Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·94
तिमिरं काच-तां याति काचो ऽप्य् आन्ध्यम् उपेक्षया । नेत्र-रोगेष्व् अतो घोरं तिमिरं साधयेद् द्रुतम्
timiraṃ kāca-tāṃ yāti kāco 'py āndhyam upekṣayā | netra-rogeṣv ato ghoraṃ timiraṃ sādhayed drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलां पचेत जीवन्त्या द्रोणे ऽपां पाद-शेषिते । तत्-क्वाथे द्वि-गुण-क्षीरं घृत-प्रस्थं विपाचयेत्
tulāṃ paceta jīvantyā droṇe 'pāṃ pāda-śeṣite | tat-kvāthe dvi-guṇa-kṣīraṃ ghṛta-prasthaṃ vipācayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपौण्डरीक-काकोली-पिप्पली-लोध्र-सैन्धवैः । शताह्वा-मधुक-द्राक्षा-सिता-दारु-फल-त्रयैः
prapauṇḍarīka-kākolī-pippalī-lodhra-saindhavaiḥ | śatāhvā-madhuka-drākṣā-sitā-dāru-phala-trayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्षिकैर् निशि तत् पीतं तिमिरापहरं परम् । द्राक्षा-चन्दन-मञ्जिष्ठा-काकोली-द्वय-जीवकैः
kārṣikair niśi tat pītaṃ timirāpaharaṃ param | drākṣā-candana-mañjiṣṭhā-kākolī-dvaya-jīvakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिता-शतावरी-मेदा-पुण्ड्राह्व-मधुकोत्पलैः । पचेज् जीर्ण-घृत-प्रस्थं सम-क्षीरं पिचून्मितैः
sitā-śatāvarī-medā-puṇḍrāhva-madhukotpalaiḥ | pacej jīrṇa-ghṛta-prasthaṃ sama-kṣīraṃ picūnmitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्ति तत् काच-तिमिर-रक्त-राजी-शिरो-रुजः । पटोल-निम्ब-कटुका-दार्वी-सेव्य-वरा-वृषम्
hanti tat kāca-timira-rakta-rājī-śiro-rujaḥ | paṭola-nimba-kaṭukā-dārvī-sevya-varā-vṛṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-धन्वयास-त्रायन्ती-पर्पटं पालिकं पृथक् । प्रस्थम् आमलकानां च क्वाथयेन् नल्वणे ऽम्भसि
sa-dhanvayāsa-trāyantī-parpaṭaṃ pālikaṃ pṛthak | prastham āmalakānāṃ ca kvāthayen nalvaṇe 'mbhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-आढके ऽर्ध-पलिकैः पिष्टैः प्रस्थं घृतात् पचेत् । मुस्त-भूनिम्ब-यष्ट्य्-आह्व-कुटजोदीच्य-चन्दनैः
tad-āḍhake 'rdha-palikaiḥ piṣṭaiḥ prasthaṃ ghṛtāt pacet | musta-bhūnimba-yaṣṭy-āhva-kuṭajodīcya-candanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-पिप्पलीकैस् तत् सर्पिर् घ्राण-कर्णास्य-रोग-जित् । विद्रधि-ज्वर-दुष्टारुर्-विसर्पापचि-कुष्ठ-नुत्
sa-pippalīkais tat sarpir ghrāṇa-karṇāsya-roga-jit | vidradhi-jvara-duṣṭārur-visarpāpaci-kuṣṭha-nut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रधि-ज्वर-दुष्टास्र- विशेषाच् छुक्र-तिमिर-नक्तान्ध्योष्णाम्ल-दाह-हृत् । त्रि-फलाष्ट-पलं क्वाथ्यं पाद-शेषं जलाढके
vidradhi-jvara-duṣṭāsra- viśeṣāc chukra-timira-naktāndhyoṣṇāmla-dāha-hṛt | tri-phalāṣṭa-palaṃ kvāthyaṃ pāda-śeṣaṃ jalāḍhake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तुल्य-पयस्केन त्रि-फला-पल-कल्क-वान् । अर्ध-प्रस्थो घृतात् सिद्धः सितया माक्षिकेण वा
tena tulya-payaskena tri-phalā-pala-kalka-vān | ardha-prastho ghṛtāt siddhaḥ sitayā mākṣikeṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तं पिबेत् तत् तिमिरी तद्-युक्तं वा वरा-रसम् । यष्टीमधु-द्वि-काकोली-व्याघ्री-कृष्णामृतोत्पलैः
yuktaṃ pibet tat timirī tad-yuktaṃ vā varā-rasam | yaṣṭīmadhu-dvi-kākolī-vyāghrī-kṛṣṇāmṛtotpalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालिकैः स-सिता-द्राक्षैर् घृत-प्रस्थं पचेत् समैः । अजा-क्षीर-वरा-वसा-मार्कव-स्व-रसैः पृथक्
pālikaiḥ sa-sitā-drākṣair ghṛta-prasthaṃ pacet samaiḥ | ajā-kṣīra-varā-vasā-mārkava-sva-rasaiḥ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महा-त्रैफलम् इत्य् एतत् परं दृष्टि-विकार-जित् । त्रैफलेनाथ हविषा लिहानस् त्रि-फलां निशि
