Vagbhata: Astangahrdayasutra 26

षड्-विंशतिः सु-कर्मारैर् घटितानि यथा-विधि । शस्त्राणि रोम-वाहीनि बाहुल्येनाङ्गुलानि षट्

ṣaḍ-viṃśatiḥ su-karmārair ghaṭitāni yathā-vidhi | śastrāṇi roma-vāhīni bāhulyenāṅgulāni ṣaṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सु-रूपाणि सु-धाराणि सु-ग्रहाणि च कारयेत् । अ-करालानि सु-ध्मात-सु-तीक्ष्णाव् अर्तिते ऽयसि

su-rūpāṇi su-dhārāṇi su-grahāṇi ca kārayet | a-karālāni su-dhmāta-su-tīkṣṇāv artite 'yasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाहित-मुखाग्राणि नीलाम्भो-ज-च्छवीनि च । नामानुगत-रूपाणि सदा संनिहितानि च

samāhita-mukhāgrāṇi nīlāmbho-ja-cchavīni ca | nāmānugata-rūpāṇi sadā saṃnihitāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वोन्मानार्ध-चतुर्थांश-फलान्य् एकैक-शो ऽपि च । प्रायो द्वि-त्राणि युञ्जीत तानि स्थान-विशेषतः

svonmānārdha-caturthāṃśa-phalāny ekaika-śo 'pi ca | prāyo dvi-trāṇi yuñjīta tāni sthāna-viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डलाग्रं फले तेषां तर्जन्य्-अन्तर्-नखाकृति । लेखने छेदने योज्यं पोथकी-शुण्डिकादिषु

maṇḍalāgraṃ phale teṣāṃ tarjany-antar-nakhākṛti | lekhane chedane yojyaṃ pothakī-śuṇḍikādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धि-पत्त्रं क्षुराकारं छेद-भेदन-पाटने । ऋज्व्-अग्रम् उन्नते शोफे गम्भीरे च तद् अन्य-था

vṛddhi-pattraṃ kṣurākāraṃ cheda-bhedana-pāṭane | ṛjv-agram unnate śophe gambhīre ca tad anya-thā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नताग्रं पृष्ठतो दीर्घ-ह्रस्व-वक्त्रं यथाश्रयम् । उत्पलाध्य्-अर्ध-धाराख्ये भेदने छेदने तथा

natāgraṃ pṛṣṭhato dīrgha-hrasva-vaktraṃ yathāśrayam | utpalādhy-ardha-dhārākhye bhedane chedane tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पास्यं घ्राण-कर्णार्शश्-छेदने ऽर्धाङ्गुलं फले । गतेर् अन्वेषणे श्लक्ष्णा गण्डू-पद-मुखैषणी

sarpāsyaṃ ghrāṇa-karṇārśaś-chedane 'rdhāṅgulaṃ phale | gater anveṣaṇe ślakṣṇā gaṇḍū-pada-mukhaiṣaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदनार्थे ऽपरा सूची-मुखा मूल-निविष्ट-खा । वेतसं व्यधने स्राव्ये शरार्य्-आस्य-त्रि-कूर्चके

bhedanārthe 'parā sūcī-mukhā mūla-niviṣṭa-khā | vetasaṃ vyadhane srāvye śarāry-āsya-tri-kūrcake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशाटा-वदने स्राव्ये द्व्य्-अङ्गुलं स्यात् तयोः फलम् । तद्-वद् अन्तर्-मुखं तस्य फलम् अध्य्-अर्धम् अङ्गुलम्

kuśāṭā-vadane srāvye dvy-aṅgulaṃ syāt tayoḥ phalam | tad-vad antar-mukhaṃ tasya phalam adhy-ardham aṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्ध-चन्द्राननं चैतत् तथाध्य्-अर्धाङ्गुलं फले । व्रीहि-वक्त्रं प्रयोज्य च तत् सिरोदरयोर् व्यधे

ardha-candrānanaṃ caitat tathādhy-ardhāṅgulaṃ phale | vrīhi-vaktraṃ prayojya ca tat sirodarayor vyadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथुः कुठारी गो-दन्त-सदृशार्धाङ्गुलानना । तयोर्ध्व-दण्डया विध्येद् उपर्य् अस्थ्नां स्थितां सिराम्

