प्रमेहा विंशतिस् तत्र श्लेष्मतो दश पित्ततः । षट् चत्वारो ऽनिलात् तेषां मेदो-मूत्र-कफावहम्
pramehā viṃśatis tatra śleṣmato daśa pittataḥ | ṣaṭ catvāro 'nilāt teṣāṃ medo-mūtra-kaphāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·46
Vagbhata: Astangahrdayasutra 46
अन्न-पान-क्रिया-जातं यत् प्रायस् तत् प्रवर्तकम् । स्वाद्व्-अम्ल-लवण-स्निग्ध-गुरु-पिच्छिल-शीतलम्
anna-pāna-kriyā-jātaṃ yat prāyas tat pravartakam | svādv-amla-lavaṇa-snigdha-guru-picchila-śītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नव-धान्य-सुरानूप-मांसेक्षु-गुड-गो-रसम् । एक-स्थानासन-रतिः शयनं विधि-वर्जितम्
nava-dhānya-surānūpa-māṃsekṣu-guḍa-go-rasam | eka-sthānāsana-ratiḥ śayanaṃ vidhi-varjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तिम् आश्रित्य कुरुते प्रमेहान् दूषितः कफः । दूषयित्वा वपुः-क्लेद-स्वेद-मेदो-रसामिषम्
vastim āśritya kurute pramehān dūṣitaḥ kaphaḥ | dūṣayitvā vapuḥ-kleda-sveda-medo-rasāmiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तं रक्तम् अपि क्षीणे कफादौ मूत्र-संश्रयम् । धातून् वस्तिम् उपानीय तत्-क्षये ऽपि च मारुतः
pittaṃ raktam api kṣīṇe kaphādau mūtra-saṃśrayam | dhātūn vastim upānīya tat-kṣaye 'pi ca mārutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्य-याप्य-परित्याज्या मेहास् तेनैव तद्-भवाः । समासम् अ-क्रिय-तया महात्यय-तयापि च
sādhya-yāpya-parityājyā mehās tenaiva tad-bhavāḥ | samāsam a-kriya-tayā mahātyaya-tayāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यं लक्षणं तेषां प्रभूताविल-मूत्र-ता । दोष-दूष्या-विशेषे ऽपि तत्-संयोग-विशेषतः
sāmānyaṃ lakṣaṇaṃ teṣāṃ prabhūtāvila-mūtra-tā | doṣa-dūṣyā-viśeṣe 'pi tat-saṃyoga-viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्र-वर्णादि-भेदेन भेदो मेहेषु कल्प्यते । अच्छं बहु सितं शीतं निर्-गन्धम् उदकोपमम्
mūtra-varṇādi-bhedena bhedo meheṣu kalpyate | acchaṃ bahu sitaṃ śītaṃ nir-gandham udakopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेहत्य् उदक-मेहेन किञ्-चिच् चाविल-पिच्छिलम् । इक्षो रसम् इवात्य्-अर्थं मधुरं चेक्षु-मेहतः
mehaty udaka-mehena kiñ-cic cāvila-picchilam | ikṣo rasam ivāty-arthaṃ madhuraṃ cekṣu-mehataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्द्री-भवेत् पर्युषितं सान्द्र-मेहेन मेहति । सुरा-मेही सुरा-तुल्यम् उपर्य् अच्छम् अधो घनम्
sāndrī-bhavet paryuṣitaṃ sāndra-mehena mehati | surā-mehī surā-tulyam upary accham adho ghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहृष्ट-रोमा पिष्टेन पिष्ट-वद् बहलं सितम् । शुक्राभं शुक्र-मिश्रं वा शुक्र-मेही प्रमेहति
saṃhṛṣṭa-romā piṣṭena piṣṭa-vad bahalaṃ sitam | śukrābhaṃ śukra-miśraṃ vā śukra-mehī pramehati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्ताणून् सिकता-मेही सिकता-रूपिणो मलान् । शीत-मेही सु-बहु-शो मधुरं भृश-शीतलम्
mūrtāṇūn sikatā-mehī sikatā-rūpiṇo malān | śīta-mehī su-bahu-śo madhuraṃ bhṛśa-śītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैः शनैः शनैर्-मेही मन्दं मन्दं प्रमेहति । लाला-तन्तु-युतं मूत्रं लाला-मेहेन पिच्छिलम्
śanaiḥ śanaiḥ śanair-mehī mandaṃ mandaṃ pramehati | lālā-tantu-yutaṃ mūtraṃ lālā-mehena picchilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्ध-वर्ण-रस-स्पर्शैः क्षारेण क्षार-तोय-वत् । नील-मेहेन नीलाभं काल-मेही मषी-निभम्
gandha-varṇa-rasa-sparśaiḥ kṣāreṇa kṣāra-toya-vat | nīla-mehena nīlābhaṃ kāla-mehī maṣī-nibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारिद्र-मेही कटुकं हरिद्रा-संनिभं दहत् । विस्रं माञ्जिष्ठ-मेहेन मञ्जिष्ठा-सलिलोपमम्