mahā-traiphalam ity etat paraṃ dṛṣṭi-vikāra-jit | traiphalenātha haviṣā lihānas tri-phalāṃ niśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्टीमधुक-संयुक्तां मधुना च परिप्लुताम् । मासम् एकं हिताहारः पिबन्न् आमलकोदकम्
yaṣṭīmadhuka-saṃyuktāṃ madhunā ca pariplutām | māsam ekaṃ hitāhāraḥ pibann āmalakodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौपर्णं लभते चक्षुर् इत्य् आह भग-वान् निमिः । ताप्यायो-हेम-यष्ट्य्-आह्व-सिता-जीर्णाज्य-माक्षिकैः
sauparṇaṃ labhate cakṣur ity āha bhaga-vān nimiḥ | tāpyāyo-hema-yaṣṭy-āhva-sitā-jīrṇājya-mākṣikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयोजिता यथा-कामं तिमिर-घ्नी वरा वरा । स-घृतं वा वरा-क्वाथं शीलयेत् तिमिरामयी
saṃyojitā yathā-kāmaṃ timira-ghnī varā varā | sa-ghṛtaṃ vā varā-kvāthaṃ śīlayet timirāmayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूप-सूप-सक्तून् वा त्रि-फला-चूर्ण-संयुतान् । पायसं वा वरा-युक्तं शीतं स-मधु-शर्करम्
apūpa-sūpa-saktūn vā tri-phalā-cūrṇa-saṃyutān | pāyasaṃ vā varā-yuktaṃ śītaṃ sa-madhu-śarkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर् भक्तस्य वा पूर्वम् अद्यात् पथ्यां पृथक् पृथक् । मृद्वीका-शर्करा-क्षौद्रैः सततं तिमिरातुरः
prātar bhaktasya vā pūrvam adyāt pathyāṃ pṛthak pṛthak | mṛdvīkā-śarkarā-kṣaudraiḥ satataṃ timirāturaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतो-जांशांश् चतुः-षष्टिं ताम्रायो-रूप्य-काञ्चनैः । युक्तान् प्रत्य्-एकम् एकांशैर् अन्ध-मूषोदर-स्थितान्
sroto-jāṃśāṃś catuḥ-ṣaṣṭiṃ tāmrāyo-rūpya-kāñcanaiḥ | yuktān praty-ekam ekāṃśair andha-mūṣodara-sthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्मापयित्वा समावृत्तं ततस् तच् च निषेचयेत् । रस-स्कन्ध-कषायेषु सप्त-कृत्वः पृथक् पृथक्
dhmāpayitvā samāvṛttaṃ tatas tac ca niṣecayet | rasa-skandha-kaṣāyeṣu sapta-kṛtvaḥ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैडूर्य-मुक्ता-शङ्खानां त्रिभिर् भागैर् युतं ततः । चूर्णाञ्जनं प्रयुञ्जीत तत् सर्व-तिमिरापहम्
vaiḍūrya-muktā-śaṅkhānāṃ tribhir bhāgair yutaṃ tataḥ | cūrṇāñjanaṃ prayuñjīta tat sarva-timirāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसी-त्रि-जातकायः-कुङ्कुम-नीलोत्पलाभया-तुत्थैः । सित-काच-शङ्ख-फेनक-मरिचाञ्जन-पिप्पली-मधुकैः
māṃsī-tri-jātakāyaḥ-kuṅkuma-nīlotpalābhayā-tutthaiḥ | sita-kāca-śaṅkha-phenaka-maricāñjana-pippalī-madhukaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रे ऽश्विनी-स-नाथे सु-चूर्णितैर् अञ्जयेद् युगलं अक्ष्णोः । तिमिरार्म-रक्त-राजी-कण्डू-काचादि-शमम् इच्छन्
candre 'śvinī-sa-nāthe su-cūrṇitair añjayed yugalaṃ akṣṇoḥ | timirārma-rakta-rājī-kaṇḍū-kācādi-śamam icchan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरिच-वर-लवण-भागौ भागौ द्वौ कण-समुद्र-फेनाभ्याम् । सौवीर-भाग-नवकं चित्रायां चूर्णितं कफामय-जित्
marica-vara-lavaṇa-bhāgau bhāgau dvau kaṇa-samudra-phenābhyām | sauvīra-bhāga-navakaṃ citrāyāṃ cūrṇitaṃ kaphāmaya-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टं चित्राश्विनी-पुष्ये षड्-विधे तिमिरे हितम् । प्रसादनं च दृष्टेः स्याच् चक्षुषेणावभाषितम् ॥ २५+(२) ॥ द्राक्षा-मृणाली-स्व-रसे क्षीर-मद्य-वसासु च । पृथक् दिव्याप्सु स्रोतो-जं सप्त-कृत्वो निषेचयेत्
piṣṭaṃ citrāśvinī-puṣye ṣaḍ-vidhe timire hitam | prasādanaṃ ca dṛṣṭeḥ syāc cakṣuṣeṇāvabhāṣitam || 25+(2) || drākṣā-mṛṇālī-sva-rase kṣīra-madya-vasāsu ca | pṛthak divyāpsu sroto-jaṃ sapta-kṛtvo niṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् चूर्णितं स्थितं शङ्खे दृक्-प्रसादनम् अञ्जनम् । शस्तं सर्वाक्षि-रोगेषु विदेह-पति-निर्मितम्
