Vagbhata: Astangahrdayasutra 69

पाण्ड्व्-आमयी पिबेत् सर्पिर् आदौ कल्याणकाह्वयम् । पञ्च-गव्यं महा-तिक्तं शृतं वारग्वधादिना

pāṇḍv-āmayī pibet sarpir ādau kalyāṇakāhvayam | pañca-gavyaṃ mahā-tiktaṃ śṛtaṃ vāragvadhādinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाडिमात् कुडवो धान्यात् कुडवार्धं पलं पलम् । चित्रकाच् छृङ्गवेराच् च पिप्पल्य्-अर्ध-पलं च तैः

dāḍimāt kuḍavo dhānyāt kuḍavārdhaṃ palaṃ palam | citrakāc chṛṅgaverāc ca pippaly-ardha-palaṃ ca taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्कितैर् विंशति-पलं घृतस्य सलिलाढके । सिद्धं हृत्-पाण्डु-गुल्मार्शः-प्लीह-वात-कफार्ति-नुत्

kalkitair viṃśati-palaṃ ghṛtasya salilāḍhake | siddhaṃ hṛt-pāṇḍu-gulmārśaḥ-plīha-vāta-kaphārti-nut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनं श्वास-कास-घ्नं मूढ-वातानुलोमनम् । दुःख-प्रसविनीनां च वन्ध्यानां च प्रशस्यते

dīpanaṃ śvāsa-kāsa-ghnaṃ mūḍha-vātānulomanam | duḥkha-prasavinīnāṃ ca vandhyānāṃ ca praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहितं वामयेत् तीक्ष्णैः पुनः स्निग्धं च शोधयेत् । पयसा मूत्र-युक्तेन बहु-शः केवलेन वा

snehitaṃ vāmayet tīkṣṇaiḥ punaḥ snigdhaṃ ca śodhayet | payasā mūtra-yuktena bahu-śaḥ kevalena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्ती-फल-रसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिम् आसुतम् । द्राक्षाञ्जलिं वा मृदितं तत् पिबेत् पाण्डु-रोग-जित्

dantī-phala-rase koṣṇe kāśmaryāñjalim āsutam | drākṣāñjaliṃ vā mṛditaṃ tat pibet pāṇḍu-roga-jit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रेण पिष्टां पथ्यां वा तत्-सिद्धं वा फल-त्रयम् । स्वर्णक्षीरी-त्रिवृच्-छ्यामा-भद्रदारु-महौषधम्

mūtreṇa piṣṭāṃ pathyāṃ vā tat-siddhaṃ vā phala-trayam | svarṇakṣīrī-trivṛc-chyāmā-bhadradāru-mahauṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गो-मूत्राञ्जलिना पिष्टं शृतं तेनैव वा पिबेत् । साधितं क्षीरम् एभिर् वा पिबेद् दोषानुलोमनम्

go-mūtrāñjalinā piṣṭaṃ śṛtaṃ tenaiva vā pibet | sādhitaṃ kṣīram ebhir vā pibed doṣānulomanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रे स्थितं वा सप्ताहं पयसायो-रजः पिबेत् । जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा

mūtre sthitaṃ vā saptāhaṃ payasāyo-rajaḥ pibet | jīrṇe kṣīreṇa bhuñjīta rasena madhureṇa vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धश् चोभयतो लिह्यात् पथ्यां मधु-घृत-द्रुताम् । विशाला-कटुका-मुस्ता-कुष्ठ-दारु-कलिङ्गकाः

śuddhaś cobhayato lihyāt pathyāṃ madhu-ghṛta-drutām | viśālā-kaṭukā-mustā-kuṣṭha-dāru-kaliṅgakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठं दारु-कलिङ्गकाः कर्षांशा द्वि-पिचुर् मूर्वा कर्षार्धांशा घुणप्रिया । पीत्वा तच् चूर्णम् अम्भोभिः सुखैर् लिह्यात् ततो मधु

kuṣṭhaṃ dāru-kaliṅgakāḥ karṣāṃśā dvi-picur mūrvā karṣārdhāṃśā ghuṇapriyā | pītvā tac cūrṇam ambhobhiḥ sukhair lihyāt tato madhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डु-रोगं ज्वरं दाहं कासं श्वासम् अ-रोचकम् । गुल्मानाहाम-वातांश् च रक्त-पित्तं च तज् जयेत्

