अष्टावक्र उवाच यस्य बोधोदये तावत् स्वप्नवद् भवति भ्रमः । तस्मै सुखैक-रूपाय नमः शान्ताय तेजसे
aṣṭāvakra uvāca yasya bodhodaye tāvat svapnavad bhavati bhramaḥ / tasmai sukhaika-rūpāya namaḥ śāntāya tejase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जयित्वाखिलान् अर्थान् भोगान् आप्नोति पुष्कलान् । न हि सर्व-परित्यागम् अन्तरेण सुखी भवेत्
arjayitvākhilān arthān bhogān āpnoti puṣkalān / na hi sarva-parityāgam antareṇa sukhī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्य-दुःख-मार्तण्ड-ज्वालाद् अग्धान्तरात्मनः । कुतः प्रशम-पीयूष-धारासारम् ऋते सुखम्
kartavya-duḥkha-mārtaṇḍa-jvālād agdhāntarātmanaḥ / kutaḥ praśama-pīyūṣa-dhārāsāram ṛte sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवो ऽयं भावना-मात्रो न किंचित् परम्-अर्थतः । नास्त्य् अभावः स्व-भावनां भावाभाव-विभाविनाम्
bhavo 'yaṃ bhāvanā-mātro na kiṃcit param-arthataḥ / nāsty abhāvaḥ sva-bhāvanāṃ bhāvābhāva-vibhāvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दूरं न च सङ्कोचाल् लब्धम् एवात्मनः पदम् । निर्विकल्पं निरायासं निर्विकारं निरञ्जनम्
na dūraṃ na ca saṅkocāl labdham evātmanaḥ padam / nirvikalpaṃ nirāyāsaṃ nirvikāraṃ nirañjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामोह-मात्र-विरतौ स्वरूपादान-मात्रतः । वीतशोका विराजन्ते निरावरण-दृष्टयः
vyāmoha-mātra-viratau svarūpādāna-mātrataḥ / vītaśokā virājante nirāvaraṇa-dṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तं कल्पना-मात्रम् आत्मा मुक्तः सनातनः । इति विज्ञाय धीरो हि किम् अभ्यस्यति बालवत्
samastaṃ kalpanā-mātram ātmā muktaḥ sanātanaḥ / iti vijñāya dhīro hi kim abhyasyati bālavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा ब्रह्मेति निश्चित्य भावाभावौ च कल्पितौ । निष्कामः किं विजानाति किं ब्रूते च करोति किं
ātmā brahmeti niścitya bhāvābhāvau ca kalpitau / niṣkāmaḥ kiṃ vijānāti kiṃ brūte ca karoti kiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सो ऽहम् अयं नाहम् इति क्षीणा विकल्पनाः । सर्वम् आत्मेति निश्चित्य तूष्णी-भूतस्य योगिनः
ayaṃ so 'ham ayaṃ nāham iti kṣīṇā vikalpanāḥ / sarvam ātmeti niścitya tūṣṇī-bhūtasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विक्षेपो न चैकाग्र्यं नातिबोधो न मूढता । न सुखं न च वा दुःखम् उपशान्तस्य योगिनः
na vikṣepo na caikāgryaṃ nātibodho na mūḍhatā / na sukhaṃ na ca vā duḥkham upaśāntasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाराज्ये भैक्ष-वृत्तौ च लाभालाभे जने वने । निर्विकल्प-स्वभावस्य न विषेसो ऽस्ति योगिनः
svārājye bhaikṣa-vṛttau ca lābhālābhe jane vane / nirvikalpa-svabhāvasya na viṣeso 'sti yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व धर्मः क्व च वा कामः क्व चार्थः क्व विवेकिता । इदं कृतम् इदं नेति द्वन्द्वैर् मुक्तस्य योगिनः
kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ kva cārthaḥ kva vivekitā / idaṃ kṛtam idaṃ neti dvandvair muktasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्यं किम् अपि नैवास्ति न कापि हृदि रञ्जना । यथा-जीवनम् एवेह जीवन्-मुक्तस्य योगिनः