tac cūrṇitaṃ sthitaṃ śaṅkhe dṛk-prasādanam añjanam | śastaṃ sarvākṣi-rogeṣu videha-pati-nirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दग्धं बादराङ्गारैस् तुत्थं चेत्थं निषेचितम् । क्रमाद् अजा-पयः-सर्पिः-क्षौद्रे तस्मात् पल-द्वयम्
nirdagdhaṃ bādarāṅgārais tutthaṃ cetthaṃ niṣecitam | kramād ajā-payaḥ-sarpiḥ-kṣaudre tasmāt pala-dvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्षिकैस् ताप्य-मरिच-स्रोतो-ज-कटुका-नतैः । पटु-लोध्र-शिला-पथ्या-कणैलाञ्जन-फेनकैः
kārṣikais tāpya-marica-sroto-ja-kaṭukā-nataiḥ | paṭu-lodhra-śilā-pathyā-kaṇailāñjana-phenakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तं पलेन यष्ट्याश् च मूषान्तर्-ध्मात-चूर्णितम् । हन्ति काचार्म-नक्तान्ध्य-रक्त-राजीः सु-शीलितः
yuktaṃ palena yaṣṭyāś ca mūṣāntar-dhmāta-cūrṇitam | hanti kācārma-naktāndhya-rakta-rājīḥ su-śīlitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णो विशेषात् तिमिरं भास्-करो भास्-करो यथा । त्रिंशद्-भागा भुजङ्गस्य गन्ध-पाषाण-पञ्चकम्
cūrṇo viśeṣāt timiraṃ bhās-karo bhās-karo yathā | triṃśad-bhāgā bhujaṅgasya gandha-pāṣāṇa-pañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुल्ब-तालकयोर् द्वौ द्वौ वङ्गस्यैको ऽञ्जनात् त्रयम् । अन्ध-मूषी-कृतं ध्मातं पक्वं वि-मलम् अञ्जनम्
śulba-tālakayor dvau dvau vaṅgasyaiko 'ñjanāt trayam | andha-mūṣī-kṛtaṃ dhmātaṃ pakvaṃ vi-malam añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविषि विषे च माक्षिके च ॥ ३३द् ॥ यत् तुत्थं ज्वलितम् अनेक-शो निषिक्तं ॥ ३३ए ॥ तत् कुर्याद् गरुड-समं नरस्य चक्षुः ॥ ३३फ़् ॥ तुत्थं स-काशं कनकं स-फलं शङ्ख-शिला-गैरिकम् अञ्जनं च । नरः कपाल-सहि-कूङ्कुडाण्डं सप्त-द्वि-सप्त-त्रि-समयो गतः ॥ ३३+१ ॥ भृङ्गोद्भव-स्व-रस-भावितम् आज-दुग्धे मूत्रे गवाम् पयसि च त्रि-फला-कषाये । द्राक्षा-रसे च परिशुद्धम् इति क्रमेण सौवीरम् अञ्जनम् इदं तिमिरं निहन्ति ॥ ३३+२ ॥ श्रेष्ठा-जलं भृङ्ग-रसं स-विषाज्यम् अजा-पयः । यष्टी-रसं च यत् सीसं सप्त-कृत्वः पृथक् पृथक्
haviṣi viṣe ca mākṣike ca || 33d || yat tutthaṃ jvalitam aneka-śo niṣiktaṃ || 33e || tat kuryād garuḍa-samaṃ narasya cakṣuḥ || 33f || tutthaṃ sa-kāśaṃ kanakaṃ sa-phalaṃ śaṅkha-śilā-gairikam añjanaṃ ca | naraḥ kapāla-sahi-kūṅkuḍāṇḍaṃ sapta-dvi-sapta-tri-samayo gataḥ || 33+1 || bhṛṅgodbhava-sva-rasa-bhāvitam āja-dugdhe mūtre gavām payasi ca tri-phalā-kaṣāye | drākṣā-rase ca pariśuddham iti krameṇa sauvīram añjanam idaṃ timiraṃ nihanti || 33+2 || śreṣṭhā-jalaṃ bhṛṅga-rasaṃ sa-viṣājyam ajā-payaḥ | yaṣṭī-rasaṃ ca yat sīsaṃ sapta-kṛtvaḥ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तं तप्तं पायितं तच्-छलाका नेत्रे युक्ता साञ्जनान्-अञ्जना वा । तैमिर्यार्म-स्राव-पैच्छिल्य-पैल्लं कण्डूं जाड्यं रक्त-राजीं च हन्ति
taptaṃ taptaṃ pāyitaṃ tac-chalākā netre yuktā sāñjanān-añjanā vā | taimiryārma-srāva-paicchilya-paillaṃ kaṇḍūṃ jāḍyaṃ rakta-rājīṃ ca hanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेन्द्र-भुजगौ तुल्यौ तयोस् तुल्यम् अथाञ्जनम् । ईषत्-कर्पूर-संयुक्तम् अञ्जनं तिमिरापहम्
rasendra-bhujagau tulyau tayos tulyam athāñjanam | īṣat-karpūra-saṃyuktam añjanaṃ timirāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नयनामृतम् यो गृध्रस् तरुण-रवि-प्रकाश-गल्लस् तस्यास्यं समय-मृतस्य गो-शकृद्भिः । निर्दग्धं सम-घृतम् अञ्जनं च पेष्यं योगो ऽयं नयन-बलं करोति गार्ध्रम् ॥ ३७ ॥ कृष्ण-सर्प-वदने स-हविष्कं दग्धम् अञ्जन-निःसृत-धूमम् । चूर्णितं नलद-पत्त्र-विमिश्रं भिन्न-तारम् अपि रक्षति चक्षुः