pāṇḍu-rogaṃ jvaraṃ dāhaṃ kāsaṃ śvāsam a-rocakam | gulmānāhāma-vātāṃś ca rakta-pittaṃ ca taj jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासा-गुडूची-त्रि-फला-कट्वी-भूनिम्ब-निम्ब-जः । क्वाथः क्षौद्र-युतो हन्ति पाण्डु-पित्तास्र-कामलाः

vāsā-guḍūcī-tri-phalā-kaṭvī-bhūnimba-nimba-jaḥ | kvāthaḥ kṣaudra-yuto hanti pāṇḍu-pittāsra-kāmalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योषाग्नि-वेल्ल-त्रि-फला-मुस्तैस् तुल्यम् अयो-रजः । चूर्णितं तक्र-मध्व्-आज्य-कोष्णाम्भोभिः प्रयोजितम्

vyoṣāgni-vella-tri-phalā-mustais tulyam ayo-rajaḥ | cūrṇitaṃ takra-madhv-ājya-koṣṇāmbhobhiḥ prayojitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामला-पाण्डु-हृद्-रोग-कुष्ठार्शो-मेह-नाशनम् । गुड-नागर-मण्डूर-तिलांशान् मानतः समान्

kāmalā-pāṇḍu-hṛd-roga-kuṣṭhārśo-meha-nāśanam | guḍa-nāgara-maṇḍūra-tilāṃśān mānataḥ samān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पली-द्वि-गुणान् दद्याद् गुटिकां पाण्डु-रोगिणे । ताप्यं दार्व्यास् त्वचं चव्यं ग्रन्थिकं देवदारु च

pippalī-dvi-guṇān dadyād guṭikāṃ pāṇḍu-rogiṇe | tāpyaṃ dārvyās tvacaṃ cavyaṃ granthikaṃ devadāru ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योषादि-नवकं चैतच् चूर्णयेद् द्वि-गुणं ततः । मण्डूरं चाञ्जन-निभं सर्वतो ऽष्ट-गुणे ऽथ तत्

vyoṣādi-navakaṃ caitac cūrṇayed dvi-guṇaṃ tataḥ | maṇḍūraṃ cāñjana-nibhaṃ sarvato 'ṣṭa-guṇe 'tha tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग् विपक्वे गो-मूत्रे वटकी-करण-क्षमे । प्रक्षिप्य वटकान् कुर्यात् तान् खादेत् तक्र-भोजनः

pṛthag vipakve go-mūtre vaṭakī-karaṇa-kṣame | prakṣipya vaṭakān kuryāt tān khādet takra-bhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते मण्डूर-वटकाः प्राण-दाः पाण्डु-रोगिणाम् । कुष्ठान्य् अ-जरकं शोफम् ऊरु-स्तम्भम् अ-रोचकम्

ete maṇḍūra-vaṭakāḥ prāṇa-dāḥ pāṇḍu-rogiṇām | kuṣṭhāny a-jarakaṃ śopham ūru-stambham a-rocakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शांसि कामलां मेहान् प्लीहानं शमयन्ति च । ताप्याद्रि-जतु-रौप्यायो-मलाः पञ्च-पलाः पृथक्

arśāṃsi kāmalāṃ mehān plīhānaṃ śamayanti ca | tāpyādri-jatu-raupyāyo-malāḥ pañca-palāḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रक-त्रि-फला-व्योष-विडङ्गैः पालिकैः सह । शर्कराष्ट-पलोन्मिश्राश् चूर्णिता मधुना द्रुताः

citraka-tri-phalā-vyoṣa-viḍaṅgaiḥ pālikaiḥ saha | śarkarāṣṭa-palonmiśrāś cūrṇitā madhunā drutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डु-रोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमं ज्वरम् । कुष्ठान्य् अ-जरकं मेहं शोफं श्वासम् अ-रोचकम्

pāṇḍu-rogaṃ viṣaṃ kāsaṃ yakṣmāṇaṃ viṣamaṃ jvaram | kuṣṭhāny a-jarakaṃ mehaṃ śophaṃ śvāsam a-rocakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषाद् धन्त्य् अपस्मारं कामलां गुद-जानि च । कौटज-त्रि-फला-निम्ब-पटोल-घन-नागरैः

