Vagbhata: Astangahrdayasutra 93

सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते । अ-व्यक्तम् ईक्षते रूपं व्यक्तम् अप्य् अ-निमित्ततः

sirānusāriṇi male prathamaṃ paṭalaṃ śrite | a-vyaktam īkṣate rūpaṃ vyaktam apy a-nimittataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते द्वितीयं पटलं अ-भूतम् अपि पश्यति । भूतं तु यत्नाद् आसन्नं दूरे सूक्ष्मं च नेक्षते

prāpte dvitīyaṃ paṭalaṃ a-bhūtam api paśyati | bhūtaṃ tu yatnād āsannaṃ dūre sūkṣmaṃ ca nekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरान्तिक-स्थं रूपं च विपर्यासेन मन्यते । दोषे मण्डल-संस्थाने मण्डलानीव पश्यति

dūrāntika-sthaṃ rūpaṃ ca viparyāsena manyate | doṣe maṇḍala-saṃsthāne maṇḍalānīva paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वि-धैकं दृष्टि-मध्य-स्थे बहु-धा बहु-धा-स्थिते । दृष्टेर् अभ्यन्तर-गते ह्रस्व-वृद्ध-विपर्ययम्

dvi-dhaikaṃ dṛṣṭi-madhya-sthe bahu-dhā bahu-dhā-sthite | dṛṣṭer abhyantara-gate hrasva-vṛddha-viparyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्तिक-स्थम् अधः-संस्थे दूर-गं नोपरि स्थिते । पार्श्वे पश्येन् न पार्श्व-स्थे तिमिराख्यो ऽयम् आमयः

nāntika-stham adhaḥ-saṃsthe dūra-gaṃ nopari sthite | pārśve paśyen na pārśva-sthe timirākhyo 'yam āmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्नोति काच-तां दोषे तृतीय-पटलाश्रिते । तेनोर्ध्वम् ईक्षते नाधस् तनु-चैलावृतोपमम्

prāpnoti kāca-tāṃ doṣe tṛtīya-paṭalāśrite | tenordhvam īkṣate nādhas tanu-cailāvṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-वर्णं च रज्येत दृष्टिर् हीयेत च क्रमात् । तथाप्य् उपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः

yathā-varṇaṃ ca rajyeta dṛṣṭir hīyeta ca kramāt | tathāpy upekṣamāṇasya caturthaṃ paṭalaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्ग-नाशं मलः कुर्वंश् छादयेद् दृष्टि-मण्डलम् । तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धम् इव पश्यति

liṅga-nāśaṃ malaḥ kurvaṃś chādayed dṛṣṭi-maṇḍalam | tatra vātena timire vyāviddham iva paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलाविलारुणाभासं प्रसन्नं चेक्षते मुहुः । जालानि केशान् मशकान् रश्मींश् चोपेक्षिते ऽत्र च

calāvilāruṇābhāsaṃ prasannaṃ cekṣate muhuḥ | jālāni keśān maśakān raśmīṃś copekṣite 'tra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रश्मींश् चोपेक्षिते ऽत्र तु काची-भूते दृग् अरुणा पश्यत्य् आस्यम् अ-नासिकम् । चन्द्र-दीपाद्य्-अनेक-त्वं वक्रम् ऋज्व् अपि मन्यते

raśmīṃś copekṣite 'tra tu kācī-bhūte dṛg aruṇā paśyaty āsyam a-nāsikam | candra-dīpādy-aneka-tvaṃ vakram ṛjv api manyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धः काचो दृशं कुर्याद् रजो-धूमावृताम् इव । स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हत-दर्शनाम्

vṛddhaḥ kāco dṛśaṃ kuryād rajo-dhūmāvṛtām iva | spaṣṭāruṇābhāṃ vistīrṇāṃ sūkṣmāṃ vā hata-darśanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लिङ्ग-नाशो वाते तु संकोचयति दृक्-सिराः । दृङ्-मण्डलं विशत्य् अन्तर् गम्भीरा दृग् असौ स्मृता

sa liṅga-nāśo vāte tu saṃkocayati dṛk-sirāḥ | dṛṅ-maṇḍalaṃ viśaty antar gambhīrā dṛg asau smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्त-जे तिमिरे विद्युत्-खद्योत-द्योत-दीपितम् । शिखि-तित्तिरि-पत्त्राभं प्रायो नीलं च पश्यति

pitta-je timire vidyut-khadyota-dyota-dīpitam | śikhi-tittiri-pattrābhaṃ prāyo nīlaṃ ca paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचे दृग् काच-नीलाभा तादृग् एव च पश्यति । अर्केन्दु-परिवेषाग्नि-मरीचीन्द्र-धनूंषि च

kāce dṛg kāca-nīlābhā tādṛg eva ca paśyati | arkendu-pariveṣāgni-marīcīndra-dhanūṃṣi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्ग-नीला निर्-आलोका दृक् स्निग्धा लिङ्ग-नाशतः । दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वा ह्रस्व-दर्शिनी

bhṛṅga-nīlā nir-ālokā dṛk snigdhā liṅga-nāśataḥ | dṛṣṭiḥ pittena hrasvākhyā sā hrasvā hrasva-darśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेत् पित्त-विदग्धाख्या पीता पीताभ-दर्शना । कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतं च पश्यति

bhavet pitta-vidagdhākhyā pītā pītābha-darśanā | kaphena timire prāyaḥ snigdhaṃ śvetaṃ ca paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खेन्दु-कुन्द-कुसुमैः कुमुदैर् इव चाचितम् । काचे तु निष्-प्रभेन्द्व्-अर्क-प्रदीपाद्यैर् इवाचितम्

