वातोल्बणेषु दोषेषु वाते वा वस्तिर् इष्यते । उपक्रमाणां सर्वेषां सो ऽग्रणीस् त्रि-विधस् तु सः
vātolbaṇeṣu doṣeṣu vāte vā vastir iṣyate | upakramāṇāṃ sarveṣāṃ so 'graṇīs tri-vidhas tu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·19
Vagbhata: Astangahrdayasutra 19
निरूहो ऽन्वासनं वस्तिर् उत्तरस् तेन साधयेत् । गुल्मानाह-खुड-प्लीह-शुद्धातीसार-शूलिनः
nirūho 'nvāsanaṃ vastir uttaras tena sādhayet | gulmānāha-khuḍa-plīha-śuddhātīsāra-śūlinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्ण-ज्वर-प्रतिश्याय-शुक्रानिल-मल-ग्रहान् । वर्ध्माश्मरी-रजो-नाशान् दारुणांश् चानिलामयान्
jīrṇa-jvara-pratiśyāya-śukrānila-mala-grahān | vardhmāśmarī-rajo-nāśān dāruṇāṃś cānilāmayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्-आस्थाप्यास् त्व् अति-स्निग्धः क्षतोरस्को भृशं कृशः । आमातीसारी वमि-मान् संशुद्धो दत्त-नावनः
an-āsthāpyās tv ati-snigdhaḥ kṣatorasko bhṛśaṃ kṛśaḥ | āmātīsārī vami-mān saṃśuddho datta-nāvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वास-कास-प्रसेकार्शो-हिध्माध्मानाल्प-वह्नयः । शून-पायुः कृताहारो बद्ध-च्छिद्रोदकोदरी
śvāsa-kāsa-prasekārśo-hidhmādhmānālpa-vahnayaḥ | śūna-pāyuḥ kṛtāhāro baddha-cchidrodakodarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठी च मधु-मेही च मासान् सप्त च गर्भिणी । आस्थाप्या एव चान्वास्या विशेषाद् अति-वह्नयः
kuṣṭhī ca madhu-mehī ca māsān sapta ca garbhiṇī | āsthāpyā eva cānvāsyā viśeṣād ati-vahnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षाः केवल-वातार्ता नानुवास्यास् त एव च । ये ऽन्-आस्थाप्यास् तथा पाण्डु-कामला-मेह-पीनसाः
rūkṣāḥ kevala-vātārtā nānuvāsyās ta eva ca | ye 'n-āsthāpyās tathā pāṇḍu-kāmalā-meha-pīnasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्-अन्न-प्लीह-विड्-भेदि-गुरु-कोष्ठ-कफोदराः । अभिष्यन्दि-भृश-स्थूल-कृमि-कोष्ठाढ्य-मारुताः
nir-anna-plīha-viḍ-bhedi-guru-koṣṭha-kaphodarāḥ | abhiṣyandi-bhṛśa-sthūla-kṛmi-koṣṭhāḍhya-mārutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीते विषे गरे ऽपच्यां श्लीपदी गल-गण्ड-वान् । तयोस् तु नेत्रं हेमादि-धातु-दार्व्-अस्थि-वेणु-जम्
pīte viṣe gare 'pacyāṃ ślīpadī gala-gaṇḍa-vān | tayos tu netraṃ hemādi-dhātu-dārv-asthi-veṇu-jam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गो-पुच्छाकारम् अ-च्छिद्रं श्लक्ष्णर्जु गुटिका-मुखम् । ऊने ऽब्दे पञ्च पूर्णे ऽस्मिन्न् आ-सप्तभ्यो ऽङ्गुलानि षट्
go-pucchākāram a-cchidraṃ ślakṣṇarju guṭikā-mukham | ūne 'bde pañca pūrṇe 'sminn ā-saptabhyo 'ṅgulāni ṣaṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमे सप्त तान्य् अष्टौ द्वा-दशे षो-डशे नव । द्वा-दशैव परं विंशाद् वीक्ष्य वर्षान्तरेषु च
saptame sapta tāny aṣṭau dvā-daśe ṣo-ḍaśe nava | dvā-daśaiva paraṃ viṃśād vīkṣya varṣāntareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयो-बल-शरीराणि प्रमाणम् अभिवर्धयेत् । स्वाङ्गुष्ठेन समं मूले स्थौल्येनाग्रे कनिष्ठया
