Vagbhata: Astangahrdayasutra 38

ज्वरो रोग-पतिः पाप्मा मृत्युर् ओजो-ऽशनो ऽन्तकः । क्रोधो दक्षाध्वर-ध्वंसी रुद्रोर्ध्व-नयनोद्भवः

jvaro roga-patiḥ pāpmā mṛtyur ojo-'śano 'ntakaḥ | krodho dakṣādhvara-dhvaṃsī rudrordhva-nayanodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मान्तयोर् मोह-मयः संतापात्मापचार-जः । विविधैर् नामभिः क्रूरो नाना-योनिषु वर्तते

janmāntayor moha-mayaḥ saṃtāpātmāpacāra-jaḥ | vividhair nāmabhiḥ krūro nānā-yoniṣu vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जायते ऽष्ट-धा दोषैः पृथङ् मिश्रैः समागतैः । आगन्तुश् च मलास् तत्र स्वैः स्वैर् दुष्टाः प्रदूषणैः

sa jāyate 'ṣṭa-dhā doṣaiḥ pṛthaṅ miśraiḥ samāgataiḥ | āgantuś ca malās tatra svaiḥ svair duṣṭāḥ pradūṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाशयं प्रविश्यामम् अनुगम्य पिधाय च । स्रोतांसि पक्ति-स्थानाच् च निरस्य ज्वलनं बहिः

āmāśayaṃ praviśyāmam anugamya pidhāya ca | srotāṃsi pakti-sthānāc ca nirasya jvalanaṃ bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सह तेनाभिसर्पन्तस् तपन्तः सकलं वपुः । कुर्वन्तो गात्रम् अत्य्-उष्णं ज्वरं निर्वर्तयन्ति ते

saha tenābhisarpantas tapantaḥ sakalaṃ vapuḥ | kurvanto gātram aty-uṣṇaṃ jvaraṃ nirvartayanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रोतो-विबन्धात् प्रायेण ततः स्वेदो न जायते । तस्य प्राग्-रूपम् आलस्यम् अ-रतिर् गात्र-गौरवम्

sroto-vibandhāt prāyeṇa tataḥ svedo na jāyate | tasya prāg-rūpam ālasyam a-ratir gātra-gauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्य-वैरस्यम् अ-रुचि-जृम्भा सास्राकुलाक्षि-ता । अङ्ग-मर्दो ऽ-विपाको ऽल्प-प्राण-ता बहु-निद्र-ता

āsya-vairasyam a-ruci-jṛmbhā sāsrākulākṣi-tā | aṅga-mardo '-vipāko 'lpa-prāṇa-tā bahu-nidra-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोम-हर्षो विनमनं पिण्डिकोद्वेष्टनं क्लमः । हितोपदेशेष्व् अ-क्षान्तिः प्रीतिर् अम्ल-पटूषणे

roma-harṣo vinamanaṃ piṇḍikodveṣṭanaṃ klamaḥ | hitopadeśeṣv a-kṣāntiḥ prītir amla-paṭūṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेषः स्वादुषु भक्ष्येषु तथा बालेषु तृड् भृशम् । शब्दाग्नि-शीत-वाताम्बु-च्छायोष्णेष्व् अ-निमित्ततः

dveṣaḥ svāduṣu bhakṣyeṣu tathā bāleṣu tṛḍ bhṛśam | śabdāgni-śīta-vātāmbu-cchāyoṣṇeṣv a-nimittataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छा द्वेषश् च तद् अनु ज्वरस्य व्यक्त-ता भवेत् । आगमापगम-क्षोभ-मृदु-ता-वेदनोष्मणाम्

icchā dveṣaś ca tad anu jvarasya vyakta-tā bhavet | āgamāpagama-kṣobha-mṛdu-tā-vedanoṣmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैषम्यं तत्र तत्राङ्गे तास् ताः स्युर् वेदनाश् चलाः । पादयोः सुप्त-ता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टनं शमः

vaiṣamyaṃ tatra tatrāṅge tās tāḥ syur vedanāś calāḥ | pādayoḥ supta-tā stambhaḥ piṇḍikodveṣṭanaṃ śamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्लेष इव संधीनां साद ऊर्वोः कटी-ग्रहः । पृष्ठं क्षोदम् इवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्