kṛtyaṃ kim api naivāsti na kāpi hṛdi rañjanā / yathā-jīvanam eveha jīvan-muktasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व मोहः क्व च वा विश्वं क्व तद् ध्यानं क्व मुक्तता । सर्व-सङ्कल्प-सीमायां विश्रान्तस्य महात्मनः
kva mohaḥ kva ca vā viśvaṃ kva tad dhyānaṃ kva muktatā / sarva-saṅkalpa-sīmāyāṃ viśrāntasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन विश्वम् इदं दृष्टं स नास्तीति करोतु वै । निर्वासनः किं कुरुते पश्यन्न् अपि न पश्यति
yena viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ sa nāstīti karotu vai / nirvāsanaḥ kiṃ kurute paśyann api na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन दृष्टं परं ब्रह्म सो ऽहं ब्रह्मेति चिन्तयेत् । किं चिन्तयति निश्चिन्तो द्वितीयं यो न पश्यति
yena dṛṣṭaṃ paraṃ brahma so 'haṃ brahmeti cintayet / kiṃ cintayati niścinto dvitīyaṃ yo na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टो येनात्म-विक्षेपो निरोधं कुरुते त्व् असौ । उदारस् तु न विक्षिप्तः साध्याभावात् करोति किम्
dṛṣṭo yenātma-vikṣepo nirodhaṃ kurute tv asau / udāras tu na vikṣiptaḥ sādhyābhāvāt karoti kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरो लोक-विपर्यस्तो वर्त्तमानो ऽपि लोकवत् । न समाधिं न विक्षेपं न लेपं स्वस्य पश्यति
dhīro loka-viparyasto varttamāno 'pi lokavat / na samādhiṃ na vikṣepaṃ na lepaṃ svasya paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावाभाव-विहीनो यस् तृप्तो निर्वासनो बुधः । नैव किंचित् कृतं तेन लोक-दृष्ट्या विकुर्वता
bhāvābhāva-vihīno yas tṛpto nirvāsano budhaḥ / naiva kiṃcit kṛtaṃ tena loka-dṛṣṭyā vikurvatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तौ वा निर्वृत्तौ वा नैव धीरस्य दुर्ग्रहः । यदा यत् कर्तुम् आयाति तत्कृत्वा तिष्ठतः सुखम्
pravṛttau vā nirvṛttau vā naiva dhīrasya durgrahaḥ / yadā yat kartum āyāti tatkṛtvā tiṣṭhataḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वासनो निरालम्बः स्वच्छन्दो मुक्त-बन्धनः । क्षिप्तः संस्कार-वातेन चेष्टते शुष्क-पर्णवत्
nirvāsano nirālambaḥ svacchando mukta-bandhanaḥ / kṣiptaḥ saṃskāra-vātena ceṣṭate śuṣka-parṇavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंसारस्य तु क्वापि न हर्षो न विषादिता । स शीतल-मना नित्यं विदेह इव राजते
asaṃsārasya tu kvāpi na harṣo na viṣāditā / sa śītala-manā nityaṃ videha iva rājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुत्रापि न जिहासास्ति नाशो वापि न कुत्रचित् । आत्मारामस्य धीरस्य शीतलाच्छतरात्मनः
kutrāpi na jihāsāsti nāśo vāpi na kutracit / ātmārāmasya dhīrasya śītalācchatarātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृत्या शून्य-चित्तस्य कुर्वतो ऽस्य यद्-ऋच्छया । प्राकृतस्येव धीरस्य न मानो नावमानता
prakṛtyā śūnya-cittasya kurvato 'sya yad-ṛcchayā / prākṛtasyeva dhīrasya na māno nāvamānatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं देहेन कर्मेदं न मया शुद्ध-रूपिणा । इति चिन्तानुरोधी यः कुर्वन्न् अपि करोति न
kṛtaṃ dehena karmedaṃ na mayā śuddha-rūpiṇā / iti cintānurodhī yaḥ kurvann api karoti na
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतद्-वादीव कुरुते न भवेद् अपि बालिशः । जीवन्-मुक्तः सुखी श्रीमान् संसरन्न् अपि शोभते
