Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·25
नाना-विधानां शल्यानां नाना-देश-प्रबोधिनाम् । आहर्तुम् अभ्युपायो यस् तद् यन्त्रं यच् च दर्शने
nānā-vidhānāṃ śalyānāṃ nānā-deśa-prabodhinām | āhartum abhyupāyo yas tad yantraṃ yac ca darśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्शो-भगन्दरादीनां शस्त्र-क्षाराग्नि-योजने । शेषाङ्ग-परिरक्षायां तथा वस्त्य्-आदि-कर्मणि
arśo-bhagandarādīnāṃ śastra-kṣārāgni-yojane | śeṣāṅga-parirakṣāyāṃ tathā vasty-ādi-karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटिकालाबु-शृङ्गं च जाम्बवौष्ठादिकानि च । अनेक-रूप-कार्याणि यन्त्राणि विविधान्य् अतः
ghaṭikālābu-śṛṅgaṃ ca jāmbavauṣṭhādikāni ca | aneka-rūpa-kāryāṇi yantrāṇi vividhāny ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्प्य कल्पयेत् बुद्ध्या यथा-स्थूलं तु वक्ष्यते । तुल्यानि कङ्क-सिंहर्क्ष-काकादि-मृग-पक्षिणाम्
vikalpya kalpayet buddhyā yathā-sthūlaṃ tu vakṣyate | tulyāni kaṅka-siṃharkṣa-kākādi-mṛga-pakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखैर् मुखानि यन्त्राणां कुर्यात् तत्-संज्ञकानि च । अष्टा-दशाङ्गुलायामान्य् आयसानि च भूरि-शः
mukhair mukhāni yantrāṇāṃ kuryāt tat-saṃjñakāni ca | aṣṭā-daśāṅgulāyāmāny āyasāni ca bhūri-śaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसूराकार-पर्य्-अन्तैः कण्ठे बद्धानि कीलकैः । विद्यात् स्वस्तिक-यन्त्राणि मूले ऽङ्कुश-नतानि च
masūrākāra-pary-antaiḥ kaṇṭhe baddhāni kīlakaiḥ | vidyāt svastika-yantrāṇi mūle 'ṅkuśa-natāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् दृढैर् अस्थि-संलग्न-शल्याहरणम् इष्यते । कील-बद्ध-विमुक्ताग्रौ संदंशौ षो-डशाङ्गुलौ
tair dṛḍhair asthi-saṃlagna-śalyāharaṇam iṣyate | kīla-baddha-vimuktāgrau saṃdaṃśau ṣo-ḍaśāṅgulau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वक्-सिरा-स्नायु-पिशित-लग्न-शल्यापकर्षणौ । षड्-अङ्गुलो ऽन्यो हरणे सूक्ष्म-शल्योप-पक्ष्मणाम्
tvak-sirā-snāyu-piśita-lagna-śalyāpakarṣaṇau | ṣaḍ-aṅgulo 'nyo haraṇe sūkṣma-śalyopa-pakṣmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुचुण्डी सूक्ष्म-दन्तर्जुर् मूले रुचक-भूषणा । गम्भीर-व्रण-मांसानाम् अर्मणः शेषितस्य च
mucuṇḍī sūkṣma-dantarjur mūle rucaka-bhūṣaṇā | gambhīra-vraṇa-māṃsānām armaṇaḥ śeṣitasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे द्वा-दशाङ्गुले मत्स्य-ताल-वत् द्व्य्-एक-तालके । ताल-यन्त्रे स्मृते कर्ण-नाडी-शल्यापहारिणी
dve dvā-daśāṅgule matsya-tāla-vat dvy-eka-tālake | tāla-yantre smṛte karṇa-nāḍī-śalyāpahāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडी-यन्त्राणि सुषिराण्य् एकानेक-मुखानि च । स्रोतो-गतानां शल्यानाम् आमयानां च दर्शने
