Library·Brhaspatismrti·1·1.15
अदेयआदिकम् आख्यातं भृतानाम् (उच्यते विधिः । शुश्रूषाम् अभ्यूपेत्य^एतत् पदम् आदौ (निगद्यते ॥
adeya.ādikam ākhyātaṃ bhṛtānām (ucyate vidhiḥ / śuśrūṣām abhyūpetya^etat padam ādau (nigadyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्युपेत्य तु शुश्रूषां यस् तां न (प्रतिपद्यते । अशुश्रूषाअभ्युपेत्य^एतद् विवादपदम् (उच्यते ॥
abhyupetya tu śuśrūṣāṃ yas tāṃ na (pratipadyate / aśuśrūṣā.abhyupetya^etad vivāda.padam (ucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेतनस्य^अनपाकर्म तदर्थं स्वामिपालयोः । क्रमशः (कल्प्यते वादस् भृतभेदत्रयं तु इदम् ॥
vetanasya^anapākarma tad.arthaṃ svāmi.pālayoḥ / kramaśaḥ (kalpyate vādas bhṛta.bheda.trayaṃ tu idam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकधा तु अभिहिता जातिकर्मअनुरूपतः । विद्याविज्ञानकामअर्थनिमित्तेन चतुर्विधा ॥
anekadhā tu abhihitā jāti.karma.anurūpataḥ / vidyā.vijñāna.kāma.artha.nimittena catur.vidhā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकः पुनर् एतेषां क्रियाभेदात् (प्रभिद्यते ।
ekaikaḥ punar eteṣāṃ kriyā.bhedāt (prabhidyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्या त्रयी समाख्याता ऋग्यजुस्सामलक्षणा । तदर्थं गुरुशुश्रूषां (प्रकुर्याच् च प्रचोदिताम् ॥
vidyā trayī samākhyātā ṛg.yajus.sāma.lakṣaṇā / tad.arthaṃ guru.śuśrūṣāṃ (prakuryāc ca pracoditām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानम् (उच्यते शिल्पं हेमरूप्यआदिसंस्कृतिः । नृत्यआदिकं च तत्प्राप्तं (कुर्यात् कर्म गुरोर् गृहे ॥
vijñānam (ucyate śilpaṃ hema.rūpya.ādi.saṃskṛtiḥ / nṛtya.ādikaṃ ca tat.prāptaṃ (kuryāt karma guror gṛhe //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो भुङ्क्ते परदासीं तु स ज्ञेयस् वडबाभृतः । कर्म तत्स्वामिनः (कुर्याद् यथा^अन्नेन भृतस् नरः ॥
yo bhuṅkte para.dāsīṃ tu sa jñeyas vaḍabā.bhṛtaḥ / karma tat.svāminaḥ (kuryād yathā^annena bhṛtas naraḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुधा^अर्थभृतः प्रोक्तस् तथा भागभृतस्^अपरः । हीनमध्यौत्तमत्वं च सर्वेषाम् एव चोदितम् ॥
bahudhā^artha.bhṛtaḥ proktas tathā bhāga.bhṛtas^aparaḥ / hīna.madhya.uttamatvaṃ ca sarveṣām eva coditam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनमासअर्धषड्मासत्रिमासअब्दभृतस् तथा । कर्म (कुर्यात् प्रतिज्ञातं (लभते परिभाषितम् ॥
dina.māsa.ardha.ṣaḍ.māsa.tri.māsa.abda.bhṛtas tathā / karma (kuryāt pratijñātaṃ (labhate paribhāṣitam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृतकस् त्रिविधस् ज्ञेय उत्तमस् मध्यमस्^अधमः । शक्तिभक्तिअनुरूपैः (स्याद् एषां कर्मआश्रया भृतिः ॥
bhṛtakas trividhas jñeya uttamas madhyamas^adhamaḥ / śakti.bhakti.anurūpaiḥ (syād eṣāṃ karma.āśrayā bhṛtiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमस् तु आयुधीयस्^अत्र मध्यमस् तु कृषीवलः । अधमस् भारवाहः (स्याद् इति एष त्रिविधस् भृतः ॥
uttamas tu āyudhīyas^atra madhyamas tu kṛṣīvalaḥ / adhamas bhāra.vāhaḥ (syād iti eṣa tri.vidhas bhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुधी तु^उत्तमः प्रोक्तस् मध्यमस् तु कृषीवलः । भारवाहस्^अधमः प्रोक्तस् तथा च गृहकर्मकृत् ॥
āyudhī tu^uttamaḥ proktas madhyamas tu kṛṣīvalaḥ / bhāra.vāhas^adhamaḥ proktas tathā ca gṛha.karma.kṛt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विप्रकारस् भोगभृतः कृषिगोजीविनां स्मृतः । जातसस्यात् तथा क्षीरात् स (लभेत न संशयः ॥
