Vagbhata: Astangahrdayasutra 81

धन्वे साधारणे देशे समे सन्-मृत्तिके शुचौ । श्मशान-चैत्यायतन-श्वभ्र-वल्मीक-वर्जिते

dhanve sādhāraṇe deśe same san-mṛttike śucau | śmaśāna-caityāyatana-śvabhra-valmīka-varjite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदौ प्रदक्षिण-जले कुश-रोहिष-संस्तृते । अ-फाल-कृष्टे ऽन्-आक्रान्ते पादपैर् बल-वत्-तरैः

mṛdau pradakṣiṇa-jale kuśa-rohiṣa-saṃstṛte | a-phāla-kṛṣṭe 'n-ākrānte pādapair bala-vat-taraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्यते भेषजं जातं युक्तं वर्ण-रसादिभिः । जन्त्व्-अ-जग्धं दवा-दग्धम् अ-विदग्धं च वैकृतैः

śasyate bheṣajaṃ jātaṃ yuktaṃ varṇa-rasādibhiḥ | jantv-a-jagdhaṃ davā-dagdham a-vidagdhaṃ ca vaikṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतैश् छायातपाम्ब्व्-आद्यैर् यथा-कालं च सेवितम् । अवगाढ-महा-मूलम् उदीचीं दिशम् आश्रितम्

bhūtaiś chāyātapāmbv-ādyair yathā-kālaṃ ca sevitam | avagāḍha-mahā-mūlam udīcīṃ diśam āśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रेणानेन मति-मान् सर्वम् अप्य् औषधं नयेत् ॥ ४+(२)अब् ॥ अथ कल्याण-चरितः श्राद्धः शुचिर् उपोषितः । गृह्णीयाद् औषधं सु-स्थं स्थितं काले च कल्पयेत्

mantreṇānena mati-mān sarvam apy auṣadhaṃ nayet || 4+(2)ab || atha kalyāṇa-caritaḥ śrāddhaḥ śucir upoṣitaḥ | gṛhṇīyād auṣadhaṃ su-sthaṃ sthitaṃ kāle ca kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-क्षीरं तद् अ-संपत्ताव् अन्-अतिक्रान्त-वत्सरम् । ऋते गुड-घृत-क्षौद्र-धान्य-कृष्णा-विडङ्गतः

sa-kṣīraṃ tad a-saṃpattāv an-atikrānta-vatsaram | ṛte guḍa-ghṛta-kṣaudra-dhānya-kṛṣṇā-viḍaṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयो बाष्कयणं ग्राह्यं विण्-मूत्रं तच् च नी-रुजाम् । वयो-बल-वतां धातु-पिच्छ-शृङ्ग-खुरादिकम्

payo bāṣkayaṇaṃ grāhyaṃ viṇ-mūtraṃ tac ca nī-rujām | vayo-bala-vatāṃ dhātu-piccha-śṛṅga-khurādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषाय-योनयः पञ्च रसा लवण-वर्जिताः । रसः कल्कः शृतः शीतः फाण्टश् चेति प्रकल्पना

kaṣāya-yonayaḥ pañca rasā lavaṇa-varjitāḥ | rasaḥ kalkaḥ śṛtaḥ śītaḥ phāṇṭaś ceti prakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च-धैव कषायाणां पूर्वं पूर्वं बलाधिका । सद्यः-समुद्धृतात् क्षुण्णाद् यः स्रवेत् पट-पीडितात्

pañca-dhaiva kaṣāyāṇāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ balādhikā | sadyaḥ-samuddhṛtāt kṣuṇṇād yaḥ sravet paṭa-pīḍitāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्व-रसः स समुद्दिष्टः कल्कः पिष्टो द्रवाप्लुतः । चूर्णो ऽ-प्लुतः शृतः क्वाथः शीतो रात्रिं द्रवे स्थितः

sva-rasaḥ sa samuddiṣṭaḥ kalkaḥ piṣṭo dravāplutaḥ | cūrṇo '-plutaḥ śṛtaḥ kvāthaḥ śīto rātriṃ drave sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यो-ऽभिषुत-पूतस् तु फाण्टस् तन्-मान-कल्पने । युञ्ज्याद् व्याध्य्-आदि-बलतस् तथा च वचनं मुनेः

sadyo-'bhiṣuta-pūtas tu phāṇṭas tan-māna-kalpane | yuñjyād vyādhy-ādi-balatas tathā ca vacanaṃ muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राया न व्यवस्थास्ति व्याधिं कोष्ठं बलं वयः । आलोच्य देश-कालौ च योज्या तद्-वच् च कल्पना

mātrāyā na vyavasthāsti vyādhiṃ koṣṭhaṃ balaṃ vayaḥ | ālocya deśa-kālau ca yojyā tad-vac ca kalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यं तु मानं निर्दिष्टं स्व-रसस्य चतुः-पलम् । पेष्यस्य कर्षम् आलोड्यं तद् द्रवस्य पल-त्रये

madhyaṃ tu mānaṃ nirdiṣṭaṃ sva-rasasya catuḥ-palam | peṣyasya karṣam āloḍyaṃ tad dravasya pala-traye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाथं द्रव्य-पले कुर्यात् प्रस्थार्धं पाद-शेषितम् । शीतं पले पलैः षड्भिश् चतुर्भिस् तु ततो ऽपरम्

kvāthaṃ dravya-pale kuryāt prasthārdhaṃ pāda-śeṣitam | śītaṃ pale palaiḥ ṣaḍbhiś caturbhis tu tato 'param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेह-पाके त्व् अ-मानोक्तौ चतुर्-गुण-विवर्धितम् । कल्क-स्नेह-द्रवं योज्यम् अधीते शौनकः पुनः