pṛthuḥ kuṭhārī go-danta-sadṛśārdhāṅgulānanā | tayordhva-daṇḍayā vidhyed upary asthnāṃ sthitāṃ sirām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्री शलाका द्वि-मुखी मुखे कुरुबकाकृतिः । लिङ्ग-नाशं तया विध्येत् कुर्याद् अङ्गुलि-शस्त्रकम्

tāmrī śalākā dvi-mukhī mukhe kurubakākṛtiḥ | liṅga-nāśaṃ tayā vidhyet kuryād aṅguli-śastrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्रिका-निर्गत-मुखं फले त्व् अर्धाङ्गुलायतम् । योगतो वृद्धि-पत्त्रेण मण्डलाग्रेण वा समम्

mudrikā-nirgata-mukhaṃ phale tv ardhāṅgulāyatam | yogato vṛddhi-pattreṇa maṇḍalāgreṇa vā samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रदेशिन्य्-अग्र-पर्व-प्रमाणार्पण-मुद्रिकम् । सूत्र-बद्धं गल-स्रोतो-रोग-च्छेदन-भेदने

tat pradeśiny-agra-parva-pramāṇārpaṇa-mudrikam | sūtra-baddhaṃ gala-sroto-roga-cchedana-bhedane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहणे शुण्डिकार्मादेर् बडिशं सु-नताननम् । छेदे ऽस्थ्नां करपत्त्रं तु खर-धारं दशाङ्गुलम्

grahaṇe śuṇḍikārmāder baḍiśaṃ su-natānanam | chede 'sthnāṃ karapattraṃ tu khara-dhāraṃ daśāṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारे द्व्य्-अङ्गुलं सूक्ष्म-दन्तं सु-त्सरु-बन्धनम् । स्नायु-सूत्र-कच-च्छेदे कर्तरी कर्तरी-निभा

vistāre dvy-aṅgulaṃ sūkṣma-dantaṃ su-tsaru-bandhanam | snāyu-sūtra-kaca-cchede kartarī kartarī-nibhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्रर्जु-धारं द्वि-मुखं नख-शस्त्रं नवाङ्गुलम् । सूक्ष्म-शल्योद्धृति-च्छेद-भेद-प्रच्छान-लेखने

vakrarju-dhāraṃ dvi-mukhaṃ nakha-śastraṃ navāṅgulam | sūkṣma-śalyoddhṛti-ccheda-bheda-pracchāna-lekhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक-धारं चतुष्-कोणं प्रबद्धाकृति चैकतः । दन्त-लेखनकं तेन शोधयेद् दन्त-शर्कराम्

eka-dhāraṃ catuṣ-koṇaṃ prabaddhākṛti caikataḥ | danta-lekhanakaṃ tena śodhayed danta-śarkarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्ता गूढ-दृढाः पाशे तिस्रः सूच्यो ऽत्र सीवने । मांसलानां प्रदेशानां त्र्य्-अश्रा त्र्य्-अङ्गुलम् आयता

vṛttā gūḍha-dṛḍhāḥ pāśe tisraḥ sūcyo 'tra sīvane | māṃsalānāṃ pradeśānāṃ try-aśrā try-aṅgulam āyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्प-मांसास्थि-संधि-स्थ-व्रणानां द्व्य्-अङ्गुलायता । व्रीहि-वक्त्रा धनुर्-वक्रा पक्वामाशय-मर्मसु

alpa-māṃsāsthi-saṃdhi-stha-vraṇānāṃ dvy-aṅgulāyatā | vrīhi-vaktrā dhanur-vakrā pakvāmāśaya-marmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा सार्ध-द्व्य्-अङ्गुला सर्व-वृत्तास् ताश् चतुर्-अङ्गुलाः । कूर्चो वृत्तैक-पीठ-स्थाः सप्ताष्टौ वा सु-बन्धनाः

sā sārdha-dvy-aṅgulā sarva-vṛttās tāś catur-aṅgulāḥ | kūrco vṛttaika-pīṭha-sthāḥ saptāṣṭau vā su-bandhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स योज्यो नीलिका-व्यङ्ग-केश-शातेषु कुट्टने । अर्धाङ्गुल-मुखैर् वृत्तैर् अष्टाभिः कण्टकैः खजः

