Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·5
जीवनं तर्पणं हृद्यं ह्लादि बुद्धि-प्रबोधनम् । तन्व् अ-व्यक्त-रसं मृष्टं शीतं लघ्व् अमृतोपमम्
jīvanaṃ tarpaṇaṃ hṛdyaṃ hlādi buddhi-prabodhanam | tanv a-vyakta-rasaṃ mṛṣṭaṃ śītaṃ laghv amṛtopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्व् अर्केन्दु-मारुतैः । हिता-हित-त्वे तद् भूयो देश-कालाव् अपेक्षते
gaṅgāmbu nabhaso bhraṣṭaṃ spṛṣṭaṃ tv arkendu-mārutaiḥ | hitā-hita-tve tad bhūyo deśa-kālāv apekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनाभिवृष्टम् अ-मलं शाल्य्-अन्नं राजते स्थितम् । अ-क्लिन्नम् अ-वि-वर्णं च तत् पेयं गाङ्गम् अन्य-था
yenābhivṛṣṭam a-malaṃ śāly-annaṃ rājate sthitam | a-klinnam a-vi-varṇaṃ ca tat peyaṃ gāṅgam anya-thā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामुद्रं तन् न पातव्यं मासाद् आश्वयुजाद् विना । ऐन्द्रम् अम्बु सु-पात्र-स्थम् अ-विपन्नं सदा पिबेत्
sāmudraṃ tan na pātavyaṃ māsād āśvayujād vinā | aindram ambu su-pātra-stham a-vipannaṃ sadā pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-अ-भावे च भूमि-ष्ठम् आन्तरिक्षानुकारि यत् । शुचि-पृथ्व्-असित-श्वेते देशे ऽर्क-पवनाहतम्
tad-a-bhāve ca bhūmi-ṣṭham āntarikṣānukāri yat | śuci-pṛthv-asita-śvete deśe 'rka-pavanāhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पिबेत् पङ्क-शैवाल-तृण-पर्णाविलास्तृतम् । सूर्येन्दु-पवना-दृष्टम् अभिवृष्टं घनं गुरु
na pibet paṅka-śaivāla-tṛṇa-parṇāvilāstṛtam | sūryendu-pavanā-dṛṣṭam abhivṛṣṭaṃ ghanaṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनिलं जन्तु-मत् तप्तं दन्त-ग्राह्य् अति-शैत्यतः । अन्-आर्तवं च यद् दिव्यम् आर्तवं प्रथमं च यत्
phenilaṃ jantu-mat taptaṃ danta-grāhy ati-śaityataḥ | an-ārtavaṃ ca yad divyam ārtavaṃ prathamaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लूतादि-तन्तु-विण्-मूत्र-विष-संश्लेष-दूषितम् । पश्चिमोद-धि-गाः शीघ्र-वहा याश् चा-मलोदकाः
lūtādi-tantu-viṇ-mūtra-viṣa-saṃśleṣa-dūṣitam | paścimoda-dhi-gāḥ śīghra-vahā yāś cā-malodakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्याः समासात् ता नद्यो विपरीतास् त्व् अतो ऽन्य-था । उपलास्फालनाक्षेप-विच्छेदैः खेदितोदकाः
pathyāḥ samāsāt tā nadyo viparītās tv ato 'nya-thā | upalāsphālanākṣepa-vicchedaiḥ kheditodakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवन्-मलयोद्भूताः पथ्यास् ता एव च स्थिराः । कृमि-श्लीपद-हृत्-कण्थ-शिरो-रोगान् प्रकुर्वते
himavan-malayodbhūtāḥ pathyās tā eva ca sthirāḥ | kṛmi-ślīpada-hṛt-kaṇtha-śiro-rogān prakurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राच्यावन्त्य्-अपरान्तोत्था दुर्-नामानि महेन्द्र-जाः । उदर-श्लीपदातङ्कान् सह्य-विन्ध्योद्भवाः पुनः
prācyāvanty-aparāntotthā dur-nāmāni mahendra-jāḥ | udara-ślīpadātaṅkān sahya-vindhyodbhavāḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठ-पाण्डु-शिरो-रोगान् दोष-घ्न्यः पारियात्र-जाः । बल-पौरुष-कारिण्यः सागराम्भस् त्रि-दोष-कृत्
