Vagbhata: Astangahrdayasutra 119

लालनश् चपलः पुत्रो हसिरश् चिक्किरो ऽजिरः । कषाय-दन्तः कुलकः कोकिलः कपिलो ऽसितः

lālanaś capalaḥ putro hasiraś cikkiro 'jiraḥ | kaṣāya-dantaḥ kulakaḥ kokilaḥ kapilo 'sitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽजिरः अरुणः शबरः श्वेतः कपोतः पलितोन्दुरः । छुच्छुन्दरो रसालाख्यो दशाष्टौ चेति मूषिकाः

'jiraḥ aruṇaḥ śabaraḥ śvetaḥ kapotaḥ palitonduraḥ | chucchundaro rasālākhyo daśāṣṭau ceti mūṣikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्रं पतति यत्रैषां शुक्र-दिग्धैः स्पृशन्ति वा । यद् अङ्गम् अङ्गैस् तत्रास्रे दूषिते पाण्डु-तां गते

śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukra-digdhaiḥ spṛśanti vā | yad aṅgam aṅgais tatrāsre dūṣite pāṇḍu-tāṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थयः श्वयथुः कोठो मण्डलानि भ्रमो ऽ-रुचिः । शीत-ज्वरो ऽति-रुक् सादो वेपथुः पर्व-भेदनम्

granthayaḥ śvayathuḥ koṭho maṇḍalāni bhramo '-ruciḥ | śīta-jvaro 'ti-ruk sādo vepathuḥ parva-bhedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोम-हर्षः स्रुतिर् मूर्छा दीर्घ-कालानुबन्धनम् । श्लेष्मानुबद्ध-बह्व्-आखु-पोतक-च्छर्दनं स-तृट्

roma-harṣaḥ srutir mūrchā dīrgha-kālānubandhanam | śleṣmānubaddha-bahv-ākhu-potaka-cchardanaṃ sa-tṛṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवाय्य् आखु-विषं कृच्छ्रं भूयो भूयश् च कुप्यति । मूर्छाङ्ग-शोफ-वैवर्ण्य-क्लेद-शब्दा-श्रुति-ज्वराः

vyavāyy ākhu-viṣaṃ kṛcchraṃ bhūyo bhūyaś ca kupyati | mūrchāṅga-śopha-vaivarṇya-kleda-śabdā-śruti-jvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो-गुरु-त्वं लालासृक्-छर्दिश् चा-साध्य-लक्षणम् । शून-वस्तिं वि-वर्णौष्ठम् आख्व्-आभैर् ग्रन्थिभिश् चितम्

śiro-guru-tvaṃ lālāsṛk-chardiś cā-sādhya-lakṣaṇam | śūna-vastiṃ vi-varṇauṣṭham ākhv-ābhair granthibhiś citam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छुच्छुन्दर-स-गन्धं च वर्जयेद् आखु-दूषितम् । शुनः श्लेष्मोल्बणा दोषाः संज्ञां संज्ञा-वहाश्रिताः

chucchundara-sa-gandhaṃ ca varjayed ākhu-dūṣitam | śunaḥ śleṣmolbaṇā doṣāḥ saṃjñāṃ saṃjñā-vahāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्णन्तः कुर्वते क्षोभं धातूनाम् अति-दारुणम् । लाला-वान् अन्ध-बधिरः सर्वतः सो ऽभिधावति

muṣṇantaḥ kurvate kṣobhaṃ dhātūnām ati-dāruṇam | lālā-vān andha-badhiraḥ sarvataḥ so 'bhidhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रस्त-पुच्छ-हनु-स्कन्धः शिरो-दुःखी नताननः । दंशस् तेन विदष्टस्य सुप्तं कृष्णं क्षरत्य् असृक्

srasta-puccha-hanu-skandhaḥ śiro-duḥkhī natānanaḥ | daṃśas tena vidaṣṭasya suptaṃ kṛṣṇaṃ kṣaraty asṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृच्-छिरो-रुग्-ज्वर-स्तम्भ-तृष्णा-मूर्छोद्भवो ऽनु च । अनेनान्ये ऽपि बोद्धव्या व्याला दंष्ट्रा-प्रहारिणः

hṛc-chiro-rug-jvara-stambha-tṛṣṇā-mūrchodbhavo 'nu ca | anenānye 'pi boddhavyā vyālā daṃṣṭrā-prahāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृगालाश्वतराश्वर्क्ष-द्वीपि-व्याघ्र-वृकादयः । कण्डू-निस्तोद-वैवर्ण्य-सुप्ति-क्लेद-ज्वर-भ्रमाः

