Vagbhata: Astangahrdayasutra 63

ग्रहणीम् आश्रितं दोषम् अ-जीर्ण-वद् उपाचरेत् । अतीसारोक्त-विधिना तस्यामं च विपाचयेत्

grahaṇīm āśritaṃ doṣam a-jīrṇa-vad upācaret | atīsārokta-vidhinā tasyāmaṃ ca vipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्न-काले यवाग्व्-आदि पञ्च-कोलादिभिर् युतम् । वितरेत् पटु-लघ्व्-अन्नं पुनर् योगांश् च दीपनान्

anna-kāle yavāgv-ādi pañca-kolādibhir yutam | vitaret paṭu-laghv-annaṃ punar yogāṃś ca dīpanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यात् सातिविषां पेयाम् आमे साम्लां स-नागराम् । पाने ऽतीसार-विहितं वारि तक्रं सुरादि च

dadyāt sātiviṣāṃ peyām āme sāmlāṃ sa-nāgarām | pāne 'tīsāra-vihitaṃ vāri takraṃ surādi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहणी-दोषिणां तक्रं दीपन-ग्राहि-लाघवात् । पथ्यं मधुर-पाकि-त्वान् न च पित्त-प्रदूषणम्

grahaṇī-doṣiṇāṃ takraṃ dīpana-grāhi-lāghavāt | pathyaṃ madhura-pāki-tvān na ca pitta-pradūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायोष्ण-विकाशि-त्वाद् रूक्ष-त्वाच् च कफे हितम् । वाते स्वाद्व्-अम्ल-सान्द्र-त्वात् सद्यस्कम् अ-विदाहि तत्

kaṣāyoṣṇa-vikāśi-tvād rūkṣa-tvāc ca kaphe hitam | vāte svādv-amla-sāndra-tvāt sadyaskam a-vidāhi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णां प्रस्थम् अम्लानां त्र्य्-ऊषणाच् च पल-त्रयम् । लवणानां च चत्वारि शर्करायाः पलाष्टकम्

caturṇāṃ prastham amlānāṃ try-ūṣaṇāc ca pala-trayam | lavaṇānāṃ ca catvāri śarkarāyāḥ palāṣṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चूर्णं शाक-सूपान्न-रागादिष्व् अवचारयेत् । कासा-जीर्णा-रुचि-श्वास-हृत्-पाण्डु-प्लीह-गुल्म-नुत्

tac cūrṇaṃ śāka-sūpānna-rāgādiṣv avacārayet | kāsā-jīrṇā-ruci-śvāsa-hṛt-pāṇḍu-plīha-gulma-nut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागरातिविषा-मुस्तं पाक्यम् आम-हरं पिबेत् । उष्णाम्बुना वा तत्-कल्कं नागरं वाथ-वाभयाम्

nāgarātiviṣā-mustaṃ pākyam āma-haraṃ pibet | uṣṇāmbunā vā tat-kalkaṃ nāgaraṃ vātha-vābhayām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-सैन्धवं वचादिं वा तद्-वन् मदिरयाथ-वा । वर्चस्य् आमे स-प्रवाहे पिबेद् वा दाडिमाम्बुना

sa-saindhavaṃ vacādiṃ vā tad-van madirayātha-vā | varcasy āme sa-pravāhe pibed vā dāḍimāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडेन लवणं पिष्टं बिल्व-चित्रक-नागरम् । सामे कफानिले कोष्ठ-रुक्-करे कोष्ण-वारिणा

viḍena lavaṇaṃ piṣṭaṃ bilva-citraka-nāgaram | sāme kaphānile koṣṭha-ruk-kare koṣṇa-vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलिङ्ग-हिङ्ग्व्-अतिविषा-वचा-सौवर्चलाभयम् । छर्दि-हृद्-रोग-शूलेषु पेयम् उष्णेन वारिणा

kaliṅga-hiṅgv-ativiṣā-vacā-sauvarcalābhayam | chardi-hṛd-roga-śūleṣu peyam uṣṇena vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथ्या-सौवर्चलाजाजी-चूर्णं मरिच-संयुतम् । पिप्पलीं नागरं पाठां शारिवां बृहती-द्वयम्