kuṣṭha-pāṇḍu-śiro-rogān doṣa-ghnyaḥ pāriyātra-jāḥ | bala-pauruṣa-kāriṇyaḥ sāgarāmbhas tri-doṣa-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविलं स-मलं नीलं घनं पीतम् अथापि च । स-क्षारं पिच्छिलं चैव सामुद्रं तन् निगद्यते ॥ १२+१ ॥ विद्यात् कूप-तडागादीन् जाङ्गलानूप-शैलतः । नाम्बु पेयम् अ-शक्त्या वा स्व्-अल्पम् अल्पाग्नि-गुल्मिभिः
āvilaṃ sa-malaṃ nīlaṃ ghanaṃ pītam athāpi ca | sa-kṣāraṃ picchilaṃ caiva sāmudraṃ tan nigadyate || 12+1 || vidyāt kūpa-taḍāgādīn jāṅgalānūpa-śailataḥ | nāmbu peyam a-śaktyā vā sv-alpam alpāgni-gulmibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डूदरातिसारार्शो-ग्रहणी-शोष-शोथिभिः । ऋते शरन्-निदाघाभ्यां पिबेत् स्वस्थो ऽपि चाल्प-शः
pāṇḍūdarātisārārśo-grahaṇī-śoṣa-śothibhiḥ | ṛte śaran-nidāghābhyāṃ pibet svastho 'pi cālpa-śaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम-स्थूल-कृशा भुक्त-मध्यान्त-प्रथमाम्बु-पाः । शीतं मदात्यय-ग्लानि-मूर्छा-छर्दि-श्रम-भ्रमान्
sama-sthūla-kṛśā bhukta-madhyānta-prathamāmbu-pāḥ | śītaṃ madātyaya-glāni-mūrchā-chardi-śrama-bhramān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णोष्ण-दाह-पित्तास्र-विषाण्य् अम्बु नियच्छति । दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघूष्णं वस्ति-शोधनम्
tṛṣṇoṣṇa-dāha-pittāsra-viṣāṇy ambu niyacchati | dīpanaṃ pācanaṃ kaṇṭhyaṃ laghūṣṇaṃ vasti-śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिध्माध्मानानिल-श्लेष्म-सद्यः-शुद्धि-नव-ज्वरे । कासाम-पीनस-श्वास-पार्श्व-रुक्षु च शस्यते
hidhmādhmānānila-śleṣma-sadyaḥ-śuddhi-nava-jvare | kāsāma-pīnasa-śvāsa-pārśva-rukṣu ca śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्-अभिष्यन्दि लघु च तोयं क्वथित-शीतलम् । पित्त-युक्ते हितं दोषे व्युषितं तत् त्रि-दोष-कृत्
an-abhiṣyandi laghu ca toyaṃ kvathita-śītalam | pitta-yukte hitaṃ doṣe vyuṣitaṃ tat tri-doṣa-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽध्युषितं तत् त्रि-दोष-कृत् नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु । तृष्णा-पित्तानिल-हरं दीपनं वस्ति-शोधनम्
'dhyuṣitaṃ tat tri-doṣa-kṛt nārikelodakaṃ snigdhaṃ svādu vṛṣyaṃ himaṃ laghu | tṛṣṇā-pittānila-haraṃ dīpanaṃ vasti-śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षासु दिव्य-नादेये परं तोये वरावरे । स्वादु-पाक-रसं स्निग्धम् ओजस्यं धातु-वर्धनम्
varṣāsu divya-nādeye paraṃ toye varāvare | svādu-pāka-rasaṃ snigdham ojasyaṃ dhātu-vardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वात-पित्त-हरं वृष्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम् । प्रायः पयो ऽत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्
