Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·80
अ-स्निग्ध-स्विन्न-देहस्य गुरु-कोष्ठस्य योजितः । शीतो ऽल्प-स्नेह-लवण-द्रव्य-मात्रो घनो ऽपि वा
a-snigdha-svinna-dehasya guru-koṣṭhasya yojitaḥ | śīto 'lpa-sneha-lavaṇa-dravya-mātro ghano 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्-बल-त्वाद् अ-निर्हरन् । करोत्य् अ-योगं तेन स्याद् वात-मूत्र-शकृद्-ग्रहः
vastiḥ saṃkṣobhya taṃ doṣaṃ dur-bala-tvād a-nirharan | karoty a-yogaṃ tena syād vāta-mūtra-śakṛd-grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभि-वस्ति-रुजा दाहो हृल्-लेपः श्वयथुर् गुदे । कण्डूर् गण्डानि वैवर्ण्यम् अ-रतिर् वह्नि-मार्दवम्
nābhi-vasti-rujā dāho hṛl-lepaḥ śvayathur gude | kaṇḍūr gaṇḍāni vaivarṇyam a-ratir vahni-mārdavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डाक्षि-वैवर्ण्यम् क्वाथ-द्वयं प्राग्-विहितं मध्य-दोषे ऽतिसारिणि । उष्णस्य तस्माद् एकस्य तत्र पानं प्रशस्यते
gaṇḍākṣi-vaivarṇyam kvātha-dvayaṃ prāg-vihitaṃ madhya-doṣe 'tisāriṇi | uṣṇasya tasmād ekasya tatra pānaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फल-वर्त्यस् तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम् । बिल्व-मूल-त्रिवृद्-दारु-यव-कोल-कुलत्थ-वान्
phala-vartyas tathā svedāḥ kālaṃ jñātvā virecanam | bilva-mūla-trivṛd-dāru-yava-kola-kulattha-vān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरादि-मूत्र-वान् वस्तिः स-प्राक्-पेष्यस् तम् आनयेत् । युक्तो ऽल्प-वीर्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराशये ऽथ-वा
surādi-mūtra-vān vastiḥ sa-prāk-peṣyas tam ānayet | yukto 'lpa-vīryo doṣāḍhye rūkṣe krūrāśaye 'tha-vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तिर् दोषावृतो रुद्ध-मार्गो रुन्ध्यात् समीरणम् । स वि-मार्गो ऽनिलः कुर्याद् आध्मानं मर्म-पीडनम्
vastir doṣāvṛto ruddha-mārgo rundhyāt samīraṇam | sa vi-mārgo 'nilaḥ kuryād ādhmānaṃ marma-pīḍanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदाहं गुद-कोष्ठस्य मुष्क-वङ्क्षण-वेदनाम् । रुणद्धि हृदयं शूलैर् इतश् चेतश् च धावति
vidāhaṃ guda-koṣṭhasya muṣka-vaṅkṣaṇa-vedanām | ruṇaddhi hṛdayaṃ śūlair itaś cetaś ca dhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व्-अभ्यक्त-स्विन्न-गात्रस्य तत्र वर्तिं प्रयोजयेत् । बिल्वादिश् च निरूहः स्यात् पीलु-सर्षप-मूत्र-वान्
sv-abhyakta-svinna-gātrasya tatra vartiṃ prayojayet | bilvādiś ca nirūhaḥ syāt pīlu-sarṣapa-mūtra-vān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व्-अभ्यक्त-स्विन्न-देहस्य सरलामरदारुभ्यां साधितं चानुवासनम् । कुर्वतो वेग-संरोधं पीडितो वाति-मात्रया
sv-abhyakta-svinna-dehasya saralāmaradārubhyāṃ sādhitaṃ cānuvāsanam | kurvato vega-saṃrodhaṃ pīḍito vāti-mātrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-स्निग्ध-लवणोष्णो वा वस्तिर् अल्पो ऽल्प-भेषजः । मृदुर् वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुख-नासिकात्