atad-vādīva kurute na bhaved api bāliśaḥ / jīvan-muktaḥ sukhī śrīmān saṃsarann api śobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाना-विचार-सुश्रान्तो धीरो विश्रान्तिम् आगतः । न कल्पते न जानाति न शृणोति न पश्यति
nānā-vicāra-suśrānto dhīro viśrāntim āgataḥ / na kalpate na jānāti na śṛṇoti na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असमाधेर् अविक्षेपान् न मुमुक्षुर् न चेतरः । निश्चित्य कल्पितं पश्यन् ब्रह्मैवास्ते महाशयः
asamādher avikṣepān na mumukṣur na cetaraḥ / niścitya kalpitaṃ paśyan brahmaivāste mahāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यान्तः स्याद् अहङ्कारो न करोति करोति सः । निरहङ्कार-धीरेण न किंचिद् अकृतं कृतम्
yasyāntaḥ syād ahaṅkāro na karoti karoti saḥ / nirahaṅkāra-dhīreṇa na kiṃcid akṛtaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोद्विग्नं न च सन्तुष्टम् अकर्तृ स्पन्द-वर्जितम् । निराशं गत-सन्देहं चित्तं मुक्तस्य राजते
nodvignaṃ na ca santuṣṭam akartṛ spanda-varjitam / nirāśaṃ gata-sandehaṃ cittaṃ muktasya rājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्ध्यातुं चेष्टितुं वापि यच् चित्तं न प्रवर्त्तते । निर्निमित्तम् इदं किन् तु निर्ध्यायति विचेष्टते
nirdhyātuṃ ceṣṭituṃ vāpi yac cittaṃ na pravarttate / nirnimittam idaṃ kin tu nirdhyāyati viceṣṭate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वं यथार्थम् आकर्ण्य मन्दः प्राप्नोति मूढताम् । अथ वायाति सङ्कोचम् अमूढः को ऽपि मूढवत्
tattvaṃ yathārtham ākarṇya mandaḥ prāpnoti mūḍhatām / atha vāyāti saṅkocam amūḍhaḥ ko 'pi mūḍhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाग्रता निरोधो वा मूढैर् अभ्यस्यते भृशम् । धीराः कृत्यं न पश्यन्ति सुप्तवत् स्व-पदे स्थिताः
ekāgratā nirodho vā mūḍhair abhyasyate bhṛśam / dhīrāḥ kṛtyaṃ na paśyanti suptavat sva-pade sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रयत्नात् प्रयत्नाद् वा मूढो नाप्नोति निर्वृतिम् । तत्त्व-निश्चय-मात्रेण प्राज्ञो भवति निर्वृतः
aprayatnāt prayatnād vā mūḍho nāpnoti nirvṛtim / tattva-niścaya-mātreṇa prājño bhavati nirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धं बुद्धं प्रियं पूर्णं निष्प्रपञ्चं निरामयम् । आत्मानं तं न जानन्ति तत्राभ्यास-परा जनाः
śuddhaṃ buddhaṃ priyaṃ pūrṇaṃ niṣprapañcaṃ nirāmayam / ātmānaṃ taṃ na jānanti tatrābhyāsa-parā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्नोति कर्मणा मोक्षं विमूढो ऽभ्यास-रूपिणा । धन्यो विज्ञान-मात्रेण मुक्तस् तिष्ठत्य् अविक्रियः
nāpnoti karmaṇā mokṣaṃ vimūḍho 'bhyāsa-rūpiṇā / dhanyo vijñāna-mātreṇa muktas tiṣṭhaty avikriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूढो नाप्नोति तद् ब्रह्म यतो भवितुम् इच्छति । अनिच्छन्न् अपि धीरो हि पर-ब्रह्म-स्वरूप-भाक्
mūḍho nāpnoti tad brahma yato bhavitum icchati / anicchann api dhīro hi para-brahma-svarūpa-bhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराधारा ग्रहव्य-ग्रा मूढाः संसार-पोषकाः । एतस्यानर्थ-मूलस्य मूल-च्छेदः कृतो बुधैः