śaṅkhendu-kunda-kusumaiḥ kumudair iva cācitam | kāce tu niṣ-prabhendv-arka-pradīpādyair ivācitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिताभा सा च दृष्टिः स्याल् लिङ्ग-नाशे तु लक्ष्यते । मूर्तः कफो दृष्टि-गतः स्निग्धो दर्शन-नाशनः

sitābhā sā ca dṛṣṭiḥ syāl liṅga-nāśe tu lakṣyate | mūrtaḥ kapho dṛṣṭi-gataḥ snigdho darśana-nāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिन्दुर् जलस्येव चलः पद्मिनी-पुट-संस्थितः । उष्णे संकोचम् आयाति च्छायायां परिसर्पति

bindur jalasyeva calaḥ padminī-puṭa-saṃsthitaḥ | uṣṇe saṃkocam āyāti cchāyāyāṃ parisarpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्ख-कुन्देन्दु-कुमुद-स्फटिकोपम-शुक्लिमा । रक्तेन तिमिरे रक्तं तमो-भूतं च पश्यति

śaṅkha-kundendu-kumuda-sphaṭikopama-śuklimā | raktena timire raktaṃ tamo-bhūtaṃ ca paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस् तादृक् च पश्यति । लिङ्ग-नाशे ऽपि तादृग् दृङ् निष्-प्रभा हत-दर्शना

kācena raktā kṛṣṇā vā dṛṣṭis tādṛk ca paśyati | liṅga-nāśe 'pi tādṛg dṛṅ niṣ-prabhā hata-darśanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसर्ग-संनिपातेषु विद्यात् संकीर्ण-लक्षणान् । तिमिरादीन् अ-कस्माच् च तैः स्याद् व्यक्ताकुलेक्षणः

saṃsarga-saṃnipāteṣu vidyāt saṃkīrṇa-lakṣaṇān | timirādīn a-kasmāc ca taiḥ syād vyaktākulekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिमिरे शेषयोर् दृष्टौ चित्रो रागः प्रजायते । द्योत्यते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः

timire śeṣayor dṛṣṭau citro rāgaḥ prajāyate | dyotyate nakulasyeva yasya dṛṅ nicitā malaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नकुलान्धः स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि । अर्के ऽस्त-मस्तक-न्यस्त-गभस्तौ स्तम्भम् आगताः

nakulāndhaḥ sa tatrāhni citraṃ paśyati no niśi | arke 'sta-mastaka-nyasta-gabhastau stambham āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः स गदो ऽपरः । दिवा-कर-कर-स्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टि-पथान् मलाः

sthagayanti dṛśaṃ doṣā doṣāndhaḥ sa gado 'paraḥ | divā-kara-kara-spṛṣṭā bhraṣṭā dṛṣṭi-pathān malāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलीन-लीना यच्छन्ति व्यक्तम् अत्राह्नि दर्शनम् । उष्ण-तप्तस्य सहसा शीत-वारि-निमज्जनात्

vilīna-līnā yacchanti vyaktam atrāhni darśanam | uṣṇa-taptasya sahasā śīta-vāri-nimajjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रि-दोष-रक्त-संपृक्तो यात्य् ऊष्मोर्ध्वं ततो ऽक्षिणि । दाहोषे मलिनं शुक्लम् अहन्य् आविल-दर्शनम्

tri-doṣa-rakta-saṃpṛkto yāty ūṣmordhvaṃ tato 'kṣiṇi | dāhoṣe malinaṃ śuklam ahany āvila-darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्राव् आन्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता । भृशम् अम्लाशनाद् दोषैः सास्रैर् या दृष्टिर् आचिता

rātrāv āndhyaṃ ca jāyeta vidagdhoṣṇena sā smṛtā | bhṛśam amlāśanād doṣaiḥ sāsrair yā dṛṣṭir ācitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-क्लेद-कण्डू-कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता । शोक-ज्वर-शिरो-रोग-संतप्तस्यानिलादयः

sa-kleda-kaṇḍū-kaluṣā vidagdhāmlena sā smṛtā | śoka-jvara-śiro-roga-saṃtaptasyānilādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमाविलां धूम-दृशं दृशं कुर्युः स धूमरः । सहसैवाल्प-सत्-त्वस्य पश्यतो रूपम् अद्भुतम्

dhūmāvilāṃ dhūma-dṛśaṃ dṛśaṃ kuryuḥ sa dhūmaraḥ | sahasaivālpa-sat-tvasya paśyato rūpam adbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृशं कुर्युः स धूमकः भास्वरं भास्-करादिं वा वाताद्या नयनाश्रिताः । कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषित-दर्शनाम्

dṛśaṃ kuryuḥ sa dhūmakaḥ bhāsvaraṃ bhās-karādiṃ vā vātādyā nayanāśritāḥ | kurvanti tejaḥ saṃśoṣya dṛṣṭiṃ muṣita-darśanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैडूर्य-वर्णां स्तिमितां प्रकृति-स्थाम् इवा-व्यथाम् । औपसर्गिक इत्य् एष लिङ्ग-नाशो ऽत्र वर्जयेत्

vaiḍūrya-varṇāṃ stimitāṃ prakṛti-sthām ivā-vyathām | aupasargika ity eṣa liṅga-nāśo 'tra varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना कफाल् लिङ्ग-नाशान् गम्भीरां ह्रस्व-जाम् अपि । षट् काचा नकुलान्धश् च याप्याः शेषांस् तु साधयेत्

vinā kaphāl liṅga-nāśān gambhīrāṃ hrasva-jām api | ṣaṭ kācā nakulāndhaś ca yāpyāḥ śeṣāṃs tu sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.