vāta-pitta-haraṃ vṛṣyaṃ śleṣmalaṃ guru śītalam | prāyaḥ payo 'tra gavyaṃ tu jīvanīyaṃ rasāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत-क्षीण-हितं मेध्यं बल्यं स्तन्य-करं सरम् । श्रम-भ्रम-मदा-लक्ष्मी-श्वास-कासाति-तृट्-क्षुधः
kṣata-kṣīṇa-hitaṃ medhyaṃ balyaṃ stanya-karaṃ saram | śrama-bhrama-madā-lakṣmī-śvāsa-kāsāti-tṛṭ-kṣudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्ण-ज्वरं मूत्र-कृच्छ्रं रक्त-पित्तं च नाशयेत् । हितम् अत्य्-अग्न्य्-अ-निद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्
jīrṇa-jvaraṃ mūtra-kṛcchraṃ rakta-pittaṃ ca nāśayet | hitam aty-agny-a-nidrebhyo garīyo māhiṣaṃ himam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पाम्बु-पान-व्यायाम-कटु-तिक्ताशनैर् लघु । आजं शोष-ज्वर-श्वास-रक्त-पित्तातिसार-जित्
alpāmbu-pāna-vyāyāma-kaṭu-tiktāśanair laghu | ājaṃ śoṣa-jvara-śvāsa-rakta-pittātisāra-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषद्-रूक्षोष्ण-लवणम् औष्ट्राकम् दीपनं लघु । शस्तं वात-कफानाह-कृमि-शोफोदरार्शसाम्
īṣad-rūkṣoṣṇa-lavaṇam auṣṭrākam dīpanaṃ laghu | śastaṃ vāta-kaphānāha-kṛmi-śophodarārśasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषं वात-पित्तासृग्-अभिघाताक्षि-रोग-जित् । तर्पणाश्च्योतनैर् नस्यैर् अ-हृद्यं तूष्णम् आविकम्
mānuṣaṃ vāta-pittāsṛg-abhighātākṣi-roga-jit | tarpaṇāścyotanair nasyair a-hṛdyaṃ tūṣṇam āvikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वात-व्याधि-हरं हिध्मा-श्वास-पित्त-कफ-प्रदम् । हस्तिन्याः स्थैर्य-कृद् बाढम् उष्णं त्व् ऐकशफं लघु
vāta-vyādhi-haraṃ hidhmā-śvāsa-pitta-kapha-pradam | hastinyāḥ sthairya-kṛd bāḍham uṣṇaṃ tv aikaśaphaṃ laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखा-वात-हरं साम्ल-लवणं जड-ता-करम् । पयो ऽभिष्यन्दि गुर्व् आमं युक्त्या शृतम् अतो ऽन्य-था
śākhā-vāta-haraṃ sāmla-lavaṇaṃ jaḍa-tā-karam | payo 'bhiṣyandi gurv āmaṃ yuktyā śṛtam ato 'nya-thā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना तु वनिता-स्तन्यम् आमम् एव हितं हि तत् ॥ २८+१अब् ॥ भवेद् गरीयो ऽति-शृतं धारोष्णम् अमृतोपमम् । अम्ल-पाक-रसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वात-जित्
vinā tu vanitā-stanyam āmam eva hitaṃ hi tat || 28+1ab || bhaved garīyo 'ti-śṛtaṃ dhāroṣṇam amṛtopamam | amla-pāka-rasaṃ grāhi gurūṣṇaṃ dadhi vāta-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदः-शुक्र-बल-श्लेष्म-पित्त-रक्ताग्नि-शोफ-कृत् । रोचिष्णु शस्तम् अ-रुचौ शीतके विषम-ज्वरे
medaḥ-śukra-bala-śleṣma-pitta-raktāgni-śopha-kṛt | rociṣṇu śastam a-rucau śītake viṣama-jvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीनसे मूत्र-कृच्छ्रे च रूक्षं तु ग्रहणी-गदे । नैवाद्यान् निशि नैवोष्णं वसन्तोष्ण-शरत्सु न
pīnase mūtra-kṛcchre ca rūkṣaṃ tu grahaṇī-gade | naivādyān niśi naivoṣṇaṃ vasantoṣṇa-śaratsu na