nayanāmṛtam yo gṛdhras taruṇa-ravi-prakāśa-gallas tasyāsyaṃ samaya-mṛtasya go-śakṛdbhiḥ | nirdagdhaṃ sama-ghṛtam añjanaṃ ca peṣyaṃ yogo 'yaṃ nayana-balaṃ karoti gārdhram || 37 || kṛṣṇa-sarpa-vadane sa-haviṣkaṃ dagdham añjana-niḥsṛta-dhūmam | cūrṇitaṃ nalada-pattra-vimiśraṃ bhinna-tāram api rakṣati cakṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण-सर्पं मृतं न्यस्य चतुरश् चापि वृश्चिकान् । क्षीर-कुम्भे त्रि-सप्ताहं क्लेदयित्वा प्रमन्थयेत्
kṛṣṇa-sarpaṃ mṛtaṃ nyasya caturaś cāpi vṛścikān | kṣīra-kumbhe tri-saptāhaṃ kledayitvā pramanthayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यन् नव-नीतं स्यात् पुष्णीयात् तेन कुक्कुटम् । अन्धस् तस्य पुऋईषेण प्रेक्षते ध्रुवम् अञ्जनात्
tatra yan nava-nītaṃ syāt puṣṇīyāt tena kukkuṭam | andhas tasya puṛīṣeṇa prekṣate dhruvam añjanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण-सर्प-वसा शङ्खः कतकात् फलम् अञ्जनम् । रस-क्रियेयम् अ-चिराद् अन्धानां दर्शन-प्रदा
kṛṣṇa-sarpa-vasā śaṅkhaḥ katakāt phalam añjanam | rasa-kriyeyam a-cirād andhānāṃ darśana-pradā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरिचानि दशार्ध-पिचुस् ताप्यात् तुत्थात् पलं पिचुर् यष्ट्याः । क्षीरार्द्र-दग्धम् अञ्जनम् अ-प्रतिसाराख्यम् उत्तमं तिमिरे
maricāni daśārdha-picus tāpyāt tutthāt palaṃ picur yaṣṭyāḥ | kṣīrārdra-dagdham añjanam a-pratisārākhyam uttamaṃ timire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्ष-बीज-मरिचामलक-त्वक्-तुत्थ-यष्टिमधुकैर् जल-पिष्टैः । छाययैव गुटिकाः परिशुष्का नाशयन्ति तिमिराण्य् अ-चिरेण
akṣa-bīja-maricāmalaka-tvak-tuttha-yaṣṭimadhukair jala-piṣṭaiḥ | chāyayaiva guṭikāḥ pariśuṣkā nāśayanti timirāṇy a-cireṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरिचामलक-जलोद्भव-तुत्थाञ्जन-ताप्य-धातुभिः क्रम-वृद्धैः । षण्-माक्षिक इति योगस् तिमिरार्म-क्लेद-काच-कण्डू-हन्ता
maricāmalaka-jalodbhava-tutthāñjana-tāpya-dhātubhiḥ krama-vṛddhaiḥ | ṣaṇ-mākṣika iti yogas timirārma-kleda-kāca-kaṇḍū-hantā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिमिरार्म-क्लेद-काच-कण्डू-घ्नः रत्नानि रूप्यं स्फटिकं सुवर्णं स्रोतो-ऽञ्जनं ताम्रम् अयः स-शङ्खं । कु-चन्दनं लोहित-गैरिकं च चूर्णाञ्जनं सर्व-दृग्-आमय-घ्नम्
timirārma-kleda-kāca-kaṇḍū-ghnaḥ ratnāni rūpyaṃ sphaṭikaṃ suvarṇaṃ sroto-'ñjanaṃ tāmram ayaḥ sa-śaṅkhaṃ | ku-candanaṃ lohita-gairikaṃ ca cūrṇāñjanaṃ sarva-dṛg-āmaya-ghnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिल-तैलम् अक्ष-तैलं भृङ्ग-स्व-रसो ऽसनाच् च निर्यूहः । आयस-पात्र-विपक्वं करोति दृष्टेर् बलं नस्यम्
tila-tailam akṣa-tailaṃ bhṛṅga-sva-raso 'sanāc ca niryūhaḥ | āyasa-pātra-vipakvaṃ karoti dṛṣṭer balaṃ nasyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषानुरोधेन च नैक-शस् तं स्नेहास्र-विस्रावण-रेक-नस्यैः । उपाचरेद् अञ्जन-मूर्ध-वस्ति-वस्ति-क्रिया-तर्पण-लेप-सेकैः
doṣānurodhena ca naika-śas taṃ snehāsra-visrāvaṇa-reka-nasyaiḥ | upācared añjana-mūrdha-vasti-vasti-kriyā-tarpaṇa-lepa-sekaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यं साधनम् इदं प्रति-दोषम् अतः शृणु ॥ ४८अब् ॥ वात-जे तिमिरे तत्र दश-मूलाम्भसा घृतम् । क्षीरे चतुर्-गुणे श्रेष्ठा-कल्क-पक्वं पिबेत् ततः
sāmānyaṃ sādhanam idaṃ prati-doṣam ataḥ śṛṇu || 48ab || vāta-je timire tatra daśa-mūlāmbhasā ghṛtam | kṣīre catur-guṇe śreṣṭhā-kalka-pakvaṃ pibet tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-फला-पञ्च-मूलानां कषायं क्षीर-संयुतम् । एरण्ड-तैल-संयुक्तं योजयेच् च विरेचनम्