a-snigdha-lavaṇoṣṇo vā vastir alpo 'lpa-bheṣajaḥ | mṛdur vā mārutenordhvaṃ vikṣipto mukha-nāsikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरेति मूर्छा-हृल्-लास-तृड्-दाहादीन् प्रवर्तयन् । मूर्छा-विकारं दृष्ट्वास्य सिञ्चेच् छीताम्बुना मुखम्
nireti mūrchā-hṛl-lāsa-tṛḍ-dāhādīn pravartayan | mūrchā-vikāraṃ dṛṣṭvāsya siñcec chītāmbunā mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यजेद् आ-क्लम-नाशाच् च प्राणायामं च कारयेत् । पृष्ठ-पार्श्वोदरं मृज्यात् करैर् उष्णैर् अधो-मुखम्
vyajed ā-klama-nāśāc ca prāṇāyāmaṃ ca kārayet | pṛṣṭha-pārśvodaraṃ mṛjyāt karair uṣṇair adho-mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भीषयेद् व्याल-दंष्ट्रिभिः । शस्त्रोल्का-राज-पुरुषैर् वस्तिर् एति तथा ह्य् अधः
keśeṣūtkṣipya dhunvīta bhīṣayed vyāla-daṃṣṭribhiḥ | śastrolkā-rāja-puruṣair vastir eti tathā hy adhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणि-वस्त्रैर् गलापीडं कुर्यान् न म्रियते तथा । प्राणोदान-निरोधाद् धि सु-प्रसिद्ध-तरायनः
pāṇi-vastrair galāpīḍaṃ kuryān na mriyate tathā | prāṇodāna-nirodhād dhi su-prasiddha-tarāyanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपानः पवनो वस्तिं तम् आश्व् एवापकर्षति । कुष्ठ-क्रमुक-कल्कं च पाययेताम्ल-संयुतम्
apānaḥ pavano vastiṃ tam āśv evāpakarṣati | kuṣṭha-kramuka-kalkaṃ ca pāyayetāmla-saṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाययेद् अम्ल-संयुतम् औष्ण्यात् तैक्ष्ण्यात् सर-त्वाच् च वस्तिं सो ऽस्यानुलोमयेत् । गो-मूत्रेण त्रिवृत्-पथ्या-कल्कं वाधो-ऽनुलोमनम्
pāyayed amla-saṃyutam auṣṇyāt taikṣṇyāt sara-tvāc ca vastiṃ so 'syānulomayet | go-mūtreṇa trivṛt-pathyā-kalkaṃ vādho-'nulomanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वाशय-स्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः । यव-कोल-कुलत्थैश् च विधेयो मूत्र-साधितैः
pakvāśaya-sthite svinne nirūho dāśamūlikaḥ | yava-kola-kulatthaiś ca vidheyo mūtra-sādhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तिर् गो-मूत्र-सिद्धैर् वा सामृता-वंश-पल्लवैः । पूति-करञ्ज-त्वक्-पत्त्र-शठी-देवाह्व-रोहिषैः
vastir go-mūtra-siddhair vā sāmṛtā-vaṃśa-pallavaiḥ | pūti-karañja-tvak-pattra-śaṭhī-devāhva-rohiṣaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-तैल-गुड-सिन्धूत्थो विरेकौषध-कल्क-वान् । बिल्वादि-पञ्च-मूलेन सिद्धो वस्तिर् उरः-स्थिते
sa-taila-guḍa-sindhūttho virekauṣadha-kalka-vān | bilvādi-pañca-mūlena siddho vastir uraḥ-sthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरः-स्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः । वस्तिर् अत्य्-उष्ण-तीक्ष्णाम्ल-घनो ऽति-स्वेदितस्य वा
śiraḥ-sthe nāvanaṃ dhūmaḥ pracchādyaṃ sarṣapaiḥ śiraḥ | vastir aty-uṣṇa-tīkṣṇāmla-ghano 'ti-sveditasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पे दोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः । अति-योग-त्वम् आपन्नो भवेत् कुक्षि-रुजा-करः