viśleṣa iva saṃdhīnāṃ sāda ūrvoḥ kaṭī-grahaḥ | pṛṣṭhaṃ kṣodam ivāpnoti niṣpīḍyata ivodaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्व-गानि विशेषतः । हृदयस्य ग्रहस् तोदः प्राजनेनेव वक्षसः

chidyanta iva cāsthīni pārśva-gāni viśeṣataḥ | hṛdayasya grahas todaḥ prājaneneva vakṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्धयोर् मथनं बाह्वोर् भेदः पीडनम् अंसयोः । अ-शक्तिर् भक्षणे हन्वोर् जृम्भणं कर्णयोः स्वनः

skandhayor mathanaṃ bāhvor bhedaḥ pīḍanam aṃsayoḥ | a-śaktir bhakṣaṇe hanvor jṛmbhaṇaṃ karṇayoḥ svanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तोदः शङ्खयोर् मूर्ध्नि वेदना वि-रसास्य-ता । कषायास्य-त्वम् अथ-वा मलानाम् अ-प्रवर्तनम्

nistodaḥ śaṅkhayor mūrdhni vedanā vi-rasāsya-tā | kaṣāyāsya-tvam atha-vā malānām a-pravartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षारुण-त्वग्-आस्याक्षि-नख-मूत्र-पुरीष-ता । प्रसेका-रोचका-श्रद्धा-विपाका-स्वेद-जागराः

rūkṣāruṇa-tvag-āsyākṣi-nakha-mūtra-purīṣa-tā | prasekā-rocakā-śraddhā-vipākā-sveda-jāgarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठौष्ठ-शोषस् तृट् शुष्कौ छर्दि-कासौ विषादि-ता । हर्षो रोमाङ्ग-दन्तेषु वेपथुः क्षवथोर् ग्रहः

kaṇṭhauṣṭha-śoṣas tṛṭ śuṣkau chardi-kāsau viṣādi-tā | harṣo romāṅga-danteṣu vepathuḥ kṣavathor grahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमः प्रलापो घर्मेच्छा विनामश् चानिल-ज्वरे । युग-पद् व्याप्तिर् अङ्गानां प्रलापः कटु-वक्त्र-ता

bhramaḥ pralāpo gharmecchā vināmaś cānila-jvare | yuga-pad vyāptir aṅgānāṃ pralāpaḥ kaṭu-vaktra-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासास्य-पाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्छा मदो ऽ-रतिः । विट्-स्रंसः पित्त-वमनं रक्त-ष्ठीवनम् अम्लकः

nāsāsya-pākaḥ śītecchā bhramo mūrchā mado '-ratiḥ | viṭ-sraṃsaḥ pitta-vamanaṃ rakta-ṣṭhīvanam amlakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्त-कोठोद्गमः पीत-हरित-त्वं त्वग्-आदिषु । स्वेदो निःश्वास-वैगन्ध्यम् अति-तृष्णा च पित्त-जे

rakta-koṭhodgamaḥ pīta-harita-tvaṃ tvag-ādiṣu | svedo niḥśvāsa-vaigandhyam ati-tṛṣṇā ca pitta-je

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषाद् अ-रुचिर् जाड्यं स्रोतो-रोधो ऽल्प-वेग-ता । प्रसेको मुख-माधुर्यं हृल्-लेप-श्वास-पीनसाः

viśeṣād a-rucir jāḍyaṃ sroto-rodho 'lpa-vega-tā | praseko mukha-mādhuryaṃ hṛl-lepa-śvāsa-pīnasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृल्-लासश् छर्दनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वग्-आदिषु । अङ्गेषु शीत-पिटिकास् तन्द्रोदर्दः कफोद्भवे

hṛl-lāsaś chardanaṃ kāsaḥ stambhaḥ śvaityaṃ tvag-ādiṣu | aṅgeṣu śīta-piṭikās tandrodardaḥ kaphodbhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले यथा-स्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर् वृद्धिर् एव वा ॥ २३अब् ॥ निदानोक्तान्-उपशयो विपरीतोपशायि-ता ॥ २३च्द् ॥ यथा-स्वं लिङ्ग-संसर्गे ज्वरः संसर्ग-जो ऽपि च ॥ २३एफ़् ॥ शिरो-ऽर्ति-मूर्छा-वमि-दाह-मोह-कण्ठास्य-शोषा-रति-पर्व-भेदाः । उन्निद्र-ता-तृड्-भ्रम-रोम-हर्षा जृम्भाति-वाक्-त्वं च चलात् स-पित्तात्

