Vagbhata: Astangahrdayasutra 88

स्मृत्य्-अपायो ह्य् अपस्मारः स धी-सत्-त्वाभिसंप्लवात् । जायते ऽभिहते चित्ते चिन्ता-शोक-भयादिभिः

smṛty-apāyo hy apasmāraḥ sa dhī-sat-tvābhisaṃplavāt | jāyate 'bhihate citte cintā-śoka-bhayādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्माद-वत् प्रकुपितैश् चित्त-देह-गतैर् मलैः । हते सत्-त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञा-वाहिषु खेषु च

unmāda-vat prakupitaiś citta-deha-gatair malaiḥ | hate sat-tve hṛdi vyāpte saṃjñā-vāhiṣu kheṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमो विशन् मूढ-मतिर् बीभत्साः कुरुते क्रियाः । दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्

tamo viśan mūḍha-matir bībhatsāḥ kurute kriyāḥ | dantān khādan vaman phenaṃ hastau pādau ca vikṣipan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्न् अ-सन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ । विजिह्माक्षि-भ्रुवो दोष-वेगे ऽतीते विबुध्यते

paśyann a-santi rūpāṇi praskhalan patati kṣitau | vijihmākṣi-bhruvo doṣa-vege 'tīte vibudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालान्तरेण स पुनश् चैवम् एव विचेष्टते । अपस्मारश् चतुर्-भेदो वाताद्यैर् निचयेन च

kālāntareṇa sa punaś caivam eva viceṣṭate | apasmāraś catur-bhedo vātādyair nicayena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपम् उत्पत्स्यमाने ऽस्मिन् हृत्-कम्पः शून्य-ता भ्रमः । तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रू-व्युदासो ऽक्षि-वैकृतम्

rūpam utpatsyamāne 'smin hṛt-kampaḥ śūnya-tā bhramaḥ | tamaso darśanaṃ dhyānaṃ bhrū-vyudāso 'kṣi-vaikṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-शब्द-श्रवणं स्वेदो लाला-सिङ्घाणक-स्रुतिः । अ-विपाको ऽ-रुचिर् मूर्छा कुक्ष्य्-आटोपो बल-क्षयः

a-śabda-śravaṇaṃ svedo lālā-siṅghāṇaka-srutiḥ | a-vipāko '-rucir mūrchā kukṣy-āṭopo bala-kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रा-नाशो ऽङ्ग-मर्दस् तृट् स्वप्ने गानं स-नर्तनम् । पानं तैलस्य मद्यस्य तयोर् एव च मेहनम्

nidrā-nāśo 'ṅga-mardas tṛṭ svapne gānaṃ sa-nartanam | pānaṃ tailasya madyasya tayor eva ca mehanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातात् स्फुरत्-सक्थिः प्रपतंश् च मुहुर् मुहुः । अपस्मरति संज्ञां च लभते वि-स्वरं रुदन्

tatra vātāt sphurat-sakthiḥ prapataṃś ca muhur muhuḥ | apasmarati saṃjñāṃ ca labhate vi-svaraṃ rudan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पिण्डिताक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते । आविध्यति शिरो दन्तान् दशत्य् आध्मात-कन्धरः

utpiṇḍitākṣaḥ śvasiti phenaṃ vamati kampate | āvidhyati śiro dantān daśaty ādhmāta-kandharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परितो विक्षिपत्य् अङ्गं विषमं विनताङ्गुलिः । रूक्ष-श्यावारुणाक्षि-त्वङ्-नखास्यः कृष्णम् ईक्षते

parito vikṣipaty aṅgaṃ viṣamaṃ vinatāṅguliḥ | rūkṣa-śyāvāruṇākṣi-tvaṅ-nakhāsyaḥ kṛṣṇam īkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चपलं परुषं रूपं वि-रूपं विकृताननम् । अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञां च विन्दति

capalaṃ paruṣaṃ rūpaṃ vi-rūpaṃ vikṛtānanam | apasmarati pittena muhuḥ saṃjñāṃ ca vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत-फेनाक्षि-वक्त्र-त्वग् आस्फालयति मेदिनीम् । भैरवादीप्त-रुषित-रूप-दर्शी तृषान्वितः

pīta-phenākṣi-vaktra-tvag āsphālayati medinīm | bhairavādīpta-ruṣita-rūpa-darśī tṛṣānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफाच् चिरेण ग्रहणं चिरेणैव विबोधनम् । चेष्टाल्पा भूयसी लाला शुक्ल-नेत्र-नखास्य-ता

kaphāc cireṇa grahaṇaṃ cireṇaiva vibodhanam | ceṣṭālpā bhūyasī lālā śukla-netra-nakhāsya-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लाभ-रूप-दर्शि-त्वं सर्व-लिङ्गं तु वर्जयेत् । अथावृतानां धी-चित्त-हृत्-खानां प्राक्-प्रबोधनम्

