Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·90
कृच्छ्रोन्मीले पुराणाज्यं द्राक्षा-कल्काम्बु-साधितम् । स-सितं योजयेत् स्निग्धं नस्य-धूमाञ्जनादि च
kṛcchronmīle purāṇājyaṃ drākṣā-kalkāmbu-sādhitam | sa-sitaṃ yojayet snigdhaṃ nasya-dhūmāñjanādi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भीका-वर्त्म-लिखितं सैन्धव-प्रतिसारितम् । यष्टी-धात्री-पटोलीनां क्वाथेन परिषेचयेत्
kumbhīkā-vartma-likhitaṃ saindhava-pratisāritam | yaṣṭī-dhātrī-paṭolīnāṃ kvāthena pariṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवाते ऽधिष्ठितस्याप्तैः शुद्धस्योत्तान-शायिनः । बहिः कोष्णाम्बु-तप्तेन स्वेदितं वर्त्म वाससा
nivāte 'dhiṣṭhitasyāptaiḥ śuddhasyottāna-śāyinaḥ | bahiḥ koṣṇāmbu-taptena sveditaṃ vartma vāsasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्भुज्य वस्त्रान्तरितं वामाङ्गुष्ठाङ्गुली-घृतम् । न स्रंसते चलति वा वर्त्मैवं सर्वतस् ततः
nirbhujya vastrāntaritaṃ vāmāṅguṣṭhāṅgulī-ghṛtam | na sraṃsate calati vā vartmaivaṃ sarvatas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलाग्रेण तत् तिर्यक् कृत्वा शस्त्र-पदाङ्कितम् । लिखेत् तेनैव पत्त्रैर् वा शाक-शेफालिकादि-जैः
maṇḍalāgreṇa tat tiryak kṛtvā śastra-padāṅkitam | likhet tenaiva pattrair vā śāka-śephālikādi-jaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनेन तोय-राशेर् वा पिचुना प्रमृजन्न् असृक् । स्थिते रक्ते सु-लिखितं स-क्षौद्रैः प्रतिसारयेत्
phenena toya-rāśer vā picunā pramṛjann asṛk | sthite rakte su-likhitaṃ sa-kṣaudraiḥ pratisārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-स्वम् उक्तैर् अनु च प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा । घृतेन सिक्तम् अभ्यक्तं बध्नीयान् मधु-सर्पिषा
yathā-svam uktair anu ca prakṣālyoṣṇena vāriṇā | ghṛtena siktam abhyaktaṃ badhnīyān madhu-sarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वाधः कर्णयोर् दत्त्वा पिण्डीं च यव-सक्तुभिः । द्वितीये ऽहनि मुक्तस्य परिषेकं यथा-यथम्
ūrdhvādhaḥ karṇayor dattvā piṇḍīṃ ca yava-saktubhiḥ | dvitīye 'hani muktasya pariṣekaṃ yathā-yatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याच् चतुर्थे नस्यादीन् मुञ्चेद् एवाह्नि पञ्चमे । समं नख-निभं शोफ-कण्डू-घर्षाद्य-पीडितम्
kuryāc caturthe nasyādīn muñced evāhni pañcame | samaṃ nakha-nibhaṃ śopha-kaṇḍū-gharṣādya-pīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यात् सु-लिखितं वर्त्म लिखेद् भूयो विपर्यये । रुक्-पक्ष्म-वर्त्म-सदन-स्रंसनान्य् अति-लेखनात्
vidyāt su-likhitaṃ vartma likhed bhūyo viparyaye | ruk-pakṣma-vartma-sadana-sraṃsanāny ati-lekhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेह-स्वेदादिकस् तस्मिन्न् इष्टो वात-हरः क्रमः । अभ्यज्य नव-नीतेन श्वेत-लोध्रं प्रलेपयेत्
