Vagbhata: Astangahrdayasutra 116

मथ्यमाने जल-निधाव् अमृतार्थं सुरासुरैः । जातः प्राग् अमृतोत्पत्तेः पुरुषो घोर-दर्शनः

mathyamāne jala-nidhāv amṛtārthaṃ surāsuraiḥ | jātaḥ prāg amṛtotpatteḥ puruṣo ghora-darśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्त-तेजाश् चतुर्-दंष्ट्रो हरि-केशो ऽनलेक्षणः । जगद् विषण्णं तं दृष्ट्वा तेनासौ विष-संज्ञितः

dīpta-tejāś catur-daṃṣṭro hari-keśo 'nalekṣaṇaḥ | jagad viṣaṇṇaṃ taṃ dṛṣṭvā tenāsau viṣa-saṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुङ्-कृतो ब्रह्मणा मूर्ती ततः स्थावर-जङ्गमे । सो ऽध्यतिष्ठन् निजं रूपम् उज्झित्वा वञ्चनात्मकम्

huṅ-kṛto brahmaṇā mūrtī tataḥ sthāvara-jaṅgame | so 'dhyatiṣṭhan nijaṃ rūpam ujjhitvā vañcanātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरम् इत्य् उल्बणं वीर्ये यत् कन्देषु प्रतिष्ठितम् । कालकूटेन्द्रवत्साख्य-शृङ्गी-हालाहलादिकम्

sthiram ity ulbaṇaṃ vīrye yat kandeṣu pratiṣṭhitam | kālakūṭendravatsākhya-śṛṅgī-hālāhalādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्प-लूतादि-दंष्ट्रासु दारुणं जङ्गमं विषम् । स्थावरं जङ्गमं चेति विषं प्रोक्तम् अ-कृत्रिमम्

sarpa-lūtādi-daṃṣṭrāsu dāruṇaṃ jaṅgamaṃ viṣam | sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ceti viṣaṃ proktam a-kṛtrimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्रिमं गर-संज्ञं तु क्रियते विविधौषधैः । हन्ति योग-वशेनाशु चिराच् चिर-तराच् च तत्

kṛtrimaṃ gara-saṃjñaṃ tu kriyate vividhauṣadhaiḥ | hanti yoga-vaśenāśu cirāc cira-tarāc ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफ-पाण्डूदरोन्माद-दुर्-नामादीन् करोति वा । तीक्ष्णोष्ण-रूक्ष-विशदं व्यवाय्य् आशु-करं लघु

śopha-pāṇḍūdaronmāda-dur-nāmādīn karoti vā | tīkṣṇoṣṇa-rūkṣa-viśadaṃ vyavāyy āśu-karaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकाषि सूक्ष्मम् अ-व्यक्त-रसं विषम-पाकि च । ओजसो विपरीतं तत् तीक्ष्णाद्यैर् अन्वितं गुणैः

vikāṣi sūkṣmam a-vyakta-rasaṃ viṣama-pāki ca | ojaso viparītaṃ tat tīkṣṇādyair anvitaṃ guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-पित्तोत्तरं नॄणां सद्यो हरति जीवितम् । विषं हि देहं संप्राप्य प्राग् दूषयति शोणितम्

vāta-pittottaraṃ nṝṇāṃ sadyo harati jīvitam | viṣaṃ hi dehaṃ saṃprāpya prāg dūṣayati śoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफ-पित्तानिलांश् चानु समं दोषान् सहाशयान् । ततो हृदयम् आस्थाय देहोच्छेदाय कल्पते

kapha-pittānilāṃś cānu samaṃ doṣān sahāśayān | tato hṛdayam āsthāya dehocchedāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे पूर्वे प्रजायते । जिह्वायाः श्याव-ता स्तम्भो मूर्छा त्रासः क्लमो वमिः

sthāvarasyopayuktasya vege pūrve prajāyate | jihvāyāḥ śyāva-tā stambho mūrchā trāsaḥ klamo vamiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये वेपथुः स्वेदो दाहः कण्ठे च वेदना । विषं चामाशयं प्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम्

