Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·29
व्रणः संजायते प्रायः पाकाच् छ्वयथु-पूर्वकात् । तम् एवोपचरेत् तस्माद् रक्षन् पाकं प्रयत्नतः
vraṇaḥ saṃjāyate prāyaḥ pākāc chvayathu-pūrvakāt | tam evopacaret tasmād rakṣan pākaṃ prayatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सु-शीत-लेप-सेकास्र-मोक्ष-संशोधनादिभिः । शोफो ऽल्पो ऽल्पोष्म-रुक् सामः स-वर्णः कठिनः स्थिरः
su-śīta-lepa-sekāsra-mokṣa-saṃśodhanādibhiḥ | śopho 'lpo 'lpoṣma-ruk sāmaḥ sa-varṇaḥ kaṭhinaḥ sthiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पच्यमानो वि-वर्णस् तु रागी वस्तिर् इवाततः । स्फुटतीव स-निस्तोदः साङ्ग-मर्द-विजृम्भिकः
pacyamāno vi-varṇas tu rāgī vastir ivātataḥ | sphuṭatīva sa-nistodaḥ sāṅga-marda-vijṛmbhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरम्भा-रुचि-दाहोषा-तृड्-ज्वरा-निद्र-तान्वितः । स्त्यानं विष्यन्दयत्य् आज्यं व्रण-वत् स्पर्शना-सहः
saṃrambhā-ruci-dāhoṣā-tṛḍ-jvarā-nidra-tānvitaḥ | styānaṃ viṣyandayaty ājyaṃ vraṇa-vat sparśanā-sahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वे ऽल्प-वेग-ता म्लानिः पाण्डु-ता वलि-संभवः । नामो ऽन्तेषून्नतिर् मध्ये कण्डू-शोफादि-मार्दवम्
pakve 'lpa-vega-tā mlāniḥ pāṇḍu-tā vali-saṃbhavaḥ | nāmo 'nteṣūnnatir madhye kaṇḍū-śophādi-mārdavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृष्टे पूयस्य संचारो भवेद् वस्ताव् इवाम्भसः । शूलं नर्ते ऽनिलाद् दाहः पित्ताच् छोफः कफोदयात्
spṛṣṭe pūyasya saṃcāro bhaved vastāv ivāmbhasaḥ | śūlaṃ narte 'nilād dāhaḥ pittāc chophaḥ kaphodayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागो रक्ताच् च पाकः स्याद् अतो दोषैः स-शोणितैः । पाके ऽतिवृत्ते सुषिरस् तनु-त्वग्-दोष-भक्षितः
rāgo raktāc ca pākaḥ syād ato doṣaiḥ sa-śoṇitaiḥ | pāke 'tivṛtte suṣiras tanu-tvag-doṣa-bhakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वलीभिर् आचितः श्यावः शीर्यमाण-तनू-रुहः । कफ-जेषु तु शोफेषु गम्भीरं पाकम् एत्य् असृक्
valībhir ācitaḥ śyāvaḥ śīryamāṇa-tanū-ruhaḥ | kapha-jeṣu tu śopheṣu gambhīraṃ pākam ety asṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्व-लिङ्गं ततो ऽ-स्पष्टं यत्र स्याच् छीत-शोफ-ता । त्वक्-सावर्ण्यं रुजो ऽल्प-त्वं घन-स्पर्श-त्वम् अश्म-वत्
pakva-liṅgaṃ tato '-spaṣṭaṃ yatra syāc chīta-śopha-tā | tvak-sāvarṇyaṃ rujo 'lpa-tvaṃ ghana-sparśa-tvam aśma-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्त-पाकम् इति ब्रूयात् तं प्राज्ञो मुक्त-संशयः । अल्प-सत्-त्वे ऽ-बले बाले पाकाद् वात्य्-अर्थम् उद्धते
rakta-pākam iti brūyāt taṃ prājño mukta-saṃśayaḥ | alpa-sat-tve '-bale bāle pākād vāty-artham uddhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारणं मर्म-संध्य्-आदि-स्थिते चान्य-त्र पाटनम् । आम-च्छेदे सिरा-स्नायु-व्यापदो ऽसृग्-अति-स्रुतिः
