Vagbhata: Astangahrdayasutra 17

स्वेदस् तापोपनाहोष्म-द्रव-भेदाच् चतुर्-विधः । तापो ऽग्नि-तप्त-वसन-फाल-हस्त-तलादिभिः

svedas tāpopanāhoṣma-drava-bhedāc catur-vidhaḥ | tāpo 'gni-tapta-vasana-phāla-hasta-talādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपनाहो वचा-किण्व-शताह्वा-देवदारुभिः । धान्यैः समस्तैर् गन्धैश् च रास्नैरण्ड-जटामिषैः

upanāho vacā-kiṇva-śatāhvā-devadārubhiḥ | dhānyaiḥ samastair gandhaiś ca rāsnairaṇḍa-jaṭāmiṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्रिक्त-लवणैः स्नेह-चुक्र-तक्र-पयः-प्लुतैः । केवले पवने श्लेष्म-संसृष्टे सुरसादिभिः

udrikta-lavaṇaiḥ sneha-cukra-takra-payaḥ-plutaiḥ | kevale pavane śleṣma-saṃsṛṣṭe surasādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तेन पद्मकाद्यैस् तु शाल्वणाख्यैः पुनः पुनः । स्निग्धोष्ण-वीर्यैर् मृदुभिश् चर्म-पट्टैर् अ-पूतिभिः

pittena padmakādyais tu śālvaṇākhyaiḥ punaḥ punaḥ | snigdhoṣṇa-vīryair mṛdubhiś carma-paṭṭair a-pūtibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-लाभे वात-जित् पत्त्र-कौशेयाविक-शाटकैः । बद्धं रात्रौ दिवा मुञ्चेन् मुञ्चेद् रात्रौ दिवा-कृतम्

a-lābhe vāta-jit pattra-kauśeyāvika-śāṭakaiḥ | baddhaṃ rātrau divā muñcen muñced rātrau divā-kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊष्मा तूत्कारिका-लोष्ट-कपालोपल-पांसुभिः । पत्त्र-भङ्गेन धान्येन करीष-सिकता-तुषैः

ūṣmā tūtkārikā-loṣṭa-kapālopala-pāṃsubhiḥ | pattra-bhaṅgena dhānyena karīṣa-sikatā-tuṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकोपाय-संतप्तैः प्रयोज्यो देश-कालतः । शिग्रु-वारणकैरण्ड-करञ्ज-सुरसार्जकात्

anekopāya-saṃtaptaiḥ prayojyo deśa-kālataḥ | śigru-vāraṇakairaṇḍa-karañja-surasārjakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरीष-वासा-वंशार्क-मालती-दीर्घवृन्ततः । पत्त्र-भङ्गैर् वचाद्यैश् च मांसैश् चानूप-वारि-जैः

śirīṣa-vāsā-vaṃśārka-mālatī-dīrghavṛntataḥ | pattra-bhaṅgair vacādyaiś ca māṃsaiś cānūpa-vāri-jaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश-मूलेन च पृथक् सहितैर् वा यथा-मलम् । स्नेह-वद्भिः सुरा-शुक्त-वारि-क्षीरादि-साधितैः

daśa-mūlena ca pṛthak sahitair vā yathā-malam | sneha-vadbhiḥ surā-śukta-vāri-kṣīrādi-sādhitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भीर् गलन्तीर् नाडीर् वा पूरयित्वा रुजार्दितम् । वाससाच्छादितं गात्रं स्निग्धं सिञ्चेद् यथा-सुखम्

kumbhīr galantīr nāḍīr vā pūrayitvā rujārditam | vāsasācchāditaṃ gātraṃ snigdhaṃ siñced yathā-sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् एव वा द्रवैः पूर्णं कुण्डं सर्वाङ्ग-गे ऽनिले । अवगाह्यातुरस् तिष्ठेद् अर्शः-कृच्छ्रादि-रुक्षु च

tair eva vā dravaiḥ pūrṇaṃ kuṇḍaṃ sarvāṅga-ge 'nile | avagāhyāturas tiṣṭhed arśaḥ-kṛcchrādi-rukṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवाते ऽन्तर्-बहिः-स्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदम् आचरेत् । व्याधि-व्याधित-देशर्तु-वशान् मध्य-वरावरम्

nivāte 'ntar-bahiḥ-snigdho jīrṇānnaḥ svedam ācaret | vyādhi-vyādhita-deśartu-vaśān madhya-varāvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफार्तो रूक्षणं रूक्षो रूक्षः स्निग्धं कफानिले । आमाशय-गते वायौ कफे पक्वाशयाश्रिते

kaphārto rūkṣaṇaṃ rūkṣo rūkṣaḥ snigdhaṃ kaphānile | āmāśaya-gate vāyau kaphe pakvāśayāśrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्ष-पूर्वं तथा स्नेह-पूर्वं स्थानानुरोधतः । अल्पं वङ्क्षणयोः स्व्-अल्पं दृङ्-मुष्क-हृदये न वा

rūkṣa-pūrvaṃ tathā sneha-pūrvaṃ sthānānurodhataḥ | alpaṃ vaṅkṣaṇayoḥ sv-alpaṃ dṛṅ-muṣka-hṛdaye na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीत-शूल-क्षये स्विन्नो जाते ऽङ्गानां च मार्दवे । स्याच् छनैर् मृदितः स्नातस् ततः स्नेह-विधिं भजेत्