dvitīye vepathuḥ svedo dāhaḥ kaṇṭhe ca vedanā | viṣaṃ cāmāśayaṃ prāptaṃ kurute hṛdi vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालु-शोषस् तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् । दुर्-बले हरिते शूने जायेते चास्य लोचने

tālu-śoṣas tṛtīye tu śūlaṃ cāmāśaye bhṛśam | dur-bale harite śūne jāyete cāsya locane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वाशय-गते तोद-हिध्मा-कासान्त्र-कूजनम् । चतुर्थे जायते वेगे शिरसश् चाति-गौरवम्

pakvāśaya-gate toda-hidhmā-kāsāntra-kūjanam | caturthe jāyate vege śirasaś cāti-gauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफ-प्रसेको वैवर्ण्यं पर्व-भेदश् च पञ्चमे । सर्व-दोष-प्रकोपश् च पक्वाधाने च वेदना

kapha-praseko vaivarṇyaṃ parva-bhedaś ca pañcame | sarva-doṣa-prakopaś ca pakvādhāne ca vedanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठे संज्ञा-प्रणाशश् च सु-भृशं चातिसार्यते । स्कन्ध-पृष्ठ-कटी-भङ्गो भवेन् मृत्युश् च सप्तमे

ṣaṣṭhe saṃjñā-praṇāśaś ca su-bhṛśaṃ cātisāryate | skandha-pṛṣṭha-kaṭī-bhaṅgo bhaven mṛtyuś ca saptame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमे विष-वेगे तु वान्तं शीताम्बु-सेचिनम् । सर्पिर्-मधुभ्यां संयुक्तम् अ-गदं पाययेद् द्रुतम्

prathame viṣa-vege tu vāntaṃ śītāmbu-secinam | sarpir-madhubhyāṃ saṃyuktam a-gadaṃ pāyayed drutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये पूर्व-वद् वान्तं विरिक्तं चानुपाययेत् । तृतीये ऽ-गद-पानं तु हितं नस्यं तथाञ्जनम्

dvitīye pūrva-vad vāntaṃ viriktaṃ cānupāyayet | tṛtīye '-gada-pānaṃ tu hitaṃ nasyaṃ tathāñjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थे स्नेह-संयुक्तम् अ-गदं प्रतियोजयेत् । पञ्चमे मधुक-क्वाथ-माक्षिकाभ्यां युतं हितम्

caturthe sneha-saṃyuktam a-gadaṃ pratiyojayet | pañcame madhuka-kvātha-mākṣikābhyāṃ yutaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठे ऽतीसार-वद् सिद्धिर् अवपीडश् तु सप्तमे । मूर्ध्नि काक-पदं कृत्वा सासृग् वा पिशितं क्षिपेत्

ṣaṣṭhe 'tīsāra-vad siddhir avapīḍaś tu saptame | mūrdhni kāka-padaṃ kṛtvā sāsṛg vā piśitaṃ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशातक्य् अग्निकः पाठा सूर्यवल्ल्य्-अमृताभयाः । शेलुः शिरीषः किणिही हरिद्रे क्षौद्र-साह्वया

kośātaky agnikaḥ pāṭhā sūryavally-amṛtābhayāḥ | śeluḥ śirīṣaḥ kiṇihī haridre kṣaudra-sāhvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्नवे त्रि-कटुकं बृहत्यौ शारिवे बला । एषां यवागूं निर्यूहे शीतां स-घृत-माक्षिकाम्

punarnave tri-kaṭukaṃ bṛhatyau śārive balā | eṣāṃ yavāgūṃ niryūhe śītāṃ sa-ghṛta-mākṣikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युञ्ज्याद् वेगान्तरे सर्व-विष-घ्नीं कृत-कर्मणः । तद्-वन् मधूक-मधुक-पद्म-केसर-चन्दनैः