pathyā-sauvarcalājājī-cūrṇaṃ marica-saṃyutam | pippalīṃ nāgaraṃ pāṭhāṃ śārivāṃ bṛhatī-dvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रकं कौटजं क्षारं तथा लवण-पञ्चकम् । चूर्णी-कृतं दधि-सुरा-तन्-मण्डोष्णाम्बु-काञ्जिकैः

citrakaṃ kauṭajaṃ kṣāraṃ tathā lavaṇa-pañcakam | cūrṇī-kṛtaṃ dadhi-surā-tan-maṇḍoṣṇāmbu-kāñjikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेद् अग्नि-विवृद्ध्य्-अर्थं कोष्ठ-वात-हरं परम् । पटूनि पञ्च द्वौ क्षारौ मरिचं पञ्च-कोलकम्

pibed agni-vivṛddhy-arthaṃ koṣṭha-vāta-haraṃ param | paṭūni pañca dvau kṣārau maricaṃ pañca-kolakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्यकं हिङ्गु गुटिका बीजपूर-रसे कृता । कोल-दाडिम-तोये वा परं पाचन-दीपनी

dīpyakaṃ hiṅgu guṭikā bījapūra-rase kṛtā | kola-dāḍima-toye vā paraṃ pācana-dīpanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालीश-पत्त्र-चविका-मरिचानां पलं पलम् । कृष्णा-तन्-मूलयोर् द्वे द्वे पले शुण्ठी-पल-त्रयम्

tālīśa-pattra-cavikā-maricānāṃ palaṃ palam | kṛṣṇā-tan-mūlayor dve dve pale śuṇṭhī-pala-trayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्-जातम् उशीरं च कर्षांशं श्लक्ष्ण-चूर्णितम् । गुडेन वटकान् कृत्वा त्रि-गुणेन सदा भजेत्

catur-jātam uśīraṃ ca karṣāṃśaṃ ślakṣṇa-cūrṇitam | guḍena vaṭakān kṛtvā tri-guṇena sadā bhajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्य-यूष-रसारिष्ट-मस्तु-पेया-पयो-ऽनुपः । वात-श्लेष्मात्मनां छर्दि-ग्रहणी-पार्श्व-हृद्-रुजाम्

madya-yūṣa-rasāriṣṭa-mastu-peyā-payo-'nupaḥ | vāta-śleṣmātmanāṃ chardi-grahaṇī-pārśva-hṛd-rujām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वर-श्वयथु-पाण्डु-त्व-गुल्म-पानात्ययार्शसाम् । प्रसेक-पीनस-श्वास-कासानां च निवृत्तये

jvara-śvayathu-pāṇḍu-tva-gulma-pānātyayārśasām | praseka-pīnasa-śvāsa-kāsānāṃ ca nivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभयां नागर-स्थाने दद्यात् तत्रैव विड्-ग्रहे । छर्द्य्-आदिषु च पैत्तेषु चतुर्-गुण-सितान्विताः

abhayāṃ nāgara-sthāne dadyāt tatraiva viḍ-grahe | chardy-ādiṣu ca paitteṣu catur-guṇa-sitānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वेन वटकाः कार्या गुडेन सितयापि वा । परं हि वह्नि-संपर्काल् लघिमानं भजन्ति ते

pakvena vaṭakāḥ kāryā guḍena sitayāpi vā | paraṃ hi vahni-saṃparkāl laghimānaṃ bhajanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनं परिपक्वामं मारुत-ग्रहणी-गदम् । दीपनीय-युतं सर्पिः पाययेद् अल्प-शो भिषक्

athainaṃ paripakvāmaṃ māruta-grahaṇī-gadam | dīpanīya-yutaṃ sarpiḥ pāyayed alpa-śo bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्-चित्-संधुक्षिते त्व् अग्नौ सक्त-विण्-मूत्र-मारुतम् । द्व्य्-अहं त्र्य्-अहं वा संस्नेह्य स्विन्नाभ्यक्तं निरूहयेत्

kiñ-cit-saṃdhukṣite tv agnau sakta-viṇ-mūtra-mārutam | dvy-ahaṃ try-ahaṃ vā saṃsnehya svinnābhyaktaṃ nirūhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत एरण्ड-तैलेन सर्पिषा तैल्वकेन वा । स-क्षारेणानिले शान्ते स्रस्त-दोषं विरेचयेत्

tata eraṇḍa-tailena sarpiṣā tailvakena vā | sa-kṣāreṇānile śānte srasta-doṣaṃ virecayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध-रूक्षाशयं बद्ध-वर्चस्कं चानुवासयेत् । दीपनीयाम्ल-वात-घ्न-सिद्ध-तैलेन तं ततः