śṛgālāśvatarāśvarkṣa-dvīpi-vyāghra-vṛkādayaḥ | kaṇḍū-nistoda-vaivarṇya-supti-kleda-jvara-bhramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदाह-राग-रुक्-पाक-शोफ-ग्रन्थि-विकुञ्चनम् । दंशावदरणं स्फोटाः कर्णिका मण्डलानि च

vidāha-rāga-ruk-pāka-śopha-granthi-vikuñcanam | daṃśāvadaraṇaṃ sphoṭāḥ karṇikā maṇḍalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व-त्र स-विषे लिङ्गं विपरीतं तु निर्-विषे । दष्टो येन तु तच्-चेष्टा-रुतं कुर्वन् विनश्यति

sarva-tra sa-viṣe liṅgaṃ viparītaṃ tu nir-viṣe | daṣṭo yena tu tac-ceṣṭā-rutaṃ kurvan vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यंस् तम् एव चा-कस्माद् आदर्श-सलिलादिषु । यो ऽद्भ्यस् त्रस्येद् अ-दष्टो ऽपि शब्द-संस्पर्श-दर्शनैः

paśyaṃs tam eva cā-kasmād ādarśa-salilādiṣu | yo 'dbhyas trasyed a-daṣṭo 'pi śabda-saṃsparśa-darśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जल-संत्रास-नामानं दष्टं तम् अपि वर्जयेत् । आखुना दष्ट-मात्रस्य दंशं काण्डेन दाहयेत्

jala-saṃtrāsa-nāmānaṃ daṣṭaṃ tam api varjayet | ākhunā daṣṭa-mātrasya daṃśaṃ kāṇḍena dāhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्पणेनाथ-वा तीव्र-रुजा स्यात् कर्णिकान्य-था । दग्धं विस्रावयेद् दंशं प्रच्छितं च प्रलेपयेत्

darpaṇenātha-vā tīvra-rujā syāt karṇikānya-thā | dagdhaṃ visrāvayed daṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरीष-रजनी-वक्र-कुङ्कुमामृतवल्लिभिः । अगार-धूम-मञ्जिष्ठा-रजनी-लवणोत्तमैः

śirīṣa-rajanī-vakra-kuṅkumāmṛtavallibhiḥ | agāra-dhūma-mañjiṣṭhā-rajanī-lavaṇottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेपो जयत्य् आखु-विषं कर्णिकायाश् च पातनः । ततो ऽम्लैः क्षालयित्वानु तोयैर् अनु च लेपयेत्

lepo jayaty ākhu-viṣaṃ karṇikāyāś ca pātanaḥ | tato 'mlaiḥ kṣālayitvānu toyair anu ca lepayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालिन्दी-श्वेत-कटभी-बिल्व-मूल-गुडूचिभिः । अन्यैश् च विष-शोफ-घ्नैः सिरां वा मोक्षयेद् द्रुतम्

pālindī-śveta-kaṭabhī-bilva-mūla-guḍūcibhiḥ | anyaiś ca viṣa-śopha-ghnaiḥ sirāṃ vā mokṣayed drutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दनं नीलिनी-क्वाथैः शुकाख्याङ्कोल्लयोर् अपि । कोशातक्याः शुकाख्यायाः फलं जीमूतकस्य च

chardanaṃ nīlinī-kvāthaiḥ śukākhyāṅkollayor api | kośātakyāḥ śukākhyāyāḥ phalaṃ jīmūtakasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदनस्य च संचूर्ण्य दध्ना पीत्वा विषं वमेत् । वचा-मदन-जीमूत-कुष्ठं वा मूत्र-पेषितम्

madanasya ca saṃcūrṇya dadhnā pītvā viṣaṃ vamet | vacā-madana-jīmūta-kuṣṭhaṃ vā mūtra-peṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्व-कल्पेन पातव्यं सर्वोन्दुर-विषापहम् । विरेचनं त्रिवृन्-नीली-त्रि-फला-कल्क इष्यते

pūrva-kalpena pātavyaṃ sarvondura-viṣāpaham | virecanaṃ trivṛn-nīlī-tri-phalā-kalka iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो-विरेचने सारः शिरीषस्य फलानि च । अञ्जनं गो-मय-रसो व्योष-सूक्ष्म-रजो-ऽन्वितः

śiro-virecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca | añjanaṃ go-maya-raso vyoṣa-sūkṣma-rajo-'nvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपित्थ-गो-मय-रसो मधु-मान् अवलेहनम् । तण्डुलीयक-मूलेन सिद्धं पाने हितं घृतम्

kapittha-go-maya-raso madhu-mān avalehanam | taṇḍulīyaka-mūlena siddhaṃ pāne hitaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वि-निशा-कटभी-रक्ता-यष्ट्य्-आह्वैर् वामृतान्वितैः । आस्फोत-मूल-सिद्धं वा पञ्च-कापित्थम् एव वा

dvi-niśā-kaṭabhī-raktā-yaṣṭy-āhvair vāmṛtānvitaiḥ | āsphota-mūla-siddhaṃ vā pañca-kāpittham eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिन्धुवारं नतं शिग्रु-बिल्व-मूलं पुनर्नवा । वचा-श्वदंष्ट्रा-जीमूतम् एषां क्वाथं स-माक्षिकम्

