Vagbhata: Astangahrdayasutra 96

वातेन नेत्रे ऽभिष्यण्णे नासानाहो ऽल्प-शोफ-ता । शङ्खाक्षि-भ्रू-ललाटस्य तोद-स्फुरण-भेदनम्

vātena netre 'bhiṣyaṇṇe nāsānāho 'lpa-śopha-tā | śaṅkhākṣi-bhrū-lalāṭasya toda-sphuraṇa-bhedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-तोद-स्फुरण-भेदनम् शुष्काल्पा दूषिका शीतम् अच्छं चाश्रु चला रुजः । निमेषोन्मेषणं कृच्छ्राज् जन्तूनाम् इव सर्पणम्

-toda-sphuraṇa-bhedanam śuṣkālpā dūṣikā śītam acchaṃ cāśru calā rujaḥ | nimeṣonmeṣaṇaṃ kṛcchrāj jantūnām iva sarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्ष्य् आध्मातम् इवाभाति सूक्ष्मैः शल्यैर् इवाचितम् । स्निग्धोष्णैश् चोपशमनं सो ऽभिष्यन्द उपेक्षितः

akṣy ādhmātam ivābhāti sūkṣmaiḥ śalyair ivācitam | snigdhoṣṇaiś copaśamanaṃ so 'bhiṣyanda upekṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिमन्थो भवेत् तत्र कर्णयोर् नदनं भ्रमः । अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षि-भ्रुवादयः

adhimantho bhavet tatra karṇayor nadanaṃ bhramaḥ | araṇyeva ca mathyante lalāṭākṣi-bhruvādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हताधिमन्थः सो ऽपि स्यात् प्रमादात् तेन वेदनाः । अनेक-रूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टि-हा

hatādhimanthaḥ so 'pi syāt pramādāt tena vedanāḥ | aneka-rūpā jāyante vraṇo dṛṣṭau ca dṛṣṭi-hā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्याक्षि-शङ्खतो वायुर् अन्यतो वा प्रवर्तयन् । व्यथां तीव्राम् अ-पैच्छिल्य-राग-शोफं विलोचनम्

manyākṣi-śaṅkhato vāyur anyato vā pravartayan | vyathāṃ tīvrām a-paicchilya-rāga-śophaṃ vilocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकोचयति पर्य्-अश्रु सो ऽन्यतो-वात-संज्ञितः । तद्-वज् जिह्मं भवेन् नेत्रम् ऊनं वा वात-पर्यये

saṃkocayati pary-aśru so 'nyato-vāta-saṃjñitaḥ | tad-vaj jihmaṃ bhaven netram ūnaṃ vā vāta-paryaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहो धूमायनं शोफः श्याव-ता वर्त्मनो बहिः । अन्तः-क्लेदो ऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभ-दर्शनम्

dāho dhūmāyanaṃ śophaḥ śyāva-tā vartmano bahiḥ | antaḥ-kledo 'śru pītoṣṇaṃ rāgaḥ pītābha-darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारोक्षित-क्षताक्षि-त्वं पित्ताभिष्यन्द-लक्षणम् । ज्वलद्-अङ्गार-कीर्णाभं यकृत्-पिण्ड-सम-प्रभम्

kṣārokṣita-kṣatākṣi-tvaṃ pittābhiṣyanda-lakṣaṇam | jvalad-aṅgāra-kīrṇābhaṃ yakṛt-piṇḍa-sama-prabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिमन्थे भवेन् नेत्रं स्यन्दे तु कफ-संभवे । जाड्यं शोफो महान् कण्डूर् निद्रान्नान्-अभिनन्दनम्

adhimanthe bhaven netraṃ syande tu kapha-saṃbhave | jāḍyaṃ śopho mahān kaṇḍūr nidrānnān-abhinandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्द्र-स्निग्ध-बहु-श्वेत-पिच्छा-वद्-दूषिकाश्रु-ता । अधिमन्थे नतं कृष्णम् उन्नतं शुक्ल-मण्डलम्

sāndra-snigdha-bahu-śveta-picchā-vad-dūṣikāśru-tā | adhimanthe nataṃ kṛṣṇam unnataṃ śukla-maṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसेको नासिकाध्मानं पांसु-पूर्णम् इवेक्षणम् । रक्ताश्रु-राजी-दूषीका-रक्त-मण्डल-दर्शनम्