dāraṇaṃ marma-saṃdhy-ādi-sthite cānya-tra pāṭanam | āma-cchede sirā-snāyu-vyāpado 'sṛg-ati-srutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुजो ऽति-वृद्धिर् दरणं विसर्पो वा क्षतोद्भवः । तिष्ठन्न् अन्तः पुनः पूयः सिरा-स्नाय्व्-असृग्-आमिषम्
rujo 'ti-vṛddhir daraṇaṃ visarpo vā kṣatodbhavaḥ | tiṣṭhann antaḥ punaḥ pūyaḥ sirā-snāyv-asṛg-āmiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपम् इवानलः । यश् छिनत्त्य् आमम् अ-ज्ञानाद् यश् च पक्वम् उपेक्षते
vivṛddho dahati kṣipraṃ tṛṇolapam ivānalaḥ | yaś chinatty āmam a-jñānād yaś ca pakvam upekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इवानलः श्व-पचाव् इव विज्ञेयौ ताव् अ-निश्चित-कारिणौ । प्राक् शस्त्र-कर्मणश् चेष्टं भोजयेद् अन्नम् आतुरम्
ivānalaḥ śva-pacāv iva vijñeyau tāv a-niścita-kāriṇau | prāk śastra-karmaṇaś ceṣṭaṃ bhojayed annam āturam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्र-कर्मणः श्रेष्ठं पान-पं पाययेन् मद्यं तीक्ष्णं यो वेदना-क्षमः । न मूर्छत्य् अन्न-संयोगान् मत्तः शस्त्रं न बुध्यते
śastra-karmaṇaḥ śreṣṭhaṃ pāna-paṃ pāyayen madyaṃ tīkṣṇaṃ yo vedanā-kṣamaḥ | na mūrchaty anna-saṃyogān mattaḥ śastraṃ na budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्य-त्र मूढ-गर्भाश्म-मुख-रोगोदरातुरात् । अथाहृतोपकरणं वैद्यः प्राङ्-मुखम् आतुरम्
anya-tra mūḍha-garbhāśma-mukha-rogodarāturāt | athāhṛtopakaraṇaṃ vaidyaḥ prāṅ-mukham āturam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमुखो यन्त्रयित्वाशु न्यस्येन् मर्मादि वर्जयन् । अनुलोमं सु-निशितं शस्त्रम् आ-पूय-दर्शनात्
saṃmukho yantrayitvāśu nyasyen marmādi varjayan | anulomaṃ su-niśitaṃ śastram ā-pūya-darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृद् एवाहरेच् तच् च पाके तु सु-महत्य् अपि । पाटयेद् द्व्य्-अङ्गुलं सम्यग् द्व्य्-अङ्गुल-त्र्य्-अङ्गुलान्तरम्
sakṛd evāharec tac ca pāke tu su-mahaty api | pāṭayed dvy-aṅgulaṃ samyag dvy-aṅgula-try-aṅgulāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषित्वा सम्यग् एषिण्या परितः सु-निरूपितम् । अङ्गुली-नाल-वालैर् वा यथा-देशं यथाशयम्
eṣitvā samyag eṣiṇyā paritaḥ su-nirūpitam | aṅgulī-nāla-vālair vā yathā-deśaṃ yathāśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो गतां गतिं विद्याद् उत्सङ्गो यत्र यत्र च । तत्र तत्र व्रणं कुर्यात् सु-विभक्तं निर्-आशयम्
yato gatāṃ gatiṃ vidyād utsaṅgo yatra yatra ca | tatra tatra vraṇaṃ kuryāt su-vibhaktaṃ nir-āśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयतं च विशालं च यथा दोषो न तिष्ठति । शौर्यम् आशु-क्रिया तीक्ष्णं शस्त्रम् अ-स्वेद-वेपथू
āyataṃ ca viśālaṃ ca yathā doṣo na tiṣṭhati | śauryam āśu-kriyā tīkṣṇaṃ śastram a-sveda-vepathū