sa yojyo nīlikā-vyaṅga-keśa-śāteṣu kuṭṭane | ardhāṅgula-mukhair vṛttair aṣṭābhiḥ kaṇṭakaiḥ khajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिभ्यां मथ्यमानेन घ्राणात् तेन हरेद् असृक् । व्यधनं कर्ण-पालीनां यूथिका-मुकुलाननम्

pāṇibhyāṃ mathyamānena ghrāṇāt tena hared asṛk | vyadhanaṃ karṇa-pālīnāṃ yūthikā-mukulānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरार्धाङ्गुल-वृत्तास्या तत्-प्रवेशा तथोर्ध्वतः । चतुर्-अश्रा तया विध्येच् छोफं पक्वाम-संशये

ārārdhāṅgula-vṛttāsyā tat-praveśā tathordhvataḥ | catur-aśrā tayā vidhyec chophaṃ pakvāma-saṃśaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्ण-पालीं च बहलां बहलायाश् च शस्यते । सूची त्रि-भाग-सुषिरा त्र्य्-अङ्गुला कर्ण-वेधनी

karṇa-pālīṃ ca bahalāṃ bahalāyāś ca śasyate | sūcī tri-bhāga-suṣirā try-aṅgulā karṇa-vedhanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलौकः-क्षार-दहन-काचोपल-नखादयः । अ-लौहान्य् अनु-शस्त्राणि तान्य् एवं च विकल्पयेत्

jalaukaḥ-kṣāra-dahana-kācopala-nakhādayaḥ | a-lauhāny anu-śastrāṇi tāny evaṃ ca vikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराण्य् अपि यन्त्रादीन्य् उपयोगं च यौगिकम् । उत्पाट्य-पाट्य-सीव्यैष्य-लेख्य-प्रच्छान-कुट्टनम्

aparāṇy api yantrādīny upayogaṃ ca yaugikam | utpāṭya-pāṭya-sīvyaiṣya-lekhya-pracchāna-kuṭṭanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेद्यं भेद्यं व्यधो मन्थो ग्रहो दाहश् च तत्-क्रियाः । कुण्ठ-खण्ड-तनु-स्थूल-ह्रस्व-दीर्घ-त्व-वक्र-ताः

chedyaṃ bhedyaṃ vyadho mantho graho dāhaś ca tat-kriyāḥ | kuṇṭha-khaṇḍa-tanu-sthūla-hrasva-dīrgha-tva-vakra-tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्त्राणां खर-धार-त्वम् अष्टौ दोषाः प्रकीर्तिताः । छेद-भेदन-लेख्यार्थं शस्त्रं वृन्त-फलान्तरे

śastrāṇāṃ khara-dhāra-tvam aṣṭau doṣāḥ prakīrtitāḥ | cheda-bhedana-lekhyārthaṃ śastraṃ vṛnta-phalāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्जनी-मध्यमाङ्गुष्ठैर् गृह्णीयात् सु-समाहितः । विस्रावणानि वृन्ताग्रे तर्जन्य्-अङ्गुष्ठकेन च

tarjanī-madhyamāṅguṣṭhair gṛhṇīyāt su-samāhitaḥ | visrāvaṇāni vṛntāgre tarjany-aṅguṣṭhakena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल-प्रच्छन्न-वृन्ताग्रं ग्राह्यं व्रीहि-मुखं मुखे । मूलेष्व् आहरणार्थानि क्रिया-सौकर्यतो ऽपरम्

tala-pracchanna-vṛntāgraṃ grāhyaṃ vrīhi-mukhaṃ mukhe | mūleṣv āharaṇārthāni kriyā-saukaryato 'param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यान् नवाङ्गुल-विस्तारः सु-घनो द्वा-दशाङ्गुलः । क्षौम-पत्त्रोर्ण-कौशेय-दुकूल-मृदु-चर्म-जः

syān navāṅgula-vistāraḥ su-ghano dvā-daśāṅgulaḥ | kṣauma-pattrorṇa-kauśeya-dukūla-mṛdu-carma-jaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्यस्त-पाशः सु-स्यूतः सान्तरोर्णा-स्थ-शस्त्रकः । शलाका-पिहितास्यश् च शस्त्र-कोशः सु-संचयः