sindhuvāraṃ nataṃ śigru-bilva-mūlaṃ punarnavā | vacā-śvadaṃṣṭrā-jīmūtam eṣāṃ kvāthaṃ sa-mākṣikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेच् छाल्य्-ओदनं दध्ना भुञ्जानो मूषिकार्दितः । तक्रेण शरपुङ्खाया बीजं संचूर्ण्य वा पिबेत्

pibec chāly-odanaṃ dadhnā bhuñjāno mūṣikārditaḥ | takreṇa śarapuṅkhāyā bījaṃ saṃcūrṇya vā pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्कोल्ल-मूल-कल्को वा बस्त-मूत्रेण कल्कितः । पानालेपनयोर् युक्तः सर्वाखु-विष-नाशनः

aṅkolla-mūla-kalko vā basta-mūtreṇa kalkitaḥ | pānālepanayor yuktaḥ sarvākhu-viṣa-nāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपित्थ-मध्य-तिलक-तिलाङ्कोल्ल-जटाः पिबेत् । गवां मूत्रेण पयसा मञ्जरीं तिलकस्य वा

kapittha-madhya-tilaka-tilāṅkolla-jaṭāḥ pibet | gavāṃ mūtreṇa payasā mañjarīṃ tilakasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ-वा सैर्यकान् मूलं स-क्षौद्रं तण्डुलाम्बुना । कटुकालाबु-विन्यस्तं पीतं वाम्बु निशोषितम्

atha-vā sairyakān mūlaṃ sa-kṣaudraṃ taṇḍulāmbunā | kaṭukālābu-vinyastaṃ pītaṃ vāmbu niśoṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिन्धुवारस्य मूलानि बिडालास्थि विषं नतम् । जल-पिष्टो ऽ-गदो हन्ति नस्याद्यैर् आखु-जं विषम्

sindhuvārasya mūlāni biḍālāsthi viṣaṃ natam | jala-piṣṭo '-gado hanti nasyādyair ākhu-jaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-शेषं मूषिक-विषं प्रकुप्यत्य् अभ्र-दर्शने । यथा-यथं वा कालेषु दोषाणां वृद्धि-हेतुषु

sa-śeṣaṃ mūṣika-viṣaṃ prakupyaty abhra-darśane | yathā-yathaṃ vā kāleṣu doṣāṇāṃ vṛddhi-hetuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सर्वे यथावस्थं प्रयोज्याः स्युर् उपक्रमाः । यथा-स्वं ये च निर्दिष्टास् तथा दूषी-विषापहाः

tatra sarve yathāvasthaṃ prayojyāḥ syur upakramāḥ | yathā-svaṃ ye ca nirdiṣṭās tathā dūṣī-viṣāpahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंशं त्व् अलर्क-दष्टस्य दग्धम् उष्णेन सर्पिषा । प्रदिह्याद् अ-गदैस् तैस् तैः पुराणं च घृतं पिबेत्

daṃśaṃ tv alarka-daṣṭasya dagdham uṣṇena sarpiṣā | pradihyād a-gadais tais taiḥ purāṇaṃ ca ghṛtaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्क-क्षीर-युतं चास्य योज्यम् आशु विरेचनम् । अङ्कोल्लोत्तर-मूलाम्बु त्रि-पलं स-हविः-पलम्

arka-kṣīra-yutaṃ cāsya yojyam āśu virecanam | aṅkollottara-mūlāmbu tri-palaṃ sa-haviḥ-palam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेत् स-धत्तूर-फलां श्वेतां वापि पुनर्नवाम् । ऐकध्यं पललं तैलं रूपिकायाः पयो गुडः

pibet sa-dhattūra-phalāṃ śvetāṃ vāpi punarnavām | aikadhyaṃ palalaṃ tailaṃ rūpikāyāḥ payo guḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूषिकायाः पयो गुडः भिनत्ति विषम् आलर्कं घन-वृन्दम् इवानिलः । स-मन्त्रं सौषधी-रत्नं स्नपनं च प्रयोजयेत्

rūṣikāyāḥ payo guḍaḥ bhinatti viṣam ālarkaṃ ghana-vṛndam ivānilaḥ | sa-mantraṃ sauṣadhī-ratnaṃ snapanaṃ ca prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्-पाद्भिर् द्वि-पाद्भिर् वा नख-दन्त-परिक्षतम् । शूयते पच्यते राग-ज्वर-स्राव-रुजान्वितम्

catuṣ-pādbhir dvi-pādbhir vā nakha-danta-parikṣatam | śūyate pacyate rāga-jvara-srāva-rujānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमवल्को ऽश्वकर्णश् च गोजिह्वा हंसपादिका । रजन्यौ गैरिकं लेपो नख-दन्त-विषापहः

somavalko 'śvakarṇaś ca gojihvā haṃsapādikā | rajanyau gairikaṃ lepo nakha-danta-viṣāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.