śuklābha-rūpa-darśi-tvaṃ sarva-liṅgaṃ tu varjayet | athāvṛtānāṃ dhī-citta-hṛt-khānāṃ prāk-prabodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णैः कुर्याद् अपस्मारे कर्मभिर् वमनादिभिः । वातिकं वस्ति-भूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः

tīkṣṇaiḥ kuryād apasmāre karmabhir vamanādibhiḥ | vātikaṃ vasti-bhūyiṣṭhaiḥ paittaṃ prāyo virecanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लैष्मिकं वमन-प्रायैर् अपस्मारम् उपाचरेत् । सर्वतः सु-विशुद्धस्य सम्यग् आश्वासितस्य च

ślaiṣmikaṃ vamana-prāyair apasmāram upācaret | sarvataḥ su-viśuddhasya samyag āśvāsitasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपस्मार-विमोक्षार्थं योगान् संशमनाञ् छृणु । गो-मय-स्व-रस-क्षीर-दधि-मूत्रैः शृतं हविः

apasmāra-vimokṣārthaṃ yogān saṃśamanāñ chṛṇu | go-maya-sva-rasa-kṣīra-dadhi-mūtraiḥ śṛtaṃ haviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपस्मार-ज्वरोन्माद-कामलान्त-करं पिबेत् । द्वि-पञ्च-मूल-त्रि-फला-द्वि-निशा-कुटज-त्वचः

apasmāra-jvaronmāda-kāmalānta-karaṃ pibet | dvi-pañca-mūla-tri-phalā-dvi-niśā-kuṭaja-tvacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तपर्णम् अपामार्गं नीलिनीं कटु-रोहिणीम् । शम्याक-पुष्कर-जटा-फल्गु-मूल-दुरालभाः

saptaparṇam apāmārgaṃ nīlinīṃ kaṭu-rohiṇīm | śamyāka-puṣkara-jaṭā-phalgu-mūla-durālabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वि-पलाः सलिल-द्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते । भार्गी-पाठाढकी-कुम्भ-निकुम्भ-व्योष-रोहिषैः

dvi-palāḥ salila-droṇe paktvā pādāvaśeṣite | bhārgī-pāṭhāḍhakī-kumbha-nikumbha-vyoṣa-rohiṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्वा-भूतिक-भूनिम्ब-श्रेयसी-शारिवा-द्वयैः । मदयन्त्य्-अग्नि-निचुलैर् अक्षांशैः सर्पिषः पचेत्

mūrvā-bhūtika-bhūnimba-śreyasī-śārivā-dvayaiḥ | madayanty-agni-niculair akṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थं तद्-वद् द्रवैः पूर्वैः पञ्च-गव्यम् इदं महत् । ज्वरापस्मार-जठर-भगन्दर-हरं परम्

prasthaṃ tad-vad dravaiḥ pūrvaiḥ pañca-gavyam idaṃ mahat | jvarāpasmāra-jaṭhara-bhagandara-haraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफार्शः-कामला-पाण्डु-गुल्म-कास-ग्रहापहम् । ब्राह्मी-रस-वचा-कुष्ठ-शङ्खपुष्पी-शृतं घृतम्

śophārśaḥ-kāmalā-pāṇḍu-gulma-kāsa-grahāpaham | brāhmī-rasa-vacā-kuṣṭha-śaṅkhapuṣpī-śṛtaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणं मेध्यम् उन्मादा-लक्ष्म्य्-अपस्मार-पाप्म-जित् । तैल-प्रस्थं घृत-प्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः

purāṇaṃ medhyam unmādā-lakṣmy-apasmāra-pāpma-jit | taila-prasthaṃ ghṛta-prasthaṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीर-द्रोणे पचेत् सिद्धम् अपस्मार-विमोक्षणम् । कंसे क्षीरेक्षु-रसयोः काश्मर्ये ऽष्ट-गुणे रसे