nirādhārā grahavya-grā mūḍhāḥ saṃsāra-poṣakāḥ / etasyānartha-mūlasya mūla-cchedaḥ kṛto budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शान्तिं लभते मूढो यतः शमितुम् इच्छति । धीरस् तत्त्वं विनिश्चित्य सर्वदा शान्त-मानसः
na śāntiṃ labhate mūḍho yataḥ śamitum icchati / dhīras tattvaṃ viniścitya sarvadā śānta-mānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वात्मनो दर्शनं तस्य यद् दृष्टम् अवलम्बते । धीरास् तं तं न पश्यन्ति पश्यन्त्य् आत्मानम् अव्ययम्
kvātmano darśanaṃ tasya yad dṛṣṭam avalambate / dhīrās taṃ taṃ na paśyanti paśyanty ātmānam avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व निरोधो विमूढस्य यो निर्बन्धं करोति वै । स्वारामस्यैव धीरस्य सर्वदासाव् अकृत्रिमः
kva nirodho vimūḍhasya yo nirbandhaṃ karoti vai / svārāmasyaiva dhīrasya sarvadāsāv akṛtrimaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावस्य भावकः कश्चिन् न किंचिद् भावको ऽपरः । उभयाभावकः कश्चिद् एवम् एव निराकुलः
bhāvasya bhāvakaḥ kaścin na kiṃcid bhāvako 'paraḥ / ubhayābhāvakaḥ kaścid evam eva nirākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धम् अद्वयम् आत्मानं भावयन्ति कु-बुद्धयः । न तु जानन्ति संमोहाद् यावज्-जीवम् अनिर्वृताः
śuddham advayam ātmānaṃ bhāvayanti ku-buddhayaḥ / na tu jānanti saṃmohād yāvaj-jīvam anirvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमुक्षोर् बुद्धिर् आलम्बम् अन्तरेण न विद्यते । निरालम्बैव निष्कामा बुद्धिर् मुक्तस्य सर्वदा
mumukṣor buddhir ālambam antareṇa na vidyate / nirālambaiva niṣkāmā buddhir muktasya sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषय-द्वीपिनो वीक्ष्य चकिताः शरणार्थिनः । विशन्ति झटिति क्रोडं निरोधैकाग्र्य-सिद्धये
viṣaya-dvīpino vīkṣya cakitāḥ śaraṇārthinaḥ / viśanti jhaṭiti kroḍaṃ nirodhaikāgrya-siddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वासनं हरिं दृष्ट्वा तूष्णीं विषय-दन्तिनः । पलायन्ते न शक्तास् ते सेवन्ते कृत-चाटवः
nirvāsanaṃ hariṃ dṛṣṭvā tūṣṇīṃ viṣaya-dantinaḥ / palāyante na śaktās te sevante kṛta-cāṭavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मुक्ति-कारिकां धत्ते निःशङ्को युक्त-मानसः । पश्यञ् छृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन्न् आस्ते यथा-सुखम्
na mukti-kārikāṃ dhatte niḥśaṅko yukta-mānasaḥ / paśyañ chṛṇvan spṛśañ jighrann aśnann āste yathā-sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तु-श्रवण-मात्रेण शुद्ध-बुद्धिर् निराकुलः । नैवाचारम्-अनाचारम् औदास्यं वा प्रपश्यति
vastu-śravaṇa-mātreṇa śuddha-buddhir nirākulaḥ / naivācāram-anācāram audāsyaṃ vā prapaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा यत् कर्तुम् आयाति तदा तत्-कुरुते ऋजुः । शुभं वाप्य् अशुभं वापि तस्य चेष्टा हि बालवत्
yadā yat kartum āyāti tadā tat-kurute ṛjuḥ / śubhaṃ vāpy aśubhaṃ vāpi tasya ceṣṭā hi bālavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वा-तन्त्र्यात् सुखम् आप्नोति स्वा-तन्त्र्याल् लभते परम् । स्वा-तन्त्र्यान् निर्वृतिं गच्छेत् स्वा-तन्त्र्यात् परमं पदम्
