उपनाहं भिषक् स्विन्नं भिन्नं व्रीहि-मुखेन च । लेखयेन् मण्डलाग्रेण ततश् च प्रतिसारयेत्
upanāhaṃ bhiṣak svinnaṃ bhinnaṃ vrīhi-mukhena ca | lekhayen maṇḍalāgreṇa tataś ca pratisārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·92
Vagbhata: Astangahrdayasutra 92
पिप्पली-क्षौद्र-सिन्धूत्थैर् बध्नीयात् पूर्व-वत् ततः । पटोल-पत्त्रामलक-क्वाथेनाश्च्योतयेच् च तम्
pippalī-kṣaudra-sindhūtthair badhnīyāt pūrva-vat tataḥ | paṭola-pattrāmalaka-kvāthenāścyotayec ca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वणी बडिशेनात्ता बाह्य-संधि-त्रि-भागतः । वृद्धि-पत्त्रेण वर्ध्यार्धे स्याद् अश्रु-गतिर् अन्य-था
parvaṇī baḍiśenāttā bāhya-saṃdhi-tri-bhāgataḥ | vṛddhi-pattreṇa vardhyārdhe syād aśru-gatir anya-thā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिकित्सा चार्म-वत् क्षौद्र-सैन्धव-प्रतिसारिता । पूयालसे सिरां विध्येत् ततस् तम् उपनाहयेत्
cikitsā cārma-vat kṣaudra-saindhava-pratisāritā | pūyālase sirāṃ vidhyet tatas tam upanāhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वीत चाक्षि-पाकोक्तं सर्वं कर्म यथा-विधि । सैन्धवार्द्रक-कासीस-लोह-ताम्रैः सु-चूर्णितैः
kurvīta cākṣi-pākoktaṃ sarvaṃ karma yathā-vidhi | saindhavārdraka-kāsīsa-loha-tāmraiḥ su-cūrṇitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णाञ्जनं प्रयुञ्जीत स-क्षौद्रैर् वा रस-क्रियाम् । कृमि-ग्रन्थिं करीषेण स्विन्नं भित्त्वा विलिख्य च
cūrṇāñjanaṃ prayuñjīta sa-kṣaudrair vā rasa-kriyām | kṛmi-granthiṃ karīṣeṇa svinnaṃ bhittvā vilikhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-फला-क्षौद्र-कासीस-सैन्धवैः प्रतिसारयेत् । पित्ताभिष्यन्द-वच् छुक्तिं बलासाह्वय-पिष्टके
tri-phalā-kṣaudra-kāsīsa-saindhavaiḥ pratisārayet | pittābhiṣyanda-vac chuktiṃ balāsāhvaya-piṣṭake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफाभिष्यन्द-वन् मुक्त्वा सिरा-व्यधम् उपाचरेत् । बीजपूर-रसाक्तं च व्योष-कट्फलम् अञ्जनम्
kaphābhiṣyanda-van muktvā sirā-vyadham upācaret | bījapūra-rasāktaṃ ca vyoṣa-kaṭphalam añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाती-मुकुल-सिन्धूत्थ-देवदारु-महौषधैः । पिष्टैः प्रसन्नया वर्तिः शोफ-कण्डू-घ्नम् अञ्जनम्
jātī-mukula-sindhūttha-devadāru-mahauṣadhaiḥ | piṣṭaiḥ prasannayā vartiḥ śopha-kaṇḍū-ghnam añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्त-स्यन्द-वद् उत्पात-हर्ष-जालार्जुन-क्रिया । सिरोत्पाते विशेषेण घृत-माक्षिकम् अञ्जनम्
rakta-syanda-vad utpāta-harṣa-jālārjuna-kriyā | sirotpāte viśeṣeṇa ghṛta-mākṣikam añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरा-हर्षे तु मधुना श्लक्ष्ण-घृष्टं रसाञ्जनम् । अर्जुने शर्करा-मस्तु-क्षौद्रैर् आश्च्योतनं हितम्
sirā-harṣe tu madhunā ślakṣṇa-ghṛṣṭaṃ rasāñjanam | arjune śarkarā-mastu-kṣaudrair āścyotanaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फटिकः कुङ्कुमं शङ्खो मधुकं मधुनाञ्जनम् । मधुना चाञ्जनं शङ्खः फेनो वा सितया सह