nāḍī-yantrāṇi suṣirāṇy ekāneka-mukhāni ca | sroto-gatānāṃ śalyānām āmayānāṃ ca darśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाणां सु-कर-त्वाय कुर्याद् आचूषणाय च । तद्-विस्तार-परीणाह-दैर्घ्यं स्रोतो-ऽनुरोधतः
kriyāṇāṃ su-kara-tvāya kuryād ācūṣaṇāya ca | tad-vistāra-parīṇāha-dairghyaṃ sroto-'nurodhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाङ्गुलार्ध-नाहान्तः-कण्ठ-शल्यावलोकिनी । नाडी पञ्च-मुख-च्छिद्रा चतुष्-कर्णस्य संग्रहे
daśāṅgulārdha-nāhāntaḥ-kaṇṭha-śalyāvalokinī | nāḍī pañca-mukha-cchidrā catuṣ-karṇasya saṃgrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारङ्गस्य द्वि-कर्णस्य त्रि-च्छिद्रा तत्-प्रमाणतः । वारङ्ग-कर्ण-संस्थानानाह-दैर्घ्यानुरोधतः
vāraṅgasya dvi-karṇasya tri-cchidrā tat-pramāṇataḥ | vāraṅga-karṇa-saṃsthānānāha-dairghyānurodhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडीर् एवं-विधाश् चान्या द्रष्टुं शल्यानि कारयेत् । पद्म-कर्णिकया मूर्ध्नि सदृशी द्वा-दशाङ्गुला
nāḍīr evaṃ-vidhāś cānyā draṣṭuṃ śalyāni kārayet | padma-karṇikayā mūrdhni sadṛśī dvā-daśāṅgulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थ-सुषिरा नाडी शल्य-निर्घातिनी मता । अर्शसां गो-स्तनाकारं यन्त्रकं चतुर्-अङ्गुलम्
caturtha-suṣirā nāḍī śalya-nirghātinī matā | arśasāṃ go-stanākāraṃ yantrakaṃ catur-aṅgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहे पञ्चाङ्गुलं पुंसां प्रमदानां षड्-अङ्गुलम् । द्वि-च्छिद्रं दर्शने व्याधेर् एक-च्छिद्रं तु कर्मणि
nāhe pañcāṅgulaṃ puṃsāṃ pramadānāṃ ṣaḍ-aṅgulam | dvi-cchidraṃ darśane vyādher eka-cchidraṃ tu karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये ऽस्य त्र्य्-अङ्गुलं छिद्रम् अङ्गुष्ठोदर-विस्तृतम् । अर्धाङ्गुलोच्छ्रितोद्वृत्त-कर्णिकं च तद्-ऊर्ध्वतः
madhye 'sya try-aṅgulaṃ chidram aṅguṣṭhodara-vistṛtam | ardhāṅgulocchritodvṛtta-karṇikaṃ ca tad-ūrdhvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शम्य्-आख्यं तादृग् अ-च्छिद्रं यन्त्रम् अर्शः-प्रपीडनम् । सर्व-थापनयेद् ओष्ठं छिद्राद् ऊर्ध्वं भगन्दरे
śamy-ākhyaṃ tādṛg a-cchidraṃ yantram arśaḥ-prapīḍanam | sarva-thāpanayed oṣṭhaṃ chidrād ūrdhvaṃ bhagandare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्राणार्बुदार्शसाम् एक-च्छिद्रा नाड्य्-अङ्गुल-द्वया । प्रदेशिनी-परीणाहा स्याद् भगन्दर-यन्त्र-वत्
ghrāṇārbudārśasām eka-cchidrā nāḍy-aṅgula-dvayā | pradeśinī-parīṇāhā syād bhagandara-yantra-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुली-त्राणकं दान्तं वार्क्षं वा चतुर्-अङ्गुलम् । द्वि-च्छिद्रं गो-स्तनाकारं तद्-वक्त्र-विवृतौ सुखम्
