Vagbhata: Astangahrdayasutra 89

सर्व-रोग-निदानोक्तैर् अ-हितैः कुपिता मलाः । अ-चक्षुष्यैर् विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः

sarva-roga-nidānoktair a-hitaiḥ kupitā malāḥ | a-cakṣuṣyair viśeṣeṇa prāyaḥ pittānusāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिराभिर् ऊर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवम् आश्रिताः । वर्त्म संधिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वम् अक्षि वा

sirābhir ūrdhvaṃ prasṛtā netrāvayavam āśritāḥ | vartma saṃdhiṃ sitaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭiṃ vā sarvam akṣi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगान् कुर्युश् चलस् तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः । सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्म-स्तम्भं स-वेदनम्

rogān kuryuś calas tatra prāpya vartmāśrayāḥ sirāḥ | suptotthitasya kurute vartma-stambhaṃ sa-vedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पांसु-पूर्णाभ-नेत्र-त्वं कृच्छ्रोन्मीलनम् अश्रु च । विमर्दनात् स्याच् च शमः कृच्छ्रोन्मूलं वदन्ति तत्

pāṃsu-pūrṇābha-netra-tvaṃ kṛcchronmīlanam aśru ca | vimardanāt syāc ca śamaḥ kṛcchronmūlaṃ vadanti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चालयन् वर्त्मनी वायुर् निमेषोन्मेषणं मुहुः । करोत्य् अ-रुङ् निमेषो ऽसौ वर्त्म यत् तु निमील्यते

cālayan vartmanī vāyur nimeṣonmeṣaṇaṃ muhuḥ | karoty a-ruṅ nimeṣo 'sau vartma yat tu nimīlyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्त-संधि निश्-चेष्टं हीनं वात-हतं हि तत् । कृष्णाः पित्तेन बह्व्यो ऽन्तर्-वर्त्म कुम्भीक-बीज-वत्

vimukta-saṃdhi niś-ceṣṭaṃ hīnaṃ vāta-hataṃ hi tat | kṛṣṇāḥ pittena bahvyo 'ntar-vartma kumbhīka-bīja-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आध्मायन्ते पुनर् भिन्नाः पिटिकाः कुम्भि-संज्ञिताः । स-दाह-क्लेद-निस्तोदं रक्ताभं स्पर्शना-क्षमम्

ādhmāyante punar bhinnāḥ piṭikāḥ kumbhi-saṃjñitāḥ | sa-dāha-kleda-nistodaṃ raktābhaṃ sparśanā-kṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टम् उशन्ति तत् । करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्ंआन्तम् आस्थितम्

pittena jāyate vartma pittotkliṣṭam uśanti tat | karoti kaṇḍūṃ dāhaṃ ca pittaṃ pakṣṃāntam āsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्ष्मणां शातनं चानु पक्ष्म-शातं वदन्ति तम् । पोथक्यः पिटिकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्

pakṣmaṇāṃ śātanaṃ cānu pakṣma-śātaṃ vadanti tam | pothakyaḥ piṭikāḥ śvetāḥ sarṣapābhā ghanāḥ kaphāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफोपदेह-रुक्-कण्डू-पिच्छिलाश्रु-समन्विताः । कफोत्क्लिष्टं भवेद् वर्त्म स्तम्भ-क्लेदोपदेह-वत्

śophopadeha-ruk-kaṇḍū-picchilāśru-samanvitāḥ | kaphotkliṣṭaṃ bhaved vartma stambha-kledopadeha-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थिः पाण्डुर-रुक्-पाकः कण्डू-मान् कठिनः कफात् । कोल-मात्रः स लगणः किञ्-चिद् अल्पस् ततो ऽथ-वा

granthiḥ pāṇḍura-ruk-pākaḥ kaṇḍū-mān kaṭhinaḥ kaphāt | kola-mātraḥ sa lagaṇaḥ kiñ-cid alpas tato 'tha-vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ता रक्तेन पिटिका तत्-तुल्य-पिटिकाचिता । उत्सङ्गाख्या तथोत्क्लिष्टं राजी-मत् स्पर्शना-क्षमम्

raktā raktena piṭikā tat-tulya-piṭikācitā | utsaṅgākhyā tathotkliṣṭaṃ rājī-mat sparśanā-kṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोत्क्लिष्टं अर्शो ऽधि-मांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं स-दाह-रुक् । रक्तं रक्तेन तत्-स्रावि च्छिन्नं छिन्नं च वर्धते

tathotkliṣṭaṃ arśo 'dhi-māṃsaṃ vartmāntaḥ stabdhaṃ snigdhaṃ sa-dāha-ruk | raktaṃ raktena tat-srāvi cchinnaṃ chinnaṃ ca vardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये वा वर्त्मनो ऽन्ते वा कण्डूषा-रुग्-वती स्थिरा । मुद्ग-मात्रासृजा ताम्रा पिटिकाञ्जन-नामिका