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-संमोहश् च वैद्यस्य शस्त्र-कर्मणि शस्यते । तिर्यक् छिन्द्याल् ललाट-भ्रू-दन्त-वेष्टक-जत्रुणि
a-saṃmohaś ca vaidyasya śastra-karmaṇi śasyate | tiryak chindyāl lalāṭa-bhrū-danta-veṣṭaka-jatruṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुक्षि-कक्षाक्षि-कूटौष्ठ-कपोल-गल-वङ्क्षणे । अन्य-त्र च्छेदनात् तिर्यक् सिरा-स्नायु-विपाटनम्
kukṣi-kakṣākṣi-kūṭauṣṭha-kapola-gala-vaṅkṣaṇe | anya-tra cchedanāt tiryak sirā-snāyu-vipāṭanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रे ऽवचारिते वाग्भिः शीताम्भोभिश् च रोगिणम् । आश्वास्य परितो ऽङ्गुल्या परिपीड्य व्रणं ततः
śastre 'vacārite vāgbhiḥ śītāmbhobhiś ca rogiṇam | āśvāsya parito 'ṅgulyā paripīḍya vraṇaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षालयित्वा कषायेण प्लोतेनाम्भो ऽपनीय च । गुग्गुल्व्-अगुरु-सिद्धार्थ-हिङ्गु-सर्ज-रसान्वितैः
kṣālayitvā kaṣāyeṇa plotenāmbho 'panīya ca | guggulv-aguru-siddhārtha-hiṅgu-sarja-rasānvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपयेच् पटु-षड्ग्रन्था-निम्ब-पत्त्रैर् घृत-प्लुतैः । तिल-कल्काज्य-मधुभिर् यथा-स्वं भेषजेन च
dhūpayec paṭu-ṣaḍgranthā-nimba-pattrair ghṛta-plutaiḥ | tila-kalkājya-madhubhir yathā-svaṃ bheṣajena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिग्धां वर्तिं ततो दद्यात् तैर् एवाच्छादयेच् च ताम् । घृताक्तैः सक्तुभिश् चोर्ध्वं घनां कवलिकां ततः
digdhāṃ vartiṃ tato dadyāt tair evācchādayec ca tām | ghṛtāktaiḥ saktubhiś cordhvaṃ ghanāṃ kavalikāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधाय युक्त्या बध्नीयात् पट्टेन सु-समाहितम् । पार्श्वे सव्ये ऽप-सव्ये वा नाधस्-तान् नैव चोपरि
nidhāya yuktyā badhnīyāt paṭṭena su-samāhitam | pārśve savye 'pa-savye vā nādhas-tān naiva copari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुचि-सूक्ष्म-दृढाः पट्टाः कवल्यः स-विकेशिकाः । धूपिता मृदवः श्लक्ष्णा निर्-वलीका व्रणे हिताः
śuci-sūkṣma-dṛḍhāḥ paṭṭāḥ kavalyaḥ sa-vikeśikāḥ | dhūpitā mṛdavaḥ ślakṣṇā nir-valīkā vraṇe hitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वीतान्-अन्तरं तस्य रक्षां रक्षो-निषिद्धये । बलिं चोपहरेत् तेभ्यः सदा मूर्ध्ना च धारयेत्
kurvītān-antaraṃ tasya rakṣāṃ rakṣo-niṣiddhaye | baliṃ copaharet tebhyaḥ sadā mūrdhnā ca dhārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मीं गुहाम् अतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम् । वचां छत्त्राम् अतिच्छत्त्रां दूर्वां सिद्धार्थकान् अपि
lakṣmīṃ guhām atiguhāṃ jaṭilāṃ brahmacāriṇīm | vacāṃ chattrām aticchattrāṃ dūrvāṃ siddhārthakān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्नेह-दिनेहोक्तं तस्याचारं समादिशेत् । दिवा-स्वप्नो व्रणे कण्डू-राग-रुक्-शोफ-पूय-कृत्