sphaṭikaḥ kuṅkumaṃ śaṅkho madhukaṃ madhunāñjanam | madhunā cāñjanaṃ śaṅkhaḥ pheno vā sitayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्मोक्तं पञ्च-धा तत्र तनु धूमाविलं च यत् । रक्तं दधि-निभं यच् च शुक्र-वत् तस्य भेषजम्
armoktaṃ pañca-dhā tatra tanu dhūmāvilaṃ ca yat | raktaṃ dadhi-nibhaṃ yac ca śukra-vat tasya bheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तानस्येतरत् स्विन्नं स-सिन्धूत्थेन चाञ्जितम् । रसेन बीजपूरस्य निमील्याक्षि विमर्दयेत्
uttānasyetarat svinnaṃ sa-sindhūtthena cāñjitam | rasena bījapūrasya nimīlyākṣi vimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं संरोषिताक्षस्य प्रचले ऽर्माधि-मांसके । घृतस्य निश्-चलं मूर्ध्नि वर्त्मनोश् च विशेषतः
itthaṃ saṃroṣitākṣasya pracale 'rmādhi-māṃsake | ghṛtasya niś-calaṃ mūrdhni vartmanoś ca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाङ्गम् ईक्षमाणस्य वृद्धे ऽर्मणि कनीनकात् । वली स्याद् यत्र तत्रार्म बडिशेनावलम्बितम्
apāṅgam īkṣamāṇasya vṛddhe 'rmaṇi kanīnakāt | valī syād yatra tatrārma baḍiśenāvalambitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्य्-आयतं मुचुण्ड्या वा सूच्या सूत्रेण वा ततः । समन्तान् मण्डलाग्रेण मोचयेद् अथ मोक्षितम्
nāty-āyataṃ mucuṇḍyā vā sūcyā sūtreṇa vā tataḥ | samantān maṇḍalāgreṇa mocayed atha mokṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनीनकम् उपानीय चतुर्-भागावशेषितम् । छिन्द्यात् कनीनकं रक्षेद् वाहिनीश् चाश्रु-वाहिनीः
kanīnakam upānīya catur-bhāgāvaśeṣitam | chindyāt kanīnakaṃ rakṣed vāhinīś cāśru-vāhinīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनीनक-व्यधाद् अश्रु नाडी चाक्ष्णि प्रवर्तते । वृद्धे ऽर्मणि तथापाङ्गात् पश्यतो ऽस्य कनीनकम्
kanīnaka-vyadhād aśru nāḍī cākṣṇi pravartate | vṛddhe 'rmaṇi tathāpāṅgāt paśyato 'sya kanīnakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक्-छिन्नं मधु-व्योष-सैन्धव-प्रतिसारितम् । उष्णेन सर्पिषा सिक्तम् अभ्यक्तं मधु-सर्पिषा
samyak-chinnaṃ madhu-vyoṣa-saindhava-pratisāritam | uṣṇena sarpiṣā siktam abhyaktaṃ madhu-sarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बध्नीयात् सेचयेन् मुक्त्वा तृतीयादि-दिनेषु च । करञ्ज-बीज-सिद्धेन क्षीरेण क्वथितैस् तथा
badhnīyāt secayen muktvā tṛtīyādi-dineṣu ca | karañja-bīja-siddhena kṣīreṇa kvathitais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-क्षौद्रैर् द्वि-निशा-लोध्र-पटोली-यष्टि-किंशुकैः । कुरण्ट-मुकुलोपेतैर् मुञ्चेद् एवाह्नि सप्तमे
sa-kṣaudrair dvi-niśā-lodhra-paṭolī-yaṣṭi-kiṃśukaiḥ | kuraṇṭa-mukulopetair muñced evāhni saptame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक्-छिन्ने भवेत् स्वास्थ्यं हीनाति-च्छेद-जान् गदान् । सेकाञ्जन-प्रभृतिभिर् जयेल् लेखन-बृंहणैः
samyak-chinne bhavet svāsthyaṃ hīnāti-ccheda-jān gadān | sekāñjana-prabhṛtibhir jayel lekhana-bṛṃhaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिता-मनःशिलैलेय-लवणोत्तम-नागरम् । अर्ध-कर्षोन्मितं तार्क्ष्यं पलार्धं च मधु-द्रुतम्