svā-tantryāt sukham āpnoti svā-tantryāl labhate param / svā-tantryān nirvṛtiṃ gacchet svā-tantryāt paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकर्तृत्वम् अभोक्तृत्वं स्वात्मनो मन्यते यदा । तदा क्षीणा भवन्त्य् एव समस्ताश् चित्त-वृत्तयः
akartṛtvam abhoktṛtvaṃ svātmano manyate yadā / tadā kṣīṇā bhavanty eva samastāś citta-vṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्छृङ्खलाप्य् अकृतिका स्थितिर् धीरस्य राजते । न तु सस्पृह-चित्तस्य शान्तिर् मूढस्य कृत्रिमा
ucchṛṅkhalāpy akṛtikā sthitir dhīrasya rājate / na tu saspṛha-cittasya śāntir mūḍhasya kṛtrimā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलसन्ति महाभोगैर् विशन्ति गिरि-गह्वरान् । निरस्त-कल्पना धीरा अबद्धा मुक्त-बुद्धयः
vilasanti mahābhogair viśanti giri-gahvarān / nirasta-kalpanā dhīrā abaddhā mukta-buddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रियं देवतां तीर्थम् अङ्गनां भूपतिं प्रियम् । दृष्ट्वा सम्पूज्य धीरस्य न कापि हृदि वासना
śrotriyaṃ devatāṃ tīrtham aṅganāṃ bhūpatiṃ priyam / dṛṣṭvā sampūjya dhīrasya na kāpi hṛdi vāsanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यैः पुत्रैः कलत्रैश् च दौहित्रैश् चापि गोत्रजैः । विहस्य धिक्-कृतो योगी न याति विकृतिं मनाक्
bhṛtyaiḥ putraiḥ kalatraiś ca dauhitraiś cāpi gotrajaiḥ / vihasya dhik-kṛto yogī na yāti vikṛtiṃ manāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तुष्टो ऽपि न सन्तुष्टः खिन्नो ऽपि न च खिद्यते । तस्याश्चर्य-दशां तां तां तादृशा एव जानते
santuṣṭo 'pi na santuṣṭaḥ khinno 'pi na ca khidyate / tasyāścarya-daśāṃ tāṃ tāṃ tādṛśā eva jānate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यतैव संसारो न तां पश्यन्ति सूरयः । शून्याकारा निराकारा निर्विकारा निरामयाः
kartavyataiva saṃsāro na tāṃ paśyanti sūrayaḥ / śūnyākārā nirākārā nirvikārā nirāmayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकुर्वन्न् अपि संक्षोभाद् व्यग्रः सर्वत्र मूढधीः । कुर्वन्न् अपि तु कृत्यानि कुशलो हि निराकुलः
akurvann api saṃkṣobhād vyagraḥ sarvatra mūḍhadhīḥ / kurvann api tu kṛtyāni kuśalo hi nirākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखम् आस्ते सुखं शेते सुखम् आयाति याति च । सुखं वक्ति सुखं भुङ्क्ते व्यवहारे ऽपि शान्तधीः
sukham āste sukhaṃ śete sukham āyāti yāti ca / sukhaṃ vakti sukhaṃ bhuṅkte vyavahāre 'pi śāntadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावाद् यस्य नैवार्तिर् लोकवद् व्यवहारिणः । महा-ह्रद इवाक्षोभ्यो गत-क्लेशः सुशोभते
svabhāvād yasya naivārtir lokavad vyavahāriṇaḥ / mahā-hrada ivākṣobhyo gata-kleśaḥ suśobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तिर् अपि मूढस्य प्रवृत्तिर् उपजायते । प्रवृत्तिर् अपि धीरस्य निवृत्ति-फलभागिनी
nivṛttir api mūḍhasya pravṛttir upajāyate / pravṛttir api dhīrasya nivṛtti-phalabhāginī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिग्रहेषु वैराग्यं प्रायो मूढस्य दृश्यते । देहे विगलिताशस्य क्व रागः क्व विरागता
parigraheṣu vairāgyaṃ prāyo mūḍhasya dṛśyate / dehe vigalitāśasya kva rāgaḥ kva virāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावनाभावना-सक्ता दृष्टिर् मूढस्य सर्वदा । भाव्य-भावनया सा तु स्वस्थस्यादृष्टि-रूपिणी