kāle yathā-svaṃ sarveṣāṃ pravṛttir vṛddhir eva vā || 23ab || nidānoktān-upaśayo viparītopaśāyi-tā || 23cd || yathā-svaṃ liṅga-saṃsarge jvaraḥ saṃsarga-jo 'pi ca || 23ef || śiro-'rti-mūrchā-vami-dāha-moha-kaṇṭhāsya-śoṣā-rati-parva-bhedāḥ | unnidra-tā-tṛḍ-bhrama-roma-harṣā jṛmbhāti-vāk-tvaṃ ca calāt sa-pittāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताप-हान्य्-अ-रुचि-पर्व-शिरो-रुक्-पीनस-श्वसन-कास-विबन्धाः । शीत-जाड्य-तिमिर-भ्रम-तन्द्राः श्लेष्म-वात-जनित-ज्वर-लिङ्गम्

tāpa-hāny-a-ruci-parva-śiro-ruk-pīnasa-śvasana-kāsa-vibandhāḥ | śīta-jāḍya-timira-bhrama-tandrāḥ śleṣma-vāta-janita-jvara-liṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीत-स्तम्भ-स्वेद-दाहा-व्यवस्था तृष्णा-कास-श्लेष्म-पित्त-प्रवृत्तिः । मोहस् तन्द्रा लिप्त-तिक्तास्य-ता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्म-पित्त-ज्वरस्य

śīta-stambha-sveda-dāhā-vyavasthā tṛṣṇā-kāsa-śleṣma-pitta-pravṛttiḥ | mohas tandrā lipta-tiktāsya-tā ca jñeyaṃ rūpaṃ śleṣma-pitta-jvarasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व-जो लक्षणैः सर्वैर् दाहो ऽत्र च मुहुर् मुहुः । तद्-वच् छीतं महा-निद्रा दिवा जागरणं निशि

sarva-jo lakṣaṇaiḥ sarvair dāho 'tra ca muhur muhuḥ | tad-vac chītaṃ mahā-nidrā divā jāgaraṇaṃ niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा वा नैव वा निद्रा महा-स्वेदो ऽति नैव वा । गीत-नर्तन-हास्यादि-विकृतेहा-प्रवर्तनम्

sadā vā naiva vā nidrā mahā-svedo 'ti naiva vā | gīta-nartana-hāsyādi-vikṛtehā-pravartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साश्रुणी कलुषे रक्ते भुग्ने लुलित-पक्ष्मणी । अक्षिणी पिण्डिका-पार्श्व-मूर्ध-पर्वास्थि-रुग्-भ्रमः

sāśruṇī kaluṣe rakte bhugne lulita-pakṣmaṇī | akṣiṇī piṇḍikā-pārśva-mūrdha-parvāsthi-rug-bhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-स्वनौ स-रुजौ कर्णौ कण्ठः शूकैर् इवाचितः । परिदग्धा खरा जिह्वा गुरु-स्रस्ताङ्ग-संधि-ता

sa-svanau sa-rujau karṇau kaṇṭhaḥ śūkair ivācitaḥ | paridagdhā kharā jihvā guru-srastāṅga-saṃdhi-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्त-पित्त-कफ-ष्ठीवो लोलनं शिरसो ऽति-रुक् । कोठानां श्याव-रक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्

rakta-pitta-kapha-ṣṭhīvo lolanaṃ śiraso 'ti-ruk | koṭhānāṃ śyāva-raktānāṃ maṇḍalānāṃ ca darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्-व्यथा मल-संसङ्गः प्रवृत्तिर् वाल्प-शो ऽति वा । स्निग्धास्य-ता बल-भ्रंशः स्वर-सादः प्रलापि-ता

