Vagbhata: Astangahrdayasutra 95

विध्येत् सु-जातं निष्-प्रेक्ष्यं लिङ्ग-नाशं कफोद्भवम् । आवर्तक्य्-आदिभिः षड्भिर् विवर्जितम् उपद्रवैः

vidhyet su-jātaṃ niṣ-prekṣyaṃ liṅga-nāśaṃ kaphodbhavam | āvartaky-ādibhiḥ ṣaḍbhir vivarjitam upadravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽ-संजातो हि विषमो दधि-मस्तु-निभस् तनुः । शलाकयावकृष्टो ऽपि पुनर् ऊर्ध्वं प्रपद्यते

so '-saṃjāto hi viṣamo dadhi-mastu-nibhas tanuḥ | śalākayāvakṛṣṭo 'pi punar ūrdhvaṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति वेदनां तीव्रां दृष्टिं च स्थगयेत् पुनः । श्लेष्मलैः पूर्यते चाशु सो ऽन्यैः सोपद्रवश् चिरात्

karoti vedanāṃ tīvrāṃ dṛṣṭiṃ ca sthagayet punaḥ | śleṣmalaiḥ pūryate cāśu so 'nyaiḥ sopadravaś cirāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लैष्मिको लिङ्ग-नाशो हि सित-त्वाच् छ्लेष्मणः सितः । तस्यान्य-दोषाभिभवाद् भवत्य् आ-नील-ता गदः

ślaiṣmiko liṅga-nāśo hi sita-tvāc chleṣmaṇaḥ sitaḥ | tasyānya-doṣābhibhavād bhavaty ā-nīla-tā gadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावर्त-चला दृष्टिर् आवर्तक्य् अरुणासिता । शर्करार्क-पयो-लेश-निचितेव घनाति च

tatrāvarta-calā dṛṣṭir āvartaky aruṇāsitā | śarkarārka-payo-leśa-niciteva ghanāti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजी-मती दृङ् निचिता शालि-शूकाभ-राजिभिः । विषम-च्छिन्न-दग्धाभा स-रुक् छिन्नांशुका स्मृता

rājī-matī dṛṅ nicitā śāli-śūkābha-rājibhiḥ | viṣama-cchinna-dagdhābhā sa-ruk chinnāṃśukā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टिः कांस्य-सम-च्छाया चन्द्रकी चन्द्रकाकृतिः । छत्त्राभा नैक-वर्णा च छत्त्रकी नाम नीलिका

dṛṣṭiḥ kāṃsya-sama-cchāyā candrakī candrakākṛtiḥ | chattrābhā naika-varṇā ca chattrakī nāma nīlikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विध्येद् अ-सिरार्हाणां न तृट्-पीनस-कासिनाम् । ना-जीर्णि-भीरु-वमित-शिरः-कर्णाक्षि-शूलिनाम्

na vidhyed a-sirārhāṇāṃ na tṛṭ-pīnasa-kāsinām | nā-jīrṇi-bhīru-vamita-śiraḥ-karṇākṣi-śūlinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ साधारणे काले शुद्ध-संभोजितात्मनः । देशे प्रकाशे पूर्वाह्णे भिषग् जानूच्च-पीठ-गः

atha sādhāraṇe kāle śuddha-saṃbhojitātmanaḥ | deśe prakāśe pūrvāhṇe bhiṣag jānūcca-pīṭha-gaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रितस्योपविष्टस्य स्विन्नाक्षस्य मुखानिलैः । अङ्गुष्ठ-मृदिते नेत्रे दृष्टौ दृष्ट्वोत्प्लुतं मलम्

yantritasyopaviṣṭasya svinnākṣasya mukhānilaiḥ | aṅguṣṭha-mṛdite netre dṛṣṭau dṛṣṭvotplutaṃ malam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वां नासां प्रेक्षमाणस्य निष्-कम्पं मूर्ध्नि धारिते । कृष्णाद् अर्धाङ्गुलं मुक्त्वा तथार्धार्धम् अपाङ्गतः

svāṃ nāsāṃ prekṣamāṇasya niṣ-kampaṃ mūrdhni dhārite | kṛṣṇād ardhāṅgulaṃ muktvā tathārdhārdham apāṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्जनी-मध्यमाङ्गुष्ठैः शलाकां निश्-चलं धृताम् । दैव-च्छिद्रं नयेत् पार्श्वाद् ऊर्ध्वम् आमन्थयन् इव

tarjanī-madhyamāṅguṣṭhaiḥ śalākāṃ niś-calaṃ dhṛtām | daiva-cchidraṃ nayet pārśvād ūrdhvam āmanthayan iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्यं दक्षिण-हस्तेन नेत्रं सव्येन चेतरत् । विध्येत् सु-विद्धे शब्दः स्याद् अ-रुक् चाम्बु-लव-स्रुतिः

savyaṃ dakṣiṇa-hastena netraṃ savyena cetarat | vidhyet su-viddhe śabdaḥ syād a-ruk cāmbu-lava-srutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्त्वयन्न् आतुरं चानु नेत्रं स्तन्येन सेचयेत् । शलाकायास् ततो ऽग्रेण निर्लिखेन् नेत्र-मण्डलम्

sāntvayann āturaṃ cānu netraṃ stanyena secayet | śalākāyās tato 'greṇa nirlikhen netra-maṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-बाधमानः शनकैर् नासां प्रति नुदंस् ततः । उच्छिङ्घनाच् चापहरेद् दृष्टि-मण्डल-गं कफम्