tataḥ sneha-dinehoktaṃ tasyācāraṃ samādiśet | divā-svapno vraṇe kaṇḍū-rāga-ruk-śopha-pūya-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीणां तु स्मृति-संस्पर्श-दर्शनैश् चलित-स्रुते । शुक्रे व्यवाय-जान् दोषान् अ-संसर्गे ऽप्य् अवाप्नुयात्
strīṇāṃ tu smṛti-saṃsparśa-darśanaiś calita-srute | śukre vyavāya-jān doṣān a-saṃsarge 'py avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणे श्वयथुर् आयासात् स च रागश् च जागरात् । तौ च रुक् च दिवा-स्वापात् ताश् च मृत्युश् च मैथुनात् ॥ ३३+(१) ॥ भोजनं च यथा-सात्म्यं यव-गोधूम-षष्टिकाः । मसूर-मुद्ग-तुबरी-जीवन्ती-सुनिषण्णकाः
vraṇe śvayathur āyāsāt sa ca rāgaś ca jāgarāt | tau ca ruk ca divā-svāpāt tāś ca mṛtyuś ca maithunāt || 33+(1) || bhojanaṃ ca yathā-sātmyaṃ yava-godhūma-ṣaṣṭikāḥ | masūra-mudga-tubarī-jīvantī-suniṣaṇṇakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाल-मूलक-वार्ताक-तण्डुलीयक-वास्तुकम् । कारवेल्लक-कर्कोट-पटोल-कटुका-फलम्
bāla-mūlaka-vārtāka-taṇḍulīyaka-vāstukam | kāravellaka-karkoṭa-paṭola-kaṭukā-phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवं दाडिमं धात्री घृतं तप्त-हिमं जलम् । जीर्ण-शाल्य्-ओदनं स्निग्धम् अल्पम् उष्णोदकोत्तरम्
saindhavaṃ dāḍimaṃ dhātrī ghṛtaṃ tapta-himaṃ jalam | jīrṇa-śāly-odanaṃ snigdham alpam uṣṇodakottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुञ्जानो जाङ्गलैर् मांसैः शीघ्रं व्रणम् अपोहति । अशितं मात्रया काले पथ्यं याति जरां सुखम्
bhuñjāno jāṅgalair māṃsaiḥ śīghraṃ vraṇam apohati | aśitaṃ mātrayā kāle pathyaṃ yāti jarāṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-जीर्णात् त्व् अनिलादीनां विभ्रमो बल-वान् भवेत् । ततः शोफ-रुजा-पाक-दाहानाहान् अवाप्नुयात्
a-jīrṇāt tv anilādīnāṃ vibhramo bala-vān bhavet | tataḥ śopha-rujā-pāka-dāhānāhān avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवं धान्यं तिलान् माषान् मद्यं मांसम् अ-जाङ्गलम् । क्षीरेक्षु-विकृतीर् अम्लं लवणं कटुकं त्यजेत्
navaṃ dhānyaṃ tilān māṣān madyaṃ māṃsam a-jāṅgalam | kṣīrekṣu-vikṛtīr amlaṃ lavaṇaṃ kaṭukaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् चान्यद् अपि विष्टम्भि विदाहि गुरु शीतलम् । वर्गो ऽयं नव-धान्यादिर् व्रणिनः सर्व-दोष-कृत्
yac cānyad api viṣṭambhi vidāhi guru śītalam | vargo 'yaṃ nava-dhānyādir vraṇinaḥ sarva-doṣa-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यं तीक्ष्णोष्ण-रूक्षाम्लम् आशु व्यापादयेद् व्रणम् । वालोशीरैश् च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्
madyaṃ tīkṣṇoṣṇa-rūkṣāmlam āśu vyāpādayed vraṇam | vālośīraiś ca vījyeta na cainaṃ parighaṭṭayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तुदेन् न च कण्डूयेच् चेष्टमानश् च पालयेत् । स्निग्ध-वृद्ध-द्वि-जातीनां कथाः शृण्वन् मनः-प्रियाः