sneha-svedādikas tasminn iṣṭo vāta-haraḥ kramaḥ | abhyajya nava-nītena śveta-lodhraṃ pralepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्ड-मूल-कल्केन पुट-पाके पचेत् ततः । स्विन्नं प्रक्षालितं शुष्कं चूर्णितं पोटली-कृतम्
eraṇḍa-mūla-kalkena puṭa-pāke pacet tataḥ | svinnaṃ prakṣālitaṃ śuṣkaṃ cūrṇitaṃ poṭalī-kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियाः क्षीरे छगल्या वा मृदितं नेत्र-सेचनम् । शालि-तण्डुल-कल्केन लिप्तं तद्-वत् परिष्कृतम्
striyāḥ kṣīre chagalyā vā mṛditaṃ netra-secanam | śāli-taṇḍula-kalkena liptaṃ tad-vat pariṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यान् नेत्रे ऽति-लिखिते मृदितं दधि-मस्तुना । केवलेनापि वा सेकं मस्तुना जाङ्गलाशिनः
kuryān netre 'ti-likhite mṛditaṃ dadhi-mastunā | kevalenāpi vā sekaṃ mastunā jāṅgalāśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिटिका व्रीहि-वक्त्रेण भित्त्वा तु कठिनोन्नताः । निष्पीडयेद् अनु विधिः परिशेषस् तु पूर्व-वत्
piṭikā vrīhi-vaktreṇa bhittvā tu kaṭhinonnatāḥ | niṣpīḍayed anu vidhiḥ pariśeṣas tu pūrva-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेखने भेदने चायं क्रमः सर्व-त्र वर्त्मनि । पित्तास्रोत्क्लिष्टयोः स्वादु-स्कन्ध-सिद्धेन सर्पिषा
lekhane bhedane cāyaṃ kramaḥ sarva-tra vartmani | pittāsrotkliṣṭayoḥ svādu-skandha-siddhena sarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरा-विमोक्षः स्निग्धस्य त्रिवृच् छ्रेष्ठं विरेचनम् । लिखिते स्रुत-रक्ते च वर्त्मनि क्षालनं हितम्
sirā-vimokṣaḥ snigdhasya trivṛc chreṣṭhaṃ virecanam | likhite sruta-rakte ca vartmani kṣālanaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्टी-कषायः सेकस् तु क्षीरं चन्दन-साधितम् । पक्ष्मणां सदने सूच्या रोम-कूपान् विकुट्टयेत्
yaṣṭī-kaṣāyaḥ sekas tu kṣīraṃ candana-sādhitam | pakṣmaṇāṃ sadane sūcyā roma-kūpān vikuṭṭayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राहयेद् वा जलौकोभिः पयसेक्षु-रसेन वा । वमनं नावनं सर्पिः शृतं मधुर-शीतलैः
grāhayed vā jalaukobhiḥ payasekṣu-rasena vā | vamanaṃ nāvanaṃ sarpiḥ śṛtaṃ madhura-śītalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संचूर्ण्य पुष्प-कासीसं भावयेत् सुरसा-रसैः । ताम्रे दशाहं परमं पक्ष्म-शाते तद् अञ्जनम्
saṃcūrṇya puṣpa-kāsīsaṃ bhāvayet surasā-rasaiḥ | tāmre daśāhaṃ paramaṃ pakṣma-śāte tad añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पोथकीर् लिखिताः शुण्ठी-सैन्धव-प्रतिसारिताः । उष्णाम्बु-क्षालिताः सिञ्चेत् खदिराढकि-शिग्रुभिः