śuddha-rūkṣāśayaṃ baddha-varcaskaṃ cānuvāsayet | dīpanīyāmla-vāta-ghna-siddha-tailena taṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरूढं च विरिक्तं च सम्यक् चाप्य् अनुवासितम् । लघ्व्-अन्न-प्रतिसंयुक्तं सर्पिर् अभ्यासयेत् पुनः

nirūḍhaṃ ca viriktaṃ ca samyak cāpy anuvāsitam | laghv-anna-pratisaṃyuktaṃ sarpir abhyāsayet punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च-मूलाभया-व्योष-पिप्पली-मूल-सैन्धवैः । रास्ना-क्षार-द्वयाजाजी-विडङ्ग-शठिभिर् घृतम्

pañca-mūlābhayā-vyoṣa-pippalī-mūla-saindhavaiḥ | rāsnā-kṣāra-dvayājājī-viḍaṅga-śaṭhibhir ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्तेन मातुलुङ्गस्य स्व-रसेनार्द्रकस्य च । शुष्क-मूलक-कोलाम्ल-चुक्रिका-दाडिमस्य च

śuktena mātuluṅgasya sva-rasenārdrakasya ca | śuṣka-mūlaka-kolāmla-cukrikā-dāḍimasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्र-मस्तु-सुरा-मण्ड-सौवीरक-तुषोदकैः । काञ्जिकेन च तत् पक्वम् अग्नि-दीप्ति-करं परम्

takra-mastu-surā-maṇḍa-sauvīraka-tuṣodakaiḥ | kāñjikena ca tat pakvam agni-dīpti-karaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूल-गुल्मोदर-श्वास-कासानिल-कफापहम् । स-बीजपूरक-रसं सिद्धं वा पाययेद् घृतम्

śūla-gulmodara-śvāsa-kāsānila-kaphāpaham | sa-bījapūraka-rasaṃ siddhaṃ vā pāyayed ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलम् अभ्यञ्जनार्थं च सिद्धम् एभिश् चलापहम् । एतेषाम् औषधानां वा पिबेच् चूर्णं सुखाम्बुना

tailam abhyañjanārthaṃ ca siddham ebhiś calāpaham | eteṣām auṣadhānāṃ vā pibec cūrṇaṃ sukhāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाते श्लेष्मावृते सामे कफे वा वायुनोद्धते । अग्नेर् निर्वापकं पित्तं रेकेण वमनेन वा

vāte śleṣmāvṛte sāme kaphe vā vāyunoddhate | agner nirvāpakaṃ pittaṃ rekeṇa vamanena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वा तिक्त-लघु-ग्राहि-दीपनैर् अ-विदाहिभिः । अन्नैः संधुक्षयेद् अग्निं चूर्णैः स्नेहैश् च तिक्तकैः

hatvā tikta-laghu-grāhi-dīpanair a-vidāhibhiḥ | annaiḥ saṃdhukṣayed agniṃ cūrṇaiḥ snehaiś ca tiktakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटोल-निम्ब-त्रायन्ती-तिक्ता-तिक्तक-पर्पटम् । कुटज-त्वक्-फलं मूर्वा मधु-शिग्रु-फलं वचा

paṭola-nimba-trāyantī-tiktā-tiktaka-parpaṭam | kuṭaja-tvak-phalaṃ mūrvā madhu-śigru-phalaṃ vacā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दार्वी-त्वक्-पद्मकोशीर-यवानी-मुस्त-चन्दनम् । सौराष्ट्र्य्-अतिविषा-व्योष-त्वग्-एला-पत्त्र-दारु च

dārvī-tvak-padmakośīra-yavānī-musta-candanam | saurāṣṭry-ativiṣā-vyoṣa-tvag-elā-pattra-dāru ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णितं मधुना लेह्यं पेयं मद्यैर् जलेन वा । हृत्-पाण्डु-ग्रहणी-रोग-गुल्म-शूला-रुचि-ज्वरान्