vayo-bala-śarīrāṇi pramāṇam abhivardhayet | svāṅguṣṭhena samaṃ mūle sthaulyenāgre kaniṣṭhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णे ऽब्दे ऽङ्गुलम् आदाय तद्-अर्धार्ध-प्रवर्धितम् । त्र्य्-अङ्गुलं परमं छिद्रं मूले ऽग्रे वहते तु यत्
pūrṇe 'bde 'ṅgulam ādāya tad-ardhārdha-pravardhitam | try-aṅgulaṃ paramaṃ chidraṃ mūle 'gre vahate tu yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गं माषं कलायं च क्लिन्नं कर्कन्धुकं क्रमात् । मूल-च्छिद्र-प्रमाणेन प्रान्ते घटित-कर्णिकम्
mudgaṃ māṣaṃ kalāyaṃ ca klinnaṃ karkandhukaṃ kramāt | mūla-cchidra-pramāṇena prānte ghaṭita-karṇikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्त्याग्रे पिहितं मूले यथा-स्वं द्व्य्-अङ्गुलान्तरम् । कर्णिका-द्वितयं नेत्रे कुर्यात् तत्र च योजयेत्
vartyāgre pihitaṃ mūle yathā-svaṃ dvy-aṅgulāntaram | karṇikā-dvitayaṃ netre kuryāt tatra ca yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात् तत्र तु योजयेत् अजावि-महिषादीनां वस्तिं सु-मृदितं दृढम् । कषाय-रक्तं निश्-छिद्र-ग्रन्थि-गन्ध-सिरं तनुम्
kuryāt tatra tu yojayet ajāvi-mahiṣādīnāṃ vastiṃ su-mṛditaṃ dṛḍham | kaṣāya-raktaṃ niś-chidra-granthi-gandha-siraṃ tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रथितं साधु सूत्रेण सुख-संस्थाप्य-भेषजम् । वस्त्य्-अ-भावे ऽङ्क-पादं वा न्यसेद् वासो ऽथ-वा घनम्
grathitaṃ sādhu sūtreṇa sukha-saṃsthāpya-bheṣajam | vasty-a-bhāve 'ṅka-pādaṃ vā nyased vāso 'tha-vā ghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरूह-मात्रा प्रथमे प्रकुञ्चो वत्सरे परम् । प्रकुञ्च-वृद्धिः प्रत्य्-अब्दं यावत् षट् प्रसृतास् ततः
nirūha-mātrā prathame prakuñco vatsare param | prakuñca-vṛddhiḥ praty-abdaṃ yāvat ṣaṭ prasṛtās tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसृतं वर्धयेद् ऊर्ध्वं द्वा-दशाष्टा-दशस्य तु । आ-सप्ततेर् इदं मानं दशैव प्रसृताः परम्
prasṛtaṃ vardhayed ūrdhvaṃ dvā-daśāṣṭā-daśasya tu | ā-saptater idaṃ mānaṃ daśaiva prasṛtāḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-यथं निरूहस्य पादो मात्रानुवासने । आस्थाप्यं स्नेहितं स्विन्नं शुद्धं लब्ध-बलं पुनः
yathā-yathaṃ nirūhasya pādo mātrānuvāsane | āsthāpyaṃ snehitaṃ svinnaṃ śuddhaṃ labdha-balaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वासनार्हं विज्ञाय पूर्वम् एवानुवासयेत् । शीते वसन्ते च दिवा रात्रौ के-चित् ततो ऽन्य-दा
anvāsanārhaṃ vijñāya pūrvam evānuvāsayet | śīte vasante ca divā rātrau ke-cit tato 'nya-dā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यक्त-स्नातम् उचितात् पाद-हीनं हितं लघु । अ-स्निग्ध-रूक्षम् अशितं सानु-पानं द्रवादि च
abhyakta-snātam ucitāt pāda-hīnaṃ hitaṃ laghu | a-snigdha-rūkṣam aśitaṃ sānu-pānaṃ dravādi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत-चङ्क्रमणं मुक्त-विण्-मूत्रं शयने सुखे । नात्य्-उच्छ्रिते न चोच्-छीर्षे संविष्टं वाम-पार्श्वतः
