Vagbhata: Astangahrdayasutra 58

आमाशयोत्क्लेश-भवाः प्रायश् छर्द्यो हितं ततः । लङ्घनं प्राग् ऋते वायोर् वमनं तत्र योजयेत्

āmāśayotkleśa-bhavāḥ prāyaś chardyo hitaṃ tataḥ | laṅghanaṃ prāg ṛte vāyor vamanaṃ tatra yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिनो बहु-दोषस्य वमतः प्रततं बहु । ततो विरेकं क्रम-शो हृद्यं मद्यैः फलाम्बुभिः

balino bahu-doṣasya vamataḥ pratataṃ bahu | tato virekaṃ krama-śo hṛdyaṃ madyaiḥ phalāmbubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरैर् वा सह स ह्य् ऊर्ध्वं गतं दोषं नयत्य् अधः । शमनं चौषधं रूक्ष-दुर्-बलस्य तद् एव तु

kṣīrair vā saha sa hy ūrdhvaṃ gataṃ doṣaṃ nayaty adhaḥ | śamanaṃ cauṣadhaṃ rūkṣa-dur-balasya tad eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिशुष्कं प्रियं सात्म्यम् अन्नं लघु च शस्यते । उपवासस् तथा यूषा रसाः काम्बलिकाः खलाः

pariśuṣkaṃ priyaṃ sātmyam annaṃ laghu ca śasyate | upavāsas tathā yūṣā rasāḥ kāmbalikāḥ khalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकानि लेहा भोज्यानि राग-षाडव-पानकाः । भक्ष्याः शुष्का विचित्राश् च फलानि स्नान-घर्षणम्

śākāni lehā bhojyāni rāga-ṣāḍava-pānakāḥ | bhakṣyāḥ śuṣkā vicitrāś ca phalāni snāna-gharṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धाः सु-गन्धयो गन्ध-फल-पुष्पान्न-पान-जाः । भुक्त-मात्रस्य सहसा मुखे शीताम्बु-सेचनम्

gandhāḥ su-gandhayo gandha-phala-puṣpānna-pāna-jāḥ | bhukta-mātrasya sahasā mukhe śītāmbu-secanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्ति मारुत-जां छर्दिं सर्पिः पीतं स-सैन्धवम् । किञ्-चिद्-उष्णं विशेषेण स-कास-हृदय-द्रवाम्

hanti māruta-jāṃ chardiṃ sarpiḥ pītaṃ sa-saindhavam | kiñ-cid-uṣṇaṃ viśeṣeṇa sa-kāsa-hṛdaya-dravām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योष-त्रि-लवणाढ्यं वा सिद्धं वा दाडिमाम्बुना । स-शुण्ठी-दधि-धान्येन शृतं तुल्याम्बु वा पयः

vyoṣa-tri-lavaṇāḍhyaṃ vā siddhaṃ vā dāḍimāmbunā | sa-śuṇṭhī-dadhi-dhānyena śṛtaṃ tulyāmbu vā payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्त-सैन्धव-सर्पिर् वा फलाम्लो वैष्किरो रसः । स्निग्धं च भोजनं शुण्ठी-दधि-दाडिम-साधितम्

vyakta-saindhava-sarpir vā phalāmlo vaiṣkiro rasaḥ | snigdhaṃ ca bhojanaṃ śuṇṭhī-dadhi-dāḍima-sādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्णं स-लवणं चात्र हितं स्नेह-विरेचनम् । पित्त-जायां विरेकार्थं द्राक्षेक्षु-स्व-रसैस् त्रिवृत्

koṣṇaṃ sa-lavaṇaṃ cātra hitaṃ sneha-virecanam | pitta-jāyāṃ virekārthaṃ drākṣekṣu-sva-rasais trivṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिर् वा तैल्वकं योज्यं वृद्धं च श्लेष्म-धाम-गम् । ऊर्ध्वम् एव हरेत् पित्तं स्वादु-तिक्तैर् विशुद्धि-मान्

sarpir vā tailvakaṃ yojyaṃ vṛddhaṃ ca śleṣma-dhāma-gam | ūrdhvam eva haret pittaṃ svādu-tiktair viśuddhi-mān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेन् मन्थं यवागूं वा लाजैः स-मधु-शर्कराम् । मुद्ग-जाङ्गल-जैर् अद्याद् व्यञ्जनैः शालि-षष्टिकम्

piben manthaṃ yavāgūṃ vā lājaiḥ sa-madhu-śarkarām | mudga-jāṅgala-jair adyād vyañjanaiḥ śāli-ṣaṣṭikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृद्-भृष्ट-लोष्ट-प्रभवं सु-शीतं सलिलं पिबेत् । मुद्गोशीर-कणा-धान्यैः सह वा संस्थितं निशाम्

mṛd-bhṛṣṭa-loṣṭa-prabhavaṃ su-śītaṃ salilaṃ pibet | mudgośīra-kaṇā-dhānyaiḥ saha vā saṃsthitaṃ niśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्राक्षा-रसं रसं वेक्षोर् गुडूच्य्-अम्बु पयो ऽपि वा । जम्ब्व्-आम्र-पल्लवोशीर-वट-शुङ्गावरोह-जः