bhāvanābhāvanā-saktā dṛṣṭir mūḍhasya sarvadā / bhāvya-bhāvanayā sā tu svasthasyādṛṣṭi-rūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वारम्भेषु निष्कामो यश् चरेद् बालवन् मुनिः । न लेपस् तस्य शुद्धस्य क्रियमाणे ऽपि कर्मणि
sarvārambheṣu niṣkāmo yaś cared bālavan muniḥ / na lepas tasya śuddhasya kriyamāṇe 'pi karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव धन्य आत्म-ज्ञः सर्व-भावेषु यः समः । पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन्न् अश्नन् निस्तर्ष-मानसः
sa eva dhanya ātma-jñaḥ sarva-bhāveṣu yaḥ samaḥ / paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann aśnan nistarṣa-mānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व संसारः क्व चाभासः क्व साध्यं क्व च साधनम् । आकाशस्येव धीरस्य निर्विकल्पस्य सर्वदा
kva saṃsāraḥ kva cābhāsaḥ kva sādhyaṃ kva ca sādhanam / ākāśasyeva dhīrasya nirvikalpasya sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जयत्य् अर्थ-संन्यासी पूर्ण-स्वरस-विग्रहः । अकृत्रिमो ऽनवच्छिन्ने समाधिर् यस्य वर्तते
sa jayaty artha-saṃnyāsī pūrṇa-svarasa-vigrahaḥ / akṛtrimo 'navacchinne samādhir yasya vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुनात्र किम् उक्तेन ज्ञात-तत्त्वो महाशयः । भोग-मोक्ष-निराकाङ्क्षी सदा सर्वत्र नीरसः
bahunātra kim uktena jñāta-tattvo mahāśayaḥ / bhoga-mokṣa-nirākāṅkṣī sadā sarvatra nīrasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महद्-आदि जगद्-द्वैतं नाम-मात्र-विजृम्भितम् । विहाय शुद्ध-बोधस्य किं कृत्यम् अवशिष्यते
mahad-ādi jagad-dvaitaṃ nāma-mātra-vijṛmbhitam / vihāya śuddha-bodhasya kiṃ kṛtyam avaśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रम-भूतम् इदं सर्वं किंचिन् नास्तीति निश्चयी । अलक्ष्य-स्फुरणः शुद्धः स्वभावेनैव शाम्यति
bhrama-bhūtam idaṃ sarvaṃ kiṃcin nāstīti niścayī / alakṣya-sphuraṇaḥ śuddhaḥ svabhāvenaiva śāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्ध-स्फुरण-रूपस्य दृश्य-भावम् अपश्यतः । क्व विधिः क्व च वैराग्यं क्व त्यागः क्व शमो ऽपि वा
śuddha-sphuraṇa-rūpasya dṛśya-bhāvam apaśyataḥ / kva vidhiḥ kva ca vairāgyaṃ kva tyāgaḥ kva śamo 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फुरतो ऽनन्त-रूपेण प्रकृतिं च न पश्यतः । क्व बन्धः क्व च वा मोक्षः क्व हर्षः क्व विषादिता
sphurato 'nanta-rūpeṇa prakṛtiṃ ca na paśyataḥ / kva bandhaḥ kva ca vā mokṣaḥ kva harṣaḥ kva viṣāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धि-पर्यन्त-संसारे माया-मात्रं विवर्तते । निर्ममो निरहङ्कारो निष्कामः शोभते बुधः
buddhi-paryanta-saṃsāre māyā-mātraṃ vivartate / nirmamo nirahaṅkāro niṣkāmaḥ śobhate budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षयं गत-सन्तापम् आत्मानं पश्यतो मुनेः । क्व विद्या च क्व वा विश्वं क्व देहो ऽहं ममेति वा
akṣayaṃ gata-santāpam ātmānaṃ paśyato muneḥ / kva vidyā ca kva vā viśvaṃ kva deho 'haṃ mameti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरोधादीनि कर्माणि जहाति जडधीर् यदि । मनो-रथान् प्रलापांश् च कर्तुम् आप्नोत्य् अतत्क्षणात्
