Vagbhata: Astangahrdayasutra 78

वमनं मृदु-कोष्ठेन क्षुद्-वताल्प-कफेन वा । अति-तीक्ष्ण-हिम-स्तोकम् अ-जीर्णे दुर्-बलेन वा

vamanaṃ mṛdu-koṣṭhena kṣud-vatālpa-kaphena vā | ati-tīkṣṇa-hima-stokam a-jīrṇe dur-balena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतं प्रयात्य् अधस् तस्मिन्न् इष्ट-हानिर् मलोदयः । वामयेत् तं पुनः स्निग्धं स्मरन् पूर्वम् अतिक्रमम्

pītaṃ prayāty adhas tasminn iṣṭa-hānir malodayaḥ | vāmayet taṃ punaḥ snigdhaṃ smaran pūrvam atikramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-जीर्णिनः श्लेष्म-वतो व्रजत्य् ऊर्ध्वं विरेचनम् । अति-तीक्ष्णोष्ण-लवणम् अ-हृद्यम् अति-भूरि वा

a-jīrṇinaḥ śleṣma-vato vrajaty ūrdhvaṃ virecanam | ati-tīkṣṇoṣṇa-lavaṇam a-hṛdyam ati-bhūri vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पूर्वोदिता व्यापत् सिद्धिश् च न तथापि चेत् । आशये तिष्ठति ततस् तृतीयं नावचारयेत्

tatra pūrvoditā vyāpat siddhiś ca na tathāpi cet | āśaye tiṣṭhati tatas tṛtīyaṃ nāvacārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्य-त्र सात्म्याद् धृद्याद् वा भेषजान् निर्-अपायतः । अ-स्निग्ध-स्विन्न-देहस्य पुराणं रूक्षम् औषधम्

anya-tra sātmyād dhṛdyād vā bheṣajān nir-apāyataḥ | a-snigdha-svinna-dehasya purāṇaṃ rūkṣam auṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषान् उत्क्लेश्य निर्हर्तुम् अ-शक्तं जनयेद् गदान् । विभ्रंशं श्वयथुं हिध्मां तमसो दर्शनं तृषम्

doṣān utkleśya nirhartum a-śaktaṃ janayed gadān | vibhraṃśaṃ śvayathuṃ hidhmāṃ tamaso darśanaṃ tṛṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डिकोद्वेष्टनं कण्डूम् ऊर्वोः सादं वि-वर्ण-ताम् । स्निग्ध-स्विन्नस्य वात्य्-अल्पं दीप्ताग्नेर् जीर्णम् औषधम्

piṇḍikodveṣṭanaṃ kaṇḍūm ūrvoḥ sādaṃ vi-varṇa-tām | snigdha-svinnasya vāty-alpaṃ dīptāgner jīrṇam auṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतैर् वा स्तब्धम् आमे वा समुत्क्लेश्याहरन् मलान् । तान् एव जनयेद् रोगान् अ-योगः सर्व एव सः

śītair vā stabdham āme vā samutkleśyāharan malān | tān eva janayed rogān a-yogaḥ sarva eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुत्क्लेश्य हरेन् मलान् तं तैल-लवणाभ्यक्तं स्विन्नं प्रस्तर-संकरैः । निरूढः जाङ्गल-रसैर् भोजयित्वानुवासयेत्

samutkleśya haren malān taṃ taila-lavaṇābhyaktaṃ svinnaṃ prastara-saṃkaraiḥ | nirūḍhaḥ jāṅgala-rasair bhojayitvānuvāsayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फल-मागधिका-दारु-सिद्ध-तैलेन मात्रया । स्निग्धं वात-हरैः स्नेहैः पुनस् तीक्ष्णेन शोधयेत्

phala-māgadhikā-dāru-siddha-tailena mātrayā | snigdhaṃ vāta-haraiḥ snehaiḥ punas tīkṣṇena śodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहु-दोषस्य रूक्षस्य मन्दाग्नेर् अल्पम् औषधम् । सोदावर्तस्य चोत्क्लेश्य दोषान् मार्गान् निरुध्य तैः

bahu-doṣasya rūkṣasya mandāgner alpam auṣadham | sodāvartasya cotkleśya doṣān mārgān nirudhya taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशम् आध्मापयेन् नाभिं पृष्ठ-पार्श्व-शिरो-रुजम् । श्वासं विण्-मूत्र-वातानां सङ्गं कुर्याच् च दारुणम्

bhṛśam ādhmāpayen nābhiṃ pṛṣṭha-pārśva-śiro-rujam | śvāsaṃ viṇ-mūtra-vātānāṃ saṅgaṃ kuryāc ca dāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यङ्ग-स्वेद-वर्त्य्-आदि स-निरूहानुवासनम् । उदावर्त-हरम् सर्वं कर्माध्मातस्य शस्यते

