Vagbhata: Astangahrdayasutra 70

सर्व-त्र सर्वाङ्ग-सरे दोष-जे श्वयथौ पुरा । सामे विशोषितो भुक्त्वा लघु कोष्णाम्भसा पिबेत्

sarva-tra sarvāṅga-sare doṣa-je śvayathau purā | sāme viśoṣito bhuktvā laghu koṣṇāmbhasā pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागरातिविषा-दारु-विडङ्गेन्द्रयवोषणम् । अथ-वा विजया-शुण्ठी-देवदारु-पुनर्नवम्

nāgarātiviṣā-dāru-viḍaṅgendrayavoṣaṇam | atha-vā vijayā-śuṇṭhī-devadāru-punarnavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवायसं वा दोषाढ्यः शुद्ध्यै मूत्र-हरीतकीः । वरा-क्वाथेन कटुका-कुम्भायस्-त्र्य्-ऊषणानि च

navāyasaṃ vā doṣāḍhyaḥ śuddhyai mūtra-harītakīḥ | varā-kvāthena kaṭukā-kumbhāyas-try-ūṣaṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ-वा गुग्गुलुं तद्-वज् जतु वा शैल-संभवम् । मन्दाग्निः शीलयेद् आम-गुरु-भिन्न-विबन्ध-विट्

atha-vā gugguluṃ tad-vaj jatu vā śaila-saṃbhavam | mandāgniḥ śīlayed āma-guru-bhinna-vibandha-viṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रं सौवर्चल-व्योष-क्षौद्र-युक्तं गुडाभयाम् । तक्रानु-पानाम् अथ-वा तद्-वद् वा गुड-नागरम्

takraṃ sauvarcala-vyoṣa-kṣaudra-yuktaṃ guḍābhayām | takrānu-pānām atha-vā tad-vad vā guḍa-nāgaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकं वा सम-गुडं प्रकुञ्चार्ध-विवर्धितम् । परं पञ्च-पलं मासं यूष-क्षीर-रसाशनः

ārdrakaṃ vā sama-guḍaṃ prakuñcārdha-vivardhitam | paraṃ pañca-palaṃ māsaṃ yūṣa-kṣīra-rasāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मोदरार्शः-श्वयथु-प्रमेहाञ् छ्वास-प्रतिश्यालसका-विपाकान् । स-कामला-शोष-मनो-विकारान् कासं कफं चैव जयेत् प्रयोगः

gulmodarārśaḥ-śvayathu-pramehāñ chvāsa-pratiśyālasakā-vipākān | sa-kāmalā-śoṣa-mano-vikārān kāsaṃ kaphaṃ caiva jayet prayogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतम् आर्द्रक-नागरस्य कल्क-स्व-रसाभ्यां पयसा च साधयित्वा । श्वयथु-क्षवथूदराग्नि-सादैर् अभिभूतो ऽपि पिबन् भवत्य् अ-रोगः

ghṛtam ārdraka-nāgarasya kalka-sva-rasābhyāṃ payasā ca sādhayitvā | śvayathu-kṣavathūdarāgni-sādair abhibhūto 'pi piban bhavaty a-rogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस् तथैवार्द्रक-नागरस्य पेयो ऽथ जीर्णे पयसान्नम् अद्यात् । शिलाह्वयं वा त्रि-फला-रसेन हन्यात् त्रि-दोषं श्वयथुं प्रसह्य ॥ ८+१ ॥ पुनर्नवा-निम्ब-पटोल-शुण्ठी- तिक्तामृता-दार्व्य्-अभया-कषायः । सर्वाङ्ग-शोफोदर-कास-शूल-श्वासान्वितं पाण्डु-गदं च हन्ति ॥ ८+२ ॥ निर्-आमो बद्ध-शमलः पिबेच् छ्वयथु-पीडितः । त्रि-कटु-त्रिवृता-दन्ती-चित्रकैः साधितं पयः

rasas tathaivārdraka-nāgarasya peyo 'tha jīrṇe payasānnam adyāt | śilāhvayaṃ vā tri-phalā-rasena hanyāt tri-doṣaṃ śvayathuṃ prasahya || 8+1 || punarnavā-nimba-paṭola-śuṇṭhī- tiktāmṛtā-dārvy-abhayā-kaṣāyaḥ | sarvāṅga-śophodara-kāsa-śūla-śvāsānvitaṃ pāṇḍu-gadaṃ ca hanti || 8+2 || nir-āmo baddha-śamalaḥ pibec chvayathu-pīḍitaḥ | tri-kaṭu-trivṛtā-dantī-citrakaiḥ sādhitaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रं गोर् वा महिष्या वा स-क्षीरं क्षीर-भोजनः । सप्ताहं मासं अथ-वा स्याद् उष्ट्र-क्षीर-वर्तनः