cūrṇitaṃ madhunā lehyaṃ peyaṃ madyair jalena vā | hṛt-pāṇḍu-grahaṇī-roga-gulma-śūlā-ruci-jvarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामलां संनिपातं च मुख-रोगांश् च नाशयेत् । भूनिम्ब-कटुका-मुस्ता-त्र्य्-ऊषणेन्द्रयवान् समान्

kāmalāṃ saṃnipātaṃ ca mukha-rogāṃś ca nāśayet | bhūnimba-kaṭukā-mustā-try-ūṣaṇendrayavān samān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ चित्रकाद् वत्सक-त्वग्-भागान् षो-डश चूर्णयेत् । गुड-शीताम्बुना पीतं ग्रहणी-दोष-गुल्म-नुत्

dvau citrakād vatsaka-tvag-bhāgān ṣo-ḍaśa cūrṇayet | guḍa-śītāmbunā pītaṃ grahaṇī-doṣa-gulma-nut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामला-ज्वर-पाण्डु-त्व-मेहा-रुच्य्-अतिसार-जित् । नागरातिविषा-मुस्ता-पाठा-बिल्वं रसाञ्जनम्

kāmalā-jvara-pāṇḍu-tva-mehā-rucy-atisāra-jit | nāgarātiviṣā-mustā-pāṭhā-bilvaṃ rasāñjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटज-त्वक्-फलं तिक्ता धातकी च कृतं रजः । क्षौद्र-तण्डुल-वारिभ्यां पैत्तिके ग्रहणी-गदे

kuṭaja-tvak-phalaṃ tiktā dhātakī ca kṛtaṃ rajaḥ | kṣaudra-taṇḍula-vāribhyāṃ paittike grahaṇī-gade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवाहिकार्शो-गुद-रुग्-रक्तोत्थानेषु चेष्यते । चन्दनं पद्मकोशीरं पाठां मूर्वां कुटन्नटम्

pravāhikārśo-guda-rug-raktotthāneṣu ceṣyate | candanaṃ padmakośīraṃ pāṭhāṃ mūrvāṃ kuṭannaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्ग्रन्था-शारिवास्फोता-सप्तपर्णाटरूषकान् । पटोलोदुम्बराश्वत्थ-वट-प्लक्ष-कपीतनान्

ṣaḍgranthā-śārivāsphotā-saptaparṇāṭarūṣakān | paṭolodumbarāśvattha-vaṭa-plakṣa-kapītanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुकां रोहिणीं मुस्तां निम्बं च द्वि-पलांशकान् । द्रोणे ऽपां साधयेत् तेन पचेत् सर्पिः पिचून्मितैः

kaṭukāṃ rohiṇīṃ mustāṃ nimbaṃ ca dvi-palāṃśakān | droṇe 'pāṃ sādhayet tena pacet sarpiḥ picūnmitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किराततिक्तेन्द्रयव-वीरा-मागधिकोत्पलैः । पित्त-ग्रहण्यां तत् पेयं कुष्ठोक्तं तिक्तकं च यत्

kirātatiktendrayava-vīrā-māgadhikotpalaiḥ | pitta-grahaṇyāṃ tat peyaṃ kuṣṭhoktaṃ tiktakaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहण्यां श्लेष्म-दुष्टायां तीक्ष्णैः प्रच्छर्दने कृते । कट्व्-अम्ल-लवण-क्षारैः क्रमाद् अग्निं विवर्धयेत्

grahaṇyāṃ śleṣma-duṣṭāyāṃ tīkṣṇaiḥ pracchardane kṛte | kaṭv-amla-lavaṇa-kṣāraiḥ kramād agniṃ vivardhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च-कोलाभया-धान्य-पाठा-गन्ध-पलाशकैः । बीजपूर-प्रगाढैश् च सिद्धैः पेयादि कल्पयेत्

pañca-kolābhayā-dhānya-pāṭhā-gandha-palāśakaiḥ | bījapūra-pragāḍhaiś ca siddhaiḥ peyādi kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणं मधूक-पुष्पाणां विडङ्गं च ततो ऽर्धतः । चित्रकस्य ततो ऽर्धं च तथा भल्लातकाढकम्

droṇaṃ madhūka-puṣpāṇāṃ viḍaṅgaṃ ca tato 'rdhataḥ | citrakasya tato 'rdhaṃ ca tathā bhallātakāḍhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मञ्जिष्ठाष्ट-पलं चैतज् जल-द्रोण-त्रये पचेत् । द्रोण-शेषं शृतं शीतं मध्व्-अर्धाढक-संयुतम्