yuñjyād vegāntare sarva-viṣa-ghnīṃ kṛta-karmaṇaḥ | tad-van madhūka-madhuka-padma-kesara-candanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्जनं तगरं कुष्ठं हरितालं मनःशिला । फलिनी त्रि-कटु स्पृक्का नागपुष्पं स-केसरम्

añjanaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā | phalinī tri-kaṭu spṛkkā nāgapuṣpaṃ sa-kesaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेणुर् मधुकं मांसी रोचना काकमालिका । श्रीवेष्टकं सर्ज-रसः शताह्वा कुङ्कुमं बला

hareṇur madhukaṃ māṃsī rocanā kākamālikā | śrīveṣṭakaṃ sarja-rasaḥ śatāhvā kuṅkumaṃ balā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमाल-पत्त्र-तालीश-भूर्जोशीर-निशा-द्वयम् । कन्योपवासिनी स्नाता शुक्ल-वासा मधु-द्रुतैः

tamāla-pattra-tālīśa-bhūrjośīra-niśā-dvayam | kanyopavāsinī snātā śukla-vāsā madhu-drutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्ल-वासा मधु-प्लुतैः द्वि-जान् अभ्यर्च्य तैः पुष्ये कल्पयेद् अ-गदोत्तमम् । वैद्यश् चात्र तदा मन्त्रं प्रयतात्मा पठेद् इमम्

śukla-vāsā madhu-plutaiḥ dvi-jān abhyarcya taiḥ puṣye kalpayed a-gadottamam | vaidyaś cātra tadā mantraṃ prayatātmā paṭhed imam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमः पुरुष-सिंहाय नमो नारायणाय च । यथासौ नाभिजानाति रणे कृष्ण-पराजयम्

namaḥ puruṣa-siṃhāya namo nārāyaṇāya ca | yathāsau nābhijānāti raṇe kṛṣṇa-parājayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेन सत्य-वाक्येन अ-गदो मे प्रसिध्यतु । नमो वैडूर्यमाते हुलु हुलु रक्ष मां सर्व-विषेभ्यः

etena satya-vākyena a-gado me prasidhyatu | namo vaiḍūryamāte hulu hulu rakṣa māṃ sarva-viṣebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-शेष-विष-वेताल-ग्रह-कार्मण-पाप्मसु । मरक-व्याधि-दुर्-भिक्ष-युद्धाशनि-भयेषु च

a-śeṣa-viṣa-vetāla-graha-kārmaṇa-pāpmasu | maraka-vyādhi-dur-bhikṣa-yuddhāśani-bhayeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पान-नस्याञ्जनालेप-मणि-बन्धादि-योजितः । एष चन्द्रोदयो नाम शान्ति-स्वस्त्य्-अयनं परम्

pāna-nasyāñjanālepa-maṇi-bandhādi-yojitaḥ | eṣa candrodayo nāma śānti-svasty-ayanaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णं विष-घ्नौषधिभिर् हतं वा दावाग्नि-वातातप-शोषितं वा । स्व-भावतो वा न गुणैः सु-युक्तं दूषी-विषाख्यां विषम् अभ्युपैति

jīrṇaṃ viṣa-ghnauṣadhibhir hataṃ vā dāvāgni-vātātapa-śoṣitaṃ vā | sva-bhāvato vā na guṇaiḥ su-yuktaṃ dūṣī-viṣākhyāṃ viṣam abhyupaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीर्याल्प-भावाद् अ-विभाव्यम् एतत् कफावृतं वर्ष-गणानुबन्धि । तेनार्दितो भिन्न-पुरीष-वर्णो दुष्टास्र-रोगी तृड्-अ-रोचकार्तः