mūtraṃ gor vā mahiṣyā vā sa-kṣīraṃ kṣīra-bhojanaḥ | saptāhaṃ māsaṃ atha-vā syād uṣṭra-kṣīra-vartanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवानकं यव-क्षारं यवानीं पञ्च-कोलकम् । मरिचं दाडिमं पाठां धानकाम् अम्ल-वेतसम्

yavānakaṃ yava-kṣāraṃ yavānīṃ pañca-kolakam | maricaṃ dāḍimaṃ pāṭhāṃ dhānakām amla-vetasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल-बिल्वं च कर्षांशं साधयेत् सलिलाढके । तेन पक्वो घृत-प्रस्थः शोफार्शो-गुल्म-मेह-हा

bāla-bilvaṃ ca karṣāṃśaṃ sādhayet salilāḍhake | tena pakvo ghṛta-prasthaḥ śophārśo-gulma-meha-hā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दध्नश् चित्रक-गर्भाद् वा घृतं तत्-तक्र-संयुतम् । पक्वं स-चित्रकं तद्-वद् गुणैर् युञ्ज्याच् च काल-वित्

dadhnaś citraka-garbhād vā ghṛtaṃ tat-takra-saṃyutam | pakvaṃ sa-citrakaṃ tad-vad guṇair yuñjyāc ca kāla-vit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्वन्तरं महा-तिक्तं कल्याणम् अभया-घृतम् । दश-मूल-कषायस्य कंसे पथ्या-शतं पचेत्

dhānvantaraṃ mahā-tiktaṃ kalyāṇam abhayā-ghṛtam | daśa-mūla-kaṣāyasya kaṃse pathyā-śataṃ pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा गुड-तुलां तस्मिन् लेहे दद्याद् विचूर्णितम् । त्रि-जातकं त्रि-कटुकं किञ्-चिच् च यव-शूक-जम्

dattvā guḍa-tulāṃ tasmin lehe dadyād vicūrṇitam | tri-jātakaṃ tri-kaṭukaṃ kiñ-cic ca yava-śūka-jam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थार्धं च हिमे क्षौद्रात् तन् निहन्त्य् उपयोजितम् ॥ १६अब् ॥ प्रवृद्ध-शोफ-ज्वर-मेह-गुल्म-कार्श्याम-वाताम्लक-रक्त-पित्तम् ॥ १६च्द् ॥ वैवर्ण्य-मूत्रानिल-शुक्र-दोष-श्वासा-रुचि-प्लीह-गरोदरं च ॥ १६एफ़् ॥ पुराण-यव-शाल्य्-अन्नं दश-मूलाम्बु-साधितम् ॥ १७अब् ॥ अल्पम् अल्प-पटु-स्नेहं भोजनं श्वयथोर् हितम् । क्षार-व्योषान्वितैर् मौद्गैः कौलत्थैः स-कणै रसैः

prasthārdhaṃ ca hime kṣaudrāt tan nihanty upayojitam || 16ab || pravṛddha-śopha-jvara-meha-gulma-kārśyāma-vātāmlaka-rakta-pittam || 16cd || vaivarṇya-mūtrānila-śukra-doṣa-śvāsā-ruci-plīha-garodaraṃ ca || 16ef || purāṇa-yava-śāly-annaṃ daśa-mūlāmbu-sādhitam || 17ab || alpam alpa-paṭu-snehaṃ bhojanaṃ śvayathor hitam | kṣāra-vyoṣānvitair maudgaiḥ kaulatthaiḥ sa-kaṇai rasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा जाङ्गल-जैः कूर्म-गोधा-शल्यक-जैर् अपि । अन्-अम्लं मथितं पाने मद्यान्य् औषध-वन्ति च

tathā jāṅgala-jaiḥ kūrma-godhā-śalyaka-jair api | an-amlaṃ mathitaṃ pāne madyāny auṣadha-vanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजाजी-शठी-जिवन्ती-कारवी-पौष्कराग्निकैः । बिल्व-मध्य-यव-क्षार-वृक्षाम्लैर् बदरोन्मितैः