nirodhādīni karmāṇi jahāti jaḍadhīr yadi / mano-rathān pralāpāṃś ca kartum āpnoty atatkṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दः श्रुत्वापि तद्-वस्तु न जहाति विमूढताम् । निर्विकल्पो बहिर्-यत्नाद् अन्तर्-विषय-लालसः
mandaḥ śrutvāpi tad-vastu na jahāti vimūḍhatām / nirvikalpo bahir-yatnād antar-viṣaya-lālasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाद् गलित-कर्मा यो लोक-दृष्ट्यापि कर्म-कृत् । नाप्नोत्य् अवसरं कर्तुं वक्तुम् एव न किंचन
jñānād galita-karmā yo loka-dṛṣṭyāpi karma-kṛt / nāpnoty avasaraṃ kartuṃ vaktum eva na kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व तमः क्व प्रकाशो वा हानं क्व च न किंचन । निर्विकारस्य धीरस्य निरातङ्कस्य सर्वदा
kva tamaḥ kva prakāśo vā hānaṃ kva ca na kiṃcana / nirvikārasya dhīrasya nirātaṅkasya sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व धैर्यं क्व विवेकित्वं क्व निरातङ्कतापि वा । अनिर्वाच्य-स्वभावस्य निःस्वभावस्य योगिनः
kva dhairyaṃ kva vivekitvaṃ kva nirātaṅkatāpi vā / anirvācya-svabhāvasya niḥsvabhāvasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्वर्गो नैव नरको जीवन्-मुक्तिर् न चैव हि । बहुनात्र किम् उक्तेन योग-दृष्ट्या न किंचन
na svargo naiva narako jīvan-muktir na caiva hi / bahunātra kim uktena yoga-dṛṣṭyā na kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव प्रार्थयते लाभं नालाभेनानुशोचति । धीरस्य शीतलं चित्तम् अमृतेनैव पूरितम्
naiva prārthayate lābhaṃ nālābhenānuśocati / dhīrasya śītalaṃ cittam amṛtenaiva pūritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शान्तं स्तौति निष्कामो न दुष्टम् अपि निन्दति । सम-दुःख-सुखस् तृप्तः किंचित् कृत्यं न पश्यति
na śāntaṃ stauti niṣkāmo na duṣṭam api nindati / sama-duḥkha-sukhas tṛptaḥ kiṃcit kṛtyaṃ na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरो न द्वेष्टि संसारम् आत्मानं न दिदृक्षति । हर्षामर्ष-विनिर्मुक्तो न मृतो न च जीवति
dhīro na dveṣṭi saṃsāram ātmānaṃ na didṛkṣati / harṣāmarṣa-vinirmukto na mṛto na ca jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःस्नेहः पुत्र-दारादौ निष्कामो विषयेषु च । निश्चिन्तः स्वशरीरे ऽपि निराशः शोभते बुधः
niḥsnehaḥ putra-dārādau niṣkāmo viṣayeṣu ca / niścintaḥ svaśarīre 'pi nirāśaḥ śobhate budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टिः सर्वत्र धीरस्य यथा-पतित-वर्तिनः । स्वच्छन्दं चरतो देशान् यत्रास्तमित-शायिनः
tuṣṭiḥ sarvatra dhīrasya yathā-patita-vartinaḥ / svacchandaṃ carato deśān yatrāstamita-śāyinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पततूदेतु वा देहो नास्य चिन्ता महात्मनः । स्वभाव-भूमि-विश्रान्ति-विस्मृताशेष-संसृतेः
patatūdetu vā deho nāsya cintā mahātmanaḥ / svabhāva-bhūmi-viśrānti-vismṛtāśeṣa-saṃsṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकिंचनः काम-चारो निर्द्वन्द्वश् छिन्न-संशयः । असक्तः सर्व-भावेषु केवलो रमते बुधः
akiṃcanaḥ kāma-cāro nirdvandvaś chinna-saṃśayaḥ / asaktaḥ sarva-bhāveṣu kevalo ramate budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्ममः शोभते धीरः सम-लोष्टाश्म-काञ्चनः । सुभिन्न-हृदय-ग्रन्थिर् विनिर्धूत-रजस्-तमः