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना-मुद्ग-सूपं ना-क्षौद्रं तन् ना-घृत-सितोपलम् । न चान्-आमलकं नापि नित्यं नो मन्दम् अन्य-था
nā-mudga-sūpaṃ nā-kṣaudraṃ tan nā-ghṛta-sitopalam | na cān-āmalakaṃ nāpi nityaṃ no mandam anya-thā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरासृक्-पित्त-वीसर्प-कुष्ठ-पाण्डु-भ्रम-प्रदम् । तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफ-वात-जित्
jvarāsṛk-pitta-vīsarpa-kuṣṭha-pāṇḍu-bhrama-pradam | takraṃ laghu kaṣāyāmlaṃ dīpanaṃ kapha-vāta-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोफोदरार्शो-ग्रहणी-दोष-मूत्र-ग्रहा-रुचीः । प्लीह-गुल्म-घृत-व्यापद्-गर-पाण्ड्व्-आमयाञ् जयेत्
śophodarārśo-grahaṇī-doṣa-mūtra-grahā-rucīḥ | plīha-gulma-ghṛta-vyāpad-gara-pāṇḍv-āmayāñ jayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-वन् मस्तु सरं स्रोतः-शोधि विष्टम्भ-जिल् लघु । नव-नीतं नवं वृष्यं शीतं वर्ण-बलाग्नि-कृत्
tad-van mastu saraṃ srotaḥ-śodhi viṣṭambha-jil laghu | nava-nītaṃ navaṃ vṛṣyaṃ śītaṃ varṇa-balāgni-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संग्राहि वात-पित्तासृक्-क्षयार्शो-ऽर्दित-कास-जित् । क्षीरोद्भवं तु संग्राहि रक्त-पित्ताक्षि-रोग-जित्
saṃgrāhi vāta-pittāsṛk-kṣayārśo-'rdita-kāsa-jit | kṣīrodbhavaṃ tu saṃgrāhi rakta-pittākṣi-roga-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्तं धी-स्मृति-मेधाग्नि-बलायुः-शुक्र-चक्षुषाम् । बाल-वृद्ध-प्रजा-कान्ति-सौकुमार्य-स्वरार्थिनाम्
śastaṃ dhī-smṛti-medhāgni-balāyuḥ-śukra-cakṣuṣām | bāla-vṛddha-prajā-kānti-saukumārya-svarārthinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत-क्षीण-परीसर्प-शस्त्राग्नि-ग्लपितात्मनाम् । वात-पित्त-विषोन्माद-शोषा-लक्ष्मी-ज्वरापहम्
kṣata-kṣīṇa-parīsarpa-śastrāgni-glapitātmanām | vāta-pitta-viṣonmāda-śoṣā-lakṣmī-jvarāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहानाम् उत्तमं शीतं वयसः स्थापनं परम् । सहस्र-वीर्यं विधिभिर् घृतं कर्म-सहस्र-कृत्
snehānām uttamaṃ śītaṃ vayasaḥ sthāpanaṃ param | sahasra-vīryaṃ vidhibhir ghṛtaṃ karma-sahasra-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदापस्मार-मूर्छाय-शिरः-कर्णाक्षि-योनि-जान् । पुराणं जयति व्याधीन् व्रण-शोधन-रोपणम्
madāpasmāra-mūrchāya-śiraḥ-karṇākṣi-yoni-jān | purāṇaṃ jayati vyādhīn vraṇa-śodhana-ropaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बल्याः किलाट-पीयूष-कूर्चिका-मोरणादयः । शुक्र-निद्रा-कफ-करा विष्टम्भि-गुरु-दोषलाः
balyāḥ kilāṭa-pīyūṣa-kūrcikā-moraṇādayaḥ | śukra-nidrā-kapha-karā viṣṭambhi-guru-doṣalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गव्ये क्षीर-घृते श्रेष्ठे निन्दिते चावि-संभवे । इक्षोः सरो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफ-मूत्र-कृत्