vīryālpa-bhāvād a-vibhāvyam etat kaphāvṛtaṃ varṣa-gaṇānubandhi | tenārdito bhinna-purīṣa-varṇo duṣṭāsra-rogī tṛḍ-a-rocakārtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्छन् वमन् गद्गद-वाग् विमुह्यन् भवेच् च दूष्योदर-लिङ्ग-जुष्टः । आमाशय-स्थे कफ-वात-रोगी पक्वाशय-स्थे ऽनिल-पित्त-रोगी

mūrchan vaman gadgada-vāg vimuhyan bhavec ca dūṣyodara-liṅga-juṣṭaḥ | āmāśaya-sthe kapha-vāta-rogī pakvāśaya-sthe 'nila-pitta-rogī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेन् नरो ध्वस्त-शिरो-रुहाङ्गो विलून-पक्षः स यथा विहङ्गः । स्थितं रसादिष्व् अथ-वा विचित्रान् करोति धातु-प्रभवान् विकारान्

bhaven naro dhvasta-śiro-ruhāṅgo vilūna-pakṣaḥ sa yathā vihaṅgaḥ | sthitaṃ rasādiṣv atha-vā vicitrān karoti dhātu-prabhavān vikārān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्-वाता-जीर्ण-शीताभ्र-दिवा-स्वप्ना-हिताशनैः । दुष्टं दूषयते धातून् अतो दूषी-विषं स्मृतम्

prāg-vātā-jīrṇa-śītābhra-divā-svapnā-hitāśanaiḥ | duṣṭaṃ dūṣayate dhātūn ato dūṣī-viṣaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूषी-विषार्तं सु-स्विन्नम् ऊर्ध्वं चाधश् च शोधितम् । दूषी-विषारिम् अ-गदं लेहयेन् मधुनाप्लुतम्

dūṣī-viṣārtaṃ su-svinnam ūrdhvaṃ cādhaś ca śodhitam | dūṣī-viṣārim a-gadaṃ lehayen madhunāplutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी लोध्रम् एला सुवर्चिका । कुटन्नटं नतं कुष्ठं यष्टी चन्दन-गैरिकम्

pippalyo dhyāmakaṃ māṃsī lodhram elā suvarcikā | kuṭannaṭaṃ nataṃ kuṣṭhaṃ yaṣṭī candana-gairikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूषी-विषारिर् नाम्नायं न चान्य-त्रापि वार्यते । विष-दिग्धेन विद्धस् तु प्रताम्यति मुहुर् मुहुः

dūṣī-viṣārir nāmnāyaṃ na cānya-trāpi vāryate | viṣa-digdhena viddhas tu pratāmyati muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वि-वर्ण-भावं भजते विषादं चाशु गच्छति । कीटैर् इवावृतं चास्य गात्रं चिमिचिमायते

vi-varṇa-bhāvaṃ bhajate viṣādaṃ cāśu gacchati | kīṭair ivāvṛtaṃ cāsya gātraṃ cimicimāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोणि-पृष्ठ-शिरः-स्कन्ध-संधयः स्युः स-वेदनाः । कृष्ण-दुष्टास्र-विस्रावी तृण्-मूर्छा-ज्वर-दाह-वान्

śroṇi-pṛṣṭha-śiraḥ-skandha-saṃdhayaḥ syuḥ sa-vedanāḥ | kṛṣṇa-duṣṭāsra-visrāvī tṛṇ-mūrchā-jvara-dāha-vān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टि-कालुष्य-वमथु-श्वास-कास-करः क्षणात् । आ-रक्त-पीत-पर्य्-अन्तः श्याव-मध्यो ऽति-रुग् व्रणः

dṛṣṭi-kāluṣya-vamathu-śvāsa-kāsa-karaḥ kṣaṇāt | ā-rakta-pīta-pary-antaḥ śyāva-madhyo 'ti-rug vraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूयते पच्यते सद्यो गत्वा मांसं च कृष्ण-ताम् । प्रक्लिन्नं शीर्यते ऽभीक्ष्णं स-पिच्छिल-परिस्रवम्