hṛd-vyathā mala-saṃsaṅgaḥ pravṛttir vālpa-śo 'ti vā | snigdhāsya-tā bala-bhraṃśaḥ svara-sādaḥ pralāpi-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोष-पाकश् चिरात् तन्द्रा प्रततं कण्ठ-कूजनम् । संनिपातम् अभिन्यासं तं ब्रूयाच् च हृतौजसम्

doṣa-pākaś cirāt tandrā pratataṃ kaṇṭha-kūjanam | saṃnipātam abhinyāsaṃ taṃ brūyāc ca hṛtaujasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुना कफ-रुद्धेन पित्तम् अन्तः प्रपीडितम् । व्यवायि-त्वाच् च सूक्ष्म-त्वाद् बहिर्-मार्गं प्रवर्तते ॥ ३३+१ ॥ तेन हारिद्र-नेत्र-त्वं संनिपातोद्भवे ज्वरे ॥ ३३+२अब् ॥ दोषे विबद्धे नष्टे ऽग्नौ सर्व-संपूर्ण-लक्षणः । अ-साध्यः सो ऽन्य-था कृच्छ्रो भवेद् वैकल्य-दो ऽपि वा

vāyunā kapha-ruddhena pittam antaḥ prapīḍitam | vyavāyi-tvāc ca sūkṣma-tvād bahir-mārgaṃ pravartate || 33+1 || tena hāridra-netra-tvaṃ saṃnipātodbhave jvare || 33+2ab || doṣe vibaddhe naṣṭe 'gnau sarva-saṃpūrṇa-lakṣaṇaḥ | a-sādhyaḥ so 'nya-thā kṛcchro bhaved vaikalya-do 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यच् च संनिपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक् स्थितम् । त्वचि कोष्ठे ऽथ-वा दाहं विदधाति पुरो ऽनु वा

anyac ca saṃnipātottho yatra pittaṃ pṛthak sthitam | tvaci koṣṭhe 'tha-vā dāhaṃ vidadhāti puro 'nu vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-वद् वात-कफौ शीतं दाहादिर् दुस्-तरस् तयोः । शीतादौ तत्र पित्तेन कफे स्यन्दित-शोषिते

tad-vad vāta-kaphau śītaṃ dāhādir dus-taras tayoḥ | śītādau tatra pittena kaphe syandita-śoṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीते शान्ते ऽम्लको मूर्छा मदस् तृष्णा च जायते । दाहादौ पुनर् अन्ते स्युस् तन्द्रा-ष्ठीव-वमि-क्लमाः

śīte śānte 'mlako mūrchā madas tṛṣṇā ca jāyate | dāhādau punar ante syus tandrā-ṣṭhīva-vami-klamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगन्तुर् अभिघाताभिषङ्ग-शापाभिचारतः । चतुर्-धात्र क्षत-च्छेद-दाहाद्यैर् अभिघात-जः

āgantur abhighātābhiṣaṅga-śāpābhicārataḥ | catur-dhātra kṣata-ccheda-dāhādyair abhighāta-jaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रमाच् च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन् । स-व्यथा-शोफ-वैवर्ण्यं स-रुजं कुरुते ज्वरम्

śramāc ca tasmin pavanaḥ prāyo raktaṃ pradūṣayan | sa-vyathā-śopha-vaivarṇyaṃ sa-rujaṃ kurute jvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहावेशौषधि-विष-क्रोध-भी-शोक-काम-जः । अभिषङ्गाद् ग्रहेणास्मिन्न् अ-कस्माद् धास-रोदने

grahāveśauṣadhi-viṣa-krodha-bhī-śoka-kāma-jaḥ | abhiṣaṅgād graheṇāsminn a-kasmād dhāsa-rodane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओषधि-गन्ध-जे मूर्छा शिरो-रुग् वमथुः क्षवः । विषान् मूर्छातिसारास्य-श्याव-ता-दाह-हृद्-गदाः

oṣadhi-gandha-je mūrchā śiro-rug vamathuḥ kṣavaḥ | viṣān mūrchātisārāsya-śyāva-tā-dāha-hṛd-gadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-श्याव-ता-दाह-हृद्-ग्रहाः क्रोधात् कम्पः शिरो-रुक् च प्रलापो भय-शोक-जे । कामाद् भ्रमो ऽ-रुचिर् दाहो ह्री-निद्रा-धी-धृति-क्षयः