gavye kṣīra-ghṛte śreṣṭhe nindite cāvi-saṃbhave | ikṣoḥ saro guruḥ snigdho bṛṃhaṇaḥ kapha-mūtra-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्यः शीतो ऽस्र-पित्त-घ्नः स्वादु-पाक-रसो रसः । सो ऽग्रे स-लवणो दन्त-पीडितः शर्करा-समः
vṛṣyaḥ śīto 'sra-pitta-ghnaḥ svādu-pāka-raso rasaḥ | so 'gre sa-lavaṇo danta-pīḍitaḥ śarkarā-samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलाग्र-जन्तु-जग्धादि-पीडनान् मल-संकरात् । किञ्-चित्-कालं विधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः
mūlāgra-jantu-jagdhādi-pīḍanān mala-saṃkarāt | kiñ-cit-kālaṃ vidhṛtyā ca vikṛtiṃ yāti yāntrikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदाही गुरु-विष्टम्भी तेनासौ तत्र पौण्ड्रकः । शैत्य-प्रसाद-माधुर्यैर् वरस् तम् अनु वांशिकः
vidāhī guru-viṣṭambhī tenāsau tatra pauṇḍrakaḥ | śaitya-prasāda-mādhuryair varas tam anu vāṃśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतपर्वक-कान्तार-नैपालाद्यास् ततः क्रमात् । स-क्षाराः स-कषायाश् च सोष्णाः किञ्-चिद्-विदाहिनः
śataparvaka-kāntāra-naipālādyās tataḥ kramāt | sa-kṣārāḥ sa-kaṣāyāś ca soṣṇāḥ kiñ-cid-vidāhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फाणितं गुर्व् अभिष्यन्दि चय-कृन् मूत्र-शोधनम् । नाति-श्लेष्म-करो धौतः सृष्ट-मूत्र-शकृद् गुडः
phāṇitaṃ gurv abhiṣyandi caya-kṛn mūtra-śodhanam | nāti-śleṣma-karo dhautaḥ sṛṣṭa-mūtra-śakṛd guḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभूत-कृमि-मज्जासृङ्-मेदो-मांस-कफो ऽपरः । हृद्यः पुराणः पथ्यश् च नवः श्लेष्माग्नि-साद-कृत्
prabhūta-kṛmi-majjāsṛṅ-medo-māṃsa-kapho 'paraḥ | hṛdyaḥ purāṇaḥ pathyaś ca navaḥ śleṣmāgni-sāda-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्याः क्षीण-क्षत-हिता रक्त-पित्तानिलापहाः । मत्स्यण्डिका-खण्ड-सिताः क्रमेण गुण-वत्-तमाः
vṛṣyāḥ kṣīṇa-kṣata-hitā rakta-pittānilāpahāḥ | matsyaṇḍikā-khaṇḍa-sitāḥ krameṇa guṇa-vat-tamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-गुणा तिक्त-मधुरा कषाया यास-शर्करा । दाह-तृट्-छर्दि-मूर्छासृक्-पित्त-घ्न्यः सर्व-शर्कराः
tad-guṇā tikta-madhurā kaṣāyā yāsa-śarkarā | dāha-tṛṭ-chardi-mūrchāsṛk-pitta-ghnyaḥ sarva-śarkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करेक्षु-विकाराणां फाणितं च वरावरे । चक्षुष्यं छेदि तृट्-श्लेष्म-विष-हिध्मास्र-पित्त-नुत्
śarkarekṣu-vikārāṇāṃ phāṇitaṃ ca varāvare | cakṣuṣyaṃ chedi tṛṭ-śleṣma-viṣa-hidhmāsra-pitta-nut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेह-कुष्ठ-कृमि-च्छर्दि-श्वास-कासातिसार-जित् । व्रण-शोधन-संधान-रोपणं वातलं मधु
meha-kuṣṭha-kṛmi-cchardi-śvāsa-kāsātisāra-jit | vraṇa-śodhana-saṃdhāna-ropaṇaṃ vātalaṃ madhu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षं कषाय-मधुरं तत्-तुल्या मधु-शर्करा । उष्णम् उष्णार्तम् उष्णे च युक्तं चोष्णैर् निहन्ति तत्