śūyate pacyate sadyo gatvā māṃsaṃ ca kṛṣṇa-tām | praklinnaṃ śīryate 'bhīkṣṇaṃ sa-picchila-parisravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्याद् अ-मर्म-विद्धस्य हृदयावरणं द्रुतम् । शल्यम् आकृष्य तप्तेन लोहेनानु दहेद् व्रणम्

kuryād a-marma-viddhasya hṛdayāvaraṇaṃ drutam | śalyam ākṛṣya taptena lohenānu dahed vraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ-वा मुष्कक-श्वेता-सोम-त्वक्-ताम्रवल्लितः । शिरीषाद् गृध्रनख्याश् च क्षारेण प्रतिसारयेत्

atha-vā muṣkaka-śvetā-soma-tvak-tāmravallitaḥ | śirīṣād gṛdhranakhyāś ca kṣāreṇa pratisārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकनासा-प्रतिविषा-व्याघ्री-मूलैश् च लेपयेत् । कीट-दष्ट-चिकित्सां च कुर्यात् तस्य यथार्हतः

śukanāsā-prativiṣā-vyāghrī-mūlaiś ca lepayet | kīṭa-daṣṭa-cikitsāṃ ca kuryāt tasya yathārhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणे तु पूति-पिशिते क्रिया पित्त-विसर्प-वत् । सौभाग्यार्थं स्त्रियो भर्त्रे राज्ञे वा-रति-चोदिताः

vraṇe tu pūti-piśite kriyā pitta-visarpa-vat | saubhāgyārthaṃ striyo bhartre rājñe vā-rati-coditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरम् आहार-संपृक्तं यच्छन्त्य् आसन्न-वर्तिनः । नाना-प्राण्य्-अङ्ग-शमल-विरुद्धौषधि-भस्मनाम्

garam āhāra-saṃpṛktaṃ yacchanty āsanna-vartinaḥ | nānā-prāṇy-aṅga-śamala-viruddhauṣadhi-bhasmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषाणां चाल्प-वीर्याणां योगो गर इति स्मृतः । तेन पाण्दुः कृशो ऽल्पाग्निः कास-श्वास-ज्वरार्दितः

viṣāṇāṃ cālpa-vīryāṇāṃ yogo gara iti smṛtaḥ | tena pāṇduḥ kṛśo 'lpāgniḥ kāsa-śvāsa-jvarārditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुना प्रतिलोमेन स्वप्न-चिन्ता-परायणः । महोदर-यकृत्-प्लीही दीन-वाग् दुर्-बलो ऽलसः

vāyunā pratilomena svapna-cintā-parāyaṇaḥ | mahodara-yakṛt-plīhī dīna-vāg dur-balo 'lasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफ-वान् सतताध्मातः शुष्क-पाद-करः क्षयी । स्वप्ने गोमायु-मार्जार-नकुल-व्याल-वानरान्

śopha-vān satatādhmātaḥ śuṣka-pāda-karaḥ kṣayī | svapne gomāyu-mārjāra-nakula-vyāla-vānarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायः पश्यति शुष्कांश् च वनस्पति-जलाशयान् । मन्यते कृष्णम् आत्मानं गौरो गौरं च कालकः

prāyaḥ paśyati śuṣkāṃś ca vanaspati-jalāśayān | manyate kṛṣṇam ātmānaṃ gauro gauraṃ ca kālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वि-कर्ण-नासा-नयनं पश्येत् तद्-विहतेन्द्रियः । एतैर् अन्यैश् च बहुभिः क्लिष्टो घोरैर् उपद्रवैः

vi-karṇa-nāsā-nayanaṃ paśyet tad-vihatendriyaḥ | etair anyaiś ca bahubhiḥ kliṣṭo ghorair upadravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरार्तो नाशम् आप्नोति कश्-चित् सद्यो ऽ-चिकित्सितः । गरार्तो वान्त-वान् भुक्त्वा तत् पथ्यं पान-भोजनम्

garārto nāśam āpnoti kaś-cit sadyo '-cikitsitaḥ | garārto vānta-vān bhuktvā tat pathyaṃ pāna-bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध-हृच् छीलयेद् धेम सूत्र-स्थान-विधेः स्मरन् । शर्करा-क्षौद्र-संयुक्तं चूर्णं ताप्य-सुवर्णयोः