mañjiṣṭhāṣṭa-palaṃ caitaj jala-droṇa-traye pacet | droṇa-śeṣaṃ śṛtaṃ śītaṃ madhv-ardhāḍhaka-saṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एला-मृणालागुरुभिश् चन्दनेन च रूषिते । कुम्भे मासं स्थितं जातम् आसवं तं प्रयोजयेत्

elā-mṛṇālāgurubhiś candanena ca rūṣite | kumbhe māsaṃ sthitaṃ jātam āsavaṃ taṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहणीं दीपयत्य् एष बृंहणः पित्त-रक्त-नुत् । शोष-कुष्ठ-किलासानां प्रमेहाणां च नाशनः

grahaṇīṃ dīpayaty eṣa bṛṃhaṇaḥ pitta-rakta-nut | śoṣa-kuṣṭha-kilāsānāṃ pramehāṇāṃ ca nāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूक-पुष्प-स्व-रसं शृतम् अर्ध-क्षयी-कृतम् । क्षौद्र-पाद-युतं शीतं पूर्व-वत् संनिधापयेत्

madhūka-puṣpa-sva-rasaṃ śṛtam ardha-kṣayī-kṛtam | kṣaudra-pāda-yutaṃ śītaṃ pūrva-vat saṃnidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् पिबन् ग्रहणी-दोषान् जयेत् सर्वान् हिताशनः । तद्-वद् द्राक्षेक्षु-खर्जूर-स्व-रसान् आसुतान् पिबेत्

tat piban grahaṇī-doṣān jayet sarvān hitāśanaḥ | tad-vad drākṣekṣu-kharjūra-sva-rasān āsutān pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिङ्गु-तिक्ता-वचा-माद्री-पाठेन्द्रयव-गोक्षुरम् । पञ्च-कोलं च कर्षांशं पलांशं पटु-पञ्चकम्

hiṅgu-tiktā-vacā-mādrī-pāṭhendrayava-gokṣuram | pañca-kolaṃ ca karṣāṃśaṃ palāṃśaṃ paṭu-pañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृत-तैल-द्वि-कुडवे दध्नः प्रस्थ-द्वये च तत् । आपोथ्य क्वाथयेद् अग्नौ मृदाव् अनुगते रसे

ghṛta-taila-dvi-kuḍave dadhnaḥ prastha-dvaye ca tat | āpothya kvāthayed agnau mṛdāv anugate rase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्-धूमं ततो दग्ध्वा चूर्णी-कृत्य घृताप्लुतम् । पिबेत् पाणि-तलं तस्मिञ् जीर्णे स्यान् मधुराशनः

antar-dhūmaṃ tato dagdhvā cūrṇī-kṛtya ghṛtāplutam | pibet pāṇi-talaṃ tasmiñ jīrṇe syān madhurāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-श्लेष्मामयान् सर्वान् हन्याद् विष-गरांश् च सः । भूनिम्बं रोहिणीं तिक्तां पटोलं निम्ब-पर्पटम्

vāta-śleṣmāmayān sarvān hanyād viṣa-garāṃś ca saḥ | bhūnimbaṃ rohiṇīṃ tiktāṃ paṭolaṃ nimba-parpaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्ध्वा माहिष-मूत्रेण पिबेद् अग्नि-विवर्धनम् । द्वे हरिद्रे वचा कुष्ठं चित्रकः कटु-रोहिणी

dagdhvā māhiṣa-mūtreṇa pibed agni-vivardhanam | dve haridre vacā kuṣṭhaṃ citrakaḥ kaṭu-rohiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुस्ता च च्छाग-मूत्रेण सिद्धः क्षारो ऽग्नि-वर्धनः । चतुः-पलं सुधा-काण्डात् त्रि-पलं लवण-त्रयात्

mustā ca cchāga-mūtreṇa siddhaḥ kṣāro 'gni-vardhanaḥ | catuḥ-palaṃ sudhā-kāṇḍāt tri-palaṃ lavaṇa-trayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्ताक-कुडवं चार्काद् अष्टौ द्वे चित्रकात् पले । दग्ध्वा रसेन वार्ताकाद् गुटिका भोजनोत्तराः