ajājī-śaṭhī-jivantī-kāravī-pauṣkarāgnikaiḥ | bilva-madhya-yava-kṣāra-vṛkṣāmlair badaronmitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृता पेयाज्य-तैलाभ्यां युक्ति-भृष्टा परं हिता । शोफातीसार-हृद्-रोग-गुल्मार्शो-ऽल्पाग्नि-मेहिनाम्

kṛtā peyājya-tailābhyāṃ yukti-bhṛṣṭā paraṃ hitā | śophātīsāra-hṛd-roga-gulmārśo-'lpāgni-mehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणैस् तद्-वच् च पाठायाः पञ्च-कोलेन साधिता । शैलेय-कुष्ठ-स्थौणेय-रेणुकागुरु-पद्मकैः

guṇais tad-vac ca pāṭhāyāḥ pañca-kolena sādhitā | śaileya-kuṣṭha-sthauṇeya-reṇukāguru-padmakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवेष्टक-नख-स्पृक्का-देवदारु-प्रियङ्गुभिः । मांसी-मागधिका-वन्य-धान्य-ध्यामक-वालकैः

śrīveṣṭaka-nakha-spṛkkā-devadāru-priyaṅgubhiḥ | māṃsī-māgadhikā-vanya-dhānya-dhyāmaka-vālakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्-जातक-तालीश-मुस्ता-गन्ध-पलाशकैः । कुर्याद् अभ्यञ्जनं तैलं लेपं स्नानाय तूदकम्

catur-jātaka-tālīśa-mustā-gandha-palāśakaiḥ | kuryād abhyañjanaṃ tailaṃ lepaṃ snānāya tūdakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानं वा निम्ब-वर्षाभू-नक्तमालार्क-वारिणा । एकाङ्ग-शोफे वर्षाभू-करवीरक-किंशुकैः

snānaṃ vā nimba-varṣābhū-naktamālārka-vāriṇā | ekāṅga-śophe varṣābhū-karavīraka-kiṃśukaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशाला-त्रि-फला-लोध्र-नलिका-देवदारुभिः । हिंस्रा-कोशातकी-माद्री-तालपर्णी-जयन्तिभिः

viśālā-tri-phalā-lodhra-nalikā-devadārubhiḥ | hiṃsrā-kośātakī-mādrī-tālaparṇī-jayantibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूल-काकादनी-शाल-नाकुली-वृषपर्णिभिः । वृद्ध्यर्द्धि-हस्तिकर्णैश् च सुखोष्णैर् लेपनं हितम्

sthūla-kākādanī-śāla-nākulī-vṛṣaparṇibhiḥ | vṛddhyarddhi-hastikarṇaiś ca sukhoṣṇair lepanaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानिलोत्थे श्वयथौ मासार्धं त्रिवृतं पिबेत् । तैलम् एरण्ड-जं वात-विड्-विबन्धे तद् एव तु

athānilotthe śvayathau māsārdhaṃ trivṛtaṃ pibet | tailam eraṇḍa-jaṃ vāta-viḍ-vibandhe tad eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्-भक्तं पयसा युक्तं रसैर् वा कारयेत् तथा । स्वेदाभ्यङ्गान् समीर-घ्नान् लेपम् एकाङ्ग-गे पुनः

prāg-bhaktaṃ payasā yuktaṃ rasair vā kārayet tathā | svedābhyaṅgān samīra-ghnān lepam ekāṅga-ge punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुलुङ्गाग्निमन्थेन शुण्ठी-हिंस्रामराह्वयैः । पैत्ते तिक्तं पिबेत् सर्पिर् न्यग्रोधाद्येन वा शृतम्

mātuluṅgāgnimanthena śuṇṭhī-hiṃsrāmarāhvayaiḥ | paitte tiktaṃ pibet sarpir nyagrodhādyena vā śṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरं तृड्-दाह-मोहेषु लेपाभ्यङ्गाश् च शीतलाः । पटोल-मूल-त्रायन्ती-यष्ट्य्-आह्व-कटुकाभयाः

kṣīraṃ tṛḍ-dāha-moheṣu lepābhyaṅgāś ca śītalāḥ | paṭola-mūla-trāyantī-yaṣṭy-āhva-kaṭukābhayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारु दार्वी हिमं दन्ती विशाला निचुलं कणा । तैः क्वाथः स-घृतः पीतो हन्त्य् अन्तस्-ताप-तृड्-भ्रमान्