aṅgulī-trāṇakaṃ dāntaṃ vārkṣaṃ vā catur-aṅgulam | dvi-cchidraṃ go-stanākāraṃ tad-vaktra-vivṛtau sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनि-व्रणेक्षणं मध्ये सुषिरं षो-डशाङ्गुलम् । मुद्रा-बद्धं चतुर्-भित्तम् अम्भो-ज-मुकुलाननम्
yoni-vraṇekṣaṇaṃ madhye suṣiraṃ ṣo-ḍaśāṅgulam | mudrā-baddhaṃ catur-bhittam ambho-ja-mukulānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुः-शलाकम् आक्रान्तं मूले तद् विकसेन् मुखे । यन्त्रे नाडी-व्रणाभ्यङ्ग-क्षालनाय षड्-अङ्गुले
catuḥ-śalākam ākrāntaṃ mūle tad vikasen mukhe | yantre nāḍī-vraṇābhyaṅga-kṣālanāya ṣaḍ-aṅgule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्ति-यन्त्राकृती मूले मुखे ऽङ्गुष्ठ-कलाय-खे । अग्रतो ऽ-कर्णिके मूले निबद्ध-मृदु-चर्मणी
vasti-yantrākṛtī mūle mukhe 'ṅguṣṭha-kalāya-khe | agrato '-karṇike mūle nibaddha-mṛdu-carmaṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वि-द्वारा नलिका पिच्छ-नलिका वोदकोदरे । धूम-वस्त्य्-आदि-यन्त्राणि निर्दिष्टानि यथा-यथम्
dvi-dvārā nalikā piccha-nalikā vodakodare | dhūma-vasty-ādi-yantrāṇi nirdiṣṭāni yathā-yatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्र्य्-अङ्गुलास्यं भवेच् छृङ्गं चूषणे ऽष्टा-दशाङ्गुलम् । अग्रे सिद्धार्थक-च्छिद्रं सु-नद्धं चूचुकाकृति
try-aṅgulāsyaṃ bhavec chṛṅgaṃ cūṣaṇe 'ṣṭā-daśāṅgulam | agre siddhārthaka-cchidraṃ su-naddhaṃ cūcukākṛti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याद् द्वा-दशाङ्गुलो ऽलाबुर् नाहे त्व् अष्टा-दशाङ्गुलः । चतुस्-त्र्य्-अङ्गुल-वृत्तास्यो दीप्तो ऽन्तः श्लेष्म-रक्त-हृत्
syād dvā-daśāṅgulo 'lābur nāhe tv aṣṭā-daśāṅgulaḥ | catus-try-aṅgula-vṛttāsyo dīpto 'ntaḥ śleṣma-rakta-hṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-वद् घटी हिता गुल्म-विलयोन्नमने च सा । शलाकाख्यानि यन्त्राणि नाना-कर्माकृतीनि च
tad-vad ghaṭī hitā gulma-vilayonnamane ca sā | śalākākhyāni yantrāṇi nānā-karmākṛtīni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-योग-प्रमाणानि तेषाम् एषण-कर्मणी । उभे गण्डू-पद-मुखे स्रोतोभ्यः शल्य-हारिणी
yathā-yoga-pramāṇāni teṣām eṣaṇa-karmaṇī | ubhe gaṇḍū-pada-mukhe srotobhyaḥ śalya-hāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसूर-दल-वक्त्रे द्वे स्याताम् अष्ट-नवाङ्गुले । शङ्कवः षड् उभौ तेषां षो-डश-द्वा-दशाङ्गुलौ
masūra-dala-vaktre dve syātām aṣṭa-navāṅgule | śaṅkavaḥ ṣaḍ ubhau teṣāṃ ṣo-ḍaśa-dvā-daśāṅgulau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यूहने ऽहि-फणा-वक्त्रौ द्वौ दश-द्वा-दशाङ्गुलौ । चालने शर-पुङ्खास्याव् आहार्ये बडिशाकृती