vārtāka-kuḍavaṃ cārkād aṣṭau dve citrakāt pale | dagdhvā rasena vārtākād guṭikā bhojanottarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तम् अन्नं पचन्त्य् आशु कास-श्वासार्शसां हिताः । विषूचिका-प्रतिश्याय-हृद्-रोग-शमनाश् च ताः

bhuktam annaṃ pacanty āśu kāsa-śvāsārśasāṃ hitāḥ | viṣūcikā-pratiśyāya-hṛd-roga-śamanāś ca tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुलुङ्ग-शठी-रास्ना-कटु-त्रय-हरीतकि । स्वर्जिका-याव-शूकाख्यौ क्षारौ पञ्च-पटूनि च

mātuluṅga-śaṭhī-rāsnā-kaṭu-traya-harītaki | svarjikā-yāva-śūkākhyau kṣārau pañca-paṭūni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखाम्बु-पीतं तच्-चूर्णं बल-वर्णाग्नि-वर्धनम् । श्लैष्मिके ग्रहणी-दोषे स-वाते तैर् घृतं पचेत्

sukhāmbu-pītaṃ tac-cūrṇaṃ bala-varṇāgni-vardhanam | ślaiṣmike grahaṇī-doṣe sa-vāte tair ghṛtaṃ pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्वन्तरं षट्-पलं च भल्लातक-घृताभयम् । विड-काचोष-लवण-स्वर्जिका-याव-शूक-जान्

dhānvantaraṃ ṣaṭ-palaṃ ca bhallātaka-ghṛtābhayam | viḍa-kācoṣa-lavaṇa-svarjikā-yāva-śūka-jān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तलां कण्टकारीं च चित्रकं चैकतो दहेत् । सप्त-कृत्वः स्रुतस्यास्य क्षारस्यार्धाढके पचेत्

saptalāṃ kaṇṭakārīṃ ca citrakaṃ caikato dahet | sapta-kṛtvaḥ srutasyāsya kṣārasyārdhāḍhake pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आढकं सर्पिषः पेयं तद् अग्नि-बल-वृद्धये । निचये पञ्च कर्माणि युञ्ज्याच् चैतद् यथा-बलम्

āḍhakaṃ sarpiṣaḥ peyaṃ tad agni-bala-vṛddhaye | nicaye pañca karmāṇi yuñjyāc caitad yathā-balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसेके श्लैष्मिके ऽल्पाग्नेर् दीपनं रूक्ष-तिक्तकम् । योज्यं कृशस्य व्यत्यासात् स्निग्ध-रूक्षं कफोदये

praseke ślaiṣmike 'lpāgner dīpanaṃ rūkṣa-tiktakam | yojyaṃ kṛśasya vyatyāsāt snigdha-rūkṣaṃ kaphodaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीण-क्षाम-शरीरस्य दीपनं स्नेह-संयुतम् । दीपनं बहु-पित्तस्य तिक्तं मधुरकैर् युतम्

kṣīṇa-kṣāma-śarīrasya dīpanaṃ sneha-saṃyutam | dīpanaṃ bahu-pittasya tiktaṃ madhurakair yutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहो ऽम्ल-लवणैर् युक्तो बहु-वातस्य शस्यते । स्नेहम् एव परं विद्याद् दुर्-बलानल-दीपनम्

sneho 'mla-lavaṇair yukto bahu-vātasya śasyate | sneham eva paraṃ vidyād dur-balānala-dīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नालं स्नेह-समिद्धस्य शमायान्नं सु-गुर्व् अपि । यो ऽल्पाग्नि-त्वात् कफे क्षीणे वर्चः पक्वम् अपि श्लथम्

nālaṃ sneha-samiddhasya śamāyānnaṃ su-gurv api | yo 'lpāgni-tvāt kaphe kṣīṇe varcaḥ pakvam api ślatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुञ्चेत् पट्व्-औषध-युतं स पिबेद् अल्प-शो घृतम् । तेन स्व-मार्गम् आनीतः स्व-कर्मणि नियोजितः

muñcet paṭv-auṣadha-yutaṃ sa pibed alpa-śo ghṛtam | tena sva-mārgam ānītaḥ sva-karmaṇi niyojitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानो दीपयत्य् अग्निम् अग्नेः संधुक्षको हि सः । पुरीषं यश् च कृच्छ्रेण कठिन-त्वाद् विमुञ्चति