kṛta-caṅkramaṇaṃ mukta-viṇ-mūtraṃ śayane sukhe | nāty-ucchrite na coc-chīrṣe saṃviṣṭaṃ vāma-pārśvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकोच्य दक्षिणं सक्थि प्रसार्य च ततो ऽपरम् । अथास्य नेत्रं प्रणयेत् स्निग्धे स्निग्ध-मुखं गुदे
saṃkocya dakṣiṇaṃ sakthi prasārya ca tato 'param | athāsya netraṃ praṇayet snigdhe snigdha-mukhaṃ gude
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्छ्वास्य वस्तेर् वदने बद्धे हस्तम् अ-कम्पयन् । पृष्ठ-वंशं प्रति ततो नाति-द्रुत-विलम्बितम्
ucchvāsya vaster vadane baddhe hastam a-kampayan | pṛṣṭha-vaṃśaṃ prati tato nāti-druta-vilambitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाति-वेगं न वा मन्दं सकृद् एव प्रपीडयेत् । सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति
nāti-vegaṃ na vā mandaṃ sakṛd eva prapīḍayet | sāvaśeṣaṃ ca kurvīta vāyuḥ śeṣe hi tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्ते तूत्तान-देहस्य पाणिना ताडयेत् स्फिजौ । तत्-पार्ष्णिभ्यां तथा शय्यां पादतश् च त्रिर् उत्क्षिपेत्
datte tūttāna-dehasya pāṇinā tāḍayet sphijau | tat-pārṣṇibhyāṃ tathā śayyāṃ pādataś ca trir utkṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रसारिताङ्गस्य सोपधानस्य पार्ष्णिके । आहन्यान् मुष्टिनाङ्गं च स्नेहेनाभ्यज्य मर्दयेत्
tataḥ prasāritāṅgasya sopadhānasya pārṣṇike | āhanyān muṣṭināṅgaṃ ca snehenābhyajya mardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदनार्तम् इति स्नेहो न हि शीघ्रं निवर्तते । योज्यः शीघ्रं निवृत्ते ऽन्यः स्नेहो ऽ-तिष्ठन्न् अ-कार्य-कृत्
vedanārtam iti sneho na hi śīghraṃ nivartate | yojyaḥ śīghraṃ nivṛtte 'nyaḥ sneho '-tiṣṭhann a-kārya-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्ताग्निं त्व् आगत-स्नेहं सायाह्ने भोजयेल् लघु । निवृत्ति-कालः परमस् त्रयो यामस् ततः परम्
dīptāgniṃ tv āgata-snehaṃ sāyāhne bhojayel laghu | nivṛtti-kālaḥ paramas trayo yāmas tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो-रात्रम् उपेक्षेत परतः फल-वर्तिभिः । तीक्ष्णैर् वा वस्तिभिः कुर्याद् यत्नं स्नेह-निवृत्तये
aho-rātram upekṣeta parataḥ phala-vartibhiḥ | tīkṣṇair vā vastibhiḥ kuryād yatnaṃ sneha-nivṛttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अति-रौक्ष्याद् अन्-आगच्छन् न चेज् जाड्यादि-दोष-कृत् । उपेक्षेतैव हि ततो ऽध्युषितश् च निशां पिबेत्
ati-raukṣyād an-āgacchan na cej jāḍyādi-doṣa-kṛt | upekṣetaiva hi tato 'dhyuṣitaś ca niśāṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर् नागर-धान्याम्भः कोष्णं केवलम् एव वा । अन्वासयेत् तृतीये ऽह्नि पञ्चमे वा पुनश् च तम्
prātar nāgara-dhānyāmbhaḥ koṣṇaṃ kevalam eva vā | anvāsayet tṛtīye 'hni pañcame vā punaś ca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा स्नेह-पक्तिः स्याद् अतो ऽत्य्-उल्बण-मारुतान् । व्यायाम-नित्यान् दीप्ताग्नीन् रूक्षांश् च प्रति-वासरम्