na tuden na ca kaṇḍūyec ceṣṭamānaś ca pālayet | snigdha-vṛddha-dvi-jātīnāṃ kathāḥ śṛṇvan manaḥ-priyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशा-वान् व्याधि-मोक्षाय क्षिप्रं व्रणम् अपोहति । तृतीये ऽह्नि पुनः कुर्याद् व्रण-कर्म च पूर्व-वत्
āśā-vān vyādhi-mokṣāya kṣipraṃ vraṇam apohati | tṛtīye 'hni punaḥ kuryād vraṇa-karma ca pūrva-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षालनादि दिवसे द्वितीये नाचरेत् तथा । तीव्र-व्यथो विग्रथितश् चिरात् संरोहति व्रणः
prakṣālanādi divase dvitīye nācaret tathā | tīvra-vyatho vigrathitaś cirāt saṃrohati vraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धां रूक्षां श्लथां गाढां दुर्-न्यस्तां च विकेशिकाम् । व्रणे न दद्यात् कल्कं वा स्नेहात् क्लेदो विवर्धते
snigdhāṃ rūkṣāṃ ślathāṃ gāḍhāṃ dur-nyastāṃ ca vikeśikām | vraṇe na dadyāt kalkaṃ vā snehāt kledo vivardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांस-च्छेदो ऽति-रुग्-रौक्ष्याद् दरणं शोणितागमः । श्लथाति-गाढ-दुर्-न्यासैर् व्रण-वर्त्मावघर्षणम्
māṃsa-cchedo 'ti-rug-raukṣyād daraṇaṃ śoṇitāgamaḥ | ślathāti-gāḍha-dur-nyāsair vraṇa-vartmāvagharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-पूति-मांसं सोत्सङ्गं स-गतिं पूय-गर्भिणम् । व्रणं विशोधयेच् छीघ्रं स्थिता ह्य् अन्तर् विकेशिका
sa-pūti-māṃsaṃ sotsaṅgaṃ sa-gatiṃ pūya-garbhiṇam | vraṇaṃ viśodhayec chīghraṃ sthitā hy antar vikeśikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्य्-अम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत् । भोजनैर् उपनाहैश् च नाति-व्रण-विरोधिभिः
vy-amlaṃ tu pāṭitaṃ śophaṃ pācanaiḥ samupācaret | bhojanair upanāhaiś ca nāti-vraṇa-virodhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यः सद्यो-व्रणान् सीव्येद् विवृतान् अभिघात-जान् । मेदो-जाō̃ लिखितान् ग्रन्थीन् ह्रस्वाः पालीश् च कर्णयोः
sadyaḥ sadyo-vraṇān sīvyed vivṛtān abhighāta-jān | medo-jāō̃ likhitān granthīn hrasvāḥ pālīś ca karṇayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरो-ऽक्षि-कूट-नासौष्ठ-गण्ड-कर्णोरु-बाहुषु । ग्रीवा-ललाट-मुष्क-स्फिङ्-मेढ्र-पायूदरादिषु
śiro-'kṣi-kūṭa-nāsauṣṭha-gaṇḍa-karṇoru-bāhuṣu | grīvā-lalāṭa-muṣka-sphiṅ-meḍhra-pāyūdarādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्भीरेषु प्रदेशेषु मांसलेष्व् अ-चलेषु च । न तु वङ्क्षण-कक्षादाव् अल्प-मांसे चले व्रणान्
gambhīreṣu pradeśeṣu māṃsaleṣv a-caleṣu ca | na tu vaṅkṣaṇa-kakṣādāv alpa-māṃse cale vraṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायु-निर्वाहिणः शल्य-गर्भान् क्षार-विषाग्नि-जान् । सीव्येच् चलास्थि-शुष्कास्र-तृण-रोमापनीय तु
vāyu-nirvāhiṇaḥ śalya-garbhān kṣāra-viṣāgni-jān | sīvyec calāsthi-śuṣkāsra-tṛṇa-romāpanīya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलम्बि मांसं विच्छिन्नं निवेश्य स्व-निवेशने । संध्य्-अस्थि च स्थिते रक्ते स्नाय्वा सूत्रेण वल्कलैः