samāno dīpayaty agnim agneḥ saṃdhukṣako hi saḥ | purīṣaṃ yaś ca kṛcchreṇa kaṭhina-tvād vimuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स घृतं लवणैर् युक्तं नरो ऽन्नावग्रहं पिबेत् । रौक्ष्यान् मन्दे ऽनले सर्पिस् तैलं वा दीपनैः पिबेत्

sa ghṛtaṃ lavaṇair yuktaṃ naro 'nnāvagrahaṃ pibet | raukṣyān mande 'nale sarpis tailaṃ vā dīpanaiḥ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षार-चूर्णासवारिष्टन् मन्दे स्नेहाति-पानतः । उदावर्तात् तु योक्तव्या निरूह-स्नेह-वस्तयः

kṣāra-cūrṇāsavāriṣṭan mande snehāti-pānataḥ | udāvartāt tu yoktavyā nirūha-sneha-vastayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाति-वृद्ध्या मन्दे ऽग्नौ संशुद्धो ऽन्न-विधिं चरेत् । व्याधि-मुक्तस्य मन्दे ऽग्नौ सर्पिर् एव तु दीपनम्

doṣāti-vṛddhyā mande 'gnau saṃśuddho 'nna-vidhiṃ caret | vyādhi-muktasya mande 'gnau sarpir eva tu dīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वोपवास-क्षाम-त्वैर् यवाग्वा पाययेद् घृतम् । अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्

adhvopavāsa-kṣāma-tvair yavāgvā pāyayed ghṛtam | annāvapīḍitaṃ balyaṃ dīpanaṃ bṛṃhaṇaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घ-काल-प्रसङ्गात् तु क्षाम-क्षीण-कृशान् नरान् । प्रसहानां रसैः साम्लैर् भोजयेत् पिशिताशिनाम्

dīrgha-kāla-prasaṅgāt tu kṣāma-kṣīṇa-kṛśān narān | prasahānāṃ rasaiḥ sāmlair bhojayet piśitāśinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघूष्ण-कटु-शोधि-त्वाद् दीपयन्त्य् आशु ते ऽनलम् । मांसोपचित-मांस-त्वात् परं च बल-वर्धनाः

laghūṣṇa-kaṭu-śodhi-tvād dīpayanty āśu te 'nalam | māṃsopacita-māṃsa-tvāt paraṃ ca bala-vardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहासव-सुरारिष्ट-चूर्ण-क्वाथ-हिताशनैः । सम्यक्-प्रयुक्तैर् देहस्य बलम् अग्नेश् च वर्धते

snehāsava-surāriṣṭa-cūrṇa-kvātha-hitāśanaiḥ | samyak-prayuktair dehasya balam agneś ca vardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्तो यथैव स्थाणुश् च बाह्यो ऽग्निः सार-दारुभिः । स-स्नेहैर् जायते तद्-वद् आहारैः कोष्ठ-गो ऽनलः

dīpto yathaiva sthāṇuś ca bāhyo 'gniḥ sāra-dārubhiḥ | sa-snehair jāyate tad-vad āhāraiḥ koṣṭha-go 'nalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना-भोजनेन कायाग्निर् दीप्यते नाति-भोजनात् । यथा निर्-इन्धनो वह्निर् अल्पो वातीन्धनावृतः

nā-bhojanena kāyāgnir dīpyate nāti-bhojanāt | yathā nir-indhano vahnir alpo vātīndhanāvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा क्षीणे कफे पित्तं स्व-स्थाने पवनानुगम् । प्रवृद्धं वर्धयत्य् अग्निं तदासौ सानिलो ऽनलः

yadā kṣīṇe kaphe pittaṃ sva-sthāne pavanānugam | pravṛddhaṃ vardhayaty agniṃ tadāsau sānilo 'nalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्त्वान्नम् आशु धातूंश् च सर्वान् ओजश् च संक्षिपन् । मारयेत् स्यात् स ना स्वस्थो भुक्ते जीर्णे तु ताम्यति