pothakīr likhitāḥ śuṇṭhī-saindhava-pratisāritāḥ | uṣṇāmbu-kṣālitāḥ siñcet khadirāḍhaki-śigrubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णाम्बु-क्षालितां सिञ्चेत् अप्-सिद्धैर् द्वि-निषा-श्रेष्ठा-मधुकैर् वा स-माक्षिकैः । कफोत्क्लिष्टे विलिखिते स-क्षौद्रैः प्रतिसारणम्
uṣṇāmbu-kṣālitāṃ siñcet ap-siddhair dvi-niṣā-śreṣṭhā-madhukair vā sa-mākṣikaiḥ | kaphotkliṣṭe vilikhite sa-kṣaudraiḥ pratisāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मैः सैन्धव-कासीस-मनोह्वा-कण-तार्क्ष्य-जैः । वमनाञ्जन-नस्यादि सर्वं च कफ-जिद् धितम्
sūkṣmaiḥ saindhava-kāsīsa-manohvā-kaṇa-tārkṣya-jaiḥ | vamanāñjana-nasyādi sarvaṃ ca kapha-jid dhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यं लगणे ऽप्य् एतद् अ-शान्ताव् अग्निना दहेत् । कुकूणे खदिर-श्रेष्ठा-निम्ब-पत्त्र-शृतं घृतम्
kartavyaṃ lagaṇe 'py etad a-śāntāv agninā dahet | kukūṇe khadira-śreṣṭhā-nimba-pattra-śṛtaṃ ghṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चाञ्जन-नामिकाम् पीत्वा धात्री वमेत् कृष्णा-यष्टी-सर्षप-सैन्धवैः । अभया-पिप्पली-द्राक्षा-क्वाथेनैनां विरेचयेत्
cāñjana-nāmikām pītvā dhātrī vamet kṛṣṇā-yaṣṭī-sarṣapa-saindhavaiḥ | abhayā-pippalī-drākṣā-kvāthenaināṃ virecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्ता-द्वि-रजनी-कृष्णा-कल्केनालेपयेत् स्तनौ । धूपयेत् सर्षपैः साज्यैः शुद्धां क्वाथं च पाययेत्
mustā-dvi-rajanī-kṛṣṇā-kalkenālepayet stanau | dhūpayet sarṣapaiḥ sājyaiḥ śuddhāṃ kvāthaṃ ca pāyayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोल-मुस्त-मृद्वीका-गुडूची-त्रि-फलोद्भवम् । शिशोस् तु लिखितं वर्त्म स्रुतासृग् वाम्बु-जन्मभिः
paṭola-musta-mṛdvīkā-guḍūcī-tri-phalodbhavam | śiśos tu likhitaṃ vartma srutāsṛg vāmbu-janmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्र्य्-अश्मन्तक-जम्बूत्थ-पत्त्र-क्वाथेन सेचयेत् । प्रायः क्षीर-घृताशि-त्वाद् बालानां श्लेष्म-जा गदाः
dhātry-aśmantaka-jambūttha-pattra-kvāthena secayet | prāyaḥ kṣīra-ghṛtāśi-tvād bālānāṃ śleṣma-jā gadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् वमनम् एवाग्रे सर्व-व्याधिषु पूजितम् । सिन्धूत्थ-कृष्णापामार्ग-बीजाज्य-स्तन्य-माक्षिकम्
tasmād vamanam evāgre sarva-vyādhiṣu pūjitam | sindhūttha-kṛṣṇāpāmārga-bījājya-stanya-mākṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णो वचायाः स-क्षौद्रो मदनं मधुकान्वितम् । क्षीरं क्षीरान्नम् अन्नं च भजतः क्रमतः शिशोः
cūrṇo vacāyāḥ sa-kṣaudro madanaṃ madhukānvitam | kṣīraṃ kṣīrānnam annaṃ ca bhajataḥ kramataḥ śiśoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनं सर्व-रोगेषु विशेषेण कुकूणके । सप्तला-रस-सिद्धाज्यं योज्यं चोभय-शोधनम्
