Vagbhata: Astangahrdayasutra 73

कुष्ठाद् अपि बीभत्सं यच् छीघ्र-तरं च यात्य् अ-साध्य-त्वम् । श्वित्रम् अतस् तच्-छान्त्यै यतेत दीप्ते यथा भवने

kuṣṭhād api bībhatsaṃ yac chīghra-taraṃ ca yāty a-sādhya-tvam | śvitram atas tac-chāntyai yateta dīpte yathā bhavane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशोधनं विशेषात् प्रयोजयेत् पूर्वम् एव देहस्य । श्वित्रे स्रंसनम् अग्र्यं मलयू-रस इष्यते स-गुडः

saṃśodhanaṃ viśeṣāt prayojayet pūrvam eva dehasya | śvitre sraṃsanam agryaṃ malayū-rasa iṣyate sa-guḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं पीत्वाभ्यक्त-तनुर् यथा-बलं सूर्य-पाद-संतापम् । सेवेत विरिक्त-तनुर् त्र्य्-अहं पिपासुः पिबेत् पेयाम्

taṃ pītvābhyakta-tanur yathā-balaṃ sūrya-pāda-saṃtāpam | seveta virikta-tanur try-ahaṃ pipāsuḥ pibet peyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वित्रे ऽङ्गे ये स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान् भिन्द्यात् । स्फोटेषु निःस्रुतेषु प्रातः प्रातः पिबेत् त्रि-दिनम्

śvitre 'ṅge ye sphoṭā jāyante kaṇṭakena tān bhindyāt | sphoṭeṣu niḥsruteṣu prātaḥ prātaḥ pibet tri-dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलयूम् असनं प्रियङ्गुं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य । पालाशं वा क्षारं यथा-बलं फाणितोपेतम्

malayūm asanaṃ priyaṅguṃ śatapuṣpāṃ cāmbhasā samutkvāthya | pālāśaṃ vā kṣāraṃ yathā-balaṃ phāṇitopetam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फल्ग्व्-अक्ष-वृक्ष-वल्कल-निर्यूहेणेन्दुराजिका-कल्कम् । पीत्वोष्ण-स्थितस्य जाते स्फोटे तक्रेण भोजनं निर्-लवणम्

phalgv-akṣa-vṛkṣa-valkala-niryūheṇendurājikā-kalkam | pītvoṣṇa-sthitasya jāte sphoṭe takreṇa bhojanaṃ nir-lavaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गव्यं मूत्रं चित्रक-व्योष-युक्तं सर्पिः-कुम्भे स्थापितं क्षौद्र-मिश्रम् । पक्षाद् ऊर्ध्वं श्वित्रिणा पेयम् एतत् कार्यं चास्मै कुष्ठ-दिष्टं विधानम्

gavyaṃ mūtraṃ citraka-vyoṣa-yuktaṃ sarpiḥ-kumbhe sthāpitaṃ kṣaudra-miśram | pakṣād ūrdhvaṃ śvitriṇā peyam etat kāryaṃ cāsmai kuṣṭha-diṣṭaṃ vidhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कवम् अथ-वा स्वादेद् भृष्टं तैलेन लोह-पात्र-स्थम् । बीजक-शृतं च दुग्धं तद् अनु पिबेच् छ्वित्र-नाशाय

mārkavam atha-vā svāded bhṛṣṭaṃ tailena loha-pātra-stham | bījaka-śṛtaṃ ca dugdhaṃ tad anu pibec chvitra-nāśāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूतीकार्क-व्याधिघात-स्नुहीनां मूत्रे पिष्टाः पल्लवा जाति-जाश् च । घ्नन्त्य् आलेपाच् छ्वित्र-दुर्-नाम-दद्रू-पामा-कोठान् दुष्ट-नाडी-व्रणांश् च

pūtīkārka-vyādhighāta-snuhīnāṃ mūtre piṣṭāḥ pallavā jāti-jāś ca | ghnanty ālepāc chvitra-dur-nāma-dadrū-pāmā-koṭhān duṣṭa-nāḍī-vraṇāṃś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्ग-जं वा श्वित्रे लेपस् तैल-युक्तो वरिष्ठः । पूतिः कीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रम् एको ऽपि हन्ति

dvaipaṃ dagdhaṃ carma mātaṅga-jaṃ vā śvitre lepas taila-yukto variṣṭhaḥ | pūtiḥ kīṭo rājavṛkṣodbhavena kṣāreṇāktaḥ śvitram eko 'pi hanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ गो-मूत्रे वासितान् जर्जराङ्गान् अह्नि च्छायायां शोषयेत् स्फोट-हेतून् । एवं वारांस् त्रींस् तैस् ततः श्लक्ष्ण-पिष्टैः स्नुह्याः क्षीरेण श्वित्र-नाशाय लेपः ॥ ११ ॥ अक्ष-तैल-द्रुता लेपः कृष्ण-सर्पोद्भवा मषी । शिखि-पित्तं तथा दग्धं ह्रीवेरं वा तद्-आप्लुतम्