alpe doṣe mṛdau koṣṭhe prayukto vā punaḥ punaḥ | ati-yoga-tvam āpanno bhavet kukṣi-rujā-karaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेचनाति-योगेन स तुल्याकृति-साधनः । वस्तिः क्षाराम्ल-तीक्ष्णोष्ण-लवणः पैत्तिकस्य वा
virecanāti-yogena sa tulyākṛti-sādhanaḥ | vastiḥ kṣārāmla-tīkṣṇoṣṇa-lavaṇaḥ paittikasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुदं दहन् लिखन् क्षिण्वन् करोत्य् अस्य परिस्रवम् । स विदग्धं स्रवत्य् अस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः
gudaṃ dahan likhan kṣiṇvan karoty asya parisravam | sa vidagdhaṃ sravaty asraṃ varṇaiḥ pittaṃ ca bhūribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहु-शश् चाति-वेगेन मोहं गच्छति सो ऽ-सकृत् । रक्त-पित्तातिसार-घ्नी क्रिया तत्र प्रशस्यते
bahu-śaś cāti-vegena mohaṃ gacchati so '-sakṛt | rakta-pittātisāra-ghnī kriyā tatra praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छति वा-सकृत् दाहादिषु त्रिवृत्-कल्कं मृद्वीका-वारिणा पिबेत् । तद् धि पित्त-शकृद्-वातान् हृत्वा दाहादिकाञ् जयेत्
gacchati vā-sakṛt dāhādiṣu trivṛt-kalkaṃ mṛdvīkā-vāriṇā pibet | tad dhi pitta-śakṛd-vātān hṛtvā dāhādikāñ jayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशुद्धश् च पिबेच् छीतां यवागूं शर्करा-युताम् । युञ्ज्याद् वाति-विरिक्तस्य क्षीण-विट्कस्य भोजनम्
viśuddhaś ca pibec chītāṃ yavāgūṃ śarkarā-yutām | yuñjyād vāti-viriktasya kṣīṇa-viṭkasya bhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माष-यूषेण कुल्माषान् पानं दध्य् अथ-वा सुराम् । सिद्धिर् वस्त्य्-आपदाम् एवं स्नेह-वस्तेस् तु वक्ष्यते
māṣa-yūṣeṇa kulmāṣān pānaṃ dadhy atha-vā surām | siddhir vasty-āpadām evaṃ sneha-vastes tu vakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतो ऽल्पो वाधिके वाते पित्ते ऽत्य्-उष्णः कफे मृदुः । अति-भुक्ते गुरुर् वर्चः-संचये ऽल्प-बलस् तथा
śīto 'lpo vādhike vāte pitte 'ty-uṣṇaḥ kaphe mṛduḥ | ati-bhukte gurur varcaḥ-saṃcaye 'lpa-balas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तस् तैर् आवृतः स्नेहो नायात्य् अभिभवाद् अपि । स्तम्भोरु-सदनाध्मान-ज्वर-शूलाङ्ग-मर्दनैः
dattas tair āvṛtaḥ sneho nāyāty abhibhavād api | stambhoru-sadanādhmāna-jvara-śūlāṅga-mardanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्व-रुग्-वेष्टनैर् विद्याद् वायुना स्नेहम् आवृतम् । स्निग्धाम्ल-लवणोष्णैस् तं रास्ना-पीतद्रु-तैलिकैः
pārśva-rug-veṣṭanair vidyād vāyunā sneham āvṛtam | snigdhāmla-lavaṇoṣṇais taṃ rāsnā-pītadru-tailikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवीरक-सुरा-कोल-कुलत्थ-यव-साधितैः । निरूहैर् निर्हरेत् सम्यक् स-मूत्रैः पाञ्चमूलिकैः
sauvīraka-surā-kola-kulattha-yava-sādhitaiḥ | nirūhair nirharet samyak sa-mūtraiḥ pāñcamūlikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्याम् एव च तैलाभ्यां सायं भुक्ते ऽनुवासयेत् । तृड्-दाह-राग-संमोह-वैवर्ण्य-तमक-ज्वरैः