tri-phalā-pañca-mūlānāṃ kaṣāyaṃ kṣīra-saṃyutam | eraṇḍa-taila-saṃyuktaṃ yojayec ca virecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-मूल-जाल-जीवन्ती-तुलां द्रोणे ऽम्भसः पचेत् । अष्ट-भाग-स्थिते तस्मिंस् तैल-प्रस्थं पयः-समे
sa-mūla-jāla-jīvantī-tulāṃ droṇe 'mbhasaḥ pacet | aṣṭa-bhāga-sthite tasmiṃs taila-prasthaṃ payaḥ-same
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बला-त्रितय-जीवन्ती-वरी-मूलैः पलोन्मितैः । यष्टी-पलैश् चतुर्भिश् च लोह-पात्रे विपाचयेत्
balā-tritaya-jīvantī-varī-mūlaiḥ palonmitaiḥ | yaṣṭī-palaiś caturbhiś ca loha-pātre vipācayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोह एव स्थितं मासं नावनाद् ऊर्ध्व-जत्रु-जान् । वात-पित्तामयान् हन्ति तद् विशेषाद् दृग्-आश्रयान्
loha eva sthitaṃ māsaṃ nāvanād ūrdhva-jatru-jān | vāta-pittāmayān hanti tad viśeṣād dṛg-āśrayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशास्य-कन्धरा-स्कन्ध-पुष्टि-लावण्य-कान्ति-दम् । सितैरण्ड-जटा-सिंही-फल-दारु-वचा-नतैः
keśāsya-kandharā-skandha-puṣṭi-lāvaṇya-kānti-dam | sitairaṇḍa-jaṭā-siṃhī-phala-dāru-vacā-nataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोषया बिल्व-मूलैश् च तैलं पक्वं पयो-ऽन्वितम् । नस्यं सर्वोर्ध्व-जत्रूत्थ-वात-श्लेष्मामयार्ति-जित्
ghoṣayā bilva-mūlaiś ca tailaṃ pakvaṃ payo-'nvitam | nasyaṃ sarvordhva-jatrūttha-vāta-śleṣmāmayārti-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसाञ्जने च वैयाघ्री वाराही वा प्रशस्यते । गृध्राहि-कुक्कुटोत्था वा मधुकेनान्विता पृथक्
vasāñjane ca vaiyāghrī vārāhī vā praśasyate | gṛdhrāhi-kukkuṭotthā vā madhukenānvitā pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यञ्जने च स्रोतो-जं रस-क्षीर-घृते क्रमात् । निषिक्तं पूर्व-वद् योज्यं तिमिर-घ्नम् अन्-उत्तमम्
pratyañjane ca sroto-jaṃ rasa-kṣīra-ghṛte kramāt | niṣiktaṃ pūrva-vad yojyaṃ timira-ghnam an-uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चेद् एवं शमं याति ततस् तर्पणम् आचरेत् । शताह्वा-कुष्ठ-नलद-काकोली-द्वय-यष्टिभिः
na ced evaṃ śamaṃ yāti tatas tarpaṇam ācaret | śatāhvā-kuṣṭha-nalada-kākolī-dvaya-yaṣṭibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपौण्डरीक-सरल-पिप्पली-देवदारुभिः । सर्पिर् अष्ट-गुण-क्षीरं पक्वं तर्पणम् उत्तमम्
prapauṇḍarīka-sarala-pippalī-devadārubhiḥ | sarpir aṣṭa-guṇa-kṣīraṃ pakvaṃ tarpaṇam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदसस् तद्-वद् ऐणेयाद् दुग्ध-सिद्धात् खजाहतात् । उद्धृतं साधितं तेजो मधुकोशीर-चन्दनैः
medasas tad-vad aiṇeyād dugdha-siddhāt khajāhatāt | uddhṛtaṃ sādhitaṃ tejo madhukośīra-candanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वाविच्-छल्यक-गोधानां दक्ष-तित्तिरि-बर्हिणाम् । पृथक् पृथग् अनेनैव विधिना कल्पयेद् वसाम्
śvāvic-chalyaka-godhānāṃ dakṣa-tittiri-barhiṇām | pṛthak pṛthag anenaiva vidhinā kalpayed vasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्ष-तित्तिरि-बर्हिणाम् प्रसादनं स्नेहनं च पुट-पाकं प्रयोजयेत् । वात-पीनस-वच् चात्र निरूहं सानुवासनम्
ṛkṣa-tittiri-barhiṇām prasādanaṃ snehanaṃ ca puṭa-pākaṃ prayojayet | vāta-pīnasa-vac cātra nirūhaṃ sānuvāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्त-जे तिमिरे सर्पिर् जीवनीय-फल-त्रयैः । विपाचितं पाययित्वा स्निग्धस्य व्यधयेत् सिराम्
pitta-je timire sarpir jīvanīya-phala-trayaiḥ | vipācitaṃ pāyayitvā snigdhasya vyadhayet sirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करैला-त्रिवृच्-चूर्णैर् मधु-युक्तैर् विरेचयेत् । सु-शीतान् सेक-लेपादीन् युञ्ज्यान् नेत्रास्य-मूर्धसु