rātrau go-mūtre vāsitān jarjarāṅgān ahni cchāyāyāṃ śoṣayet sphoṭa-hetūn | evaṃ vārāṃs trīṃs tais tataḥ ślakṣṇa-piṣṭaiḥ snuhyāḥ kṣīreṇa śvitra-nāśāya lepaḥ || 11 || akṣa-taila-drutā lepaḥ kṛṣṇa-sarpodbhavā maṣī | śikhi-pittaṃ tathā dagdhaṃ hrīveraṃ vā tad-āplutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुडवो ऽवल्गुज-बीजाद् धरिताल-चतुर्-भाग-संमिश्रः । मूत्रेण गवां पिष्टः स-वर्ण-करणं परं श्वित्रे

kuḍavo 'valguja-bījād dharitāla-catur-bhāga-saṃmiśraḥ | mūtreṇa gavāṃ piṣṭaḥ sa-varṇa-karaṇaṃ paraṃ śvitre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारे सु-दग्धे गज-लिण्ड-जे च गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च । द्रोण-प्रमाणे दश-भाग-युक्तं दत्त्वा पचेद् बीजम् अवल्गुजानाम्

kṣāre su-dagdhe gaja-liṇḍa-je ca gajasya mūtreṇa parisrute ca | droṇa-pramāṇe daśa-bhāga-yuktaṃ dattvā paced bījam avalgujānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वित्रं जयेच् चिक्कण-तां गतेन तेन प्रलिम्पन् बहु-शः प्रघृष्टं । कुष्ठं मषं वा तिल-कालकं वा यद् वा व्रणे स्याद् अधि-मांस-जातम्

śvitraṃ jayec cikkaṇa-tāṃ gatena tena pralimpan bahu-śaḥ praghṛṣṭaṃ | kuṣṭhaṃ maṣaṃ vā tila-kālakaṃ vā yad vā vraṇe syād adhi-māṃsa-jātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकं द्वीपि-सुधार्क-मूलं गुञ्जा-फलं त्र्य्-ऊषण-शङ्ख-चूर्णम् । तुत्थं स-कुष्ठं लवणानि पञ्च क्षार-द्वयं लाङ्गलिकां च पक्त्वा

bhallātakaṃ dvīpi-sudhārka-mūlaṃ guñjā-phalaṃ try-ūṣaṇa-śaṅkha-cūrṇam | tutthaṃ sa-kuṣṭhaṃ lavaṇāni pañca kṣāra-dvayaṃ lāṅgalikāṃ ca paktvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-गुञ्जा-फल-त्र्य्-ऊषण-शङ्ख-चूर्णम् स्नुग्-अर्क-दुग्धे घनम् आयस-स्थं शलाकया तद् विदधीत लेपम् । कुष्ठे किलासे तिल-कालकेषु मषेषु दुर्-नामसु चर्म-कीले

-guñjā-phala-try-ūṣaṇa-śaṅkha-cūrṇam snug-arka-dugdhe ghanam āyasa-sthaṃ śalākayā tad vidadhīta lepam | kuṣṭhe kilāse tila-kālakeṣu maṣeṣu dur-nāmasu carma-kīle

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध्या शोणित-मोक्षैर् विरूक्षणैर् भक्षणैश् च सक्तूनाम् । श्वित्रं कस्य-चिद् एव प्रशाम्यति क्षीण-पापस्य

śuddhyā śoṇita-mokṣair virūkṣaṇair bhakṣaṇaiś ca saktūnām | śvitraṃ kasya-cid eva praśāmyati kṣīṇa-pāpasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्ध-स्विन्ने गुड-क्षीर-मत्स्याद्यैः कृमिणोदरे । उत्क्लेशित-कृमि-कफे शर्वरीं तां सुखोषिते

snigdha-svinne guḍa-kṣīra-matsyādyaiḥ kṛmiṇodare | utkleśita-kṛmi-kaphe śarvarīṃ tāṃ sukhoṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरसादि-गणं मूत्रे क्वाथयित्वार्ध-वारिणि । तं कषायं कणा-गाल-कृमिजित्-कल्क-योजितम्

surasādi-gaṇaṃ mūtre kvāthayitvārdha-vāriṇi | taṃ kaṣāyaṃ kaṇā-gāla-kṛmijit-kalka-yojitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-तैल-स्वर्जिका-क्षारं युञ्ज्याद् वस्तिं ततो ऽहनि । तस्मिन्न् एव निरूढं तं पाययेत विरेचनम्

sa-taila-svarjikā-kṣāraṃ yuñjyād vastiṃ tato 'hani | tasminn eva nirūḍhaṃ taṃ pāyayeta virecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवृत्-कल्कं फल-कणा-कषायालोडितं ततः । ऊर्ध्वाधः-शोधिते कुर्यात् पञ्च-कोल-युतं क्रमम्

trivṛt-kalkaṃ phala-kaṇā-kaṣāyāloḍitaṃ tataḥ | ūrdhvādhaḥ-śodhite kuryāt pañca-kola-yutaṃ kramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटु-तिक्त-कषायाणां कषायैः परिषेचनम् । काले विडङ्ग-तैलेन ततस् तम् अनुवासयेत्

kaṭu-tikta-kaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ pariṣecanam | kāle viḍaṅga-tailena tatas tam anuvāsayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो-रोग-निषेधोक्तम् आचरेन् मूर्ध-गेष्व् अनु । उद्रिक्त-तिक्त-कटुकम् अल्प-स्नेहं च भोजनम्