śuddha-hṛc chīlayed dhema sūtra-sthāna-vidheḥ smaran | śarkarā-kṣaudra-saṃyuktaṃ cūrṇaṃ tāpya-suvarṇayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेहः प्रशमयन्त्य् उग्रं सर्व-योग-कृतं विषम् । मूर्वामृता-नत-कणा-पटोली-चव्य-चित्रकान्

lehaḥ praśamayanty ugraṃ sarva-yoga-kṛtaṃ viṣam | mūrvāmṛtā-nata-kaṇā-paṭolī-cavya-citrakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचा-मुस्त-विडङ्गानि तक्र-कोष्णाम्बु-मस्तुभिः । पिबेद् रसेन वाम्लेन गरोपहत-पावकः

vacā-musta-viḍaṅgāni takra-koṣṇāmbu-mastubhiḥ | pibed rasena vāmlena garopahata-pāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारावतामिष-शठी-पुष्कराह्व-शृतं हिमम् । गर-तृष्णा-रुजा-कास-श्वास-हिध्मा-ज्वरापहम्

pārāvatāmiṣa-śaṭhī-puṣkarāhva-śṛtaṃ himam | gara-tṛṣṇā-rujā-kāsa-śvāsa-hidhmā-jvarāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्य्-ऊषणं पञ्च-लवणं मञ्जिष्ठां रजनी-द्वयम् । सूक्ष्मैलां त्रिवृतां पत्त्रं विडङ्गानीन्द्रवारुणीम् ॥ ५९+१ ॥ मधुकं चेति स-क्षौद्रं गो-विषाणे निधापयेत् । तस्माद् उष्णाम्बुना मात्रां प्राग्-भक्तं योजयेत् तथा ॥ ५९+२ ॥ विषं भुक्तं जरां याति निर्-विषे ऽपि न दोष-कृत् । लाक्षा-प्रियङ्गु-मञ्जिष्ठाः स-मृणाल-हरेणुकाः ॥ ५९+३ ॥ स-यष्ट्य्-आह्वा मधु-युता बस्त-पित्तेन कल्पिताः । निखनेद् गो-विषाण-स्थाः सप्त-रात्रं मही-तले ॥ ५९+४ ॥ तत्र कृत्वा मणिं हेम्ना बद्धं हस्तेन धारयेत् । संस्पृष्टं स-विषं तेन सद्यो भवति निर्-विषम् ॥ ५९+५ ॥ विष-प्रकृति-कालान्न-दोष-दूष्यादि-संगमे । विष-संकटम् उद्दिष्टं शतस्यैको ऽत्र जीवति

try-ūṣaṇaṃ pañca-lavaṇaṃ mañjiṣṭhāṃ rajanī-dvayam | sūkṣmailāṃ trivṛtāṃ pattraṃ viḍaṅgānīndravāruṇīm || 59+1 || madhukaṃ ceti sa-kṣaudraṃ go-viṣāṇe nidhāpayet | tasmād uṣṇāmbunā mātrāṃ prāg-bhaktaṃ yojayet tathā || 59+2 || viṣaṃ bhuktaṃ jarāṃ yāti nir-viṣe 'pi na doṣa-kṛt | lākṣā-priyaṅgu-mañjiṣṭhāḥ sa-mṛṇāla-hareṇukāḥ || 59+3 || sa-yaṣṭy-āhvā madhu-yutā basta-pittena kalpitāḥ | nikhaned go-viṣāṇa-sthāḥ sapta-rātraṃ mahī-tale || 59+4 || tatra kṛtvā maṇiṃ hemnā baddhaṃ hastena dhārayet | saṃspṛṣṭaṃ sa-viṣaṃ tena sadyo bhavati nir-viṣam || 59+5 || viṣa-prakṛti-kālānna-doṣa-dūṣyādi-saṃgame | viṣa-saṃkaṭam uddiṣṭaṃ śatasyaiko 'tra jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्-तृष्णा-घर्म-दौर्बल्य-क्रोध-शोक-भय-श्रमैः । अ-जीर्ण-वर्चो-द्रव-ता-पित्त-मारुत-वृद्धिभिः