dvi.prakāras bhoga.bhṛtaḥ kṛṣi.gojīvināṃ smṛtaḥ / jāta.sasyāt tathā kṣīrāt sa (labheta na saṃśayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभकर्मकरा हि एते चत्वारः समुदाहृताः । [चत्वारः शिष्यस्^अन्तेवासी भृतकः कर्मकरश् च ॥] जधन्यकर्मभाजस् तु शेषा दासास्त्रिपञ्चकाः ।
śubha.karma.karā hi ete catvāraḥ samudāhṛtāḥ / [catvāraḥ śiṣyas^antevāsī bhṛtakaḥ karma.karaś ca //] jadhanya.karma.bhājas tu śeṣā dāsā.stri.pañcakāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्म^अपि द्विविधं प्रोक्तम् शुभं शुभम् एव च ॥ अशुभं दासकर्मौक्तं शुभं कर्मकरे स्मृतम् ।
karma^api dvi.vidhaṃ proktam śubhaṃ śubham eva ca // aśubhaṃ dāsa.karma.uktaṃ śubhaṃ karma.kare smṛtam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहद्वारअशुचिस्थानरथ्यअवस्करशोधनम् ॥ गृह्यअङ्गस्पर्शनौच्छिष्टविण्मूत्रग्रहणौज्झनम् ।
gṛha.dvāra.aśuci.sthāna.rathya.avaskara.śodhanam // gṛhya.aṅga.sparśana.ucchiṣṭa.viṇmūtra.grahaṇa.ujjhanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छतः स्वामिनः स्वअङ्गैर् उपस्थानम् अथ^अन्ततः ॥ अशुभं कर्म विज्ञेयं शुभम् अन्यद् अतः परम् ।
gacchataḥ svāminaḥ sva.aṅgair upasthānam atha^antataḥ // aśubhaṃ karma vijñeyaṃ śubham anyad ataḥ param /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति वक्तव्यः स्वामिअनुग्रहपालितः । भोज्यअन्नस्^अथ प्रतिग्राह्यस् (भवति अभिमतः सताम् ॥
tataḥ prabhṛti vaktavyaḥ svāmi.anugraha.pālitaḥ / bhojya.annas^atha pratigrāhyas (bhavati abhimataḥ satām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविद्याग्रहणाच् शिष्यः (शुश्रूषेत् प्रयतस् गुरुम् । तद् वृत्तिर् गुरुदारेषु गुरुपुत्रे तथा^एव च ॥
āvidyā.grahaṇāc śiṣyaḥ (śuśrūṣet prayatas gurum / tad vṛttir guru.dāreṣu guru.putre tathā^eva ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समावृत्तश् च गुरवे प्रदाय गुरुदक्षिणाम् । प्रतियाति गृहान् एषा शिष्यवृत्तिर् उदाहृतः ॥
samāvṛttaś ca gurave pradāya guru.dakṣiṇām / pratiyāti gṛhān eṣā śiṣya.vṛttir udāhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र पुर्वश् चतुर्वर्गस् दासत्वान् न (विमुच्यते । प्रसादात् स्वामिनस्^अन्यत्र दास्यम् एषां क्रमआगतम् ॥
atra purvaś catur.vargas dāsatvān na (vimucyate / prasādāt svāminas^anyatra dāsyam eṣāṃ krama.āgatam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रीणीते स्वतन्त्रस् यः समात्मानं नराधमः । स जघन्यतमस् त्व् एषां सो^अपि दास्यात् न (मुच्यते ॥
vikrīṇīte svatantras yaḥ samātmānaṃ narādhamaḥ / sa jaghanyatamas tv eṣāṃ so^api dāsyāt na (mucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासेन^ऊढा त्व[स्व]।दासी या सो[सा]^अपि दासीत्वम् (आप्नुयात् । यस्माद् भर्ता प्रभुस् तस्याः स्वामिअधीनप्रभुर् यतः ॥
dāsena^ūḍhā tva[sva].dāsī yā so[sā]^api dāsītvam (āpnuyāt / yasmād bhartā prabhus tasyāḥ svāmi.adhīna.prabhur yataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासीसुताश् च ये जाताः तस्याः पत्या परेण वा । उत्पादकस् यदि स्वामी न दासीं (कारयेत् प्रभुः ॥
dāsī.sutāś ca ye jātāḥ tasyāḥ patyā pareṇa vā / utpādakas yadi svāmī na dāsīṃ (kārayet prabhuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.