abhyaṅga-sveda-varty-ādi sa-nirūhānuvāsanam | udāvarta-haram sarvaṃ karmādhmātasya śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च-मूल-यव-क्षार-वचा-भूतिक-सैन्धवैः । यवागूः सु-कृता शूल-विबन्धानाह-नाशनी

pañca-mūla-yava-kṣāra-vacā-bhūtika-saindhavaiḥ | yavāgūḥ su-kṛtā śūla-vibandhānāha-nāśanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पली-दाडिम-क्षार-हिङ्गु-शुण्ठ्य्-अम्ल-वेतसान् । स-सैन्धवान् पिबेन् मद्यैः सर्पिषोष्णोदकेन वा

pippalī-dāḍima-kṣāra-hiṅgu-śuṇṭhy-amla-vetasān | sa-saindhavān piben madyaiḥ sarpiṣoṣṇodakena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवाहिका-परिस्राव-वेदना-परिकर्तने । पीतौषधस्य वेगानां निग्रहान् मारुतादयः

pravāhikā-parisrāva-vedanā-parikartane | pītauṣadhasya vegānāṃ nigrahān mārutādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुपिता हृदयं गत्वा घोरं कुर्वन्ति हृद्-ग्रहम् । हिध्मा-पार्श्व-रुजा-कास-दैन्य-लालाक्षि-विभ्रमैः

kupitā hṛdayaṃ gatvā ghoraṃ kurvanti hṛd-graham | hidhmā-pārśva-rujā-kāsa-dainya-lālākṣi-vibhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वां खादति निः-संज्ञो दन्तान् कटकटाययन् । न गच्छेद् विभ्रमं तत्र वामयेद् आशु तं भिषक्

jihvāṃ khādati niḥ-saṃjño dantān kaṭakaṭāyayan | na gacched vibhramaṃ tatra vāmayed āśu taṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरैः पित्त-मूर्छार्तं कटुभिः कफ-मूर्छितम् । पाचनीयैस् ततश् चास्य दोष-शेषं विपाचयेत्

madhuraiḥ pitta-mūrchārtaṃ kaṭubhiḥ kapha-mūrchitam | pācanīyais tataś cāsya doṣa-śeṣaṃ vipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायाग्निं च बलं चास्य क्रमेणाभिप्रवर्धयेत् । पवनेनाति-वमतो हृदयं यस्य पीड्यते

kāyāgniṃ ca balaṃ cāsya krameṇābhipravardhayet | pavanenāti-vamato hṛdayaṃ yasya pīḍyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै स्निग्धाम्ल-लवणान् दद्यात् पित्त-कफे ऽन्य-था । पीतौषधस्य वेगानां निग्रहेण कफेन वा

tasmai snigdhāmla-lavaṇān dadyāt pitta-kaphe 'nya-thā | pītauṣadhasya vegānāṃ nigraheṇa kaphena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्धो ऽति वा विशुद्धस्य गृह्णात्य् अङ्गानि मारुतः । स्तम्भ-वेपथु-निस्तोद-सादोद्वेष्टार्ति-भेदनैः

ruddho 'ti vā viśuddhasya gṛhṇāty aṅgāni mārutaḥ | stambha-vepathu-nistoda-sādodveṣṭārti-bhedanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वात-हरं सर्वं स्नेह-स्वेदादि शस्यते । बहु-तीक्ष्णं क्षुधार्तस्य मृदु-कोष्ठस्य भेषजम्

tatra vāta-haraṃ sarvaṃ sneha-svedādi śasyate | bahu-tīkṣṇaṃ kṣudhārtasya mṛdu-koṣṭhasya bheṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्वाशु विट्-पित्त-कफान् धातून् आस्रावयेद् द्रवान् । तत्राति-योगे मधुरैः शेषम् औषधम् उल्लिखेत्

hṛtvāśu viṭ-pitta-kaphān dhātūn āsrāvayed dravān | tatrāti-yoge madhuraiḥ śeṣam auṣadham ullikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योज्यो ऽति-वमने रेको विरेके वमनं मृदु । परिषेकावगाहाद्यैः सु-शीतैः स्तम्भयेच् च तम्

yojyo 'ti-vamane reko vireke vamanaṃ mṛdu | pariṣekāvagāhādyaiḥ su-śītaiḥ stambhayec ca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्जनं चन्दनोशीरम् अजासृक्-शर्करोदकम् । लाज-चूर्णैः पिबेन् मन्थम् अति-योग-हरं परम्

añjanaṃ candanośīram ajāsṛk-śarkarodakam | lāja-cūrṇaiḥ piben mantham ati-yoga-haraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वमनस्याति-योगे तु शीताम्बु-परिषेचितः । पिबेत् फल-रसैर् मन्थं स-घृत-क्षौद्र-शर्करम्