tābhyām eva ca tailābhyāṃ sāyaṃ bhukte 'nuvāsayet | tṛḍ-dāha-rāga-saṃmoha-vaivarṇya-tamaka-jvaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यात् पित्तावृतं स्वादु-तिक्तैस् तं वस्तिभिर् हरेत् । तन्द्रा-शीत-ज्वरालस्य-प्रसेका-रुचि-गौरवैः
vidyāt pittāvṛtaṃ svādu-tiktais taṃ vastibhir haret | tandrā-śīta-jvarālasya-prasekā-ruci-gauravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमूर्छा-ग्लानिभिर् विद्याच् छ्लेष्मणा स्नेहम् आवृतम् । कषाय-तिक्त-कटुकैः सुरा-मूत्रोपसाधितैः
saṃmūrchā-glānibhir vidyāc chleṣmaṇā sneham āvṛtam | kaṣāya-tikta-kaṭukaiḥ surā-mūtropasādhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरा-गो-मूत्र-साधितैः फल-तैल-युतैः साम्लैर् वस्तिभिस् तं विनिर्हरेत् । छर्दि-मूर्छा-रुचि-ग्लानि-शूल-निद्राङ्ग-मर्दनैः
surā-go-mūtra-sādhitaiḥ phala-taila-yutaiḥ sāmlair vastibhis taṃ vinirharet | chardi-mūrchā-ruci-glāni-śūla-nidrāṅga-mardanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम-लिङ्गैः स-दाहैस् तं विद्याद् अत्य्-अशनावृतम् । कटूनां लवणानां च क्वाथैश् चूर्णैश् च पाचनम्
āma-liṅgaiḥ sa-dāhais taṃ vidyād aty-aśanāvṛtam | kaṭūnāṃ lavaṇānāṃ ca kvāthaiś cūrṇaiś ca pācanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुर् विरेकः सर्वं च तत्राम-विहितं हितम् । विण्-मूत्रानिल-सङ्गार्ति-गुरु-त्वाध्मान-हृद्-ग्रहैः
mṛdur virekaḥ sarvaṃ ca tatrāma-vihitaṃ hitam | viṇ-mūtrānila-saṅgārti-guru-tvādhmāna-hṛd-grahaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहं विड्-आवृतं ज्ञात्वा स्नेह-स्वेदैः स-वर्तिभिः । श्यामा-बिल्वादि-सिद्धैश् च निरूहैः सानुवासनैः
snehaṃ viḍ-āvṛtaṃ jñātvā sneha-svedaiḥ sa-vartibhiḥ | śyāmā-bilvādi-siddhaiś ca nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्हरेद् विधिना सम्यग् उदावर्त-हरेण च । अ-भुक्ते शून-पायौ वा पेया-मात्राशितस्य वा
nirhared vidhinā samyag udāvarta-hareṇa ca | a-bhukte śūna-pāyau vā peyā-mātrāśitasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद् धावत्य् अन्-आवृतः । ऊर्ध्वं कायं ततः कण्ठाद् ऊर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्य् अपि
gude praṇihitaḥ sneho vegād dhāvaty an-āvṛtaḥ | ūrdhvaṃ kāyaṃ tataḥ kaṇṭhād ūrdhvebhyaḥ khebhya ety api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्र-श्यामा-त्रिवृत्-सिद्धो यव-कोल-कुलत्थ-वान् । तत्-सिद्ध-तैलो देयः स्यान् निरूहः सानुवासनः
mūtra-śyāmā-trivṛt-siddho yava-kola-kulattha-vān | tat-siddha-tailo deyaḥ syān nirūhaḥ sānuvāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठाद् आगच्छतः स्तम्भ-कण्ठ-ग्रह-विरेचनैः । छर्दि-घ्नीभिः क्रियाभिश् च तस्य कुर्यान् निबर्हणम्
kaṇṭhād āgacchataḥ stambha-kaṇṭha-graha-virecanaiḥ | chardi-ghnībhiḥ kriyābhiś ca tasya kuryān nibarhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना-पक्वं प्रणयेत् स्नेहं गुदं स ह्य् उपलिम्पति । ततः कुर्यात् स-रुङ्-मोह-कण्डू-शोफान् क्रियात्र च