sneha-pāke tv a-mānoktau catur-guṇa-vivardhitam | kalka-sneha-dravaṃ yojyam adhīte śaunakaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहे सिध्यति शुद्धाम्बु-निःक्वाथ-स्व-रसैः क्रमात् । कल्कस्य योजयेद् अंशं चतुर्थं षष्ठम् अष्टमम्

snehe sidhyati śuddhāmbu-niḥkvātha-sva-rasaiḥ kramāt | kalkasya yojayed aṃśaṃ caturthaṃ ṣaṣṭham aṣṭamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक् स्नेह-समं दद्यात् पञ्च-प्रभृति तु द्रवम् । नाङ्गुली-ग्राहि-ता कल्के न स्नेहे ऽग्नौ स-शब्द-ता

pṛthak sneha-samaṃ dadyāt pañca-prabhṛti tu dravam | nāṅgulī-grāhi-tā kalke na snehe 'gnau sa-śabda-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्क-द्रव्यं यदा न स्यात् तदा सद्यः-समुद्धृतम् । द्वि-गुणं तत् प्रयोक्तव्यं कुडवादि द्रवं तथा ॥ १७।१+१ ॥ वर्णादि-संपच् च यदा तदैनं शीघ्रम् आहरेत् । घृतस्य फेनोपशमस् तैलस्य तु तद्-उद्भवः

śuṣka-dravyaṃ yadā na syāt tadā sadyaḥ-samuddhṛtam | dvi-guṇaṃ tat prayoktavyaṃ kuḍavādi dravaṃ tathā || 17.1+1 || varṇādi-saṃpac ca yadā tadainaṃ śīghram āharet | ghṛtasya phenopaśamas tailasya tu tad-udbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेहस्य तन्तु-मत्-ताप्सु मज्जनं सरणं न च । पाकस् तु त्रि-विधो मन्दश् चिक्कणः खर-चिक्कणः

lehasya tantu-mat-tāpsu majjanaṃ saraṇaṃ na ca | pākas tu tri-vidho mandaś cikkaṇaḥ khara-cikkaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दः कल्क-समे किट्टे चिक्कणो मदनोपमे । किञ्-चित् सीदति कृष्णे च वर्त्य-माने च पश्चिमः

mandaḥ kalka-same kiṭṭe cikkaṇo madanopame | kiñ-cit sīdati kṛṣṇe ca vartya-māne ca paścimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तमाने तु पश्चिमः दग्धो ऽत ऊर्ध्वं निष्कार्यः स्याद् आमस् त्व् अग्नि-साद-कृत् । मृदुर् नस्ये खरो ऽभ्यङ्गे पाने वस्तौ च चिक्कणः

vartamāne tu paścimaḥ dagdho 'ta ūrdhvaṃ niṣkāryaḥ syād āmas tv agni-sāda-kṛt | mṛdur nasye kharo 'bhyaṅge pāne vastau ca cikkaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाणं पाणि-तलं मुष्टिं कुडवं प्रस्थम् आढकम् । द्रोणं वहं च क्रम-शो विजानीयाच् चतुर्-गुणम्

śāṇaṃ pāṇi-talaṃ muṣṭiṃ kuḍavaṃ prastham āḍhakam | droṇaṃ vahaṃ ca krama-śo vijānīyāc catur-guṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वि-गुणं योजयेद् आर्द्रं कुडवादि तथा द्रवम् । पेषणालोडने वारि स्नेह-पाके च निर्-द्रवे

dvi-guṇaṃ yojayed ārdraṃ kuḍavādi tathā dravam | peṣaṇāloḍane vāri sneha-pāke ca nir-drave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पयेत् सदृशान् भागान् प्रमाणं यत्र नोदितम् । कल्की-कुर्याच् च भैषज्यम् अ-निरूपित-कल्पनम्

kalpayet sadṛśān bhāgān pramāṇaṃ yatra noditam | kalkī-kuryāc ca bhaiṣajyam a-nirūpita-kalpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गान्-उक्तौ तु मूलं स्याद् अ-प्रसिद्धौ तद् एव तु । द्वौ शाणौ वटकः कोलं बदरं द्रङ्क्षणश् च तौ

aṅgān-uktau tu mūlaṃ syād a-prasiddhau tad eva tu | dvau śāṇau vaṭakaḥ kolaṃ badaraṃ draṅkṣaṇaś ca tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षं पिचुः पाणि-तलं सुवर्णं कवड-ग्रहः । कर्षो बिडाल-पदकं तिन्दुकः पाणि-मानिका

akṣaṃ picuḥ pāṇi-talaṃ suvarṇaṃ kavaḍa-grahaḥ | karṣo biḍāla-padakaṃ tindukaḥ pāṇi-mānikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दान्य-त्वम् अ-भिन्ने ऽर्थे शुक्तिर् अष्टमिका पिचू । पलं प्रकुञ्चो बिल्वं च मुष्टिर् आम्रं चतुर्थिका

śabdānya-tvam a-bhinne 'rthe śuktir aṣṭamikā picū | palaṃ prakuñco bilvaṃ ca muṣṭir āmraṃ caturthikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे पले प्रसृतस् तौ द्वाव् अञ्जलिस् तौ तु मानिका । आढकं भाजनं कंसो द्रोणः कुम्भो घटो ऽर्मणम्

dve pale prasṛtas tau dvāv añjalis tau tu mānikā | āḍhakaṃ bhājanaṃ kaṃso droṇaḥ kumbho ghaṭo 'rmaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुला पल-शतं तानि विंशतिर् भार उच्यते । हिमवद्-विन्ध्य-शैलाभ्यां प्रायो व्याप्ता वसुन्धरा

tulā pala-śataṃ tāni viṃśatir bhāra ucyate | himavad-vindhya-śailābhyāṃ prāyo vyāptā vasundharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.