drākṣā-rasaṃ rasaṃ vekṣor guḍūcy-ambu payo 'pi vā | jambv-āmra-pallavośīra-vaṭa-śuṅgāvaroha-jaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाथः क्षौद्र-युतः पीतः शीतो वा विनियच्छति । छर्दिं ज्वरम् अतीसारं मूर्छां तृष्णां च दुर्-जयाम्

kvāthaḥ kṣaudra-yutaḥ pītaḥ śīto vā viniyacchati | chardiṃ jvaram atīsāraṃ mūrchāṃ tṛṣṇāṃ ca dur-jayām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्री-रसेन वा शीतं पिबेन् मुद्ग-दलाम्बु वा । कोल-मज्ज-सिता-लाजा-मक्षिका-विट्-कणाञ्जनम्

dhātrī-rasena vā śītaṃ piben mudga-dalāmbu vā | kola-majja-sitā-lājā-makṣikā-viṭ-kaṇāñjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिह्यात् क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा । कफ-जायां वमेन् निम्ब-कृष्णा-पिण्डीत-सर्षपैः

lihyāt kṣaudreṇa pathyāṃ vā drākṣāṃ vā badarāṇi vā | kapha-jāyāṃ vamen nimba-kṛṣṇā-piṇḍīta-sarṣapaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तेन कोष्ण-तोयेन दुर्-बलं चोपवासयेत् । आरग्वधादि-निर्यूहं शीतं क्षौद्र-युतं पिबेत्

yuktena koṣṇa-toyena dur-balaṃ copavāsayet | āragvadhādi-niryūhaṃ śītaṃ kṣaudra-yutaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्थान् यवैर् वा बहु-शश् छर्दि-घ्नौषध-भावितैः । कफ-घ्नम् अन्नं हृद्यं च रागाः सार्जक-भूस्तृणाः

manthān yavair vā bahu-śaś chardi-ghnauṣadha-bhāvitaiḥ | kapha-ghnam annaṃ hṛdyaṃ ca rāgāḥ sārjaka-bhūstṛṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीढं मनःशिला-कृष्णा-मरिचं बीजपूरकात् । स्व-रसेन कपित्थस्य स-क्षौद्रेण वमिं जयेत्

līḍhaṃ manaḥśilā-kṛṣṇā-maricaṃ bījapūrakāt | sva-rasena kapitthasya sa-kṣaudreṇa vamiṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खादेत् कपित्थं स-व्योषं मधुना वा दुरालभाम् । लिह्यान् मरिच-चोचैला-गो-शकृद्-रस-माक्षिकम्

khādet kapitthaṃ sa-vyoṣaṃ madhunā vā durālabhām | lihyān marica-cocailā-go-śakṛd-rasa-mākṣikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुकूलोपचारेण याति द्विष्टार्थ-जा शमम् । कृमि-जा कृमि-हृद्-रोग-गदितैश् च भिषग्-जितैः

anukūlopacāreṇa yāti dviṣṭārtha-jā śamam | kṛmi-jā kṛmi-hṛd-roga-gaditaiś ca bhiṣag-jitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-स्वं परिशेषाश् च तत्-कृताश् च तथामयाः ॥ २२ऊ̆अब् ॥ छर्दि-प्रसङ्गेन हि मातरिश्वा धातु-क्षयात् कोपम् उपैत्य् अवश्यम् । कुर्याद् अतो ऽस्मिन् वमनाति-योग-प्रोक्तं विधिं स्तम्भन-बृंहणीयम्

yathā-svaṃ pariśeṣāś ca tat-kṛtāś ca tathāmayāḥ || 22ū̆ab || chardi-prasaṅgena hi mātariśvā dhātu-kṣayāt kopam upaity avaśyam | kuryād ato 'smin vamanāti-yoga-proktaṃ vidhiṃ stambhana-bṛṃhaṇīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भन-बृंहणीयम् सर्पिर्-गुडा मांस-रसा घृतानि कल्याणक-त्र्य्-ऊषण-जीवनानि । पयांसि पथ्योपहितानि लेहाश् छर्दिं प्रसक्तां प्रशमं नयन्ति

stambhana-bṛṃhaṇīyam sarpir-guḍā māṃsa-rasā ghṛtāni kalyāṇaka-try-ūṣaṇa-jīvanāni | payāṃsi pathyopahitāni lehāś chardiṃ prasaktāṃ praśamaṃ nayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति छर्दि-चिकित्सितम् अथ हृद्-रोग-चिकित्सितम् ॥ २४+१ ॥ हृद्-रोगे वात-जे तैलं मस्तु-सौवीर-तक्र-वत्

iti chardi-cikitsitam atha hṛd-roga-cikitsitam || 24+1 || hṛd-roge vāta-je tailaṃ mastu-sauvīra-takra-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलं च लवणैः सिद्धं स-मूत्राम्लं तथा-गुणम्

tailaṃ ca lavaṇaiḥ siddhaṃ sa-mūtrāmlaṃ tathā-guṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.