rūkṣaṃ kaṣāya-madhuraṃ tat-tulyā madhu-śarkarā | uṣṇam uṣṇārtam uṣṇe ca yuktaṃ coṣṇair nihanti tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्ष्मार्शो-ऽर्दित-पित्तासृङ्-नाशनं ग्राहि दीपनम् ॥ ५३।१+१ ॥ प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते । अ-लब्ध-पाकम् आश्व् एव तयोर् यस्मान् निवर्तते
yakṣmārśo-'rdita-pittāsṛṅ-nāśanaṃ grāhi dīpanam || 53.1+1 || pracchardane nirūhe ca madhūṣṇaṃ na nivāryate | a-labdha-pākam āśv eva tayor yasmān nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं स्व-योनि-वत् तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च । त्वग्-दोष-कृद् अ-चक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफ-कृन् न च
tailaṃ sva-yoni-vat tatra mukhyaṃ tīkṣṇaṃ vyavāyi ca | tvag-doṣa-kṛd a-cakṣuṣyaṃ sūkṣmoṣṇaṃ kapha-kṛn na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च । बद्ध-विट्कं कृमि-घ्नं च संस्कारात् सर्व-रोग-जित्
kṛśānāṃ bṛṃhaṇāyālaṃ sthūlānāṃ karśanāya ca | baddha-viṭkaṃ kṛmi-ghnaṃ ca saṃskārāt sarva-roga-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-तिक्तोषणम् ऐरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु । वर्ध्म-गुल्मानिल-कफान् उदरं विषम-ज्वरम्
sa-tiktoṣaṇam airaṇḍaṃ tailaṃ svādu saraṃ guru | vardhma-gulmānila-kaphān udaraṃ viṣama-jvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्-शोफौ च कटी-गुह्य-कोष्ठ-पृष्ठाश्रयौ जयेत् । तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं रक्तैरण्डोद्भवं त्व् अति
ruk-śophau ca kaṭī-guhya-koṣṭha-pṛṣṭhāśrayau jayet | tīkṣṇoṣṇaṃ picchilaṃ visraṃ raktairaṇḍodbhavaṃ tv ati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफ-शुक्रानिलापहम् । लघु पित्तास्र-कृत् कोठ-कुष्ठार्शो-व्रण-जन्तु-जित्
kaṭūṣṇaṃ sārṣapaṃ tīkṣṇaṃ kapha-śukrānilāpaham | laghu pittāsra-kṛt koṭha-kuṣṭhārśo-vraṇa-jantu-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्षं स्वादु हिमं केश्यं गुरु पित्तानिलापहम् । नात्य्-उष्णं निम्ब-जं तिक्तं कृमि-कुष्ठ-कफ-प्रणुत्
ākṣaṃ svādu himaṃ keśyaṃ guru pittānilāpaham | nāty-uṣṇaṃ nimba-jaṃ tiktaṃ kṛmi-kuṣṭha-kapha-praṇut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उमा-कुसुम्भ-जं चोष्णं त्वग्-दोष-कफ-पित्त-कृत् । वसा मज्जा च वात-घ्नौ बल-पित्त-कफ-प्रदौ
umā-kusumbha-jaṃ coṣṇaṃ tvag-doṣa-kapha-pitta-kṛt | vasā majjā ca vāta-ghnau bala-pitta-kapha-pradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषाय-तिक्त-कटुकं कारञ्जं व्रण-शोधनम् ॥ ६१।१+१ ॥ मांसानुग-स्व-रूपौ च विद्यान् मेदो ऽपि ताव् इव । दीपनं रोचनं मध्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टि-पुष्टि-दम्
kaṣāya-tikta-kaṭukaṃ kārañjaṃ vraṇa-śodhanam || 61.1+1 || māṃsānuga-sva-rūpau ca vidyān medo 'pi tāv iva | dīpanaṃ rocanaṃ madhyaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ tuṣṭi-puṣṭi-dam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-स्वादु-तिक्त-कटुकम् अम्ल-पाक-रसं सरम् । स-कषायं स्वरारोग्य-प्रतिभा-वर्ण-कृल् लघु