-śyāva-tā-dāha-hṛd-grahāḥ krodhāt kampaḥ śiro-ruk ca pralāpo bhaya-śoka-je | kāmād bhramo '-rucir dāho hrī-nidrā-dhī-dhṛti-kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहादौ संनिपातस्य भयादौ मरुतस् त्रये । कोपः कोपे ऽपि पित्तस्य यौ तु शापाभिचार-जौ

grahādau saṃnipātasya bhayādau marutas traye | kopaḥ kope 'pi pittasya yau tu śāpābhicāra-jau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिपात-ज्वरौ घोरौ ताव् अ-सह्य-तमौ मतौ । तत्राभिचारिकैर् मन्त्रैर् हूयमानस्य तप्यते

saṃnipāta-jvarau ghorau tāv a-sahya-tamau matau | tatrābhicārikair mantrair hūyamānasya tapyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं चेतस् ततो देहस् ततो विस्फोट-तृड्-भ्रमैः । स-दाह-मूर्छैर् ग्रस्तस्य प्रत्य्-अहं वर्धते ज्वरः

pūrvaṃ cetas tato dehas tato visphoṭa-tṛḍ-bhramaiḥ | sa-dāha-mūrchair grastasya praty-ahaṃ vardhate jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्वरो ऽष्ट-धा दृष्टः समासाद् विविधस् तु सः । शारीरो मानसः सौम्यस् तीक्ष्णो ऽन्तर्-बहिर्-आश्रयः

iti jvaro 'ṣṭa-dhā dṛṣṭaḥ samāsād vividhas tu saḥ | śārīro mānasaḥ saumyas tīkṣṇo 'ntar-bahir-āśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकृतो वैकृतः साध्यो ऽ-साध्यः सामो निर्-आमकः । पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे

prākṛto vaikṛtaḥ sādhyo '-sādhyaḥ sāmo nir-āmakaḥ | pūrvaṃ śarīre śārīre tāpo manasi mānase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवने योग-वाहि-त्वाच् छीतं श्लेष्म-युते भवेत् । दाहः पित्त-युते मिश्रं मिश्रे ऽन्तः-संश्रये पुनः

pavane yoga-vāhi-tvāc chītaṃ śleṣma-yute bhavet | dāhaḥ pitta-yute miśraṃ miśre 'ntaḥ-saṃśraye punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरे ऽधिकं विकाराः स्युर् अन्तः क्षोभो मल-ग्रहः । बहिर् एव बहिर्-वेगे तापो ऽपि च सु-साध्य-ता

jvare 'dhikaṃ vikārāḥ syur antaḥ kṣobho mala-grahaḥ | bahir eva bahir-vege tāpo 'pi ca su-sādhya-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षा-शरद्-वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात् । वैकृतो ऽन्यः स दुः-साध्यः प्रायश् च प्राकृतो ऽनिलात्

varṣā-śarad-vasanteṣu vātādyaiḥ prākṛtaḥ kramāt | vaikṛto 'nyaḥ sa duḥ-sādhyaḥ prāyaś ca prākṛto 'nilāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्त-श्लेष्मान्वितो ज्वरम् । कुर्यात् पित्तं च शरदि तस्य चानु-बलं कफः

varṣāsu māruto duṣṭaḥ pitta-śleṣmānvito jvaram | kuryāt pittaṃ ca śaradi tasya cānu-balaṃ kaphaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-प्रकृत्या विसर्गाच् च तत्र नान्-अशनाद् भयम् । कफो वसन्ते तम् अपि वात-पित्तं भवेद् अनु

tat-prakṛtyā visargāc ca tatra nān-aśanād bhayam | kapho vasante tam api vāta-pittaṃ bhaved anu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बल-वत्स्व् अल्प-दोषेषु ज्वरः साध्यो ऽन्-उपद्रवः । सर्व-था विकृति-ज्ञाने प्राग् अ-साध्य उदाहृतः