hāridra-mehī kaṭukaṃ haridrā-saṃnibhaṃ dahat | visraṃ māñjiṣṭha-mehena mañjiṣṭhā-salilopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्रम् उष्णं स-लवणं रक्ताभं रक्त-मेहतः । वसा-मेही वसा-मिश्रं वसां वा मूत्रयेन् मुहुः
visram uṣṇaṃ sa-lavaṇaṃ raktābhaṃ rakta-mehataḥ | vasā-mehī vasā-miśraṃ vasāṃ vā mūtrayen muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जानं मज्ज-मिश्रं वा मज्ज-मेही मुहुर् मुहुः । हस्ती मत्त इवाजस्रं मूत्रं वेग-विवर्जितम्
majjānaṃ majja-miśraṃ vā majja-mehī muhur muhuḥ | hastī matta ivājasraṃ mūtraṃ vega-vivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-लसीकं विबद्धं च हस्ति-मेही प्रमेहति । मधु-मेही मधु-समं जायते स किल द्वि-धा
sa-lasīkaṃ vibaddhaṃ ca hasti-mehī pramehati | madhu-mehī madhu-samaṃ jāyate sa kila dvi-dhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुद्धे धातु-क्षयाद् वायौ दोषावृत-पथे ऽथ-वा । आवृतो दोष-लिङ्गानि सो ऽ-निमित्तं प्रदर्शयेत्
kruddhe dhātu-kṣayād vāyau doṣāvṛta-pathe 'tha-vā | āvṛto doṣa-liṅgāni so '-nimittaṃ pradarśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणः क्षणात् क्षणात् पूर्णो भजते कृच्छ्र-साध्य-ताम् । कालेनोपेक्षिताः सर्वे यद् यान्ति मधु-मेह-ताम्
kṣīṇaḥ kṣaṇāt kṣaṇāt pūrṇo bhajate kṛcchra-sādhya-tām | kālenopekṣitāḥ sarve yad yānti madhu-meha-tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं यच् च सर्वेषु प्रायो मध्व् इव मेहति । सर्वे ऽपि मधु-मेहाख्या माधुर्याच् च तनोर् अतः
madhuraṃ yac ca sarveṣu prāyo madhv iva mehati | sarve 'pi madhu-mehākhyā mādhuryāc ca tanor ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-विपाको ऽ-रुचिश् छर्दिर् निद्रा कासः स-पीनसः । उपद्रवाः प्रजायन्ते मेहानां कफ-जन्मनाम्
a-vipāko '-ruciś chardir nidrā kāsaḥ sa-pīnasaḥ | upadravāḥ prajāyante mehānāṃ kapha-janmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्ति-मेहनयोस् तोदो मुष्कावदरणं ज्वरः । दाहस् तृष्णाम्लको मूर्छा विड्-भेदः पित्त-जन्मनाम्
vasti-mehanayos todo muṣkāvadaraṇaṃ jvaraḥ | dāhas tṛṣṇāmlako mūrchā viḍ-bhedaḥ pitta-janmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातिकानाम् उदावर्त-कम्प-हृद्-ग्रह-लोल-ताः । शूलम् उन्निद्र-ता शोषः कासः श्वासश् च जायते
vātikānām udāvarta-kampa-hṛd-graha-lola-tāḥ | śūlam unnidra-tā śoṣaḥ kāsaḥ śvāsaś ca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शराविका कच्छपिका जालिनी विनतालजी । मसूरिका सर्षपिका पुत्रिणी स-विदारिका
śarāvikā kacchapikā jālinī vinatālajī | masūrikā sarṣapikā putriṇī sa-vidārikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रधिश् चेति पिटिकाः प्रमेहोपेक्षया दश । संधि-मर्मसु जायन्ते मांसलेषु च धामसु
vidradhiś ceti piṭikāḥ pramehopekṣayā daśa | saṃdhi-marmasu jāyante māṃsaleṣu ca dhāmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तोन्नता मध्य-निम्ना श्यावा क्लेद-रुजान्विता । शराव-मान-संस्थाना पिटिका स्याच् छराविका
antonnatā madhya-nimnā śyāvā kleda-rujānvitā | śarāva-māna-saṃsthānā piṭikā syāc charāvikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवगाढार्ति-निस्तोदा महा-वस्तु-परिग्रहा । श्लक्ष्णा कच्छप-पृष्ठाभा पिटिका कच्छपी मता
avagāḍhārti-nistodā mahā-vastu-parigrahā | ślakṣṇā kacchapa-pṛṣṭhābhā piṭikā kacchapī matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तब्धा सिरा-जाल-वती स्निग्ध-स्रावा महाशया । रुजा-निस्तोद-बहुला सूक्ष्म-च्छिद्रा च जालिनी