sa-svādu-tikta-kaṭukam amla-pāka-rasaṃ saram | sa-kaṣāyaṃ svarārogya-pratibhā-varṇa-kṛl laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्ट-निद्राति-निद्रेभ्यो हितं पित्तास्र-दूषणम् । कृश-स्थूल-हितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतो-विशोधनम्
naṣṭa-nidrāti-nidrebhyo hitaṃ pittāsra-dūṣaṇam | kṛśa-sthūla-hitaṃ rūkṣaṃ sūkṣmaṃ sroto-viśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वात-श्लेष्म-हरं युक्त्या पीतं विष-वद् अन्य-था । गुरु तद्-दोष-जननं नवं जीर्णम् अतो ऽन्य-था
vāta-śleṣma-haraṃ yuktyā pītaṃ viṣa-vad anya-thā | guru tad-doṣa-jananaṃ navaṃ jīrṇam ato 'nya-thā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्त-क्षुधातुरैः । नात्य्-अर्थ-तीक्ष्ण-मृद्व्-अल्प-संभारं कलुषं न च
peyaṃ noṣṇopacāreṇa na virikta-kṣudhāturaiḥ | nāty-artha-tīkṣṇa-mṛdv-alpa-saṃbhāraṃ kaluṣaṃ na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्मोदरार्शो-ग्रहणी-शोष-हृत् स्नेहनी गुरुः । सुरानिल-घ्नी मेदो-ऽसृक्-स्तन्य-मूत्र-कफावहा
gulmodarārśo-grahaṇī-śoṣa-hṛt snehanī guruḥ | surānila-ghnī medo-'sṛk-stanya-mūtra-kaphāvahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-गुणा वारुणी हृद्या लघुस् तीक्ष्णा निहन्ति च । शूल-कास-वमि-श्वास-विबन्धाध्मान-पीनसान्
tad-guṇā vāruṇī hṛdyā laghus tīkṣṇā nihanti ca | śūla-kāsa-vami-śvāsa-vibandhādhmāna-pīnasān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाति-तीव्र-मदा लघ्वी पथ्या वैभीतकी सुरा । व्रणे पाण्ड्व्-आमये कुष्ठे न चात्य्-अर्थं विरुध्यते
nāti-tīvra-madā laghvī pathyā vaibhītakī surā | vraṇe pāṇḍv-āmaye kuṣṭhe na cāty-arthaṃ virudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टम्भिनी यव-सुरा गुर्वी रूक्षा त्रि-दोषला । यथा-द्रव्य-गुणो ऽरिष्टः सर्व-मद्य-गुणाधिकः
viṣṭambhinī yava-surā gurvī rūkṣā tri-doṣalā | yathā-dravya-guṇo 'riṣṭaḥ sarva-madya-guṇādhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहणी-पाण्डु-कुष्ठार्शः-शोफ-शोषोदर-ज्वरान् । हन्ति गुल्म-कृमि-प्लीह्नः कषाय-कटु-वातलः
grahaṇī-pāṇḍu-kuṣṭhārśaḥ-śopha-śoṣodara-jvarān | hanti gulma-kṛmi-plīhnaḥ kaṣāya-kaṭu-vātalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्द्वीकं लेखनं हृद्यं नात्य्-उष्णं मधुरं सरम् । अल्प-पित्तानिलं पाण्डु-मेहार्शः-कृमि-नाशनम्
mārdvīkaṃ lekhanaṃ hṛdyaṃ nāty-uṣṇaṃ madhuraṃ saram | alpa-pittānilaṃ pāṇḍu-mehārśaḥ-kṛmi-nāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माद् अल्पान्तर-गुणं खार्जूरं वातलं गुरु । शार्करः सुरभिः स्वादु-हृद्यो नाति-मदो लघुः
asmād alpāntara-guṇaṃ khārjūraṃ vātalaṃ guru | śārkaraḥ surabhiḥ svādu-hṛdyo nāti-mado laghuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्ट-मूत्र-शकृद्-वातो गौडस् तर्पण-दीपनः । वात-पित्त-करः सीधुः स्नेह-श्लेष्म-विकार-हा