śiro-roga-niṣedhoktam ācaren mūrdha-geṣv anu | udrikta-tikta-kaṭukam alpa-snehaṃ ca bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्ग-कृष्णा-मरिच-पिप्पली-मूल-शिग्रुभिः । पिबेत् स-स्वर्जिका-क्षारैर् यवागूं तक्र-साधिताम्

viḍaṅga-kṛṣṇā-marica-pippalī-mūla-śigrubhiḥ | pibet sa-svarjikā-kṣārair yavāgūṃ takra-sādhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसं शिरीष-किणिही-पारिभद्रक-केम्बुकात् । पलाश-बीज-पत्तूर-पूतिकाद् वा पृथक् पिबेत्

rasaṃ śirīṣa-kiṇihī-pāribhadraka-kembukāt | palāśa-bīja-pattūra-pūtikād vā pṛthak pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-क्षौद्रं सुरसादीन् वा लिह्यात् क्षौद्र-युतान् पृथक् । शत-कृत्वो ऽश्व-विट्-चूर्णं विडङ्ग-क्वाथ-भावितम्

sa-kṣaudraṃ surasādīn vā lihyāt kṣaudra-yutān pṛthak | śata-kṛtvo 'śva-viṭ-cūrṇaṃ viḍaṅga-kvātha-bhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमि-मान् मधुना लिह्याद् भावितं वा वरा-रसैः । शिरो-गतेषु कृमिषु चूर्णं प्रधमनं च तत्

kṛmi-mān madhunā lihyād bhāvitaṃ vā varā-rasaiḥ | śiro-gateṣu kṛmiṣu cūrṇaṃ pradhamanaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आखुकर्णी-किसलयैः सु-पिष्टैः पिष्ट-मिश्रितैः । पक्त्वा पूपलिकां खादेद् धान्याम्लं च पिबेद् अनु

ākhukarṇī-kisalayaiḥ su-piṣṭaiḥ piṣṭa-miśritaiḥ | paktvā pūpalikāṃ khāded dhānyāmlaṃ ca pibed anu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-पञ्च-कोल-लवणम् अ-सान्द्रं तक्रम् एव वा । नीप-मार्कव-निर्गुण्डी-पल्लवेष्व् अप्य् अयं विधिः

sa-pañca-kola-lavaṇam a-sāndraṃ takram eva vā | nīpa-mārkava-nirguṇḍī-pallaveṣv apy ayaṃ vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्ग-चूर्ण-मिश्रैर् वा पिष्टैर् भक्ष्यान् प्रकल्पयेत् । विडङ्ग-तण्डुलैर् युक्तम् अर्धांशैर् आतपे स्थितम्

viḍaṅga-cūrṇa-miśrair vā piṣṭair bhakṣyān prakalpayet | viḍaṅga-taṇḍulair yuktam ardhāṃśair ātape sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनम् आरुष्करं तैलं पाने वस्तौ च योजयेत् । सुराह्व-सरल-स्नेहं पृथग् एवं च कल्पयेत्

dinam āruṣkaraṃ tailaṃ pāne vastau ca yojayet | surāhva-sarala-snehaṃ pṛthag evaṃ ca kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरीष-जेषु सु-तरां दद्याद् वस्ति-विरेचने । शिरो-विरेकं वमनं शमनं कफ-जन्मसु

purīṣa-jeṣu su-tarāṃ dadyād vasti-virecane | śiro-virekaṃ vamanaṃ śamanaṃ kapha-janmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्त-जानां प्रतीकारं कुर्यात् कुष्ठ-चिकित्सितात् । इन्द्र-लुप्त-विधिश् चात्र विधेयो रोम-भोजिषु

rakta-jānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭha-cikitsitāt | indra-lupta-vidhiś cātra vidheyo roma-bhojiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीराणि मांसानि घृतं गुडं च दधीनि शाकानि च पर्ण-वन्ति । समासतो ऽम्लान् मधुरान् रसांश् च कृमीञ् जिहासुः परिवर्जयेत

kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtaṃ guḍaṃ ca dadhīni śākāni ca parṇa-vanti | samāsato 'mlān madhurān rasāṃś ca kṛmīñ jihāsuḥ parivarjayeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.