yathā vā sneha-paktiḥ syād ato 'ty-ulbaṇa-mārutān | vyāyāma-nityān dīptāgnīn rūkṣāṃś ca prati-vāsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति स्नेहैस् त्रि-चतुरैः स्निग्धे स्रोतो-विशुद्धये । निरूहं शोधनं युञ्ज्याद् अ-स्निग्धे स्नेहनं तनोः
iti snehais tri-caturaiḥ snigdhe sroto-viśuddhaye | nirūhaṃ śodhanaṃ yuñjyād a-snigdhe snehanaṃ tanoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमे ऽथ तृतीये वा दिवसे साधके शुभे । मध्याह्ने किञ्-चिद्-आवृत्ते प्रयुक्ते बलि-मङ्गले
pañcame 'tha tṛtīye vā divase sādhake śubhe | madhyāhne kiñ-cid-āvṛtte prayukte bali-maṅgale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यक्त-स्वेदितोत्सृष्ट-मलं नाति-बुभुक्षितम् । अवेक्ष्य पुरुषं दोष-भेषजादीनि चादरात्
abhyakta-sveditotsṛṣṭa-malaṃ nāti-bubhukṣitam | avekṣya puruṣaṃ doṣa-bheṣajādīni cādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तिं प्रकल्पयेद् वैद्यस् तद्-विद्यैर् बहुभिः सह । क्वाथयेद् विंशति-पलं द्रव्यस्याष्टौ फलानि च
vastiṃ prakalpayed vaidyas tad-vidyair bahubhiḥ saha | kvāthayed viṃśati-palaṃ dravyasyāṣṭau phalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्वाथाच् चतुर्थांशं स्नेहं वाते प्रकल्पयेत् । पित्ते स्वस्थे च षष्ठांशम् अष्टमांशं कफे ऽधिके
tataḥ kvāthāc caturthāṃśaṃ snehaṃ vāte prakalpayet | pitte svasthe ca ṣaṣṭhāṃśam aṣṭamāṃśaṃ kaphe 'dhike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व-त्र चाष्टमं भागं कल्काद् भवति वा यथा । नात्य्-अच्छ-सान्द्र-ता वस्तेः पल-मात्रं गुडस्य च
sarva-tra cāṣṭamaṃ bhāgaṃ kalkād bhavati vā yathā | nāty-accha-sāndra-tā vasteḥ pala-mātraṃ guḍasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधु-पट्व्-आदि-शेषं च युक्त्या सर्वं तद् एकतः । उष्णाम्बु-कुम्भी-बाष्पेण तप्तं खज-समाहतम्
madhu-paṭv-ādi-śeṣaṃ ca yuktyā sarvaṃ tad ekataḥ | uṣṇāmbu-kumbhī-bāṣpeṇa taptaṃ khaja-samāhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षिप्य वस्तौ प्रणयेत् पायौ नात्य्-उष्ण-शीतलम् । नाति-स्निग्धं न वा रूक्षं नाति-तीक्ष्णं न वा मृदु
prakṣipya vastau praṇayet pāyau nāty-uṣṇa-śītalam | nāti-snigdhaṃ na vā rūkṣaṃ nāti-tīkṣṇaṃ na vā mṛdu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्य्-अच्छ-सान्द्रं नोनाति-मात्रं ना-पटु नाति च । लवणं तद्-वद् अम्लं च पठन्त्य् अन्ये तु तद्-विदः
nāty-accha-sāndraṃ nonāti-mātraṃ nā-paṭu nāti ca | lavaṇaṃ tad-vad amlaṃ ca paṭhanty anye tu tad-vidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रां त्रि-पलिकां कुर्यात् स्नेह-माक्षिकयोः पृथक् । कर्षार्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्क-पल-द्वयम्