vamanasyāti-yoge tu śītāmbu-pariṣecitaḥ | pibet phala-rasair manthaṃ sa-ghṛta-kṣaudra-śarkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोद्गारायां भृशं छर्द्यां मूर्वाया धान्य-मुस्तयोः । स-मधूकाञ्जनं चूर्णं लेहयेन् मधु-संयुतम्

sodgārāyāṃ bhṛśaṃ chardyāṃ mūrvāyā dhānya-mustayoḥ | sa-madhūkāñjanaṃ cūrṇaṃ lehayen madhu-saṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वमतो ऽन्तः प्रविष्टायां जिह्वायां कवड-ग्रहाः । स्निग्धाम्ल-लवणा हृद्या यूष-मांस-रसा हिताः

vamato 'ntaḥ praviṣṭāyāṃ jihvāyāṃ kavaḍa-grahāḥ | snigdhāmla-lavaṇā hṛdyā yūṣa-māṃsa-rasā hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलान्य् अम्लानि खादेयुस् तस्य चान्ये ऽग्रतो नराः । निःसृतां तु तिल-द्राक्षा-कल्क-लिप्तां प्रवेशयेत्

phalāny amlāni khādeyus tasya cānye 'grato narāḥ | niḥsṛtāṃ tu tila-drākṣā-kalka-liptāṃ praveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-कल्क-लिप्तां प्रयोजयेत् वाग्-ग्रहानिल-रोगेषु घृत-मांसोपसाधिताम् । यवागूं तनुकां दद्यात् स्नेह-स्वेदौ च काल-वित्

-kalka-liptāṃ prayojayet vāg-grahānila-rogeṣu ghṛta-māṃsopasādhitām | yavāgūṃ tanukāṃ dadyāt sneha-svedau ca kāla-vit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अति-योगाच् च भैषज्यं जीवं हरति शोणितम् । तज् जीवादानम् इत्य् उक्तम् आदत्ते जीवितं यतः

ati-yogāc ca bhaiṣajyaṃ jīvaṃ harati śoṇitam | taj jīvādānam ity uktam ādatte jīvitaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुने काकाय वा दद्यात् तेनान्नम् असृजा सह । भुक्ते ऽ-भुक्ते वदेज् जीवं पित्तं वा भेषजेरितम्

śune kākāya vā dadyāt tenānnam asṛjā saha | bhukte '-bhukte vadej jīvaṃ pittaṃ vā bheṣajeritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लं वा भावितं वस्त्रम् आवानं कोष्ण-वारिणा । प्रक्षालितं वि-वर्णं स्यात् पित्ते शुद्धं तु शोणिते

śuklaṃ vā bhāvitaṃ vastram āvānaṃ koṣṇa-vāriṇā | prakṣālitaṃ vi-varṇaṃ syāt pitte śuddhaṃ tu śoṇite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा-मूर्छा-मदार्तस्य कुर्याद् आ-मरणात् क्रियाम् । रक्त-पित्तातिसार-घ्नीं तस्याशु प्राण-रक्षणीम्

tṛṣṇā-mūrchā-madārtasya kuryād ā-maraṇāt kriyām | rakta-pittātisāra-ghnīṃ tasyāśu prāṇa-rakṣaṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृग-गो-महिषाजानां सद्यस्कं जीवताम् असृक् । पिबेज् जीवाभिसंधानं जीवं तद् ध्य् आशु गच्छति

mṛga-go-mahiṣājānāṃ sadyaskaṃ jīvatām asṛk | pibej jīvābhisaṃdhānaṃ jīvaṃ tad dhy āśu gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एव दर्भ-मृदितं रक्तं वस्तौ निषेचयेत् । श्यामा-काश्मर्य-मधुक-दूर्वोशीरैः शृतं पयः

tad eva darbha-mṛditaṃ raktaṃ vastau niṣecayet | śyāmā-kāśmarya-madhuka-dūrvośīraiḥ śṛtaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृत-मण्डाञ्जन-युतं वस्तिं वा योजयेद् धिमम् । पिच्छा-वस्तिं सु-शीतं वा घृत-मण्डानुवासनम्

ghṛta-maṇḍāñjana-yutaṃ vastiṃ vā yojayed dhimam | picchā-vastiṃ su-śītaṃ vā ghṛta-maṇḍānuvāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुदं भ्रष्टं कषायैश् च स्तम्भयित्वा प्रवेशयेत् । वि-संज्ञं श्रावयेत् साम-वेणु-गीतादि-निस्वनम्

gudaṃ bhraṣṭaṃ kaṣāyaiś ca stambhayitvā praveśayet | vi-saṃjñaṃ śrāvayet sāma-veṇu-gītādi-nisvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.