nirmamaḥ śobhate dhīraḥ sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ / subhinna-hṛdaya-granthir vinirdhūta-rajas-tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्रानवधानस्य न किंचिद् वासना हृदि । मुक्तात्मनो वितृप्तस्य तुलना केन जायते
sarvatrānavadhānasya na kiṃcid vāsanā hṛdi / muktātmano vitṛptasya tulanā kena jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानन्न् अपि न जानाति पश्यन्न् अपि न पश्यति । ब्रुवन्न् अपि न च ब्रूते को ऽन्यो निर्वासनाद् ऋते
jānann api na jānāti paśyann api na paśyati / bruvann api na ca brūte ko 'nyo nirvāsanād ṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षुर् वा भूपतिर् वापि यो निष्कामः स शोभते । भावेषु गलिता यस्य शोभनाशोभना मतिः
bhikṣur vā bhūpatir vāpi yo niṣkāmaḥ sa śobhate / bhāveṣu galitā yasya śobhanāśobhanā matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व स्वाच्छन्द्यं क्व सङ्कोचः क्व वा तत्त्व-विनिश्चयः । निर्व्याजार्जव-भूतस्य चरितार्थस्य योगिनः
kva svācchandyaṃ kva saṅkocaḥ kva vā tattva-viniścayaḥ / nirvyājārjava-bhūtasya caritārthasya yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्म-विश्रान्ति-तृप्तेन निराशेन गतार्तिना । अन्तर् यद् अनुभूयेत तत् कथं कस्य कथ्यते
ātma-viśrānti-tṛptena nirāśena gatārtinā / antar yad anubhūyeta tat kathaṃ kasya kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तो ऽपि न सुषुप्तौ च स्वप्ने ऽपि शयितो न च । जागरे ऽपि न जागर्ति धीरस् तृप्तः पदे पदे
supto 'pi na suṣuptau ca svapne 'pi śayito na ca / jāgare 'pi na jāgarti dhīras tṛptaḥ pade pade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञः सचिन्तो ऽपि निश्चिन्तः सेन्द्रियो ऽपि निरिन्द्रियः । सबुद्धिर् अपि निर्बुद्धिः साहङ्कारो ऽनहंकृतिः
jñaḥ sacinto 'pi niścintaḥ sendriyo 'pi nirindriyaḥ / sabuddhir api nirbuddhiḥ sāhaṅkāro 'nahaṃkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सुखी न च वा दुःखी न विरक्तो न सङ्गवान् । न मुमुक्षुर् न वा मुक्तो न किंचिन् न च किंचन
na sukhī na ca vā duḥkhī na virakto na saṅgavān / na mumukṣur na vā mukto na kiṃcin na ca kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्षेपे ऽपि न विक्षिप्तः समाधौ न समाधिमान् । जाड्ये ऽपि न जडो धन्यः पाण्डित्ये ऽपि न पण्डितः
vikṣepe 'pi na vikṣiptaḥ samādhau na samādhimān / jāḍye 'pi na jaḍo dhanyaḥ pāṇḍitye 'pi na paṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तो यथा-स्थिति-स्वस्थः कृत-कर्तव्य-निर्वृतः । समः सर्वत्र वैतृष्ण्यान् न स्मरत्य् अकृतं कृतम्
mukto yathā-sthiti-svasthaḥ kṛta-kartavya-nirvṛtaḥ / samaḥ sarvatra vaitṛṣṇyān na smaraty akṛtaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्रीयते वन्द्यमानो निन्द्यमानो न कुप्यति । नैवोद्विजति मरणे जीवने नाभिनन्दति
na prīyate vandyamāno nindyamāno na kupyati / naivodvijati maraṇe jīvane nābhinandati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न धावति जनाकीर्णं नारण्यम् उपशान्त-धीः । यथा-तथा यत्र-तत्र सम एवावतिष्ठते
na dhāvati janākīrṇaṃ nāraṇyam upaśānta-dhīḥ / yathā-tathā yatra-tatra sama evāvatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.