a-bādhamānaḥ śanakair nāsāṃ prati nudaṃs tataḥ | ucchiṅghanāc cāpahared dṛṣṭi-maṇḍala-gaṃ kapham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरे दोषे चले वाति स्वेदयेद् अक्षि बाह्यतः । अथ दृष्टेषु रूपेषु शलाकाम् आहरेच् छनैः

sthire doṣe cale vāti svedayed akṣi bāhyataḥ | atha dṛṣṭeṣu rūpeṣu śalākām āharec chanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृताप्लुतं पिचुं दत्त्वा बद्धाक्षं शाययेत् ततः । विद्धाद् अन्येन पार्श्वेन तम् उत्तानं द्वयोर् व्यधे

ghṛtāplutaṃ picuṃ dattvā baddhākṣaṃ śāyayet tataḥ | viddhād anyena pārśvena tam uttānaṃ dvayor vyadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवाते शयने ऽभ्यक्त-शिरः-पादं हिते रतम् । क्षवथुं कासम् उद्गारं ष्ठीवनं पानम् अम्भसः

nivāte śayane 'bhyakta-śiraḥ-pādaṃ hite ratam | kṣavathuṃ kāsam udgāraṃ ṣṭhīvanaṃ pānam ambhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधो-मुख-स्थितिं स्नानं दन्त-धावन-भक्षणम् । सप्ताहं नाचरेत् स्नेह-पीत-वच् चात्र यन्त्रणा

adho-mukha-sthitiṃ snānaṃ danta-dhāvana-bhakṣaṇam | saptāhaṃ nācaret sneha-pīta-vac cātra yantraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तितो लङ्घयेत् सेको रुजि कोष्णेन सर्पिषा । स-व्योषामलकं वाट्यम् अश्नीयात् स-घृतं द्रवम्

śaktito laṅghayet seko ruji koṣṇena sarpiṣā | sa-vyoṣāmalakaṃ vāṭyam aśnīyāt sa-ghṛtaṃ dravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलेपीं वा त्र्य्-अहाच् चास्य क्वाथैर् मुक्त्वाक्षि सेचयेत् । वात-घ्नैः सप्तमे त्व् अह्नि सर्व-थैवाक्षि मोचयेत्

vilepīṃ vā try-ahāc cāsya kvāthair muktvākṣi secayet | vāta-ghnaiḥ saptame tv ahni sarva-thaivākṣi mocayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रणाम् अनुरुध्येत दृष्टेर् आ-स्थैर्य-लाभतः । रूपाणि सूक्ष्म-दीप्तानि सहसा नावलोकयेत्

yantraṇām anurudhyeta dṛṣṭer ā-sthairya-lābhataḥ | rūpāṇi sūkṣma-dīptāni sahasā nāvalokayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफ-राग-रुजादीनाम् अधिमन्थस्य चोद्भवः । अ-हितैर् वेध-दोषाच् च यथा-स्वं तान् उपाचरेत्

śopha-rāga-rujādīnām adhimanthasya codbhavaḥ | a-hitair vedha-doṣāc ca yathā-svaṃ tān upācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्किताः स-घृता दूर्वा-यव-गैरिक-शारिवाः । मुखालेपे प्रयोक्तव्या रुजा-रागोपशान्तये

kalkitāḥ sa-ghṛtā dūrvā-yava-gairika-śārivāḥ | mukhālepe prayoktavyā rujā-rāgopaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-सर्षपास् तिलास् तद्-वन् मातुलुङ्ग-रसाप्लुताः । पयस्या-शारिवा-पत्त्र-मञ्जिष्ठा-मधुयष्टिभिः

sa-sarṣapās tilās tad-van mātuluṅga-rasāplutāḥ | payasyā-śārivā-pattra-mañjiṣṭhā-madhuyaṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजा-क्षीर-युतैर् लेपः सुखोष्णः शर्म-कृत् परम् । लोध्र-सैन्धव-मृद्वीका-मधुकैश् छागलं पयः

ajā-kṣīra-yutair lepaḥ sukhoṣṇaḥ śarma-kṛt param | lodhra-saindhava-mṛdvīkā-madhukaiś chāgalaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृतम् आश्च्योतनं योज्यं रुजा-राग-विनाशनम् । मधुकोत्पल-कुष्ठैर् वा द्राक्षा-लाक्षा-सितान्वितैः

śṛtam āścyotanaṃ yojyaṃ rujā-rāga-vināśanam | madhukotpala-kuṣṭhair vā drākṣā-lākṣā-sitānvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-घ्न-सिद्धे पयसि शृतं सर्पिश् चतुर्-गुणे । पद्मकादि-प्रतीवापं सर्व-कर्मसु शस्यते

vāta-ghna-siddhe payasi śṛtaṃ sarpiś catur-guṇe | padmakādi-pratīvāpaṃ sarva-karmasu śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिरां तथान्-उपशमे स्निग्ध-स्विन्नस्य मोक्षयेत् । मन्थोक्तां च क्रियां कुर्याद् वेधे रूढे ऽञ्जनं मृदु

sirāṃ tathān-upaśame snigdha-svinnasya mokṣayet | manthoktāṃ ca kriyāṃ kuryād vedhe rūḍhe 'ñjanaṃ mṛdu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आढकी-मूल-मरिच-हरिताल-रसाञ्जनैः । विद्धे ऽक्ष्णि स-गुडा वर्तिर् योज्या दिव्याम्बु-पेषिता

āḍhakī-mūla-marica-haritāla-rasāñjanaiḥ | viddhe 'kṣṇi sa-guḍā vartir yojyā divyāmbu-peṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.