viśeṣād dhanty apasmāraṃ kāmalāṃ guda-jāni ca | kauṭaja-tri-phalā-nimba-paṭola-ghana-nāgaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावितानि दशाहानि रसैर् द्वि-त्रि-गुणानि वा । शिला-जतु-पलान्य् अष्टौ तावती सित-शर्करा

bhāvitāni daśāhāni rasair dvi-tri-guṇāni vā | śilā-jatu-palāny aṣṭau tāvatī sita-śarkarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वक्क्षीरी-पिप्पली-धात्री-कर्कटाख्याः पलोन्मिताः । निदिग्ध्याः फल-मूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रि-जातकम्

tvakkṣīrī-pippalī-dhātrī-karkaṭākhyāḥ palonmitāḥ | nidigdhyāḥ phala-mūlābhyāṃ palaṃ yuktyā tri-jātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधु-त्रि-पल-संयुक्तान् कुर्याद् अक्ष-समान् गुडान् । दाडिमाम्बु-पयः-पक्षि-रस-तोय-सुरासवान्

madhu-tri-pala-saṃyuktān kuryād akṣa-samān guḍān | dāḍimāmbu-payaḥ-pakṣi-rasa-toya-surāsavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् भक्षयित्वानुपिबेन् निर्-अन्नो भुक्त एव वा । पाण्डु-कुष्ठ-ज्वर-प्लीह-तमकार्शो-भगन्दरम्

tān bhakṣayitvānupiben nir-anno bhukta eva vā | pāṇḍu-kuṣṭha-jvara-plīha-tamakārśo-bhagandaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृन्-मूत्र-पूति-शुक्राग्नि-दोष-शोष-गरोदरम् । कासासृग्-दर-पित्तासृक्-शोफ-गुल्म-गलामयान्

hṛn-mūtra-pūti-śukrāgni-doṣa-śoṣa-garodaram | kāsāsṛg-dara-pittāsṛk-śopha-gulma-galāmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेह-वर्ध्म-भ्रमान् हन्युः सर्व-दोष-हराः शिवाः । द्राक्षा-प्रस्थं कणा-प्रस्थं शर्करार्ध-तुलां तथा

meha-vardhma-bhramān hanyuḥ sarva-doṣa-harāḥ śivāḥ | drākṣā-prasthaṃ kaṇā-prasthaṃ śarkarārdha-tulāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वि-पलं मधुकं शुण्ठीं त्वक्क्षीरीं च विचूर्णितम् । धात्री-फल-रस-द्रोणे तत् क्षिप्त्वा लेह-वत् पचेत्

dvi-palaṃ madhukaṃ śuṇṭhīṃ tvakkṣīrīṃ ca vicūrṇitam | dhātrī-phala-rasa-droṇe tat kṣiptvā leha-vat pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतान् मधु-प्रस्थ-युताद् लिह्यात् पाणि-तलं ततः । हलीमकं पाण्डु-रोगं कामलां च नियच्छति

śītān madhu-prastha-yutād lihyāt pāṇi-talaṃ tataḥ | halīmakaṃ pāṇḍu-rogaṃ kāmalāṃ ca niyacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीयः-पञ्च-मूलाम्बु शस्यते पान-भोजने । पाण्डूनां कामलार्तानां मृद्वीकामलकाद् रसः

kanīyaḥ-pañca-mūlāmbu śasyate pāna-bhojane | pāṇḍūnāṃ kāmalārtānāṃ mṛdvīkāmalakād rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सामान्यतः प्रोक्तं पाण्डु-रोगे भिषग्-जितम् । विकल्प्य योज्यं विदुषा पृथग् दोष-बलं प्रति

iti sāmānyataḥ proktaṃ pāṇḍu-roge bhiṣag-jitam | vikalpya yojyaṃ viduṣā pṛthag doṣa-balaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेह-प्रायं पवन-जे तिक्त-शीतं तु पैत्तिके । श्लैष्मिके कटु-रूक्षोष्णं विमिश्रं सांनिपातिके