kṣīra-droṇe pacet siddham apasmāra-vimokṣaṇam | kaṃse kṣīrekṣu-rasayoḥ kāśmarye 'ṣṭa-guṇe rase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्षिकैर् जीवनीयैश् च सर्पिः-प्रस्थं विपाचयेत् । वात-पित्तोद्भवं क्षिप्रम् अपस्मारं निहन्ति तत्

kārṣikair jīvanīyaiś ca sarpiḥ-prasthaṃ vipācayet | vāta-pittodbhavaṃ kṣipram apasmāraṃ nihanti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-वत् काश-विदारीक्षु-कुश-क्वाथ-शृतं पयः । कूष्माण्ड-स्व-रसे सर्पिर् अष्टा-दश-गुणे शृतम्

tad-vat kāśa-vidārīkṣu-kuśa-kvātha-śṛtaṃ payaḥ | kūṣmāṇḍa-sva-rase sarpir aṣṭā-daśa-guṇe śṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यष्टी-कल्कम् अपस्मार-हरं धी-वाक्-स्वर-प्रदम् । कपिलानां गवां पित्तं नावने परमं हितम्

yaṣṭī-kalkam apasmāra-haraṃ dhī-vāk-svara-pradam | kapilānāṃ gavāṃ pittaṃ nāvane paramaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेद् धी-वाक्-स्वर-प्रदम् श्व-शृगाल-बिडालानां सिंहादीनां च पूजितम् । गोधा-नकुल-नागानां पृषतर्क्ष-गवाम् अपि

hared dhī-vāk-svara-pradam śva-śṛgāla-biḍālānāṃ siṃhādīnāṃ ca pūjitam | godhā-nakula-nāgānāṃ pṛṣatarkṣa-gavām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तेषु साधितं तैलं नस्ये ऽभ्यङ्गे च शस्यते । त्रि-फला-व्योष-पीतद्रु-यव-क्षार-फणिज्जकैः

pitteṣu sādhitaṃ tailaṃ nasye 'bhyaṅge ca śasyate | tri-phalā-vyoṣa-pītadru-yava-kṣāra-phaṇijjakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्र्य्-आह्वापामार्ग-कारञ्ज-बीजैस् तैलं विपाचितम् । बस्त-मूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वा ध्मापयेद् भिषक्

śry-āhvāpāmārga-kārañja-bījais tailaṃ vipācitam | basta-mūtre hitaṃ nasyaṃ cūrṇaṃ vā dhmāpayed bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-बीजैस् तैलं विपाचयेत् नकुलोलूक-मार्जार-गृध्र-कीटाहि-काक-जैः । तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश् च धूपम् अस्य प्रयोजयेत्

-bījais tailaṃ vipācayet nakulolūka-mārjāra-gṛdhra-kīṭāhi-kāka-jaiḥ | tuṇḍaiḥ pakṣaiḥ purīṣaiś ca dhūpam asya prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीलयेत् तैल-लशुनं पयसा वा शतावरीम् । ब्राह्मी-रसं कुष्ठ-रसं वचां वा मधु-संयुताम्

śīlayet taila-laśunaṃ payasā vā śatāvarīm | brāhmī-rasaṃ kuṣṭha-rasaṃ vacāṃ vā madhu-saṃyutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं क्रुद्धैर् अपस्मारो दोषैः शारीर-मानसैः । यज् जायते यतश् चैष महा-मर्म-समाश्रयः

samaṃ kruddhair apasmāro doṣaiḥ śārīra-mānasaiḥ | yaj jāyate yataś caiṣa mahā-marma-samāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् रसायनैर् एनं दुश्-चिकित्स्यम् उपाचरेत् । तद्-आर्तं चाग्नि-तोयादेर् विषमात् पालयेत् सदा

tasmād rasāyanair enaṃ duś-cikitsyam upācaret | tad-ārtaṃ cāgni-toyāder viṣamāt pālayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालयेत् सदा मुक्तं मनो-विकारेण त्वम् इत्थं कृत-वान् इति । न ब्रूयाद् विषयैर् इष्टैः क्लिष्टं चेतो ऽस्य बृंहयेत्

pālayet sadā muktaṃ mano-vikāreṇa tvam itthaṃ kṛta-vān iti | na brūyād viṣayair iṣṭaiḥ kliṣṭaṃ ceto 'sya bṛṃhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.