Vagbhata: Astangahrdayasutra 37

रोगः पाप्मा ज्वरो व्याधिर् विकारो दुःखम् आमयः । यक्ष्मातङ्क-गदाबाधाः शब्दाः पर्याय-वाचिनः

rogaḥ pāpmā jvaro vyādhir vikāro duḥkham āmayaḥ | yakṣmātaṅka-gadābādhāḥ śabdāḥ paryāya-vācinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निदानं पूर्व-रूपाणि रूपाण्य् उपशयस् तथा । संप्राप्तिश् चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्च-धा स्मृतम्

nidānaṃ pūrva-rūpāṇi rūpāṇy upaśayas tathā | saṃprāptiś ceti vijñānaṃ rogāṇāṃ pañca-dhā smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्त-हेत्व्-आयतन-प्रत्ययोत्थान-कारणैः । निदानम् आहुः पर्यायैः प्राग्-रूपं येन लक्ष्यते

nimitta-hetv-āyatana-pratyayotthāna-kāraṇaiḥ | nidānam āhuḥ paryāyaiḥ prāg-rūpaṃ yena lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पित्सुर् आमयो दोष-विशेषेणान्-अधिष्ठितः । लिङ्गम् अ-व्यक्तम् अल्प-त्वाद् व्याधीनां तद् यथा-यथम्

utpitsur āmayo doṣa-viśeṣeṇān-adhiṣṭhitaḥ | liṅgam a-vyaktam alpa-tvād vyādhīnāṃ tad yathā-yatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एव व्यक्त-तां यातं रूपम् इत्य् अभिधीयते । संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं चिह्नम् आकृतिः

tad eva vyakta-tāṃ yātaṃ rūpam ity abhidhīyate | saṃsthānaṃ vyañjanaṃ liṅgaṃ lakṣaṇaṃ cihnam ākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतु-व्याधि-विपर्यस्त-विपर्यस्तार्थ-कारिणाम् । औषधान्न-विहाराणाम् उपयोगं सुखावहम्

hetu-vyādhi-viparyasta-viparyastārtha-kāriṇām | auṣadhānna-vihārāṇām upayogaṃ sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याद् उपशयं व्याधेः स हि सात्म्यम् इति स्मृतः । विपरीतो ऽन्-उपशयो व्याध्य्-अ-सात्म्याभिसंज्ञितः

vidyād upaśayaṃ vyādheḥ sa hi sātmyam iti smṛtaḥ | viparīto 'n-upaśayo vyādhy-a-sātmyābhisaṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-दुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता । निर्वृत्तिर् आमयस्यासौ संप्राप्तिर् जातिर् आगतिः

yathā-duṣṭena doṣeṇa yathā cānuvisarpatā | nirvṛttir āmayasyāsau saṃprāptir jātir āgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संख्या-विकल्प-प्राधान्य-बल-काल-विशेषतः । सा भिद्यते यथात्रैव वक्ष्यन्ते ऽष्टौ ज्वरा इति

saṃkhyā-vikalpa-prādhānya-bala-kāla-viśeṣataḥ | sā bhidyate yathātraiva vakṣyante 'ṣṭau jvarā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाणां समवेतानां विकल्पो ऽंशांश-कल्पना । स्वातन्त्र्य-पारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यम् आदिशेत्

doṣāṇāṃ samavetānāṃ vikalpo 'ṃśāṃśa-kalpanā | svātantrya-pāratantryābhyāṃ vyādheḥ prādhānyam ādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेत्व्-आदि-कार्त्स्न्यावयवैर् बला-बल-विशेषणम् । नक्तन्-दिनर्तु-भुक्तांशैर् व्याधि-कालो यथा-मलम्

hetv-ādi-kārtsnyāvayavair balā-bala-viśeṣaṇam | naktan-dinartu-bhuktāṃśair vyādhi-kālo yathā-malam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रोक्तो निदानार्थस् तं व्यासेनोपदेक्ष्यति । सर्वेषाम् एव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः

iti prokto nidānārthas taṃ vyāsenopadekṣyati | sarveṣām eva rogāṇāṃ nidānaṃ kupitā malāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासेनोपदिश्यते तत्-प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधा-हित-सेवनम् । अ-हितं त्रि-विधो योगस् त्रयाणां प्राग् उदाहृतः

vyāsenopadiśyate tat-prakopasya tu proktaṃ vividhā-hita-sevanam | a-hitaṃ tri-vidho yogas trayāṇāṃ prāg udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तोषण-कषायाल्प-रूक्ष-प्रमित-भोजनैः । धारणोदीरण-निशा-जागरात्य्-उच्च-भाषणैः

tiktoṣaṇa-kaṣāyālpa-rūkṣa-pramita-bhojanaiḥ | dhāraṇodīraṇa-niśā-jāgarāty-ucca-bhāṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाति-योग-भी-शोक-चिन्ता-व्यायाम-मैथुनैः । ग्रीष्माहो-रात्रि-भुक्तान्ते प्रकुप्यति समीरणः

kriyāti-yoga-bhī-śoka-cintā-vyāyāma-maithunaiḥ | grīṣmāho-rātri-bhuktānte prakupyati samīraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तं कट्व्-अम्ल-तीक्ष्णोष्ण-पटु-क्रोध-विदाहिभिः । शरन्-मध्याह्न-रात्र्य्-अर्ध-विदाह-समयेषु च

pittaṃ kaṭv-amla-tīkṣṇoṣṇa-paṭu-krodha-vidāhibhiḥ | śaran-madhyāhna-rātry-ardha-vidāha-samayeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाद्व्-अम्ल-लवण-स्निग्ध-गुर्व्-अभिष्यन्दि-शीतलैः । आस्या-स्वप्न-सुखा-जीर्ण-दिवा-स्वप्नाति-बृंहणैः

svādv-amla-lavaṇa-snigdha-gurv-abhiṣyandi-śītalaiḥ | āsyā-svapna-sukhā-jīrṇa-divā-svapnāti-bṛṃhaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छर्दनाद्य-योगेन भुक्त-मात्र-वसन्तयोः । पूर्वाह्णे पूर्व-रात्रे च श्लेष्मा द्वन्द्वं तु संकरात्

pracchardanādya-yogena bhukta-mātra-vasantayoḥ | pūrvāhṇe pūrva-rātre ca śleṣmā dvandvaṃ tu saṃkarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिश्री-भावात् समस्तानां संनिपातस् तथा पुनः । संकीर्णा-जीर्ण-विषम-विरुद्धाध्यशनादिभिः

miśrī-bhāvāt samastānāṃ saṃnipātas tathā punaḥ | saṃkīrṇā-jīrṇa-viṣama-viruddhādhyaśanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापन्न-मद्य-पानीय-शुष्क-शाकाम-मूलकैः । पिण्याक-मृद्-यव-सुरा-पूति-शुष्क-कृशामिषैः

vyāpanna-madya-pānīya-śuṣka-śākāma-mūlakaiḥ | piṇyāka-mṛd-yava-surā-pūti-śuṣka-kṛśāmiṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोष-त्रय-करैस् तैस् तैस् तथान्न-परिवर्तनात् । ऋतोर् दुष्टात् पुरो-वाताद् ग्रहावेशाद् विषाद् गरात्

doṣa-traya-karais tais tais tathānna-parivartanāt | ṛtor duṣṭāt puro-vātād grahāveśād viṣād garāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टान्नात् पर्वताश्लेषाद् ग्रहैर् जन्मर्क्ष-पीडनात् । मिथ्या-योगाच् च विविधात् पापानां च निषेवणात्

duṣṭānnāt parvatāśleṣād grahair janmarkṣa-pīḍanāt | mithyā-yogāc ca vividhāt pāpānāṃ ca niṣevaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणां प्रसव-वैषम्यात् तथा मिथ्योपचारतः । प्रति-रोगम् इति क्रुद्धा रोगाधिष्ठान-गामिनीः

strīṇāṃ prasava-vaiṣamyāt tathā mithyopacārataḥ | prati-rogam iti kruddhā rogādhiṣṭhāna-gāminīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.