sṛṣṭa-mūtra-śakṛd-vāto gauḍas tarpaṇa-dīpanaḥ | vāta-pitta-karaḥ sīdhuḥ sneha-śleṣma-vikāra-hā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदः-शोफोदरार्शो-घ्नस् तत्र पक्व-रसो वरः । छेदी मध्व्-आसवस् तीक्ष्णो मेह-पीनस-कास-जित्
medaḥ-śophodarārśo-ghnas tatra pakva-raso varaḥ | chedī madhv-āsavas tīkṣṇo meha-pīnasa-kāsa-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्त-पित्त-कफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमनम् । भृशोष्ण-तीक्ष्ण-रूक्षाम्लं हृद्यं रुचि-करं सरम्
rakta-pitta-kaphotkledi śuktaṃ vātānulomanam | bhṛśoṣṇa-tīkṣṇa-rūkṣāmlaṃ hṛdyaṃ ruci-karaṃ saram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं शिशिर-स्पर्शं पाण्डु-दृक्-कृमि-नाशनम् । गुडेक्षु-मद्य-मार्द्वीक-शुक्तं लघु यथोत्तरम्
dīpanaṃ śiśira-sparśaṃ pāṇḍu-dṛk-kṛmi-nāśanam | guḍekṣu-madya-mārdvīka-śuktaṃ laghu yathottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्द-मूल-फलाद्यं च तद्-वद् विद्यात् तद्-आसुतम् । शाण्डाकी चासुतं चान्यत् कालाम्लं रोचनं लघु
kanda-mūla-phalādyaṃ ca tad-vad vidyāt tad-āsutam | śāṇḍākī cāsutaṃ cānyat kālāmlaṃ rocanaṃ laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्त-कृत् स्पर्श-शीतलम् । श्रम-क्लम-हरं रुच्यं दीपनं वस्ति-शूल-नुत्
dhānyāmlaṃ bhedi tīkṣṇoṣṇaṃ pitta-kṛt sparśa-śītalam | śrama-klama-haraṃ rucyaṃ dīpanaṃ vasti-śūla-nut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्तम् आस्थापने हृद्यं लघु वात-कफापहम् । एभिर् एव गुणैर् युक्ते सौवीरक-तुषोदके
śastam āsthāpane hṛdyaṃ laghu vāta-kaphāpaham | ebhir eva guṇair yukte sauvīraka-tuṣodake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डूष-धारणाद् वक्त्र-मल-दौर्गन्ध्य-शोष-जित् ॥ ८०।१+१ ॥ कृमि-हृद्-रोग-गुल्मार्शः-पाण्डु-रोग-निबर्हणे । ते क्रमाद् वि-तुषैर् विद्यात् स-तुषैश् च यवैः कृते
gaṇḍūṣa-dhāraṇād vaktra-mala-daurgandhya-śoṣa-jit || 80.1+1 || kṛmi-hṛd-roga-gulmārśaḥ-pāṇḍu-roga-nibarhaṇe | te kramād vi-tuṣair vidyāt sa-tuṣaiś ca yavaiḥ kṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रं गो-ऽजावि-महिषी-गजाश्वोष्ट्र-खरोद्भवम् । पित्तलं रूक्ष-तीक्ष्णोष्णं लवणानु-रसं कटु
mūtraṃ go-'jāvi-mahiṣī-gajāśvoṣṭra-kharodbhavam | pittalaṃ rūkṣa-tīkṣṇoṣṇaṃ lavaṇānu-rasaṃ kaṭu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृमि-शोफोदरानाह-शूल-पाण्डु-कफानिलान् । गुल्मा-रुचि-विष-श्वित्र-कुष्ठार्शांसि जयेल् लघु
kṛmi-śophodarānāha-śūla-pāṇḍu-kaphānilān | gulmā-ruci-viṣa-śvitra-kuṣṭhārśāṃsi jayel laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोय-क्षीरेक्षु-तैलानां वर्गैर् मद्यस्य च क्रमात् । इति द्रवैक-देशो ऽयं यथा-स्थूलम् उदाहृतः
toya-kṣīrekṣu-tailānāṃ vargair madyasya ca kramāt | iti dravaika-deśo 'yaṃ yathā-sthūlam udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.