mātrāṃ tri-palikāṃ kuryāt sneha-mākṣikayoḥ pṛthak | karṣārdhaṃ māṇimanthasya svasthe kalka-pala-dvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व-द्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत् । माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथम् इति क्रमात्
sarva-dravāṇāṃ śeṣāṇāṃ palāni daśa kalpayet | mākṣikaṃ lavaṇaṃ snehaṃ kalkaṃ kvātham iti kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवपेत निरूहाणाम् एष संयोजने विधिः । उत्तानो दत्त-मात्रे तु निरूहे तन्-मना भवेत्
āvapeta nirūhāṇām eṣa saṃyojane vidhiḥ | uttāno datta-mātre tu nirūhe tan-manā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतोपधानः सञ्जात-वेगश् चोत्कटकः सृजेत् । आगतौ परमः कालो मुहूर्तो मृत्यवे परम्
kṛtopadhānaḥ sañjāta-vegaś cotkaṭakaḥ sṛjet | āgatau paramaḥ kālo muhūrto mṛtyave param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तो मृत्यवे परः तत्रानुलोमिकं स्नेह-क्षार-मूत्राम्ल-कल्पितम् । त्वरितं स्निग्ध-तीक्ष्णोष्णं वस्तिम् अन्यं प्रपीडयेत्
muhūrto mṛtyave paraḥ tatrānulomikaṃ sneha-kṣāra-mūtrāmla-kalpitam | tvaritaṃ snigdha-tīkṣṇoṣṇaṃ vastim anyaṃ prapīḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदद्यात् फल-वर्तिं वा स्वेदनोत्त्रासनादि च । स्वयम् एव निवृत्ते तु द्वितीयो वस्तिर् इष्यते
vidadyāt phala-vartiṃ vā svedanottrāsanādi ca | svayam eva nivṛtte tu dvitīyo vastir iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयो ऽपि चतुर्थो ऽपि यावद् वा सु-निरूढ-ता । विरिक्त-वच् च योगादीन् विद्याद् योगे तु भोजयेत्
tṛtīyo 'pi caturtho 'pi yāvad vā su-nirūḍha-tā | virikta-vac ca yogādīn vidyād yoge tu bhojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्णेन वारिणा स्नातं तनु-धन्व-रसौदनम् । विकारा ये निरूढस्य भवन्ति प्रचलैर् मलैः
koṣṇena vāriṇā snātaṃ tanu-dhanva-rasaudanam | vikārā ye nirūḍhasya bhavanti pracalair malaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सुखोष्णाम्बु-सिक्तस्य यान्ति भुक्त-वतः शमम् । अथ वातार्दितं भूयः सद्य एवानुवासयेत्
te sukhoṣṇāmbu-siktasya yānti bhukta-vataḥ śamam | atha vātārditaṃ bhūyaḥ sadya evānuvāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्-धीनाति-योगाश् च तस्य स्युः स्नेह-पीत-वत् । किञ्-चित्-कालं स्थितो यश् च स-पुरीषो निवर्तते
samyag-dhīnāti-yogāś ca tasya syuḥ sneha-pīta-vat | kiñ-cit-kālaṃ sthito yaś ca sa-purīṣo nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानुलोमानिलः स्नेहस् तत् सिद्धम् अनुवासनम् । एकं त्रीन् वा बलासे तु स्नेह-वस्तीन् प्रकल्पयेत्
sānulomānilaḥ snehas tat siddham anuvāsanam | ekaṃ trīn vā balāse tu sneha-vastīn prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च वा सप्त वा पित्ते नवैका-दश वानिले । पुनस् ततो ऽप्य् अ-युग्मांस् तु पुनर् आस्थापनं ततः
pañca vā sapta vā pitte navaikā-daśa vānile | punas tato 'py a-yugmāṃs tu punar āsthāpanaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफ-पित्तानिलेष्व् अन्नं यूष-क्षीर-रसैः क्रमात् । वात-घ्नौषध-निःक्वाथ-त्रिवृता-सैन्धवैर् युतः