sneha-prāyaṃ pavana-je tikta-śītaṃ tu paittike | ślaiṣmike kaṭu-rūkṣoṣṇaṃ vimiśraṃ sāṃnipātike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदं निर्यापयेत् कायात् तीक्ष्णैः संशोधनैः पुरः । बलाधानानि सर्पींषि शुद्धे कोष्ठे तु योजयेत्

mṛdaṃ niryāpayet kāyāt tīkṣṇaiḥ saṃśodhanaiḥ puraḥ | balādhānāni sarpīṃṣi śuddhe koṣṭhe tu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योष-बिल्व-द्वि-रजनी-त्रि-फला-द्वि-पुनर्नवम् । मुस्तान्य् अयो-रजः पाठा विडङ्गं देवदारु च

vyoṣa-bilva-dvi-rajanī-tri-phalā-dvi-punarnavam | mustāny ayo-rajaḥ pāṭhā viḍaṅgaṃ devadāru ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृश्चिकाली च भार्गी च स-क्षीरैस् तैः शृतं घृतम् । सर्वान् प्रशमयत्य् आशु विकारान् मृत्तिका-कृतान्

vṛścikālī ca bhārgī ca sa-kṣīrais taiḥ śṛtaṃ ghṛtam | sarvān praśamayaty āśu vikārān mṛttikā-kṛtān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-वत् केसर-यष्ट्य्-आह्व-पिप्पली-क्षीर-शाद्वलैः । मृद्-द्वेषणाय तल्-लौल्ये वितरेद् भावितां मृदम्

tad-vat kesara-yaṣṭy-āhva-pippalī-kṣīra-śādvalaiḥ | mṛd-dveṣaṇāya tal-laulye vitared bhāvitāṃ mṛdam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेल्लाग्नि-निम्ब-प्रसवैः पाठया मूर्वयाथ-वा । मृद्-भेद-भिन्न-दोषानुगमाद् योज्यं च भेषजम्

vellāgni-nimba-prasavaiḥ pāṭhayā mūrvayātha-vā | mṛd-bheda-bhinna-doṣānugamād yojyaṃ ca bheṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामलायां तु पित्त-घ्नं पाण्डु-रोगा-विरोधि यत् । पथ्या-शत-रसे पथ्या-वृन्तार्ध-शत-कल्कितः

kāmalāyāṃ tu pitta-ghnaṃ pāṇḍu-rogā-virodhi yat | pathyā-śata-rase pathyā-vṛntārdha-śata-kalkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थः सिद्धो घृताद् गुल्म-कामला-पाण्डु-रोग-नुत् । आरग्वधं रसेनेक्षोर् विदार्य्-आमलकस्य वा

prasthaḥ siddho ghṛtād gulma-kāmalā-pāṇḍu-roga-nut | āragvadhaṃ rasenekṣor vidāry-āmalakasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-त्र्य्-ऊषणं बिल्व-मात्रं पाययेत् कामलापहम् । पिबेन् निकुम्भ-कल्कं वा द्वि-गुडं शीत-वारिणा

sa-try-ūṣaṇaṃ bilva-mātraṃ pāyayet kāmalāpaham | piben nikumbha-kalkaṃ vā dvi-guḍaṃ śīta-vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भस्य चूर्णं स-क्षौद्रं त्रैफलेन रसेन वा । त्रि-फलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्

kumbhasya cūrṇaṃ sa-kṣaudraṃ traiphalena rasena vā | tri-phalāyā guḍūcyā vā dārvyā nimbasya vā rasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः प्रातर् मधु-युतं कामलार्ताय योजयेत् । निशा-गैरिक-धात्रीभिः कामलापहम् अञ्जनम्

prātaḥ prātar madhu-yutaṃ kāmalārtāya yojayet | niśā-gairika-dhātrībhiḥ kāmalāpaham añjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिल-पिष्ट-निभं यस् तु कामला-वान् सृजेन् मलम् । कफ-रुद्ध-पथं तस्य पित्तं कफ-हरैर् जयेत्

tila-piṣṭa-nibhaṃ yas tu kāmalā-vān sṛjen malam | kapha-ruddha-pathaṃ tasya pittaṃ kapha-harair jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्ष-शीत-गुरु-स्वादु-व्यायाम-बल-निग्रहैः । कफ-संमूर्छितो वायुर् यदा पित्तं बहिः क्षिपेत्