vamanaṃ sarva-rogeṣu viśeṣeṇa kukūṇake | saptalā-rasa-siddhājyaṃ yojyaṃ cobhaya-śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वि-निशा-लोध्र-यष्ट्य्-आह्व-रोहिणी-निम्ब-पल्लवैः । कुकूणके हिता वर्तिः पिष्टैस् ताम्र-रजो-ऽन्वितैः
dvi-niśā-lodhra-yaṣṭy-āhva-rohiṇī-nimba-pallavaiḥ | kukūṇake hitā vartiḥ piṣṭais tāmra-rajo-'nvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीर-क्षौद्र-घृतोपेतं दग्धं वा लोह-जं रजः । एला-लशुन-कतक-शङ्खोषण-फणिज्जकैः
kṣīra-kṣaudra-ghṛtopetaṃ dagdhaṃ vā loha-jaṃ rajaḥ | elā-laśuna-kataka-śaṅkhoṣaṇa-phaṇijjakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तिः कुकूण-पोथक्योः सुरा-पिष्टैः स-कट्फलैः । पक्ष्म-रोधे प्रवृद्धेषु शुद्ध-देहस्य रोमसु
vartiḥ kukūṇa-pothakyoḥ surā-piṣṭaiḥ sa-kaṭphalaiḥ | pakṣma-rodhe pravṛddheṣu śuddha-dehasya romasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सृज्य द्वौ भ्रुवो ऽधस्-ताद् भागौ भागं च पक्ष्मतः । यव-मात्रं यवाकारं तिर्यक् छित्त्वार्द्र-वाससा
utsṛjya dvau bhruvo 'dhas-tād bhāgau bhāgaṃ ca pakṣmataḥ | yava-mātraṃ yavākāraṃ tiryak chittvārdra-vāsasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपनेयम् असृक् तस्मिन्न् अल्पी-भवति शोणिते । सीव्येत् कुटिलया सूच्या मुद्ग-मात्रान्तरैः पदैः
apaneyam asṛk tasminn alpī-bhavati śoṇite | sīvyet kuṭilayā sūcyā mudga-mātrāntaraiḥ padaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्ध्वा ललाटे पट्टं च तत्र सीवन-सूत्रकम् । नाति-गाढ-श्लथं सूच्या निक्षिपेद् अथ योजयेत्
baddhvā lalāṭe paṭṭaṃ ca tatra sīvana-sūtrakam | nāti-gāḍha-ślathaṃ sūcyā nikṣiped atha yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधु-सर्पिः-कवलिकां न चास्मिन् बन्धम् आचरेत् । न्यग्रोधादि-कषायैश् च स-क्षीरैः सेचयेद् रुजि
madhu-sarpiḥ-kavalikāṃ na cāsmin bandham ācaret | nyagrodhādi-kaṣāyaiś ca sa-kṣīraiḥ secayed ruji
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमे दिवसे सूत्रम् अपनीयावचूर्णयेत् । गैरिकेण व्रणं युञ्ज्यात् तीक्ष्णं नस्याञ्जनादि च
pañcame divase sūtram apanīyāvacūrṇayet | gairikeṇa vraṇaṃ yuñjyāt tīkṣṇaṃ nasyāñjanādi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णं नस्याञ्जनानि च दहेद् अ-शान्तौ निर्भुज्य वर्त्म-दोषाश्रयां वलीम् । संदंशेनाधिकं पक्ष्म हृत्वा तस्याश्रयं दहेत्
tīkṣṇaṃ nasyāñjanāni ca dahed a-śāntau nirbhujya vartma-doṣāśrayāṃ valīm | saṃdaṃśenādhikaṃ pakṣma hṛtvā tasyāśrayaṃ dahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूच्य्-अग्रेणाग्नि-वर्णेन दाहो बाह्यालजेः पुनः । भिन्नस्य क्षार-वह्निभ्यां सु-च्छिन्नस्यार्बुदस्य च
sūcy-agreṇāgni-varṇena dāho bāhyālajeḥ punaḥ | bhinnasya kṣāra-vahnibhyāṃ su-cchinnasyārbudasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.