bala-vatsv alpa-doṣeṣu jvaraḥ sādhyo 'n-upadravaḥ | sarva-thā vikṛti-jñāne prāg a-sādhya udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरोपद्रव-तीक्ष्ण-त्वम् अ-ग्लानिर् बहु-मूत्र-ता । न प्रवृत्तिर् न विड् जीर्णा न क्षुत् साम-ज्वराकृतिः

jvaropadrava-tīkṣṇa-tvam a-glānir bahu-mūtra-tā | na pravṛttir na viḍ jīrṇā na kṣut sāma-jvarākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वर-वेगो ऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः । मल-प्रवृत्तिर् उत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्

jvara-vego 'dhikaṃ tṛṣṇā pralāpaḥ śvasanaṃ bhramaḥ | mala-pravṛttir utkleśaḥ pacyamānasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्ण-ताम-विपर्यासात् सप्त-रात्रं च लङ्घनात् । ज्वरः पञ्च-विधः प्रोक्तो मल-काल-बला-बलात्

jīrṇa-tāma-viparyāsāt sapta-rātraṃ ca laṅghanāt | jvaraḥ pañca-vidhaḥ prokto mala-kāla-balā-balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राय-शः संनिपातेन भूयसा तूपदिश्यते । संततः सततो ऽन्ये-द्युस् तृतीयक-चतुर्थकौ

prāya-śaḥ saṃnipātena bhūyasā tūpadiśyate | saṃtataḥ satato 'nye-dyus tṛtīyaka-caturthakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातु-मूत्र-शकृद्-वाहि-स्रोतसां व्यापिनो मलाः । तापयन्तस् तनुं सर्वां तुल्य-दूष्यादि-वर्धिताः

dhātu-mūtra-śakṛd-vāhi-srotasāṃ vyāpino malāḥ | tāpayantas tanuṃ sarvāṃ tulya-dūṣyādi-vardhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः । संततं निष्-प्रति-द्वन्द्वा ज्वरं कुर्युः सु-दुः-सहम्

balino guravaḥ stabdhā viśeṣeṇa rasāśritāḥ | saṃtataṃ niṣ-prati-dvandvā jvaraṃ kuryuḥ su-duḥ-saham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलं ज्वरोष्मा धातून् वा स शीघ्रं क्षपयेत् ततः । सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्या-शुद्ध्यापि वा क्रमात्

malaṃ jvaroṣmā dhātūn vā sa śīghraṃ kṣapayet tataḥ | sarvākāraṃ rasādīnāṃ śuddhyā-śuddhyāpi vā kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-पित्त-कफैः सप्त दश द्वा-दश वासरान् । प्रायो ऽनुयाति मर्यादां मोक्षाय च वधाय च

vāta-pitta-kaphaiḥ sapta daśa dvā-daśa vāsarān | prāyo 'nuyāti maryādāṃ mokṣāya ca vadhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अग्निवेशस्य मतं हारीतस्य पुनः स्मृतिः । द्वि-गुणा सप्तमी यावन् नवम्य् एका-दशी तथा

ity agniveśasya mataṃ hārītasya punaḥ smṛtiḥ | dvi-guṇā saptamī yāvan navamy ekā-daśī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा त्रि-दोष-मर्यादा मोक्षाय च वधाय च । शुद्ध्य्-अ-शुद्धौ ज्वरः कालं दीर्घम् अप्य् अनुवर्तते

eṣā tri-doṣa-maryādā mokṣāya ca vadhāya ca | śuddhy-a-śuddhau jvaraḥ kālaṃ dīrgham apy anuvartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृशानां व्याधि-मुक्तानां मिथ्याहारादि-सेविनाम् । अल्पो ऽपि दोषो दूष्यादेर् लब्ध्वान्य-तमतो बलम्

kṛśānāṃ vyādhi-muktānāṃ mithyāhārādi-sevinām | alpo 'pi doṣo dūṣyāder labdhvānya-tamato balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-विपक्षो ज्वरं कुर्याद् विषमं क्षय-वृद्धि-भाक् । दोषः प्रवर्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली

sa-vipakṣo jvaraṃ kuryād viṣamaṃ kṣaya-vṛddhi-bhāk | doṣaḥ pravartate teṣāṃ sve kāle jvarayan balī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तते पुनश् चैष प्रत्य्-अनीक-बला-बलः । क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्व् एव लीयते