sitā-manaḥśilaileya-lavaṇottama-nāgaram | ardha-karṣonmitaṃ tārkṣyaṃ palārdhaṃ ca madhu-drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अञ्जनं श्लेष्म-तिमिर-पिल्ल-शुक्रार्म-शोष-जित् । त्रि-फलैक-तम-द्रव्य-त्वचं पानीय-कल्किताम्
añjanaṃ śleṣma-timira-pilla-śukrārma-śoṣa-jit | tri-phalaika-tama-dravya-tvacaṃ pānīya-kalkitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शराव-पिहितां दग्ध्वा कपाले चूर्णयेत् ततः । पृथक्-शेषौषध-रसैः पृथग् एव च भाविता
śarāva-pihitāṃ dagdhvā kapāle cūrṇayet tataḥ | pṛthak-śeṣauṣadha-rasaiḥ pṛthag eva ca bhāvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा मषी शोषिता पेष्या भूयो द्वि-लवणान्विता । त्रीण्य् एतान्य् अञ्जनान्य् आह लेखनानि परं निमिः
sā maṣī śoṣitā peṣyā bhūyo dvi-lavaṇānvitā | trīṇy etāny añjanāny āha lekhanāni paraṃ nimiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरा-जाले सिरा यास् तु कठिना लेखनौषधैः । न सिध्यन्त्य् अर्म-वत् तासां पिटिकानां च साधनम्
sirā-jāle sirā yās tu kaṭhinā lekhanauṣadhaiḥ | na sidhyanty arma-vat tāsāṃ piṭikānāṃ ca sādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषानुरोधाच् छुक्रेषु स्निग्ध-रूक्षा वरा घृतम् । तिक्तम् ऊर्ध्वम् असृक्-स्रावो रेक-सेकादि चेष्यते
doṣānurodhāc chukreṣu snigdha-rūkṣā varā ghṛtam | tiktam ūrdhvam asṛk-srāvo reka-sekādi ceṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिस् त्रिवृद्-वारिणा पक्वं क्षत-शुक्रे घृतं पिबेत् । सिरयानु हरेद् रक्तं जलौकोभिश् च लोचनात्
tris trivṛd-vāriṇā pakvaṃ kṣata-śukre ghṛtaṃ pibet | sirayānu hared raktaṃ jalaukobhiś ca locanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धेनोत्पल-काकोली-द्राक्षा-यष्टी-विदारिभिः । स-सितेनाज-पयसा सेचनं सलिलेन वा
siddhenotpala-kākolī-drākṣā-yaṣṭī-vidāribhiḥ | sa-sitenāja-payasā secanaṃ salilena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागाश्रु-वेदना-शान्तौ परं लेखनम् अञ्जनम् । वर्तयो जाति-मुकुल-लाक्षा-गैरिक-चन्दनैः
rāgāśru-vedanā-śāntau paraṃ lekhanam añjanam | vartayo jāti-mukula-lākṣā-gairika-candanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादयन्ति पित्तास्रं घ्नन्ति च क्षत-शुक्रकम् । दन्तैर् दन्ति-वराहोष्ट्र-गवाश्वाज-खरोद्भवैः
prasādayanti pittāsraṃ ghnanti ca kṣata-śukrakam | dantair danti-varāhoṣṭra-gavāśvāja-kharodbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-शङ्ख-मौक्तिकाम्भो-धि-फेनैर् मरिच-पादिकैः । क्षत-शुक्रम् अपि व्यापि दन्त-वर्तिर् निवर्तयेत्
sa-śaṅkha-mauktikāmbho-dhi-phenair marica-pādikaiḥ | kṣata-śukram api vyāpi danta-vartir nivartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाल-पत्त्रं गो-दन्त-शङ्ख-फेनो ऽस्थि गार्दभम् । ताम्रं च वर्तिर् मूत्रेण सर्व-शुक्रक-नाशिनी
tamāla-pattraṃ go-danta-śaṅkha-pheno 'sthi gārdabham | tāmraṃ ca vartir mūtreṇa sarva-śukraka-nāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नानि दन्ताः शृङ्गाणि धातवस् त्र्य्-ऊषणं त्रुटी । करञ्ज-बीजं लशुनो व्रण-सादि च भेषजम्
ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi dhātavas try-ūṣaṇaṃ truṭī | karañja-bījaṃ laśuno vraṇa-sādi ca bheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-व्रणा-व्रण-गम्भीर-त्वक्-स्थ-शुक्र-घ्नम् अञ्जनम् । निम्नम् उन्नमयेत् स्नेह-पान-नस्य-रसाञ्जनैः
sa-vraṇā-vraṇa-gambhīra-tvak-stha-śukra-ghnam añjanam | nimnam unnamayet sneha-pāna-nasya-rasāñjanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-रुजं नी-रुजं तृप्ति-पुट-पाकेन शुक्रकम् । शुद्ध-शुक्रे निशा-यष्टी-शारिवा-शाबराम्भसा
sa-rujaṃ nī-rujaṃ tṛpti-puṭa-pākena śukrakam | śuddha-śukre niśā-yaṣṭī-śārivā-śābarāmbhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेचनं लोध्र-पोटल्या कोष्णाम्भो-मग्नयाथ-वा । बृहती-मूल-यष्ट्य्-आह्व-ताम्र-सैन्धव-नागरैः
secanaṃ lodhra-poṭalyā koṣṇāmbho-magnayātha-vā | bṛhatī-mūla-yaṣṭy-āhva-tāmra-saindhava-nāgaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्री-फलाम्बुना पिष्टैर् लेपितं ताम्र-भाजनम् । यवाज्यामलकी-पत्त्रैर् बहु-शो धूपयेत् ततः
dhātrī-phalāmbunā piṣṭair lepitaṃ tāmra-bhājanam | yavājyāmalakī-pattrair bahu-śo dhūpayet tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कुर्वीत गुटिकास् ता जल-क्षौद्र-पेषिताः । महा-नीला इति ख्याताः शुद्ध-शुक्र-हराः परम्
tatra kurvīta guṭikās tā jala-kṣaudra-peṣitāḥ | mahā-nīlā iti khyātāḥ śuddha-śukra-harāḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरे शुक्रे घने चास्य बहु-शो ऽपहरेद् असृक् । शिरः-काय-विरेकांश् च पुट-पाकांश् च भूरि-शः
sthire śukre ghane cāsya bahu-śo 'pahared asṛk | śiraḥ-kāya-virekāṃś ca puṭa-pākāṃś ca bhūri-śaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यान् मरिच-वैदेही-शिरीष-फल-सैन्धवैः । हर्षणं त्रि-फला-क्वाथ-पीतेन लवणेन वा
kuryān marica-vaidehī-śirīṣa-phala-saindhavaiḥ | harṣaṇaṃ tri-phalā-kvātha-pītena lavaṇena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याद् अञ्जन-योगौ वा श्लोकार्ध-गदिताव् इमौ । शङ्ख-कोलास्थि-कतक-द्राक्षा-मधुक-माक्षिकैः
kuryād añjana-yogau vā ślokārdha-gaditāv imau | śaṅkha-kolāsthi-kataka-drākṣā-madhuka-mākṣikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरा-दन्तार्णव-मलैः शिरीष-कुसुमान्वितैः । धात्री-फणिज्जक-रसे क्षारो लाङ्गलिकोद्भवः
surā-dantārṇava-malaiḥ śirīṣa-kusumānvitaiḥ | dhātrī-phaṇijjaka-rase kṣāro lāṅgalikodbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारो लाङ्गलिकी-भवः उषितः शोषितश् चूर्णः शुक्र-हर्षणम् अञ्जनम् । मुद्गा वा निस्-तुषाः पिष्टाः शङ्ख-क्षौद्र-समायुताः
kṣāro lāṅgalikī-bhavaḥ uṣitaḥ śoṣitaś cūrṇaḥ śukra-harṣaṇam añjanam | mudgā vā nis-tuṣāḥ piṣṭāḥ śaṅkha-kṣaudra-samāyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारो मधूकान् मधु-मान् मज्जा वाक्षात् स-माक्षिका । गो-खराश्वोष्ट्र-दशनाः शङ्खः फेनः समुद्र-जः