vinyasta-pāśaḥ su-syūtaḥ sāntarorṇā-stha-śastrakaḥ | śalākā-pihitāsyaś ca śastra-kośaḥ su-saṃcayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलौकसस् तु सुखिनां रक्त-स्रावाय योजयेत् । दुष्टाम्बु-मत्स्य-भेकाहि-शव-कोथ-मलोद्भवाः

jalaukasas tu sukhināṃ rakta-srāvāya yojayet | duṣṭāmbu-matsya-bhekāhi-śava-kotha-malodbhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ताः श्वेता भृशं कृष्णाश् चपलाः स्थूल-पिच्छिलाः । इन्द्रायुध-विचित्रोर्ध्व-राजयो रोमशाश् च ताः

raktāḥ śvetā bhṛśaṃ kṛṣṇāś capalāḥ sthūla-picchilāḥ | indrāyudha-vicitrordhva-rājayo romaśāś ca tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-विषा वर्जयेत् ताभिः कण्डू-पाक-ज्वर-भ्रमाः । विष-पित्तास्र-नुत् कार्यं तत्र शुद्धाम्बु-जाः पुनः

sa-viṣā varjayet tābhiḥ kaṇḍū-pāka-jvara-bhramāḥ | viṣa-pittāsra-nut kāryaṃ tatra śuddhāmbu-jāḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्-विषाः शैवल-श्यावा वृत्ता नीलोर्ध्व-राजयः । कषाय-पृष्ठास् तन्व्-अङ्ग्यः किञ्-चित्-पीतोदराश् च याः

nir-viṣāḥ śaivala-śyāvā vṛttā nīlordhva-rājayaḥ | kaṣāya-pṛṣṭhās tanv-aṅgyaḥ kiñ-cit-pītodarāś ca yāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता अप्य् अ-सम्यग्-वमनात् प्रततं च निपातनात् । सीदन्तिः सलिलं प्राप्य रक्त-मत्ता इति त्यजेत्

tā apy a-samyag-vamanāt pratataṃ ca nipātanāt | sīdantiḥ salilaṃ prāpya rakta-mattā iti tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेतरा निशा-कल्क-युक्ते ऽम्भसि परिप्लुताः । अवन्ति-सोमे तक्रे वा पुनश् चाश्वासिता जले

athetarā niśā-kalka-yukte 'mbhasi pariplutāḥ | avanti-some takre vā punaś cāśvāsitā jale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लागयेद् घृत-मृत्-स्तन्य-रक्त-शस्त्र-निपातनैः । पिबन्तीर् उन्नत-स्कन्धाश् छादयेन् मृदु-वाससा

lāgayed ghṛta-mṛt-stanya-rakta-śastra-nipātanaiḥ | pibantīr unnata-skandhāś chādayen mṛdu-vāsasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपृक्ताद् दुष्ट-शुद्धास्राज् जलौका दुष्ट-शोणितम् । आदत्ते प्रथमं हंसः क्षीरं क्षीरोदकाद् इव

saṃpṛktād duṣṭa-śuddhāsrāj jalaukā duṣṭa-śoṇitam | ādatte prathamaṃ haṃsaḥ kṣīraṃ kṣīrodakād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मार्शो-विद्रधीन् कुष्ठ-वात-रक्त-गलामयान् । नेत्र-रुग्-विष-वीसर्पान् शमयन्ति जलौकसः ॥ ४२+(१) ॥ दंशस्य तोदे कण्ड्वां वा मोक्षयेद् वामयेच् च ताम् । पटु-तैलाक्त-वदनां श्लक्ष्ण-कण्डन-रूषिताम्

gulmārśo-vidradhīn kuṣṭha-vāta-rakta-galāmayān | netra-rug-viṣa-vīsarpān śamayanti jalaukasaḥ || 42+(1) || daṃśasya tode kaṇḍvāṃ vā mokṣayed vāmayec ca tām | paṭu-tailākta-vadanāṃ ślakṣṇa-kaṇḍana-rūṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षन् रक्त-मदाद् भूयः सप्ताहं ता न पातयेत् । पूर्व-वत् पटु-ता दार्ढ्यं सम्यग्-वान्ते जलौकसाम्