stabdhā sirā-jāla-vatī snigdha-srāvā mahāśayā | rujā-nistoda-bahulā sūkṣma-cchidrā ca jālinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवगाढ-रुजा-क्लेदा पृष्ठे वा जठरे ऽपि वा । महती पिटिका नीला विनता विनता स्मृता
avagāḍha-rujā-kledā pṛṣṭhe vā jaṭhare 'pi vā | mahatī piṭikā nīlā vinatā vinatā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दहति त्वचम् उत्थाने भृशं कष्टा विसर्पिणी । रक्त-कृष्णाति-तृट्-स्फोट-दाह-मोह-ज्वरालजी
dahati tvacam utthāne bhṛśaṃ kaṣṭā visarpiṇī | rakta-kṛṣṇāti-tṛṭ-sphoṭa-dāha-moha-jvarālajī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान-संस्थानयोस् तुल्या मसूरेण मसूरिका । सर्षपा-मान-संस्थाना क्षिप्र-पाका महा-रुजा
māna-saṃsthānayos tulyā masūreṇa masūrikā | sarṣapā-māna-saṃsthānā kṣipra-pākā mahā-rujā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्षपी सर्षपा-तुल्य-पिटिका-परिवारिता । पुत्रिणी महती भूरि-सु-सूक्ष्म-पिटिकाचिता
sarṣapī sarṣapā-tulya-piṭikā-parivāritā | putriṇī mahatī bhūri-su-sūkṣma-piṭikācitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
-सु-सूक्ष्म-पिटिकान्विता विदारी-कन्द-वद् वृत्ता कठिना च विदारिका । विद्रधिर् वक्ष्यते ऽन्य-त्र तत्राद्यं पिटिका-त्रयम्
-su-sūkṣma-piṭikānvitā vidārī-kanda-vad vṛttā kaṭhinā ca vidārikā | vidradhir vakṣyate 'nya-tra tatrādyaṃ piṭikā-trayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रिणी च विदारी च दुः-सहा बहु-मेदसः । सह्याः पित्तोल्बणास् त्व् अन्याः संभवन्त्य् अल्प-मेदसः
putriṇī ca vidārī ca duḥ-sahā bahu-medasaḥ | sahyāḥ pittolbaṇās tv anyāḥ saṃbhavanty alpa-medasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासु मेह-वशाच् च स्याद् दोषोद्रेको यथा-यथम् ॥ ३६अब् ॥ प्रमेहेण विनाप्य् एता जायन्ते दुष्ट-मेदसः ॥ ३६च्द् ॥ तावच् च नोपलक्ष्यन्ते यावद् वस्तु-परिग्रहः ॥ ३६एफ़् ॥ हारिद्र-वर्णं रक्तं वा मेह-प्राग्-रूप-वर्जितम् । यो मूत्रयेन् न तं मेहं रक्त-पित्तं तु तद् विदुः
tāsu meha-vaśāc ca syād doṣodreko yathā-yatham || 36ab || prameheṇa vināpy etā jāyante duṣṭa-medasaḥ || 36cd || tāvac ca nopalakṣyante yāvad vastu-parigrahaḥ || 36ef || hāridra-varṇaṃ raktaṃ vā meha-prāg-rūpa-varjitam | yo mūtrayen na taṃ mehaṃ rakta-pittaṃ tu tad viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदो ऽङ्ग-गन्धः शिथिल-त्वम् अङ्गे शय्यासन-स्वप्न-सुखाभिषङ्गः । हृन्-नेत्र-जिह्वा-श्रवणोपदेहो घनाङ्ग-ता केश-नखाति-वृद्धिः
svedo 'ṅga-gandhaḥ śithila-tvam aṅge śayyāsana-svapna-sukhābhiṣaṅgaḥ | hṛn-netra-jihvā-śravaṇopadeho ghanāṅga-tā keśa-nakhāti-vṛddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीत-प्रिय-त्वं गल-तालु-शोषो माधुर्यम् आस्ये कर-पाद-दाहः । भविष्यतो मेह-गणस्य रूपं मूत्रे ऽभिधावन्ति पिपीलिकाश् च
śīta-priya-tvaṃ gala-tālu-śoṣo mādhuryam āsye kara-pāda-dāhaḥ | bhaviṣyato meha-gaṇasya rūpaṃ mūtre 'bhidhāvanti pipīlikāś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं स-पिच्छं मधूपमं स्याद् विविधो विचारः । संपूरणाद् वा कफ-संभवः स्यात् क्षीणेषु दोषेष्व् अनिलात्मको वा
dṛṣṭvā pramehaṃ madhuraṃ sa-picchaṃ madhūpamaṃ syād vividho vicāraḥ | saṃpūraṇād vā kapha-saṃbhavaḥ syāt kṣīṇeṣu doṣeṣv anilātmako vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-पूर्व-रूपाः कफ-पित्त-मेहाः क्रमेण ये वात-कृताश् च मेहाः । साध्या न ते पित्त-कृतास् तु याप्याः साध्यास् तु मेदो यदि नाति-दुष्टम्
sa-pūrva-rūpāḥ kapha-pitta-mehāḥ krameṇa ye vāta-kṛtāś ca mehāḥ | sādhyā na te pitta-kṛtās tu yāpyāḥ sādhyās tu medo yadi nāti-duṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.