ kaṇḍulāṃ pāṇḍu-picchilāṃ tad-vidha-srutim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा व्यापच् छ्लैष्मिकी वात-पित्ताभ्यां क्षीयते रजः । स-दाह-कार्श्य-वैवर्ण्यं यस्याः सा लोहित-क्षया

sā vyāpac chlaiṣmikī vāta-pittābhyāṃ kṣīyate rajaḥ | sa-dāha-kārśya-vaivarṇyaṃ yasyāḥ sā lohita-kṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तलाया नृ-संवासे क्षवथूद्गार-धारणात् । पित्त-युक्तेन मरुता योनिर् भवति दूषिता

pittalāyā nṛ-saṃvāse kṣavathūdgāra-dhāraṇāt | pitta-yuktena marutā yonir bhavati dūṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूना स्पर्शा-सहा सार्तिर् नील-पीतास्र-वाहिनी । वस्ति-कुक्षि-गुरु-त्वातीसारा-रोचक-कारिणी

śūnā sparśā-sahā sārtir nīla-pītāsra-vāhinī | vasti-kukṣi-guru-tvātīsārā-rocaka-kāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोणि-वङ्क्षण-रुक्-तोद-ज्वर-कृत् सा परिप्लुता । वात-श्लेष्मामय-व्याप्ता श्वेत-पिच्छिल-वाहिनी

śroṇi-vaṅkṣaṇa-ruk-toda-jvara-kṛt sā pariplutā | vāta-śleṣmāmaya-vyāptā śveta-picchila-vāhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपप्लुता स्मृता योनिर् विप्लुताख्या त्व् अ-धावनात् । संजात-जन्तुः कण्डूला कण्ड्वा चाति-रति-प्रिया

upaplutā smṛtā yonir viplutākhyā tv a-dhāvanāt | saṃjāta-jantuḥ kaṇḍūlā kaṇḍvā cāti-rati-priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-काल-वाहनाद् वायुः श्लेष्म-रक्त-विमूर्छितः । कर्णिकां जनयेद् योनौ रजो-मार्ग-निरोधिनीम्

a-kāla-vāhanād vāyuḥ śleṣma-rakta-vimūrchitaḥ | karṇikāṃ janayed yonau rajo-mārga-nirodhinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कर्णिनी त्रिभिर् दोषैर् योनि-गर्भाशयाश्रितैः । यथा-स्वोपद्रव-करैर् व्यापत् सा सांनिपातिकी

sā karṇinī tribhir doṣair yoni-garbhāśayāśritaiḥ | yathā-svopadrava-karair vyāpat sā sāṃnipātikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति योनि-गदा नारी यैः शुक्रं न प्रतीच्छति । ततो गर्भं न गृह्णाति रोगांश् चाप्नोति दारुणान्

iti yoni-gadā nārī yaiḥ śukraṃ na pratīcchati | tato garbhaṃ na gṛhṇāti rogāṃś cāpnoti dāruṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.