praseko nāsikādhmānaṃ pāṃsu-pūrṇam ivekṣaṇam | raktāśru-rājī-dūṣīkā-rakta-maṇḍala-darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्त-स्यन्देन नयनं स-पित्त-स्यन्द-लक्षणम् । मन्थे ऽक्षि ताम्र-पर्य्-अन्तम् उत्पाटन-समान-रुक्

rakta-syandena nayanaṃ sa-pitta-syanda-lakṣaṇam | manthe 'kṣi tāmra-pary-antam utpāṭana-samāna-ruk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागेण बन्धूक-निभं ताम्यति स्पर्शना-क्षमम् । असृङ्-निमग्नारिष्टाभं कृष्णम् अग्न्य्-आभ-दर्शनम्

rāgeṇa bandhūka-nibhaṃ tāmyati sparśanā-kṣamam | asṛṅ-nimagnāriṣṭābhaṃ kṛṣṇam agny-ābha-darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिमन्था यथा-स्वं च सर्वे स्यन्दाधिक-व्यथाः । शङ्ख-दन्त-कपोलेषु कपाले चाति-रुक्-कराः

adhimanthā yathā-svaṃ ca sarve syandādhika-vyathāḥ | śaṅkha-danta-kapoleṣu kapāle cāti-ruk-karāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-पित्तातुरं घर्ष-तोद-भेदोपदेह-वत् । रूक्ष-दारुण-वर्त्माक्षि कृच्छ्रोन्मील-निमीलनम्

vāta-pittāturaṃ gharṣa-toda-bhedopadeha-vat | rūkṣa-dāruṇa-vartmākṣi kṛcchronmīla-nimīlanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकूणन-विशुष्क-त्व-शीतेच्छा-शूल-पाक-वत् । उक्तः शुष्कादि-पाको यं स-शोफः स्यात् त्रिभिर् मलैः

vikūṇana-viśuṣka-tva-śītecchā-śūla-pāka-vat | uktaḥ śuṣkādi-pāko yaṃ sa-śophaḥ syāt tribhir malaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतेच्छा-शूल-पाक-वत् स-रक्तैस् तत्र शोफो ऽति-रुग्-दाह-ष्ठीवनादि-मान् । पक्वोदुम्बर-संकाशं जायते शुक्ल-मण्डलम्

śītecchā-śūla-pāka-vat sa-raktais tatra śopho 'ti-rug-dāha-ṣṭhīvanādi-mān | pakvodumbara-saṃkāśaṃ jāyate śukla-maṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रूष्ण-शीत-विशद-पिच्छिलाच्छ-घनं मुहुः । अल्प-शोफे ऽल्प-शोफस् तु पाको ऽन्यैर् लक्षणैस् तथा

aśrūṣṇa-śīta-viśada-picchilāccha-ghanaṃ muhuḥ | alpa-śophe 'lpa-śophas tu pāko 'nyair lakṣaṇais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षि-पाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रु-ता । कफोपदिग्धम् असितं सितं प्रक्लेद-राग-वत्

akṣi-pākātyaye śophaḥ saṃrambhaḥ kaluṣāśru-tā | kaphopadigdham asitaṃ sitaṃ prakleda-rāga-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहो दर्शन-संरोधो वेदनाश् चान्-अवस्थिताः । अन्न-सारो ऽम्ल-तां नीतः पित्त-रक्तोल्बणैर् मलैः

dāho darśana-saṃrodho vedanāś cān-avasthitāḥ | anna-sāro 'mla-tāṃ nītaḥ pitta-raktolbaṇair malaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिराभिर् नेत्रम् आरूढः करोति श्याव-लोहितम् । स-शोफ-दाह-पाकाश्रु भृशं चाविल-दर्शनम्

sirābhir netram ārūḍhaḥ karoti śyāva-lohitam | sa-śopha-dāha-pākāśru bhṛśaṃ cāvila-darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लोषितो ऽयम् इत्य् उक्ता गदाः षो-डश सर्व-गाः । हताधिमन्थम् एतेषु साक्षि-पाकात्ययं त्यजेत्

amloṣito 'yam ity uktā gadāḥ ṣo-ḍaśa sarva-gāḥ | hatādhimantham eteṣu sākṣi-pākātyayaṃ tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातोद्भूतः पञ्च-रात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्म-जातो ऽधिमन्थः । रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्-वत् त्रि-रात्रान् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव

vātodbhūtaḥ pañca-rātreṇa dṛṣṭiṃ saptāhena śleṣma-jāto 'dhimanthaḥ | raktotpanno hanti tad-vat tri-rātrān mithyācārāt paittikaḥ sadya eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.