śarkarailā-trivṛc-cūrṇair madhu-yuktair virecayet | su-śītān seka-lepādīn yuñjyān netrāsya-mūrdhasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारिवा-पद्मकोशीर-मुक्ता-शाबर-चन्दनैः । वर्तिः शस्ताञ्जने चूर्णस् तथा पत्त्रोत्पलाञ्जनैः
śārivā-padmakośīra-muktā-śābara-candanaiḥ | vartiḥ śastāñjane cūrṇas tathā pattrotpalāñjanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-नागपुष्प-कर्पूर-यष्ट्य्-आह्व-स्वर्ण-गैरिकैः । सौवीराञ्जन-तुत्थक-शृङ्गी-धात्री-फल-स्फटिक-कर्पूरम्
sa-nāgapuṣpa-karpūra-yaṣṭy-āhva-svarṇa-gairikaiḥ | sauvīrāñjana-tutthaka-śṛṅgī-dhātrī-phala-sphaṭika-karpūram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चांशं पञ्चांशं त्र्य्-अंशम् अथैकांशम् अञ्जनं तिमिर-घ्नम् । नस्यं चाज्यं शृतं क्षीर-जीवनीय-सितोत्पलैः
pañcāṃśaṃ pañcāṃśaṃ try-aṃśam athaikāṃśam añjanaṃ timira-ghnam | nasyaṃ cājyaṃ śṛtaṃ kṣīra-jīvanīya-sitotpalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मोद्भवे ऽमृता-क्वाथ-वरा-कण-शृतं घृतम् । विध्येत् सिरां पीत-वतो दद्याच् चानु विरेचनम्
śleṣmodbhave 'mṛtā-kvātha-varā-kaṇa-śṛtaṃ ghṛtam | vidhyet sirāṃ pīta-vato dadyāc cānu virecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथं पूगाभया-शुण्ठी-कृष्णा-कुम्भ-निकुम्भ-जम् । ह्रीवेर-दारु-द्वि-निशा-कृष्णा-कल्कैः पयो-ऽन्वितैः
kvāthaṃ pūgābhayā-śuṇṭhī-kṛṣṇā-kumbha-nikumbha-jam | hrīvera-dāru-dvi-niśā-kṛṣṇā-kalkaiḥ payo-'nvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वि-पञ्च-मूल-निर्यूहे तैलं पक्वं च नावनम् । शङ्ख-प्रियङ्गु-नेपाली-कटु-त्रिक-फल-त्रिकैः
dvi-pañca-mūla-niryūhe tailaṃ pakvaṃ ca nāvanam | śaṅkha-priyaṅgu-nepālī-kaṭu-trika-phala-trikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृग्-वैमल्याय वि-मला वर्तिः स्यात् कोकिला पुनः । कृष्ण-लोह-रजो-व्योष-सैन्धव-त्रि-फलाञ्जनैः
dṛg-vaimalyāya vi-malā vartiḥ syāt kokilā punaḥ | kṛṣṇa-loha-rajo-vyoṣa-saindhava-tri-phalāñjanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शश-गो-खर-सिंहोष्ट्र-द्वि-जा लालाटम् अस्थि च । श्वेत-गो-वाल-मरिच-शङ्ख-चन्दन-फेनकम्
śaśa-go-khara-siṃhoṣṭra-dvi-jā lālāṭam asthi ca | śveta-go-vāla-marica-śaṅkha-candana-phenakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टं स्तन्याज्य-दुग्धाभ्यां वर्तिस् तिमिर-शुक्र-जित् । रक्त-जे पित्त-वत् सिद्धिः शीतैश् चास्रं प्रसादयेत्
piṣṭaṃ stanyājya-dugdhābhyāṃ vartis timira-śukra-jit | rakta-je pitta-vat siddhiḥ śītaiś cāsraṃ prasādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधूक-साराञ्जन-ताम्र-त्रि-कटुक-विडङ्ग-पौण्डरीकाणि । स-लवण-तुत्थ-त्रि-फला-लोध्राणि नभो-ऽम्बु-पिष्टानि ॥ ७३+१ ॥ वर्तिश् चतुर्-दशाङ्गी नयनामय-नाशनी शिला-स्तम्भे । लिखिता हिताय जगतस् तिमिरापहरी विशेषेण ॥ ७३+२ ॥ एक-गुणा मागधिका द्वि-गुणा च हरीतकी सलिल-पिष्टा । वर्तिर् इयं तिमिर-पटल-काच-कण्ड्व्-अस्र-हरी ॥ ७३+३ ॥ द्राक्षया नलद-लोध्र-यष्टिभिः शङ्ख-ताम्र-हिम-पद्म-पद्मकैः । सोत्पलैश् छगल-दुग्ध-वर्तितैर् अस्र-जं तिमिरम् आशु नश्यति
madhūka-sārāñjana-tāmra-tri-kaṭuka-viḍaṅga-pauṇḍarīkāṇi | sa-lavaṇa-tuttha-tri-phalā-lodhrāṇi nabho-'mbu-piṣṭāni || 73+1 || vartiś catur-daśāṅgī nayanāmaya-nāśanī śilā-stambhe | likhitā hitāya jagatas timirāpaharī viśeṣeṇa || 73+2 || eka-guṇā māgadhikā dvi-guṇā ca harītakī salila-piṣṭā | vartir iyaṃ timira-paṭala-kāca-kaṇḍv-asra-harī || 73+3 || drākṣayā nalada-lodhra-yaṣṭibhiḥ śaṅkha-tāmra-hima-padma-padmakaiḥ | sotpalaiś chagala-dugdha-vartitair asra-jaṃ timiram āśu naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसर्ग-संनिपातोत्थे यथा-दोषोदयं क्रिया । सिद्धं मधूक-कृमिजिन्-मरिचामरदारुभिः