pralambi māṃsaṃ vicchinnaṃ niveśya sva-niveśane | saṃdhy-asthi ca sthite rakte snāyvā sūtreṇa valkalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीव्येन् न दूरे नासन्ने गृह्णन् नाल्पं न वा बहु । सान्त्वयित्वा ततश् चार्तं व्रणे मधु-घृत-द्रुतैः
sīvyen na dūre nāsanne gṛhṇan nālpaṃ na vā bahu | sāntvayitvā tataś cārtaṃ vraṇe madhu-ghṛta-drutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्तयित्वा ततश् चार्तं स-लोध्र-मधुकैर् दिग्धे युञ्ज्याद् बन्धादि पूर्व-वत्
sāntayitvā tataś cārtaṃ sa-lodhra-madhukair digdhe yuñjyād bandhādi pūrva-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणो निः-शोणितौष्ठो यः किञ्-चिद् एवावलिख्य तम् । संजात-रुधिरं सीव्येत् संधानं ह्य् अस्य शोणितम्
vraṇo niḥ-śoṇitauṣṭho yaḥ kiñ-cid evāvalikhya tam | saṃjāta-rudhiraṃ sīvyet saṃdhānaṃ hy asya śoṇitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविकाजिन-कौशेयम् उष्णं क्षौमं तु शीतलम्
āvikājina-kauśeyam uṣṇaṃ kṣaumaṃ tu śītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतोष्णं तुला-संतान-कार्पास-स्नायु-वल्क-जम् । ताम्रायस्-त्रपु-सीसानि व्रणे मेदः-कफाधिके
śītoṣṇaṃ tulā-saṃtāna-kārpāsa-snāyu-valka-jam | tāmrāyas-trapu-sīsāni vraṇe medaḥ-kaphādhike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भङ्गे च युञ्ज्यात् फलकं चर्म-वल्क-कुशादि च । स्व-नामानुगताकारा बन्धास् तु दश पञ्च च
bhaṅge ca yuñjyāt phalakaṃ carma-valka-kuśādi ca | sva-nāmānugatākārā bandhās tu daśa pañca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोश-स्वस्तिक-मुत्तोली-चीन-दामानुवेल्लितम् । खट्वा-विबन्ध-स्थगिका-वितानोत्सङ्ग-गोष्-फणाः
kośa-svastika-muttolī-cīna-dāmānuvellitam | khaṭvā-vibandha-sthagikā-vitānotsaṅga-goṣ-phaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमकं मण्डलाख्यं च पञ्चाङ्गी चेति योजयेत् । यो यत्र सु-निविष्टः स्यात् तं तेषां तत्र बुद्धि-मान्
yamakaṃ maṇḍalākhyaṃ ca pañcāṅgī ceti yojayet | yo yatra su-niviṣṭaḥ syāt taṃ teṣāṃ tatra buddhi-mān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदध्यात् तेषु तेष्व् एव कोशम् अङ्गुलि-पर्वसु । स्वस्तिकं कर्ण-कक्षादि-स्तनेषूक्तं च संधिषु ॥ ६१।१+(१) ॥ मुत्तोलीं मेढ्र-ग्रीवादौ युञ्ज्याच् चीनम् अपाङ्गयोः । संबाधे ऽङ्गे तथा दाम शाखास्व् एवानुवेल्लितम् ॥ ६१।१+(२) ॥ खट्वां गण्डे हनौ शङ्खे विबन्धं पृष्ठकोदरे । अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रे स्थगिकाम् अन्त्र-वृद्धिषु ॥ ६१।१+(३) ॥ वितानं पृथुलाङ्गादौ तथा शिरसि चेरयेत् । विलम्बिनि तथोत्सङ्गं नासौष्ठ-चिबुकादिषु ॥ ६१।१+(४) ॥ गोष्-फणं संधिषु तथा यमकं यमिके व्रणे । वृत्ते ऽङ्गे मण्डलाख्यं च पञ्चाङ्गीं चोर्ध्व-जत्रुषु ॥ ६१।१+(५) ॥ बध्नीयाद् गाढम् ऊरु-स्फिक्-कक्षा-वङ्क्षण-मूर्धसु । शाखा-वदन-कर्णोरः-पृष्ठ-पार्श्व-गलोदरे