kapha-pittānileṣv annaṃ yūṣa-kṣīra-rasaiḥ kramāt | vāta-ghnauṣadha-niḥkvātha-trivṛtā-saindhavair yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तिर् एको ऽनिले स्निग्धः स्वाद्व्-अम्लोष्णो रसान्वितः । न्यग्रोधादि-गण-क्वाथ-पद्मकादि-सिता-युतौ
vastir eko 'nile snigdhaḥ svādv-amloṣṇo rasānvitaḥ | nyagrodhādi-gaṇa-kvātha-padmakādi-sitā-yutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्ते स्वादु-हिमौ साज्य-क्षीरेक्षु-रस-माक्षिकौ । आरग्वधादि-निःक्वाथ-वत्सकादि-युतास् त्रयः
pitte svādu-himau sājya-kṣīrekṣu-rasa-mākṣikau | āragvadhādi-niḥkvātha-vatsakādi-yutās trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षाः स-क्षौद्र-गो-मूत्रास् तीक्ष्णोष्ण-कटुकाः कफे । त्रयस् ते संनिपाते ऽपि दोषान् घ्नन्ति यतः क्रमात्
rūkṣāḥ sa-kṣaudra-go-mūtrās tīkṣṇoṣṇa-kaṭukāḥ kaphe | trayas te saṃnipāte 'pi doṣān ghnanti yataḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभ्यः परं वस्तिम् अतो नेच्छन्त्य् अन्ये चिकित्सकाः । न हि दोषश् चतुर्थो ऽस्ति पुनर् दीयेत यं प्रति
tribhyaḥ paraṃ vastim ato necchanty anye cikitsakāḥ | na hi doṣaś caturtho 'sti punar dīyeta yaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्क्लेशनं शुद्धि-करं दोषाणां शमनं क्रमात् । त्रि-धैव कल्पयेद् वस्तिम् इत्य् अन्ये ऽपि प्रचक्षते
utkleśanaṃ śuddhi-karaṃ doṣāṇāṃ śamanaṃ kramāt | tri-dhaiva kalpayed vastim ity anye 'pi pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषौषधादि-बलतः सर्वम् एतत् प्रमाणयेत् । सम्यङ्-निरूढ-लिङ्गं तु ना-संभाव्य निवर्तयेत्
doṣauṣadhādi-balataḥ sarvam etat pramāṇayet | samyaṅ-nirūḍha-liṅgaṃ tu nā-saṃbhāvya nivartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक् स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वा-दशास्थापनानि च । सान्वासनानि कर्मैवं वस्तयस् त्रिंशद् ईरिताः
prāk sneha ekaḥ pañcānte dvā-daśāsthāpanāni ca | sānvāsanāni karmaivaṃ vastayas triṃśad īritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालः पञ्च-दशैको ऽत्र प्राक् स्नेहो ऽन्ते त्रयस् तथा । षट् पञ्च-वस्त्य्-अन्तरिता योगो ऽष्टौ वस्तयो ऽत्र तु
kālaḥ pañca-daśaiko 'tra prāk sneho 'nte trayas tathā | ṣaṭ pañca-vasty-antaritā yogo 'ṣṭau vastayo 'tra tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो निरूहाः स्नेहाश् च स्नेहाव् आद्य्-अन्तयोर् उभौ । स्नेह-वस्तिं निरूहं वा नैकम् एवातिशीलयेत्
trayo nirūhāḥ snehāś ca snehāv ādy-antayor ubhau | sneha-vastiṃ nirūhaṃ vā naikam evātiśīlayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्क्लेशाग्नि-वधौ स्नेहान् निरूहान् मरुतो भयम् । तस्मान् निरूढः स्नेह्यः स्यान् निरूह्यश् चानुवासितः
utkleśāgni-vadhau snehān nirūhān maruto bhayam | tasmān nirūḍhaḥ snehyaḥ syān nirūhyaś cānuvāsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेह-शोधन-युक्त्यैवं वस्ति-कर्म त्रि-दोष-जित् । ह्रस्वया स्नेह-पानस्य मात्रया योजितः समः