kṣut-tṛṣṇā-gharma-daurbalya-krodha-śoka-bhaya-śramaiḥ | a-jīrṇa-varco-drava-tā-pitta-māruta-vṛddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिल-पुष्प-फलाघ्राण-भू-बाष्प-घन-गर्जितैः । हस्ति-मूषिक-वादित्र-निःस्वनैर् विष-संकटैः

tila-puṣpa-phalāghrāṇa-bhū-bāṣpa-ghana-garjitaiḥ | hasti-mūṣika-vāditra-niḥsvanair viṣa-saṃkaṭaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरो-वातोत्पलामोद-मदनैर् वर्धते विषम् । वर्षासु चाम्बु-योनि-त्वात् संक्लेदं गुड-वद् गतम्

puro-vātotpalāmoda-madanair vardhate viṣam | varṣāsu cāmbu-yoni-tvāt saṃkledaṃ guḍa-vad gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्पति घनापाये तद् अगस्त्यो हिनस्ति च । प्रयाति मन्द-वीर्य-त्वं विषं तस्माद् घनात्यये

visarpati ghanāpāye tad agastyo hinasti ca | prayāti manda-vīrya-tvaṃ viṣaṃ tasmād ghanātyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रकृति-सात्म्यर्तु-स्थान-वेग-बला-बलम् । आलोच्य निपुणं बुद्ध्या कर्मान्-अन्तरम् आचरेत्

iti prakṛti-sātmyartu-sthāna-vega-balā-balam | ālocya nipuṇaṃ buddhyā karmān-antaram ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लैष्मिकं वमनैर् उष्ण-रूक्ष-तीक्ष्णैः प्रलेपनैः । कषाय-कटु-तिक्तैश् च भोजनैः शमयेद् विषम्

ślaiṣmikaṃ vamanair uṣṇa-rūkṣa-tīkṣṇaiḥ pralepanaiḥ | kaṣāya-kaṭu-tiktaiś ca bhojanaiḥ śamayed viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैत्तिकं स्रंसनैः सेक-प्रदेहैर् भृश-शीतलैः । कषाय-तिक्त-मधुरैर् घृत-युक्तैश् च भोजनैः

paittikaṃ sraṃsanaiḥ seka-pradehair bhṛśa-śītalaiḥ | kaṣāya-tikta-madhurair ghṛta-yuktaiś ca bhojanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात्मकं जयेत् स्वादु-स्निग्धाम्ल-लवणान्वितैः । स-घृतैर् भोजनैर् लेपैस् तथैव पिशिताशनैः

vātātmakaṃ jayet svādu-snigdhāmla-lavaṇānvitaiḥ | sa-ghṛtair bhojanair lepais tathaiva piśitāśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना-घृतं स्रंसनं शस्तं प्रलेपो भोज्यम् औषधम् । सर्वेषु सर्वावस्थासु विषेषु न घृतोपमम्

nā-ghṛtaṃ sraṃsanaṃ śastaṃ pralepo bhojyam auṣadham | sarveṣu sarvāvasthāsu viṣeṣu na ghṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यते भेषजं किञ्-चिद् विशेषात् प्रबले ऽनिले । अ-यत्नाच् छ्लेष्म-गं साध्यं यत्नात् पित्ताशयाश्रयम्

vidyate bheṣajaṃ kiñ-cid viśeṣāt prabale 'nile | a-yatnāc chleṣma-gaṃ sādhyaṃ yatnāt pittāśayāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.