vidadhyāt teṣu teṣv eva kośam aṅguli-parvasu | svastikaṃ karṇa-kakṣādi-staneṣūktaṃ ca saṃdhiṣu || 61.1+(1) || muttolīṃ meḍhra-grīvādau yuñjyāc cīnam apāṅgayoḥ | saṃbādhe 'ṅge tathā dāma śākhāsv evānuvellitam || 61.1+(2) || khaṭvāṃ gaṇḍe hanau śaṅkhe vibandhaṃ pṛṣṭhakodare | aṅguṣṭhāṅgulimeḍhrāgre sthagikām antra-vṛddhiṣu || 61.1+(3) || vitānaṃ pṛthulāṅgādau tathā śirasi cerayet | vilambini tathotsaṅgaṃ nāsauṣṭha-cibukādiṣu || 61.1+(4) || goṣ-phaṇaṃ saṃdhiṣu tathā yamakaṃ yamike vraṇe | vṛtte 'ṅge maṇḍalākhyaṃ ca pañcāṅgīṃ cordhva-jatruṣu || 61.1+(5) || badhnīyād gāḍham ūru-sphik-kakṣā-vaṅkṣaṇa-mūrdhasu | śākhā-vadana-karṇoraḥ-pṛṣṭha-pārśva-galodare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समं मेहन-मुष्के च नेत्रे संधिषु च श्लथम् । बध्नीयाच् छिथिल-स्थाने वात-श्लेष्मोद्भवे समम्
samaṃ mehana-muṣke ca netre saṃdhiṣu ca ślatham | badhnīyāc chithila-sthāne vāta-śleṣmodbhave samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाढम् एव सम-स्थाने भृशं गाढं तद्-आशये । शीते वसन्ते ऽपि च तौ मोक्षणीयौ त्र्य्-अहात् त्र्य्-अहात्
gāḍham eva sama-sthāne bhṛśaṃ gāḍhaṃ tad-āśaye | śīte vasante 'pi ca tau mokṣaṇīyau try-ahāt try-ahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्त-रक्तोत्थयोर् बन्धो गाढ-स्थाने समो मतः । सम-स्थाने श्लथो नैव शिथिलस्याशये तथा
pitta-raktotthayor bandho gāḍha-sthāne samo mataḥ | sama-sthāne ślatho naiva śithilasyāśaye tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं प्रातस् तयोर् मोक्षो ग्रीष्मे शरदि चेष्यते । अ-बद्धो दंश-मशक-शीत-वातादि-पीडितः
sāyaṃ prātas tayor mokṣo grīṣme śaradi ceṣyate | a-baddho daṃśa-maśaka-śīta-vātādi-pīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्टी-भवेच् चिरं चात्र न तिष्ठेत् स्नेह-भेषजम् । कृच्छ्रेण शुद्धिं रूढिं वा याति रूढो वि-वर्ण-ताम्
duṣṭī-bhavec ciraṃ cātra na tiṣṭhet sneha-bheṣajam | kṛcchreṇa śuddhiṃ rūḍhiṃ vā yāti rūḍho vi-varṇa-tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धस् तु चूर्णितो भग्नो विश्लिष्टः पाटितो ऽपि वा । छिन्न-स्नायु-सिरो ऽप्य् आशु सुखं संरोहति व्रणः
baddhas tu cūrṇito bhagno viśliṣṭaḥ pāṭito 'pi vā | chinna-snāyu-siro 'py āśu sukhaṃ saṃrohati vraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थान-शयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते । उद्वृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनो ऽति-रुक्
utthāna-śayanādyāsu sarvehāsu na pīḍyate | udvṛttauṣṭhaḥ samutsanno viṣamaḥ kaṭhino 'ti-ruk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समो मृदुर् अ-रुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति । स्थिराणाम् अल्प-मांसानां रौक्ष्याद् अन्-उपरोहताम्