sneha-śodhana-yuktyaivaṃ vasti-karma tri-doṣa-jit | hrasvayā sneha-pānasya mātrayā yojitaḥ samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रा-वस्तिः स्मृतः स्नेहः शीलनीयः सदा च सः । बाल-वृद्धाध्व-भार-स्त्री-व्यायामासक्त-चिन्तकैः
mātrā-vastiḥ smṛtaḥ snehaḥ śīlanīyaḥ sadā ca saḥ | bāla-vṛddhādhva-bhāra-strī-vyāyāmāsakta-cintakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वात-भग्ना-बलाल्पाग्नि-नृपेश्वर-सुखात्मभिः । दोष-घ्नो निष्-परीहारो बल्यः सृष्ट-मलः सुखः
vāta-bhagnā-balālpāgni-nṛpeśvara-sukhātmabhiḥ | doṣa-ghno niṣ-parīhāro balyaḥ sṛṣṭa-malaḥ sukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तौ रोगेषु नारीणां योनि-गर्भाशयेषु च । द्वि-त्रास्थापन-शुद्धेभ्यो विदध्याद् वस्तिम् उत्तरम्
vastau rogeṣu nārīṇāṃ yoni-garbhāśayeṣu ca | dvi-trāsthāpana-śuddhebhyo vidadhyād vastim uttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतुराङ्गुल-मानेन तन्-नेत्रं द्वा-दशाङ्गुलम् । वृत्तं गो-पुच्छ-वन् मूल-मद्ययोः कृत-कर्णिकम्
āturāṅgula-mānena tan-netraṃ dvā-daśāṅgulam | vṛttaṃ go-puccha-van mūla-madyayoḥ kṛta-karṇikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धार्थक-प्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादि-संभवम् । कुन्दाश्वमार-सुमनः-पुष्प-वृन्तोपमं दृढम्
siddhārthaka-praveśāgraṃ ślakṣṇaṃ hemādi-saṃbhavam | kundāśvamāra-sumanaḥ-puṣpa-vṛntopamaṃ dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वस्तिर् मृदु-लघुर् मात्रा शुक्तिर् विकल्प्य वा । अथ स्नाताशीतस्यास्य स्नेह-वस्ति-विधानतः
tasya vastir mṛdu-laghur mātrā śuktir vikalpya vā | atha snātāśītasyāsya sneha-vasti-vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋजोः सुखोपविष्टस्य पीठे जानु-समे मृदौ । हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्जौ शनैः स्रोतो-विशुद्धये
ṛjoḥ sukhopaviṣṭasya pīṭhe jānu-same mṛdau | hṛṣṭe meḍhre sthite carjau śanaiḥ sroto-viśuddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मां शलाकां प्रणयेत् तया शुद्धे अनु-सेवनि । आ-मेहनान्तं नेत्रं च निष्-कम्पं गुद-वत् ततः
sūkṣmāṃ śalākāṃ praṇayet tayā śuddhe anu-sevani | ā-mehanāntaṃ netraṃ ca niṣ-kampaṃ guda-vat tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडिते ऽन्तर्-गते स्नेहे स्नेह-वस्ति-क्रमो हितः । वस्तीन् अनेन विधिना दद्यात् त्रींश् चतुरो ऽपि वा
pīḍite 'ntar-gate snehe sneha-vasti-kramo hitaḥ | vastīn anena vidhinā dadyāt trīṃś caturo 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुवासन-वच् छेषं सर्वम् एवास्य चिन्तयेत् । स्त्रीणाम् आर्तव-काले तु योनिर् गृह्णात्य् अपावृतेः
anuvāsana-vac cheṣaṃ sarvam evāsya cintayet | strīṇām ārtava-kāle tu yonir gṛhṇāty apāvṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदधीत तदा तस्माद् अन्-ऋताव् अपि चात्यये । योनि-विभ्रंश-शूलेषु योनि-व्यापद्य् असृग्-दरे