dāru dārvī himaṃ dantī viśālā niculaṃ kaṇā | taiḥ kvāthaḥ sa-ghṛtaḥ pīto hanty antas-tāpa-tṛḍ-bhramān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-संनिपात-वीसर्प-शोफ-दाह-विष-ज्वरान् । आरग्वधादिना सिद्धं तैलं श्लेष्मोद्भवे पिबेत्

sa-saṃnipāta-vīsarpa-śopha-dāha-viṣa-jvarān | āragvadhādinā siddhaṃ tailaṃ śleṣmodbhave pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रोतो-विबन्धे मन्दे ऽग्नाव् अ-रुचौ स्तिमिताशयः । क्षार-चूर्णासवारिष्ट-मूत्र-तक्राणि शीलयेत्

sroto-vibandhe mande 'gnāv a-rucau stimitāśayaḥ | kṣāra-cūrṇāsavāriṣṭa-mūtra-takrāṇi śīlayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णा-पुराण-पिण्याक-शिग्रु-त्वक्-सिकतातसीः । प्रलेपोन्मर्दने युञ्ज्यात् सुखोष्णा मूत्र-कल्किताः

kṛṣṇā-purāṇa-piṇyāka-śigru-tvak-sikatātasīḥ | praleponmardane yuñjyāt sukhoṣṇā mūtra-kalkitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानं मूत्राम्भसी सिद्धे कुष्ठ-तर्कारि-चित्रकैः । कुलत्थ-नागराभ्यां वा चण्डागुरु विलेपने

snānaṃ mūtrāmbhasī siddhe kuṣṭha-tarkāri-citrakaiḥ | kulattha-nāgarābhyāṃ vā caṇḍāguru vilepane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालाजशृङ्गी-सरल-बस्तगन्धा-हयाह्वयाः । एकैषीका च लेपः स्याच् छ्वयथाव् एक-गात्र-गे

kālājaśṛṅgī-sarala-bastagandhā-hayāhvayāḥ | ekaiṣīkā ca lepaḥ syāc chvayathāv eka-gātra-ge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यष्टी-दुग्ध-तिलैर् लेपो नव-नीतेन संयुतः । शोफम् आरुष्करं हन्ति वृन्तैः शाल-दलस्य वा ॥ ३७+१ ॥ यथा-दोषं यथासन्नं शुद्धिं रक्तावसेचनम् । कुर्वीत मिश्र-दोषे तु दोषोद्रेक-बलात् क्रियाम्

yaṣṭī-dugdha-tilair lepo nava-nītena saṃyutaḥ | śopham āruṣkaraṃ hanti vṛntaiḥ śāla-dalasya vā || 37+1 || yathā-doṣaṃ yathāsannaṃ śuddhiṃ raktāvasecanam | kurvīta miśra-doṣe tu doṣodreka-balāt kriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजाजि-पाठा-घन-पञ्च-कोल-व्याघ्री-रजन्यः सुख-तोय-पीताः । शोफं त्रि-दोषं चिर-जं प्रवृद्धं निघ्नन्ति भूनिम्ब-महौषधे च

ajāji-pāṭhā-ghana-pañca-kola-vyāghrī-rajanyaḥ sukha-toya-pītāḥ | śophaṃ tri-doṣaṃ cira-jaṃ pravṛddhaṃ nighnanti bhūnimba-mahauṣadhe ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृता-द्वितयं शिवातिका सुरकाष्ठं स-पुरं स-गो-जलम् । श्वयथूदर-कुष्ठ-पाण्डु-ता-कृमि-मेहोर्ध्व-कफानिलापहम्

amṛtā-dvitayaṃ śivātikā surakāṣṭhaṃ sa-puraṃ sa-go-jalam | śvayathūdara-kuṣṭha-pāṇḍu-tā-kṛmi-mehordhva-kaphānilāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निजम् अधिकृत्य पथ्यम् उक्तं क्षत-जनिते क्षत-जं विशोधनीयम् । स्रुति-हिम-घृत-लेप-सेक-रेकैर् विष-जनिते विष-जिच् च शोफ इष्टम्

iti nijam adhikṛtya pathyam uktaṃ kṣata-janite kṣata-jaṃ viśodhanīyam | sruti-hima-ghṛta-lepa-seka-rekair viṣa-janite viṣa-jic ca śopha iṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.