nā-pakvaṃ praṇayet snehaṃ gudaṃ sa hy upalimpati | tataḥ kuryāt sa-ruṅ-moha-kaṇḍū-śophān kriyātra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कुर्यात् सक्थि-रुङ्-मोह- तीक्ष्णो वस्तिस् तथा तैलम् अर्क-पत्त्र-रसे शृतम् । अन्-उच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा
sa kuryāt sakthi-ruṅ-moha- tīkṣṇo vastis tathā tailam arka-pattra-rase śṛtam | an-ucchvāsya tu baddhe vā datte niḥśeṣa eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्ते निःशेष एव च प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूल-तोद-करो भवेत् । तत्राभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वात-घ्नान्य् अशनानि च
datte niḥśeṣa eva ca praviśya kṣubhito vāyuḥ śūla-toda-karo bhavet | tatrābhyaṅgo gude svedo vāta-ghnāny aśanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा । स्यात् कटी-गुद-जङ्घोरु-वस्ति-स्तम्भार्ति-भेदनम्
drutaṃ praṇīte niṣkṛṣṭe sahasotkṣipta eva vā | syāt kaṭī-guda-jaṅghoru-vasti-stambhārti-bhedanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजनं तत्र वात-घ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः स-वस्तयः । पीड्यमाने ऽन्तरा मुक्ते गुदे प्रतिहतो ऽनिलः
bhojanaṃ tatra vāta-ghnaṃ svedābhyaṅgāḥ sa-vastayaḥ | pīḍyamāne 'ntarā mukte gude pratihato 'nilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरः-शिरो-रुजं सादम् ऊर्वोश् च जनयेद् बली । वस्तिः स्यात् तत्र बिल्वादि-फल-श्यामादि-मूत्र-वान्
uraḥ-śiro-rujaṃ sādam ūrvoś ca janayed balī | vastiḥ syāt tatra bilvādi-phala-śyāmādi-mūtra-vān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अति-प्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठत्य् आयाति वा गलम् । तत्र वस्तिर् विरेकश् च गल-पीडादि कर्म च
ati-prapīḍitaḥ koṣṭhe tiṣṭhaty āyāti vā galam | tatra vastir virekaś ca gala-pīḍādi karma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनाद्यैर् विशुद्धं च क्षाम-देह-बलानलम् । यथाण्डं तरुणं पूर्णं तैल-पात्रं यथा तथा
vamanādyair viśuddhaṃ ca kṣāma-deha-balānalam | yathāṇḍaṃ taruṇaṃ pūrṇaṃ taila-pātraṃ yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिषक् प्रयत्नतो रक्षेत् सर्वस्माद् अपचारतः । दद्यान् मधुर-हृद्यानि ततो ऽम्ल-लवणौ रसौ
bhiṣak prayatnato rakṣet sarvasmād apacārataḥ | dadyān madhura-hṛdyāni tato 'mla-lavaṇau rasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादु-तिक्तौ ततो भूयः कषाय-कटुकौ ततः । अन्यो-ऽन्य-प्रत्य्-अनीकानां रसानां स्निग्ध-रूक्षयोः
svādu-tiktau tato bhūyaḥ kaṣāya-kaṭukau tataḥ | anyo-'nya-praty-anīkānāṃ rasānāṃ snigdha-rūkṣayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यत्यासाद् उपयोगेन क्रमात् तं प्रकृतिं नयेत् । सर्वं-सहः स्थिर-बलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः
vyatyāsād upayogena kramāt taṃ prakṛtiṃ nayet | sarvaṃ-sahaḥ sthira-balo vijñeyaḥ prakṛtiṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.