śīta-śūla-kṣaye svinno jāte 'ṅgānāṃ ca mārdave | syāc chanair mṛditaḥ snātas tataḥ sneha-vidhiṃ bhajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तास्र-कोप-तृण्-मूर्छा-स्वराङ्ग-सदन-भ्रमाः । संधि-पीडा ज्वरः श्याव-रक्त-मण्डल-दर्शनम्

pittāsra-kopa-tṛṇ-mūrchā-svarāṅga-sadana-bhramāḥ | saṃdhi-pīḍā jvaraḥ śyāva-rakta-maṇḍala-darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदाति-योगाच् छर्दिश् च तत्र स्तम्भनम् औषधम् । विष-क्षाराग्न्य्-अतीसार-च्छर्दि-मोहातुरेषु च

svedāti-yogāc chardiś ca tatra stambhanam auṣadham | viṣa-kṣārāgny-atīsāra-cchardi-mohātureṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः स्तम्भनम् अन्य-था । द्रव-स्थिर-सर-स्निग्ध-रूक्ष-सूक्ष्मं च भेषजम्

svedanaṃ guru tīkṣṇoṣṇaṃ prāyaḥ stambhanam anya-thā | drava-sthira-sara-snigdha-rūkṣa-sūkṣmaṃ ca bheṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदनं स्तम्भनं श्लक्ष्णं रूक्ष-सूक्ष्म-सर-द्रवम् । प्रायस् तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः

svedanaṃ stambhanaṃ ślakṣṇaṃ rūkṣa-sūkṣma-sara-dravam | prāyas tiktaṃ kaṣāyaṃ ca madhuraṃ ca samāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भितः स्याद् बले लब्धे यथोक्तामय-संक्षयात् । स्तम्भ-त्वक्-स्नायु-संकोच-कम्प-हृद्-वाग्-घनु-ग्रहैः

stambhitaḥ syād bale labdhe yathoktāmaya-saṃkṣayāt | stambha-tvak-snāyu-saṃkoca-kampa-hṛd-vāg-ghanu-grahaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादौष्ठ-त्वक्-करैः श्यावैर् अति-स्तम्भितम् आदिशेत् । न स्वेदयेद् अति-स्थूल-रूक्ष-दुर्-बल-मूर्छितान्

pādauṣṭha-tvak-karaiḥ śyāvair ati-stambhitam ādiśet | na svedayed ati-sthūla-rūkṣa-dur-bala-mūrchitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भनीय-क्षत-क्षीण-क्षाम-मद्य-विकारिणः । तिमिरोदर-वीसर्प-कुष्ठ-शोषाढ्य-रोगिणः

stambhanīya-kṣata-kṣīṇa-kṣāma-madya-vikāriṇaḥ | timirodara-vīsarpa-kuṣṭha-śoṣāḍhya-rogiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत-दुग्ध-दधि-स्नेह-मधून् कृत-विरेचनान् । भ्रष्ट-दग्ध-गुद-ग्लानि-क्रोध-शोक-भयार्दितान्

pīta-dugdha-dadhi-sneha-madhūn kṛta-virecanān | bhraṣṭa-dagdha-guda-glāni-krodha-śoka-bhayārditān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्-तृष्णा-कामला-पाण्डु-मेहिनः पित्त-पीडितान् । गर्भिणीं पुष्पितां सूतां मृदु चात्ययिके गदे

kṣut-tṛṣṇā-kāmalā-pāṇḍu-mehinaḥ pitta-pīḍitān | garbhiṇīṃ puṣpitāṃ sūtāṃ mṛdu cātyayike gade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वास-कास-प्रतिश्याय-हिध्माध्मान-विबन्धिषु । स्वर-भेदानिल-व्याधि-श्लेष्माम-स्तम्भ-गौरवे

śvāsa-kāsa-pratiśyāya-hidhmādhmāna-vibandhiṣu | svara-bhedānila-vyādhi-śleṣmāma-stambha-gaurave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्ग-मर्द-कटी-पार्श्व-पृष्ठ-कुक्षि-हनु-ग्रहे । महत्-त्वे मुष्कयोः खल्याम् आयामे वात-कण्टके

aṅga-marda-kaṭī-pārśva-pṛṣṭha-kukṣi-hanu-grahe | mahat-tve muṣkayoḥ khalyām āyāme vāta-kaṇṭake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्र-कृच्छ्रार्बुद-ग्रन्थि-शुक्राघाताढ्य-मारुते । स्वेदं यथा-यथं कुर्यात् तद्-औषध-विभागतः

mūtra-kṛcchrārbuda-granthi-śukrāghātāḍhya-mārute | svedaṃ yathā-yathaṃ kuryāt tad-auṣadha-vibhāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदो हितस् त्व् अन्-आग्नेयो वाते मेदः-कफावृते । निवातं गृहम् आयासो गुरु-प्रावरणं भयम्

svedo hitas tv an-āgneyo vāte medaḥ-kaphāvṛte | nivātaṃ gṛham āyāso guru-prāvaraṇaṃ bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूरि-पान-क्षुद्-आतपः स्वेदयन्ति दशैतानि नरम् अग्नि-गुणाद् ऋते ॥ २८ऊ̆+१ ॥ स्नेह-क्लिन्नाः कोष्ठ-गा धातु-गा वा स्रोतो-लीना ये च शाखास्थि-संस्थाः । दोषाः स्वेदैस् ते द्रवी-कृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक् शुद्धिभिर् निर्ह्रियन्ते

bhūri-pāna-kṣud-ātapaḥ svedayanti daśaitāni naram agni-guṇād ṛte || 28ū̆+1 || sneha-klinnāḥ koṣṭha-gā dhātu-gā vā sroto-līnā ye ca śākhāsthi-saṃsthāḥ | doṣāḥ svedais te dravī-kṛtya koṣṭhaṃ nītāḥ samyak śuddhibhir nirhriyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.