saṃsarga-saṃnipātotthe yathā-doṣodayaṃ kriyā | siddhaṃ madhūka-kṛmijin-maricāmaradārubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-क्षीरं नावनं तैलं पिष्टैर् लेपो मुखस्य च । नत-नीलोत्पलानन्ता-यष्ट्य्-आह्व-सुनिषण्णकैः
sa-kṣīraṃ nāvanaṃ tailaṃ piṣṭair lepo mukhasya ca | nata-nīlotpalānantā-yaṣṭy-āhva-suniṣaṇṇakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधितं नावने तैलं शिरो-वस्तौ च शस्यते । दद्याद् उशीर-निर्यूहे चूर्णितं कण-सैन्धवम्
sādhitaṃ nāvane tailaṃ śiro-vastau ca śasyate | dadyād uśīra-niryūhe cūrṇitaṃ kaṇa-saindhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् स्रुतं स-घृतं भूयः पचेत् क्षौद्रं घने क्षिपेत् । शीते चास्मिन् हितम् इदं सर्व-जे तिमिरे ऽञ्जनम्
tat srutaṃ sa-ghṛtaṃ bhūyaḥ pacet kṣaudraṃ ghane kṣipet | śīte cāsmin hitam idaṃ sarva-je timire 'ñjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थीनि मज्ज-पूर्णानि सत्-त्वानां रात्रि-चारिणाम् । स्रोतो-जाञ्जन-युक्तानि वहत्य् अम्भसि वासयेत्
asthīni majja-pūrṇāni sat-tvānāṃ rātri-cāriṇām | sroto-jāñjana-yuktāni vahaty ambhasi vāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासं विंशति-रात्रं वा ततश् चोद्धृत्य शोषयेत् । स-मेषशृङ्गी-पुष्पाणि स-यष्ट्य्-आह्वानि तान्य् अनु
māsaṃ viṃśati-rātraṃ vā tataś coddhṛtya śoṣayet | sa-meṣaśṛṅgī-puṣpāṇi sa-yaṣṭy-āhvāni tāny anu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णितान्य् अञ्जनं श्रेष्ठं तिमिरे सांनिपातिके । काचे ऽप्य् एषा क्रिया मुक्त्वा सिरां यन्त्र-निपीडिताः
cūrṇitāny añjanaṃ śreṣṭhaṃ timire sāṃnipātike | kāce 'py eṣā kriyā muktvā sirāṃ yantra-nipīḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आन्ध्याय स्युर् मला दद्यात् स्राव्ये त्व् अस्रे जलौकसः । गुडः फेनो ऽञ्जनं कृष्णा मरिचं कुङ्कुमाद् रजः
āndhyāya syur malā dadyāt srāvye tv asre jalaukasaḥ | guḍaḥ pheno 'ñjanaṃ kṛṣṇā maricaṃ kuṅkumād rajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रस-क्रियेयं स-क्षौद्रा काच-यापनम् अञ्जनम् । नकुलान्धे त्रि-दोषोत्थे तैमिर्य-विहितो विधिः
rasa-kriyeyaṃ sa-kṣaudrā kāca-yāpanam añjanam | nakulāndhe tri-doṣotthe taimirya-vihito vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रस-क्रिया घृत-क्षौद्र-गो-मय-स्व-रस-द्रुतैः । तार्क्ष्य-गैरिक-तालीशैर् निशान्धे हितम् अञ्जनम्
rasa-kriyā ghṛta-kṣaudra-go-maya-sva-rasa-drutaiḥ | tārkṣya-gairika-tālīśair niśāndhe hitam añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दध्ना विघृष्टं मरिचं रात्र्य्-अन्धे ऽञ्जनम् उत्तमम् । करञ्जिकोत्पल-स्वर्ण-गैरिकाम्भो-ज-केसरैः
dadhnā vighṛṣṭaṃ maricaṃ rātry-andhe 'ñjanam uttamam | karañjikotpala-svarṇa-gairikāmbho-ja-kesaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टैर् गो-मय-तोयेन वर्तिर् दोषान्ध-नासिनी । अजा-मूत्रेण वा कौन्ती-कृष्णा-स्रोतो-ज-सैन्धवैः
piṣṭair go-maya-toyena vartir doṣāndha-nāsinī | ajā-mūtreṇa vā kauntī-kṛṣṇā-sroto-ja-saindhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालानुसारी-त्रि-कटु-त्रि-फलाल-मनःशिलाः । स-फेनाश् छाग-दुग्धेन रात्र्य्-अन्धे वर्तयो हिताः
kālānusārī-tri-kaṭu-tri-phalāla-manaḥśilāḥ | sa-phenāś chāga-dugdhena rātry-andhe vartayo hitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनिवेश्य यकृन्-मध्ये पिप्पलीर् अ-दहन् पचेत् । ताः शुष्का मधुना घृष्टा निशान्धे श्रेष्ठम् अञ्जनम्