samo mṛdur a-ruk śīghraṃ vraṇaḥ śudhyati rohati | sthirāṇām alpa-māṃsānāṃ raukṣyād an-uparohatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रच्छाद्यम् औषधं पत्त्रैर् यथा-दोषं यथर्तु च । अ-जीर्ण-तरुणाच् छिद्रैः समन्तात् सु-निवेशितैः
pracchādyam auṣadhaṃ pattrair yathā-doṣaṃ yathartu ca | a-jīrṇa-taruṇāc chidraiḥ samantāt su-niveśitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धौतैर् अ-कर्कशैः क्षीरि-भूर्जार्जुन-कदम्ब-जैः । कुष्ठिनाम् अग्नि-दग्धानां पिटिका मधु-मेहिनाम्
dhautair a-karkaśaiḥ kṣīri-bhūrjārjuna-kadamba-jaiḥ | kuṣṭhinām agni-dagdhānāṃ piṭikā madhu-mehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णिकाश् चोन्दुरु-विषे क्षार-दग्धा विषान्विताः । बन्धनीया न मांस्-पाके गुद-पाके च दारुणे
karṇikāś conduru-viṣe kṣāra-dagdhā viṣānvitāḥ | bandhanīyā na māṃs-pāke guda-pāke ca dāruṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्यमाणाः स-रुग्-दाहाः शोफावस्था-विसर्पिणः । अ-रक्षया व्रणे यस्मिन् मक्षिका निक्षिपेत् कृमीन्
śīryamāṇāḥ sa-rug-dāhāḥ śophāvasthā-visarpiṇaḥ | a-rakṣayā vraṇe yasmin makṣikā nikṣipet kṛmīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजा-शोफास्र-संस्रवान् । सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावन-पूरणे
te bhakṣayantaḥ kurvanti rujā-śophāsra-saṃsravān | surasādiṃ prayuñjīta tatra dhāvana-pūraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तपर्ण-करञ्जार्क-निम्ब-राजादन-त्वचः । गो-मूत्र-कल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः
saptaparṇa-karañjārka-nimba-rājādana-tvacaḥ | go-mūtra-kalkito lepaḥ sekaḥ kṣārāmbunā hitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रच्छाद्य मांस-पेश्या वा व्रणं तान् आशु निर्हरेत् । न चैनं त्वरमाणो ऽन्तः स-दोषम् उपरोहयेत्
pracchādya māṃsa-peśyā vā vraṇaṃ tān āśu nirharet | na cainaṃ tvaramāṇo 'ntaḥ sa-doṣam uparohayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽल्पेनाप्य् अपचारेण भूयो विकुरुते यतः । रूढे ऽप्य् अ-जीर्ण-व्यायाम-व्यवायादीन् विवर्जयेत्
so 'lpenāpy apacāreṇa bhūyo vikurute yataḥ | rūḍhe 'py a-jīrṇa-vyāyāma-vyavāyādīn vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षं क्रोधं भयं चापि यावद् आ-स्थैर्य-संभवात् । आदरेणानुवर्त्यो ऽयं मासान् षट् सप्त वा विधिः
harṣaṃ krodhaṃ bhayaṃ cāpi yāvad ā-sthairya-saṃbhavāt | ādareṇānuvartyo 'yaṃ māsān ṣaṭ sapta vā vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पद्यमानासु च तासु तासु वार्तासु दोषादि-बलानुसारी । तैस् तैर् उपायैः प्रयतश् चिकित्सेद् आलोचयन् विस्तरम् उत्तरोक्तम्
utpadyamānāsu ca tāsu tāsu vārtāsu doṣādi-balānusārī | tais tair upāyaiḥ prayataś cikitsed ālocayan vistaram uttaroktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.