rūkṣa-śīta-guru-svādu-vyāyāma-bala-nigrahaiḥ | kapha-saṃmūrchito vāyur yadā pittaṃ bahiḥ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारिद्र-नेत्र-मूत्र-त्वक् श्वेत-वर्चास् तदा नरः । भवेत् साटोप-विष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च

hāridra-netra-mūtra-tvak śveta-varcās tadā naraḥ | bhavet sāṭopa-viṣṭambho guruṇā hṛdayena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दौर्बल्याल्पाग्नि-पार्श्वार्ति-हिध्मा-श्वासा-रुचि-ज्वरैः । क्रमेणाल्पे ऽनुषज्येत पित्ते शाखा-समाश्रिते

daurbalyālpāgni-pārśvārti-hidhmā-śvāsā-ruci-jvaraiḥ | krameṇālpe 'nuṣajyeta pitte śākhā-samāśrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसैस् तं रूक्ष-कट्व्-अम्लैः शिखि-तित्तिरि-दक्ष-जैः । शुष्क-मूलक-जैर् यूषैः कुलत्थोत्थैश् च भोजयेत्

rasais taṃ rūkṣa-kaṭv-amlaiḥ śikhi-tittiri-dakṣa-jaiḥ | śuṣka-mūlaka-jair yūṣaiḥ kulatthotthaiś ca bhojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशाम्ल-तीक्ष्ण-कटुक-लवणोष्णं च शस्यते । स-बीजपूरक-रसं लिह्याद् व्योषं तथाशयम्

bhṛśāmla-tīkṣṇa-kaṭuka-lavaṇoṣṇaṃ ca śasyate | sa-bījapūraka-rasaṃ lihyād vyoṣaṃ tathāśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वं पित्तम् एति तेनास्य शकृद् अप्य् अनुरज्यते । वायुश् च याति प्रशमं सहाटोपाद्य्-उपद्रवैः

svaṃ pittam eti tenāsya śakṛd apy anurajyate | vāyuś ca yāti praśamaṃ sahāṭopādy-upadravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्तोपद्रवस्यास्य कार्यः कामलिको विधिः । गो-मूत्रेण पिबेत् कुम्भ-कामलायां शिला-जतु

nivṛttopadravasyāsya kāryaḥ kāmaliko vidhiḥ | go-mūtreṇa pibet kumbha-kāmalāyāṃ śilā-jatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासं माक्षिक-धातुं वा किट्टं वाथ हिरण्य-जम् । गुडूची-स्व-रस-क्षीर-साधितेन हलीमकी

māsaṃ mākṣika-dhātuṃ vā kiṭṭaṃ vātha hiraṇya-jam | guḍūcī-sva-rasa-kṣīra-sādhitena halīmakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषी-हविषा स्निग्धः पिबेद् धात्री-रसेन तु । त्रिवृतां तद्-विरिक्तो ऽद्यात् स्वादु पित्तानिलापहम्

mahiṣī-haviṣā snigdhaḥ pibed dhātrī-rasena tu | trivṛtāṃ tad-virikto 'dyāt svādu pittānilāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्राक्षा-लेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च । यापनान् क्षीर-वस्तींश् च शीलयेत् सानुवासनान्

drākṣā-lehaṃ ca pūrvoktaṃ sarpīṃṣi madhurāṇi ca | yāpanān kṣīra-vastīṃś ca śīlayet sānuvāsanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्द्वीकारिष्ट-योगांश् च पिबेद् युक्त्याग्नि-वृद्धये । कासिकं चाभया-लेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्

mārdvīkāriṣṭa-yogāṃś ca pibed yuktyāgni-vṛddhaye | kāsikaṃ cābhayā-lehaṃ pippalīṃ madhukaṃ balām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयसा च प्रयुञ्जीत यथा-दोषं यथा-बलम् । पाण्डु-रोगेषु कुशलः शोफोक्तं च क्रिया-क्रमम्

payasā ca prayuñjīta yathā-doṣaṃ yathā-balam | pāṇḍu-rogeṣu kuśalaḥ śophoktaṃ ca kriyā-kramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.