nivartate punaś caiṣa praty-anīka-balā-balaḥ | kṣīṇe doṣe jvaraḥ sūkṣmo rasādiṣv eva līyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीन-त्वात् कार्श्य-वैवर्ण्य-जाड्यादीन् आदधाति सः । आसन्न-विवृतास्य-त्वात् स्रोतसां रस-वाहिनाम्

līna-tvāt kārśya-vaivarṇya-jāḍyādīn ādadhāti saḥ | āsanna-vivṛtāsya-tvāt srotasāṃ rasa-vāhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशु सर्वस्य वपुषो व्याप्तिर् दोषेण जायते । संततः सततस् तेन विपरीतो विपर्ययात्

āśu sarvasya vapuṣo vyāptir doṣeṇa jāyate | saṃtataḥ satatas tena viparīto viparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमो विषमारम्भ-क्रिया-कालो ऽनुषङ्ग-वान् । दोषो रक्ताश्रयः प्रायः करोति सततं ज्वरम्

viṣamo viṣamārambha-kriyā-kālo 'nuṣaṅga-vān | doṣo raktāśrayaḥ prāyaḥ karoti satataṃ jvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो-रात्रस्य स द्विः स्यात् सकृद् अन्ये-द्युर् आश्रितः । तस्मिन् मांस-वहा नाडीर् मेदो-नाडीस् तृतीयके

aho-rātrasya sa dviḥ syāt sakṛd anye-dyur āśritaḥ | tasmin māṃsa-vahā nāḍīr medo-nāḍīs tṛtīyake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राही पित्तानिलान् मूर्ध्नस् त्रिकस्य कफ-पित्ततः । स-पृष्ठस्यानिल-कफात् स चैकाहान्तरः स्मृतः

grāhī pittānilān mūrdhnas trikasya kapha-pittataḥ | sa-pṛṣṭhasyānila-kaphāt sa caikāhāntaraḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थको मले मेदो-मज्जास्थ्य्-अन्य-तम-स्थिते । मज्ज-स्थ एवेत्य् अपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्

caturthako male medo-majjāsthy-anya-tama-sthite | majja-stha evety apare prabhāvaṃ sa tu darśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वि-धा कफेन जङ्घाभ्यां स पूर्वं शिरसो ऽनिलात् । अस्थि-मज्जोभय-गते चतुर्थक-विपर्ययः

dvi-dhā kaphena jaṅghābhyāṃ sa pūrvaṃ śiraso 'nilāt | asthi-majjobhaya-gate caturthaka-viparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रि-धा द्व्य्-अहं ज्वरयति दिनम् एकं तु मुञ्चति । बला-बलेन दोषाणाम् अन्न-चेष्टादि-जन्मना

tri-dhā dvy-ahaṃ jvarayati dinam ekaṃ tu muñcati | balā-balena doṣāṇām anna-ceṣṭādi-janmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरः स्यान् मनसस् तद्-वत् कर्मणश् च तदा तदा । दोष-दूष्यर्त्व्-अहो-रात्र-प्रभृतीनां बलाज् ज्वरः

jvaraḥ syān manasas tad-vat karmaṇaś ca tadā tadā | doṣa-dūṣyartv-aho-rātra-prabhṛtīnāṃ balāj jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसो विषयाणां च कालं तं तं प्रपद्यते । धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्ष-काले विलीयते

manaso viṣayāṇāṃ ca kālaṃ taṃ taṃ prapadyate | dhātūn prakṣobhayan doṣo mokṣa-kāle vilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते । वेपते प्रलपत्य् उष्णैः शीतैश् चाङ्गैर् हत-प्रभः

tato naraḥ śvasan svidyan kūjan vamati ceṣṭate | vepate pralapaty uṣṇaiḥ śītaiś cāṅgair hata-prabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वि-संज्ञो ज्वर-वेगार्तः स-क्रोध इव वीक्षते । स-दोष-शब्दं च शकृद् द्रवं सृजति वेग-वत्

vi-saṃjño jvara-vegārtaḥ sa-krodha iva vīkṣate | sa-doṣa-śabdaṃ ca śakṛd dravaṃ sṛjati vega-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.