paktvānnam āśu dhātūṃś ca sarvān ojaś ca saṃkṣipan | mārayet syāt sa nā svastho bhukte jīrṇe tu tāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृट्-कास-दाह-मूर्छाद्या व्याधयो ऽत्य्-अग्नि-संभवाः । तम् अत्य्-अग्निं गुरु-स्निग्ध-मन्द-सान्द्र-हिम-स्थिरैः

tṛṭ-kāsa-dāha-mūrchādyā vyādhayo 'ty-agni-saṃbhavāḥ | tam aty-agniṃ guru-snigdha-manda-sāndra-hima-sthiraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्न-पानैर् नयेच् छान्तिं दीप्तम् अग्निम् इवाम्बुभिः । मुहुर् मुहुर् अ-जीर्णे ऽपि भोज्यान्य् अस्योपहारयेत्

anna-pānair nayec chāntiṃ dīptam agnim ivāmbubhiḥ | muhur muhur a-jīrṇe 'pi bhojyāny asyopahārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्-इन्धनो ऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत् । कृशरां पायसं स्निग्धं पैष्टिकं गुड-वैकृतम्

nir-indhano 'ntaraṃ labdhvā yathainaṃ na vipādayet | kṛśarāṃ pāyasaṃ snigdhaṃ paiṣṭikaṃ guḍa-vaikṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्नीयाद् औदकानूप-पिशितानि भृतानि च । मत्स्यान् विशेषतः श्लक्ष्णान् स्थिर-तोय-चराश् च ये

aśnīyād audakānūpa-piśitāni bhṛtāni ca | matsyān viśeṣataḥ ślakṣṇān sthira-toya-carāś ca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविकं सु-भृतं मांसम् अद्याद् अत्य्-अग्नि-वारणम् । पयः सह-मधूच्छिष्टं घृतं वा तृषितः पिबेत्

āvikaṃ su-bhṛtaṃ māṃsam adyād aty-agni-vāraṇam | payaḥ saha-madhūcchiṣṭaṃ ghṛtaṃ vā tṛṣitaḥ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधूम-चूर्णं पयसा बहु-सर्पिः-परिप्लुतम् । आनूप-रस-युक्तान् वा स्नेहांस् तैल-विवर्जितान्

godhūma-cūrṇaṃ payasā bahu-sarpiḥ-pariplutam | ānūpa-rasa-yuktān vā snehāṃs taila-vivarjitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यामा-त्रिवृद्-विपक्वं वा पयो दद्याद् विरेचनम् । अ-सकृत् पित्त-हरणं पायस-प्रतिभोजनम्

śyāmā-trivṛd-vipakvaṃ vā payo dadyād virecanam | a-sakṛt pitta-haraṇaṃ pāyasa-pratibhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् किञ्-चिद् गुरु मेद्यं च श्लेष्म-कारि च भोजनम् । सर्वं तद् अत्य्-अग्नि-हितं भुक्त्वा च स्वपनं दिवा

yat kiñ-cid guru medyaṃ ca śleṣma-kāri ca bhojanam | sarvaṃ tad aty-agni-hitaṃ bhuktvā ca svapanaṃ divā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारम् अग्निः पचति दोषान् आहार-वर्जितः । धातून् क्षीणेषु दोषेषु जीवितं धातु-संक्षये

āhāram agniḥ pacati doṣān āhāra-varjitaḥ | dhātūn kṣīṇeṣu doṣeṣu jīvitaṃ dhātu-saṃkṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् प्रकृत्यैव विरुद्धम् अन्नं संयोग-संस्कार-वशेन चेदम् । इत्य्-आदि अ-विज्ञाय यथेष्ट-चेष्टाश् चरन्ति यत् साग्नि-बलस्य शक्तिः

etat prakṛtyaiva viruddham annaṃ saṃyoga-saṃskāra-vaśena cedam | ity-ādi a-vijñāya yatheṣṭa-ceṣṭāś caranti yat sāgni-balasya śaktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अग्निं पालयेत् सर्व-यत्नैस् तस्मिन् नष्टे याति ना नाशम् एव । दोषैर् ग्रस्ते ग्रस्यते रोग-संघैर् युक्ते तु स्यान् नी-रुजो दीर्घ-जीवी

tasmād agniṃ pālayet sarva-yatnais tasmin naṣṭe yāti nā nāśam eva | doṣair graste grasyate roga-saṃghair yukte tu syān nī-rujo dīrgha-jīvī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.