साधका इति वक्ष्यमाणं पूर्वपक्षस्येत्यत्रापि सम्बद्धयते । पूर्वपक्षस्य सिद्धान्तस्येति जातावेकवचनम् । साधका इति छान्दसो निर्देशः । यद्वा युक्तयः पूर्वपक्षस्येत्यत्र साधका इति न्यकृष्टते । पूर्वपक्षसम्बन्धिनो युक्तय इत्येवार्थः । सिद्धान्तस्यैव साधका इत्यत्र तु न्याया इति शेषः । *९,१०* अत्र सूत्रम् योनेः शरीरमिति । तद्वयाख्यातं भाष्ये । स्वर्गादवाग्गतो जीवो वृष्टिद्वारा व्रीह्यादिबीजेषु सङ्क्रान्तो रेतस्मि(चंपु)क्पुरुषं प्रविश्य सह रेतसा मात्र्योनिद्वारेण जठरं प्रविष्यः कललबृद्बुदादिक्रमेणोत्पन्नं शरीरमाप्नोतीति प्रसिद्धम् । तत्किं तथ्यमुतातथ्यमिति सन्देहः । न तथ्यमिति पूर्वः पक्षः । कुतः । "देहं गर्भस्थितं क्वापि प्रविशेत्स्वर्गतो गतःऽ; इत्यादिवचनात् । मान्धातृद्रोणद्रुपदकृपाकादीनामितिहासपुराणेषु विनैव बीजादिसम्बन्धेन जननदर्शनाच्च । अन्यथासिद्धे चार्थे न बहुकल्पना युक्ता । अतस्ते वैराग्यजनका(यैवार्)थमेवाध्यात्मविदां वादाःऽ; इति । तथ्यमिति सिद्धान्तः । कस्मात् । "मेमेघो भूत्वा वर्षति । त(द्य) इह व्रीहियवा ओष(धिवनस्पतय)धयस्तिलामाषा इति जायन्ते । यो यो ह्यन्नमत्ति । यो वा रेतः सिञ्चति तद्रूपाद्भूय एव भवति । तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत्ते रमणीयां योनिमापद्यन्तेऽ; इत्यादिश्रुतेः । न चादृष्टे ऽर्थेन्यथासिद्धिरवकाशवती । नच वचनान्तरलिङ्गदशर्नविरोधः । क्वचिद् बीजादिसम्बन्धाभावस्यापि विद्यामानत्वेन तद्विषयत्वात् । यथोक्तम् । "दिवः स्थास्नून् गच्छतिऽ; । "स्थावराणि दिवः प्राप्तःऽ; इति श्रुतिस्मृतिभ्यामिति । तदिदमयुक्तं व्याख्यानम् । उत्सूत्रत्वात् । यद्यप्यत्र योनिशब्दो बीजाद्युपलक्षणः शक्यो व्याख्यातुं तथापि तत्सम्बन्धनियम एव सूत्रे प्रतीयते । नतु क्वाचित्कस्तदभावो ऽपि । यदि च क्वचिद् बीजादिसम्बन्धाभावः स्यात्तदाऽकस्मिकत्वं स्यादित्यत आह बीजेति ॥ योनेः शरीरम्
sādhakā iti vakṣyamāṇaṃ pūrvapakṣasyetyatrāpi sambaddhayate / pūrvapakṣasya siddhāntasyeti jātāvekavacanam / sādhakā iti chāndaso nirdeśaḥ / yadvā yuktayaḥ pūrvapakṣasyetyatra sādhakā iti nyakṛṣṭate / pūrvapakṣasambandhino yuktaya ityevārthaḥ / siddhāntasyaiva sādhakā ityatra tu nyāyā iti śeṣaḥ / *9,10* atra sūtram yoneḥ śarīramiti / tadvayākhyātaṃ bhāṣye / svargādavāggato jīvo vṛṣṭidvārā vrīhyādibījeṣu saṅkrānto retasmi(caṃpu)kpuruṣaṃ praviśya saha retasā mātryonidvāreṇa jaṭharaṃ praviṣyaḥ kalalabṛdbudādikrameṇotpannaṃ śarīramāpnotīti prasiddham / tatkiṃ tathyamutātathyamiti sandehaḥ / na tathyamiti pūrvaḥ pakṣaḥ / kutaḥ / "dehaṃ garbhasthitaṃ kvāpi praviśetsvargato gataḥ'; ityādivacanāt / māndhātṛdroṇadrupadakṛpākādīnāmitihāsapurāṇeṣu vinaiva bījādisambandhena jananadarśanācca / anyathāsiddhe cārthe na bahukalpanā yuktā / ataste vairāgyajanakā(yaivār)thamevādhyātmavidāṃ vādāḥ'; iti / tathyamiti siddhāntaḥ / kasmāt / "memegho bhūtvā varṣati / ta(dya) iha vrīhiyavā oṣa(dhivanaspataya)dhayastilāmāṣā iti jāyante / yo yo hyannamatti / yo vā retaḥ siñcati tadrūpādbhūya eva bhavati / tadya iha ramaṇīyacaraṇā abhyāśo ha yatte ramaṇīyāṃ yonimāpadyante'; ityādiśruteḥ / na cādṛṣṭe 'rthenyathāsiddhiravakāśavatī / naca vacanāntaraliṅgadaśarnavirodhaḥ / kvacid bījādisambandhābhāvasyāpi vidyāmānatvena tadviṣayatvāt / yathoktam / "divaḥ sthāsnūn gacchati'; / "sthāvarāṇi divaḥ prāptaḥ'; iti śrutismṛtibhyāmiti / tadidamayuktaṃ vyākhyānam / utsūtratvāt / yadyapyatra yoniśabdo bījādyupalakṣaṇaḥ śakyo vyākhyātuṃ tathāpi tatsambandhaniyama eva sūtre pratīyate / natu kvācitkastadabhāvo 'pi / yadi ca kvacid bījādisambandhābhāvaḥ syāttadā'kasmikatvaṃ syādityata āha bījeti // yoneḥ śarīram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.