madhye vā vartmano 'nte vā kaṇḍūṣā-rug-vatī sthirā | mudga-mātrāsṛjā tāmrā piṭikāñjana-nāmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषैर् वर्त्म बहिः शूनं यद् अन्तः सूक्ष्म-खाचितम् । स-स्रावम् अन्तर्-उदकं बिसाभं बिस-वर्त्म तत्

doṣair vartma bahiḥ śūnaṃ yad antaḥ sūkṣma-khācitam | sa-srāvam antar-udakaṃ bisābhaṃ bisa-vartma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वर्त्मोत्क्लिष्टम् उत्क्लिष्टम् अ-कस्मान् म्लान-ताम् इयात् । रक्त-दोष-त्रयोत्क्लेशाद् भवत्य् उत्क्लिष्ट-वर्त्म तत्

yad vartmotkliṣṭam utkliṣṭam a-kasmān mlāna-tām iyāt | rakta-doṣa-trayotkleśād bhavaty utkliṣṭa-vartma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्याव-वर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्-क्लेद-शोफ-वत् । श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डू-श्वयथु-रागिणी

śyāva-vartma malaiḥ sāsraiḥ śyāvaṃ ruk-kleda-śopha-vat | śliṣṭākhyaṃ vartmanī śliṣṭe kaṇḍū-śvayathu-rāgiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्त्मनो ऽन्तः खरा रूक्षाः पिटिकाः सिकतोपमाः । सिकता-वर्त्म कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्

vartmano 'ntaḥ kharā rūkṣāḥ piṭikāḥ sikatopamāḥ | sikatā-vartma kṛṣṇaṃ tu kardamaṃ kardamopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहलं बहलैर् मांसैः स-वर्णैश् चीयते समैः । कुकूणकः शिशोर् एव दन्तोत्पत्ति-निमित्त-जः

bahalaṃ bahalair māṃsaiḥ sa-varṇaiś cīyate samaiḥ | kukūṇakaḥ śiśor eva dantotpatti-nimitta-jaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात् तेन शिशुर् उच्छून-ताम्राक्षो वीक्षणा-क्षमः । स-वर्त्म-शूल-पैच्छिल्यः कर्ण-नासाक्षि-मर्दनः

syāt tena śiśur ucchūna-tāmrākṣo vīkṣaṇā-kṣamaḥ | sa-vartma-śūla-paicchilyaḥ karṇa-nāsākṣi-mardanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्ष्मोपरोधे संकोचो वर्त्मनां जायते तथा । खर-तान्तर्-मुख-त्वं च रोम्णाम् अन्यानि वा पुनः

pakṣmoparodhe saṃkoco vartmanāṃ jāyate tathā | khara-tāntar-mukha-tvaṃ ca romṇām anyāni vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्टकैर् इव तीक्ष्णाग्रैर् घृष्टं तैर् अक्षि शूयते । उष्यते चानिलादि-द्विड् अल्पाहः शान्तिर् उद्धृतैः

kaṇṭakair iva tīkṣṇāgrair ghṛṣṭaṃ tair akṣi śūyate | uṣyate cānilādi-dviḍ alpāhaḥ śāntir uddhṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीनके बहिर्-वर्त्म कठिनो ग्रन्थिर् उन्नतः । ताम्रः पक्वो ऽस्र-पूय-स्रुद् अलज्य् आध्मायते मुहुः

kanīnake bahir-vartma kaṭhino granthir unnataḥ | tāmraḥ pakvo 'sra-pūya-srud alajy ādhmāyate muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्त्मान्तर् मांस-पिण्डाभः श्वयथुर् ग्रथितो ऽ-रुजः । सास्रैः स्याद् अर्बुदो दोषैर् विषमो बाह्यतश् चलः

vartmāntar māṃsa-piṇḍābhaḥ śvayathur grathito '-rujaḥ | sāsraiḥ syād arbudo doṣair viṣamo bāhyataś calaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्-विंशतिर् इत्य् एते व्याधयो वर्त्म-संश्रयाः । आद्यो ऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततो ऽर्शश् च वर्यजेत्

catur-viṃśatir ity ete vyādhayo vartma-saṃśrayāḥ | ādyo 'tra bheṣajaiḥ sādhyo dvau tato 'rśaś ca varyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच् छेषाञ् छस्त्रेण साधयेत् । कुट्टयेत् पक्ष्म-सदनं छिन्द्यात् तेष्व् अपि चार्बुदम्

pakṣmoparodho yāpyaḥ syāc cheṣāñ chastreṇa sādhayet | kuṭṭayet pakṣma-sadanaṃ chindyāt teṣv api cārbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्द्याल् लगण-कुम्भीका-बिसोत्सङ्गाञ्जनालजीः । पोथकी-श्याव-सिकता-श्लिष्टोत्क्लिष्ट-चतुष्टयम्

bhindyāl lagaṇa-kumbhīkā-bisotsaṅgāñjanālajīḥ | pothakī-śyāva-sikatā-śliṣṭotkliṣṭa-catuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.