vyūhane 'hi-phaṇā-vaktrau dvau daśa-dvā-daśāṅgulau | cālane śara-puṅkhāsyāv āhārye baḍiśākṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नतो ऽग्रे शङ्कुना तुल्यो गर्भ-शङ्कुर् इति स्मृतः । अष्टाङ्गुलायतस् तेन मूढ-गर्भं हरेत् स्त्रियाः
nato 'gre śaṅkunā tulyo garbha-śaṅkur iti smṛtaḥ | aṣṭāṅgulāyatas tena mūḍha-garbhaṃ haret striyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मर्य्-आहरणं सर्प-फणा-वद् वक्रम् अग्रतः । शर-पुङ्ख-मुखं दन्त-पातनं चतुर्-अङ्गुलम्
aśmary-āharaṇaṃ sarpa-phaṇā-vad vakram agrataḥ | śara-puṅkha-mukhaṃ danta-pātanaṃ catur-aṅgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्पास-विहितोष्णीषाः शलाकाः षट् प्रमार्जने । पायाव् आसन्न-दूरार्थे द्वे दश-द्वा-दशाङ्गुले
kārpāsa-vihitoṣṇīṣāḥ śalākāḥ ṣaṭ pramārjane | pāyāv āsanna-dūrārthe dve daśa-dvā-daśāṅgule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे षट्-सप्ताङ्गुले घ्राणे द्वे कर्णे ऽष्ट-नवाङ्गुले । कर्ण-शोधनम् अश्वत्थ-पत्त्र-प्रान्तं स्रुवाननम्
dve ṣaṭ-saptāṅgule ghrāṇe dve karṇe 'ṣṭa-navāṅgule | karṇa-śodhanam aśvattha-pattra-prāntaṃ sruvānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शलाका-जाम्बवौष्ठानां क्षारे ऽग्नौ च पृथक् त्रयम् । युञ्ज्यात् स्थूलाणु-दीर्घाणां शलाकाम् अन्त्र-वर्ध्मनि
śalākā-jāmbavauṣṭhānāṃ kṣāre 'gnau ca pṛthak trayam | yuñjyāt sthūlāṇu-dīrghāṇāṃ śalākām antra-vardhmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्योर्ध्व-वृत्त-दण्डां च मूले चार्धेन्दु-संनिभाम् । कोलास्थि-दल-तुल्यास्या नासार्शो-ऽर्बुद-दाह-कृत्
madhyordhva-vṛtta-daṇḍāṃ ca mūle cārdhendu-saṃnibhām | kolāsthi-dala-tulyāsyā nāsārśo-'rbuda-dāha-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गुला निम्न-मुखास् तिस्रः क्षारौषध-क्रमे । कनीनी-मध्यमानामी-नख-मान-समैर् मुखैः
aṣṭāṅgulā nimna-mukhās tisraḥ kṣārauṣadha-krame | kanīnī-madhyamānāmī-nakha-māna-samair mukhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं स्वम् उक्तानि यन्त्राणि मेढ्र-शुद्ध्य्-अञ्जनादिषु । अनु-यन्त्राण्य् अयस्-कान्त-रज्जू-वस्त्राश्म-मुद्गराः
svaṃ svam uktāni yantrāṇi meḍhra-śuddhy-añjanādiṣu | anu-yantrāṇy ayas-kānta-rajjū-vastrāśma-mudgarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वध्रान्त्र-जिह्वा-वालाश् च शाखा-नख-मुख-द्वि-जाः । कालः पाकः करः पादो भयं हर्षश् च तत्-क्रियाः
vadhrāntra-jihvā-vālāś ca śākhā-nakha-mukha-dvi-jāḥ | kālaḥ pākaḥ karaḥ pādo bhayaṃ harṣaś ca tat-kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.