vidadhīta tadā tasmād an-ṛtāv api cātyaye | yoni-vibhraṃśa-śūleṣu yoni-vyāpady asṛg-dare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्ग-प्रवेशं चतुर्-अङ्गुलम् । अपत्य-मार्गे योज्यं स्याद् द्व्य्-अङ्गुलं मूत्र-वर्त्मनि
netraṃ daśāṅgulaṃ mudga-praveśaṃ catur-aṅgulam | apatya-mārge yojyaṃ syād dvy-aṅgulaṃ mūtra-vartmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्र-कृच्छ्र-विकारेषु बालानां त्व् एकम् अङ्गुलम् । प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा बालानां शुक्तिर् एव तु
mūtra-kṛcchra-vikāreṣu bālānāṃ tv ekam aṅgulam | prakuñco madhyamā mātrā bālānāṃ śuktir eva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् संकोच्य सक्थिनी । ऊर्ध्व-जान्वास् त्रि-चतुरान् अहो-रात्रेण योजयेत्
uttānāyāḥ śayānāyāḥ samyak saṃkocya sakthinī | ūrdhva-jānvās tri-caturān aho-rātreṇa yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तींस् त्रि-रात्रम् एवं च स्नेह-मात्रां विवर्धयन् । त्र्य्-अहम् एव च विश्रम्य प्रणिदध्यात् पुनस् त्र्य्-अहम्
vastīṃs tri-rātram evaṃ ca sneha-mātrāṃ vivardhayan | try-aham eva ca viśramya praṇidadhyāt punas try-aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षाद् विरेको वमिते ततः पक्षान् निरूहणम् । सद्यो निरूढश् चान्वास्यः सप्त-रात्राद् विरेचितः
pakṣād vireko vamite tataḥ pakṣān nirūhaṇam | sadyo nirūḍhaś cānvāsyaḥ sapta-rātrād virecitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा कुसुम्भादि-युतात् तोयाद् रागं हरेत् पटः । तथा द्रवी-कृताद् देहाद् वस्तिर् निर्हरते मलान्
yathā kusumbhādi-yutāt toyād rāgaṃ haret paṭaḥ | tathā dravī-kṛtād dehād vastir nirharate malān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखा-गताः कोष्ठ-गताश् च रोगा मर्मोर्ध्व-सर्वावयवाङ्ग-जाश् च । ये सन्ति तेषां न तु कश्-चिद् अन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुर् अस्ति
śākhā-gatāḥ koṣṭha-gatāś ca rogā marmordhva-sarvāvayavāṅga-jāś ca | ye santi teṣāṃ na tu kaś-cid anyo vāyoḥ paraṃ janmani hetur asti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विट्-श्लेष्म-पित्तादि-मलोच्चयानां विक्षेप-संहार-करः स यस्मात् । तस्याति-वृद्धस्य शमाय नान्यद् वस्तेर् विना भेषजम् अस्ति किञ्-चित्
viṭ-śleṣma-pittādi-maloccayānāṃ vikṣepa-saṃhāra-karaḥ sa yasmāt | tasyāti-vṛddhasya śamāya nānyad vaster vinā bheṣajam asti kiñ-cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच् चिकित्सार्ध इति प्रदिष्टः कृत्स्ना चिकित्सापि च वस्तिर् एकैः । तथा निजागन्तु-विकार-कारि-रक्तौषध-त्वेन सिरा-व्यधो ऽपि
tasmāc cikitsārdha iti pradiṣṭaḥ kṛtsnā cikitsāpi ca vastir ekaiḥ | tathā nijāgantu-vikāra-kāri-raktauṣadha-tvena sirā-vyadho 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.