rakṣan rakta-madād bhūyaḥ saptāhaṃ tā na pātayet | pūrva-vat paṭu-tā dārḍhyaṃ samyag-vānte jalaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लमो ऽति-योगान् मृत्युर् वा दुर्-वान्ते स्तब्ध-ता मदः । अन्य-त्रान्य-त्र ताः स्थाप्या घटे मृत्स्नाम्बु-गर्भिणि

klamo 'ti-yogān mṛtyur vā dur-vānte stabdha-tā madaḥ | anya-trānya-tra tāḥ sthāpyā ghaṭe mṛtsnāmbu-garbhiṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लालादि-कोथ-नाशार्थं स-विषाः स्युस् तद्-अन्वयात् । अ-शुद्धौ स्रावयेद् दंशान् हरिद्रा-गुड-माक्षिकैः

lālādi-kotha-nāśārthaṃ sa-viṣāḥ syus tad-anvayāt | a-śuddhau srāvayed daṃśān haridrā-guḍa-mākṣikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत-धौताज्य-पिचवस् ततो लेपाश् च शीतलाः । दुष्ट-रक्तापगमनात् सद्यो राग-रुजां शमः

śata-dhautājya-picavas tato lepāś ca śītalāḥ | duṣṭa-raktāpagamanāt sadyo rāga-rujāṃ śamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-शुद्धं चलितं स्थानात् स्थितं रक्तं व्रणाशये । व्य्-अम्ली-भवेत् पर्युषितं तस्मात् तत् स्रावयेत् पुनः

a-śuddhaṃ calitaṃ sthānāt sthitaṃ raktaṃ vraṇāśaye | vy-amlī-bhavet paryuṣitaṃ tasmāt tat srāvayet punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युञ्ज्यान् नालाबु-घटिका रक्ते पित्तेन दूषिते । तासाम् अनल-संयोगाद् युञ्ज्यात् तु कफ-वायुना

yuñjyān nālābu-ghaṭikā rakte pittena dūṣite | tāsām anala-saṃyogād yuñjyāt tu kapha-vāyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफेन दुष्टं रुधिरं न शृङ्गेण विनिर्हरेत् । स्कन्न-त्वाद् वात-पित्ताभ्यां दुष्टं शृङ्गेण निर्हरेत्

kaphena duṣṭaṃ rudhiraṃ na śṛṅgeṇa vinirharet | skanna-tvād vāta-pittābhyāṃ duṣṭaṃ śṛṅgeṇa nirharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गात्रं बद्ध्वोपरि दृढं रज्ज्वा पट्टेन वा समम् । स्नायु-संध्य्-अस्थि-मर्माणि त्यजन् प्रच्छानम् आचरेत्

gātraṃ baddhvopari dṛḍhaṃ rajjvā paṭṭena vā samam | snāyu-saṃdhy-asthi-marmāṇi tyajan pracchānam ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधो-देश प्रविसृतैः पदैर् उपरि-गामिभिः । न गाढ-घन-तिर्यग्भिर् न पदे पदम् आचरन्

adho-deśa pravisṛtaiḥ padair upari-gāmibhiḥ | na gāḍha-ghana-tiryagbhir na pade padam ācaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छानेनैक-देश-स्थं ग्रथितं जल-जन्मभिः । हरेच् छृङ्गादिभिः सुप्तम् असृग् व्यापि सिरा-व्यधैः

pracchānenaika-deśa-sthaṃ grathitaṃ jala-janmabhiḥ | harec chṛṅgādibhiḥ suptam asṛg vyāpi sirā-vyadhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छानं पिण्डिते वा स्याद् अवगाढे जलौकसः । त्वक्-स्थे ऽलाबु-घटी-शृङ्गं सिरैव व्यापके ऽसृजि

pracchānaṃ piṇḍite vā syād avagāḍhe jalaukasaḥ | tvak-sthe 'lābu-ghaṭī-śṛṅgaṃ siraiva vyāpake 'sṛji

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातादि-धाम वा शृङ्ग-जलौको-ऽलाबुभिः क्रमात् । स्रुतासृजः प्रदेहाद्यैः शीतैः स्याद् वायु-कोपतः

vātādi-dhāma vā śṛṅga-jalauko-'lābubhiḥ kramāt | srutāsṛjaḥ pradehādyaiḥ śītaiḥ syād vāyu-kopataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.