Vagbhata: Astangahrdayasutra 44

दोषैर् व्यस्तैः समस्तैश् च भयाच् छोकाच् च षड्-विधः । अतीसारः स सु-तरां जायते ऽत्य्-अम्बु-पानतः

doṣair vyastaiḥ samastaiś ca bhayāc chokāc ca ṣaḍ-vidhaḥ | atīsāraḥ sa su-tarāṃ jāyate 'ty-ambu-pānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृश-शुष्कामिषा-सात्म्य-तिल-पिष्ट-विरूढकैः । मद्य-रूक्षाति-मात्रान्नैर् अर्शोभिः स्नेह-विभ्रमात्

kṛśa-śuṣkāmiṣā-sātmya-tila-piṣṭa-virūḍhakaiḥ | madya-rūkṣāti-mātrānnair arśobhiḥ sneha-vibhramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिभ्यो वेग-रोधाच् च तद्-विधैः कुपितो ऽनिलः । विस्रंसयत्य् अधो ऽब्-धातुं हत्वा तेनैव चानलम्

kṛmibhyo vega-rodhāc ca tad-vidhaiḥ kupito 'nilaḥ | visraṃsayaty adho 'b-dhātuṃ hatvā tenaiva cānalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापद्यानु-शकृत् कोष्ठं पुरीषं द्रव-तां नयन् । प्रकल्पते ऽतिसाराय लक्षणं तस्य भाविनः

vyāpadyānu-śakṛt koṣṭhaṃ purīṣaṃ drava-tāṃ nayan | prakalpate 'tisārāya lakṣaṇaṃ tasya bhāvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोदो हृद्-गुद-कोष्ठेषु गात्र-सादो मल-ग्रहः । आध्मानम् अ-विपाकश् च तत्र वातेन विड्-जलम्

todo hṛd-guda-koṣṭheṣu gātra-sādo mala-grahaḥ | ādhmānam a-vipākaś ca tatra vātena viḍ-jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पाल्पं शब्द-शूलाढ्यं विबद्धम् उपवेश्यते । रूक्षं स-फेनम् अच्छं च ग्रथितं वा मुहुर् मुहुः

alpālpaṃ śabda-śūlāḍhyaṃ vibaddham upaveśyate | rūkṣaṃ sa-phenam acchaṃ ca grathitaṃ vā muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा दग्ध-गुडाभासं स-पिच्छा-परिकर्तिकम् । शुष्कास्यो भ्रष्ट-पायुश् च हृष्ट-रोमा विनिष्टनन्

tathā dagdha-guḍābhāsaṃ sa-picchā-parikartikam | śuṣkāsyo bhraṣṭa-pāyuś ca hṛṣṭa-romā viniṣṭanan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तेन पीतम् असितं हारिद्रं शाद्वल-प्रभम् । स-रक्तम् अति-दुर्-गन्धं -तृण्-मूर्छा-स्वेद-दाह-वान्

pittena pītam asitaṃ hāridraṃ śādvala-prabham | sa-raktam ati-dur-gandhaṃ -tṛṇ-mūrchā-sveda-dāha-vān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-शूलं पायु-संताप-पाक-वाञ् छ्लेष्मणा घनम् । पिच्छिलं तन्तु-मच् छ्वेतं स्निग्धम् आमं कफान्वितम्

sa-śūlaṃ pāyu-saṃtāpa-pāka-vāñ chleṣmaṇā ghanam | picchilaṃ tantu-mac chvetaṃ snigdham āmaṃ kaphānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीक्ष्णम् गुरु दुर्-गन्धं विबद्धम् अनुबद्ध-रुक् । निद्रालुर् अलसो ऽन्न-द्विड् अल्पाल्पं स-प्रवाहिकम्

abhīkṣṇam guru dur-gandhaṃ vibaddham anubaddha-ruk | nidrālur alaso 'nna-dviḍ alpālpaṃ sa-pravāhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-रोम-हर्षं सोत्क्लेशो गुरु-वस्ति-गुदोदरः । कृते ऽप्य् अ-कृत-संज्ञश् च सर्वात्मा सर्व-लक्षणः

sa-roma-harṣaṃ sotkleśo guru-vasti-gudodaraḥ | kṛte 'py a-kṛta-saṃjñaś ca sarvātmā sarva-lakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयेन क्षोभिते चित्ते स-पित्तो द्रावयेच् छकृत् । वायुस् ततो ऽतिसार्येत क्षिप्रम् उष्णं द्रवं प्लवम्

bhayena kṣobhite citte sa-pitto drāvayec chakṛt | vāyus tato 'tisāryeta kṣipram uṣṇaṃ dravaṃ plavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-पित्त-समं लिङ्गैर् आहुस् तद्-वच् च शोकतः । अतीसारः समासेन द्वि-धा सामो निर्-आमकः

vāta-pitta-samaṃ liṅgair āhus tad-vac ca śokataḥ | atīsāraḥ samāsena dvi-dhā sāmo nir-āmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सासृङ् निर्-अस्रस् तत्राद्ये गौरवाद् अप्सु मज्जति । शकृद् दुर्-गन्धम् आटोप-विष्टम्भार्ति-प्रसेकिनः

sāsṛṅ nir-asras tatrādye gauravād apsu majjati | śakṛd dur-gandham āṭopa-viṣṭambhārti-prasekinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतो निर्-आमस् तु कफात् पक्वो ऽपि मज्जति । अतीसारेषु यो नाति-यत्न-वान् ग्रहणी-गदः