sāro madhūkān madhu-mān majjā vākṣāt sa-mākṣikā | go-kharāśvoṣṭra-daśanāḥ śaṅkhaḥ phenaḥ samudra-jaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तिर् अर्जुन-तोयेन हृष्ट-शुक्रक-नाशिनी । उत्सन्नं वा स-शल्यं वा शूक्रं वालादिभिर् लिखेत्
vartir arjuna-toyena hṛṣṭa-śukraka-nāśinī | utsannaṃ vā sa-śalyaṃ vā śūkraṃ vālādibhir likhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरा-शुक्रे त्व् अ-दृष्टि-घ्ने चिकित्सा व्रण-शुक्र-वत् । पुण्ड्र-यष्ट्य्-आह्व-काकोली-सिंही-लोह-निशाञ्जनम्
sirā-śukre tv a-dṛṣṭi-ghne cikitsā vraṇa-śukra-vat | puṇḍra-yaṣṭy-āhva-kākolī-siṃhī-loha-niśāñjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्कितं छाग-दुग्धेन स-घृतैर् धूपितं यवैः । धात्री-पत्त्रैश् च पर्यायाद् वर्तिर् अत्राञ्जनं परम्
kalkitaṃ chāga-dugdhena sa-ghṛtair dhūpitaṃ yavaiḥ | dhātrī-pattraiś ca paryāyād vartir atrāñjanaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-शान्ताव् अर्म-वच् छस्त्रम् अजकाख्ये च योजयेत् । अजकायाम् अ-साध्यायां शुक्रे ऽन्य-त्र च तद्-विधे
a-śāntāv arma-vac chastram ajakākhye ca yojayet | ajakāyām a-sādhyāyāṃ śukre 'nya-tra ca tad-vidhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदनोपशमं स्नेह-पानासृक्-स्रावणादिभिः । कुर्याद् बीभत्स-तां जेतुं शुक्रस्योत्सेध-साधनम्
vedanopaśamaṃ sneha-pānāsṛk-srāvaṇādibhiḥ | kuryād bībhatsa-tāṃ jetuṃ śukrasyotsedha-sādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारिकेलास्थि-भल्लात-ताल-वंश-करीर-जम् । भस्माद्भिः स्रावयेत् ताभिर् भावयेत् करभास्थि-जम्
nārikelāsthi-bhallāta-tāla-vaṃśa-karīra-jam | bhasmādbhiḥ srāvayet tābhir bhāvayet karabhāsthi-jam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णं शुक्रेष्व् अ-साध्येषु तद् वैवर्ण्य-घ्नम् अञ्जनम् । साध्येषु साधनायालम् इदम् एव च शीलितम्
cūrṇaṃ śukreṣv a-sādhyeṣu tad vaivarṇya-ghnam añjanam | sādhyeṣu sādhanāyālam idam eva ca śīlitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजकां पार्श्वतो विद्ध्वा सूच्या विस्राव्य चोदकम् । समं प्रपीड्याङ्गुष्ठेन वसार्द्रेणानु पूरयेत्
ajakāṃ pārśvato viddhvā sūcyā visrāvya codakam | samaṃ prapīḍyāṅguṣṭhena vasārdreṇānu pūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणं गो-मांस-चूर्णेन बद्धं बद्धं विमुच्य च । सप्त-रात्राद् व्रणे रूढे कृष्ण-भागे समे स्थिरे
vraṇaṃ go-māṃsa-cūrṇena baddhaṃ baddhaṃ vimucya ca | sapta-rātrād vraṇe rūḍhe kṛṣṇa-bhāge same sthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहाञ्जनं च कर्तव्यं नस्यं च क्षीर-सर्पिषा । तथापि पुनर्-आध्माने भेद-च्छेदादिकां क्रियाम्
snehāñjanaṃ ca kartavyaṃ nasyaṃ ca kṣīra-sarpiṣā | tathāpi punar-ādhmāne bheda-cchedādikāṃ kriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं च शुक्रेषु शृतं यथा-स्वं पाने च मर्शे च घृतं विदध्यात् । न हीयते लब्ध-बला तथान्तस् तीक्ष्णाञ्जनैर् दृक् सततं प्रयुक्तैः
nityaṃ ca śukreṣu śṛtaṃ yathā-svaṃ pāne ca marśe ca ghṛtaṃ vidadhyāt | na hīyate labdha-balā tathāntas tīkṣṇāñjanair dṛk satataṃ prayuktaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.