saṃniveśya yakṛn-madhye pippalīr a-dahan pacet | tāḥ śuṣkā madhunā ghṛṣṭā niśāndhe śreṣṭham añjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खादेच् च प्लीह-यकृती माहिषे तैल-सर्पिषा । घृते सिद्धानि जीवन्त्याः पल्लवानि च भक्षयेत्
khādec ca plīha-yakṛtī māhiṣe taila-sarpiṣā | ghṛte siddhāni jīvantyāḥ pallavāni ca bhakṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथातिमुक्तकैरण्ड-शेफाल्य्-अभीरु-जानि च । भृष्टं घृतं कुम्भयोनेः पत्त्रैः पाने च पूजितम्
tathātimuktakairaṇḍa-śephāly-abhīru-jāni ca | bhṛṣṭaṃ ghṛtaṃ kumbhayoneḥ pattraiḥ pāne ca pūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूमराख्याम्ल-पित्तोष्ण-विदाहे जीर्ण-सर्पिषा । स्निग्धं विरेचयेच् छीतैः शीतैर् दिह्याच् च सर्वतः
dhūmarākhyāmla-pittoṣṇa-vidāhe jīrṇa-sarpiṣā | snigdhaṃ virecayec chītaiḥ śītair dihyāc ca sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गो-शकृद्-रस-दुग्धाज्यैर् विपक्वं शस्यते ऽञ्जनम् । स्वर्ण-गैरिक-तालीश-चूर्णावापा रस-क्रिया
go-śakṛd-rasa-dugdhājyair vipakvaṃ śasyate 'ñjanam | svarṇa-gairika-tālīśa-cūrṇāvāpā rasa-kriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदा-शाबरकानन्ता-मञ्जिष्ठा-दार्वि-यष्टिभिः । क्षीराष्टांशं घृतं पक्वं स-तैलं नावनं हितम्
medā-śābarakānantā-mañjiṣṭhā-dārvi-yaṣṭibhiḥ | kṣīrāṣṭāṃśaṃ ghṛtaṃ pakvaṃ sa-tailaṃ nāvanaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्पणं क्षीर-सर्पिः स्याद् अ-शाम्यति सिरा-व्यधः । चिन्ताभिघात-भी-शोक-रौक्ष्यात् सोत्कटकासनात्
tarpaṇaṃ kṣīra-sarpiḥ syād a-śāmyati sirā-vyadhaḥ | cintābhighāta-bhī-śoka-raukṣyāt sotkaṭakāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेक-नस्य-वमन-पुट-पाकादि-विभ्रमात् । विदग्धाहार-वमनात् क्षुत्-तृष्णादि-विधारणात्
vireka-nasya-vamana-puṭa-pākādi-vibhramāt | vidagdhāhāra-vamanāt kṣut-tṛṣṇādi-vidhāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षि-रोगावसानाच् च पश्येत् तिमिर-रोगि-वत् । यथा-स्वं तत्र युञ्जीत दोषादीन् वीक्ष्य भेषजम्
akṣi-rogāvasānāc ca paśyet timira-rogi-vat | yathā-svaṃ tatra yuñjīta doṣādīn vīkṣya bheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्योपरागानल-विद्युद्-आदि-विलोकनेनोपहतेक्षणस्य । संतर्पणं स्निग्ध-हिमादि कार्यं तथाञ्जनं हेम घृतेन घृष्टम्
sūryoparāgānala-vidyud-ādi-vilokanenopahatekṣaṇasya | saṃtarpaṇaṃ snigdha-himādi kāryaṃ tathāñjanaṃ hema ghṛtena ghṛṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षू-रक्षायां सर्व-कालं मनुष्यैर् यत्नः कर्तव्यो जीविते यावद् इच्छा । व्यर्थो लोको ऽयं तुल्य-रात्रिन्-दिवानां पुंसाम् अन्धानां विद्यमाने ऽपि वित्ते
cakṣū-rakṣāyāṃ sarva-kālaṃ manuṣyair yatnaḥ kartavyo jīvite yāvad icchā | vyartho loko 'yaṃ tulya-rātrin-divānāṃ puṃsām andhānāṃ vidyamāne 'pi vitte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-फला रुधिर-स्रुतिर् विशुद्धिर् मनसो निर्वृतिर् अञ्जनं स-नस्यम् । शकुनाशन-ता स-पाद-पूजा घृत-पानं च सदैव नेत्र-रक्षा
tri-phalā rudhira-srutir viśuddhir manaso nirvṛtir añjanaṃ sa-nasyam | śakunāśana-tā sa-pāda-pūjā ghṛta-pānaṃ ca sadaiva netra-rakṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-हिताद् अशनात् सदा निवृत्तिर् भृश-भास्-वच्-चल-सूक्ष्म-वीक्षणाच् च । मुनिना निमिनोपदिष्टम् एतत् परमं रक्षणम् ईक्षणस्य पुंसाम्
a-hitād aśanāt sadā nivṛttir bhṛśa-bhās-vac-cala-sūkṣma-vīkṣaṇāc ca | muninā niminopadiṣṭam etat paramaṃ rakṣaṇam īkṣaṇasya puṃsām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.