viparīto nir-āmas tu kaphāt pakvo 'pi majjati | atīsāreṣu yo nāti-yatna-vān grahaṇī-gadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य स्याद् अग्नि-विध्वंस-करैर् अन्यस्य सेवितैः । सामं शकृन् निर्-आमं वा जीर्णे येनातिसार्यते

tasya syād agni-vidhvaṃsa-karair anyasya sevitaiḥ | sāmaṃ śakṛn nir-āmaṃ vā jīrṇe yenātisāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽतीसारो ऽति-सरणाद् आशु-कारी स्व-भावतः । सामं सान्नम् अ-जीर्णे ऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा

so 'tīsāro 'ti-saraṇād āśu-kārī sva-bhāvataḥ | sāmaṃ sānnam a-jīrṇe 'nne jīrṇe pakvaṃ tu naiva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-कस्माद् वा मुहुर् बद्धम् अ-कस्माच् छिथिलं मुहुः । चिर-कृद् ग्रहणी-दोषः संचयाच् चोपवेशयेत्

a-kasmād vā muhur baddham a-kasmāc chithilaṃ muhuḥ | cira-kṛd grahaṇī-doṣaḥ saṃcayāc copaveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चतुर्-धा पृथग् दोषैः संनिपाताच् च जायते । प्राग्-रूपं तस्य सदनं चिरात् पचनम् अम्लकः

sa catur-dhā pṛthag doṣaiḥ saṃnipātāc ca jāyate | prāg-rūpaṃ tasya sadanaṃ cirāt pacanam amlakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसेको वक्त्र-वैरस्यम् अ-रुचिस् तृट् क्लमो भ्रमः । आनद्धोदर-ता छर्दिः कर्ण-क्ष्वेडो ऽन्त्र-कूजनम्

praseko vaktra-vairasyam a-rucis tṛṭ klamo bhramaḥ | ānaddhodara-tā chardiḥ karṇa-kṣveḍo 'ntra-kūjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस् तमको ज्वरः । मूर्छा शिरो-रुग् विष्टम्भः श्वयथुः कर-पादयोः

sāmānyaṃ lakṣaṇaṃ kārśyaṃ dhūmakas tamako jvaraḥ | mūrchā śiro-rug viṣṭambhaḥ śvayathuḥ kara-pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रानिलात् तालु-शोषस् तिमिरं कर्णयोः स्वनः । पार्श्वोरु-वङ्क्षण-ग्रीवा-रुजाभीक्ष्णं विषूचिका

tatrānilāt tālu-śoṣas timiraṃ karṇayoḥ svanaḥ | pārśvoru-vaṅkṣaṇa-grīvā-rujābhīkṣṇaṃ viṣūcikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत् तृष्णा परिकर्तिका । जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते

raseṣu gṛddhiḥ sarveṣu kṣut tṛṣṇā parikartikā | jīrṇe jīryati cādhmānaṃ bhukte svāsthyaṃ samaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-हृद्-रोग-गुल्मार्शः-प्लीह-पाण्डु-त्व-शङ्कितः । चिराद् दुःखं द्रवं शुष्कं तन्व् आमं शब्द-फेन-वत्

vāta-hṛd-roga-gulmārśaḥ-plīha-pāṇḍu-tva-śaṅkitaḥ | cirād duḥkhaṃ dravaṃ śuṣkaṃ tanv āmaṃ śabda-phena-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पुनः सृजेद् वर्चः पायु-रुक्-श्वास-कास-वान् । पित्तेन नील-पीताभं पीताभः सृजति द्रवम्

punaḥ punaḥ sṛjed varcaḥ pāyu-ruk-śvāsa-kāsa-vān | pittena nīla-pītābhaṃ pītābhaḥ sṛjati dravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूत्य्-अम्लोद्गार-हृत्-कण्ठ-दाहा-रुचि-तृड्-अर्दितः । श्लेष्मणा पच्यते दुःखम् अन्नं छर्दिर् अ-रोचकः

pūty-amlodgāra-hṛt-kaṇṭha-dāhā-ruci-tṛḍ-arditaḥ | śleṣmaṇā pacyate duḥkham annaṃ chardir a-rocakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्योपदेह-निष्ठीव-कास-हृल्-लास-पीनसाः । हृदयं मन्यते स्त्यानम् उदरं स्तिमितं गुरु

āsyopadeha-niṣṭhīva-kāsa-hṛl-lāsa-pīnasāḥ | hṛdayaṃ manyate styānam udaraṃ stimitaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्गारो दुष्ट-मधुरः सदनं स्त्रीष्व् अ-हर्षणम् । भिन्नाम-श्लेष्म-संसृष्ट-गुरु-वर्चः-प्रवर्तनम्

udgāro duṣṭa-madhuraḥ sadanaṃ strīṣv a-harṣaṇam | bhinnāma-śleṣma-saṃsṛṣṭa-guru-varcaḥ-pravartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-कृशस्यापि दौर्बल्यं सर्व-जे सर्व-संकरः । विभागे ऽङ्गस्य ये चोक्ता विषमाद्यास् त्रयो ऽग्नयः

a-kṛśasyāpi daurbalyaṃ sarva-je sarva-saṃkaraḥ | vibhāge 'ṅgasya ye coktā viṣamādyās trayo 'gnayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.