Library·Brhaspatismrti·1·1.3
यदा त्व् एवंविधः पक्षः कल्पितः पूर्ववादिना। (दद्यात् तद्पक्षसम्बद्धं प्रतिवादी तदा^उत्तरम्॥
yadā tv evaṃvidhaḥ pakṣaḥ kalpitaḥ pūrvavādinā/ (dadyāt tadpakṣasambaddhaṃ prativādī tadā^uttaram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिश्चिते पूर्वपक्षे ग्राह्यअग्राह्यविशेषिते। प्रतिज्ञाते स्थिरीभूते (लेखयेद् उत्तरं ततः॥
viniścite pūrvapakṣe grāhya.agrāhya.viśeṣite/ pratijñāte sthirībhūte (lekhayed uttaraṃ tataḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालीनत्वाद् भयात् तद्वत् प्रत्यर्थी स्मृतिविभ्रमात्। कालं (प्रार्थयते यत्र तत्र^इमं (लब्धुम् (अर्हति॥
śālīnatvād bhayāt tadvat pratyarthī smṛtivibhramāt/ kālaṃ (prārthayate yatra tatra^imaṃ (labdhum (arhati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाहत्र्यहपञ्चाहसप्ताहं पक्षम् एव वा। मासं चतुस् त्रयं वर्षं (लभते शक्त्यपेक्षया॥
ekāha.tryaha.pañcāha.saptāhaṃ pakṣam eva vā/ māsaṃ catus trayaṃ varṣaṃ (labhate śaktyapekṣayā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षस्य व्यापकं सारम् असन्दिग्धम् अनाकुलम्।[प्।३७] अव्याख्यानगम्यम् एतद् उत्तरं तद्विदो (विदुः॥
pakṣasya vyāpakaṃ sāram asandigdham anākulam/[p.37] avyākhyānagamyam etad uttaraṃ tadvido (viduḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरं चतुर्विधं सम्प्रति [षत्मु?]रं,। मिथ्याउत्तरं प्राङ्न्यायौत्तरं कारणौत्तरं च^इति।
uttaraṃ caturvidhaṃ samprati [ṣatmu?]raṃ,/ mithyā.uttaraṃ prāṅnyāya.uttaraṃ kāraṇa.uttaraṃ ca^iti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपक्षे यथार्थं तु न (दद्याद् उत्तरं तु यः। प्रत्यक्षी दापनीयः (स्यात् सामादिभिर् उपक्रमैः॥
pūrvapakṣe yathārthaṃ tu na (dadyād uttaraṃ tu yaḥ/ pratyakṣī dāpanīyaḥ (syāt sāmādibhir upakramaiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियपूर्वं वचः साम भेदस् तु भयदर्शनम्। अर्थापकर्षणं दण्डस् ताडनं बन्धनं तथा॥
priyapūrvaṃ vacaḥ sāma bhedas tu bhayadarśanam/ arthāpakarṣaṇaṃ daṇḍas tāḍanaṃ bandhanaṃ tathā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहसस्तेयपारुष्यगो^अभिशापे तथात्यये। भूमौ (विवादयेत् क्षिप्रम् अकाले^अपि बृहस्पतिः॥
sāhasa.steya.pāruṣya.go^abhiśāpe tathātyaye/ bhūmau (vivādayet kṣipram akāle^api bṛhaspatiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यवादी क्रियाद्वेषी न^उपस्थायी निरुत्तरः। आहुतः प्रपलायी च हीनः पञ्चविधः स्मृतः।
anyavādī kriyādveṣī na^upasthāyī niruttaraḥ/ āhutaḥ prapalāyī ca hīnaḥ pañcavidhaḥ smṛtaḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याया दूषणे स्तेये कलहे साहसेषु च। उपधौ कूटसाक्ष्ये च सद्य एव (विवादयेत्॥
kanyāyā dūṣaṇe steye kalahe sāhaseṣu ca/ upadhau kūṭasākṣye ca sadya eva (vivādayet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धेनावनडुहि क्षेत्रे स्त्रीषु प्रजनने तथा। न्यासे याचितके (दत्ते तथा^एव क्रयविक्रये॥
dhenāvanaḍuhi kṣetre strīṣu prajanane tathā/ nyāse yācitake (datte tathā^eva kraya.vikraye//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्न्याये कारणौक्तौ च प्रत्यर्थी (निर्दिशेत् क्रियाम्। मिथ्याउक्तौ पूर्ववादी तु प्रैपत्तौ न (सम्भवेत्॥
prāṅnyāye kāraṇa.uktau ca pratyarthī (nirdiśet kriyām/ mithyā.uktau pūrvavādī tu praipattau na (sambhavet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्त्वा कारणं यत्र पक्षं वादी (प्रपद्यते। प्रतिपत्तिस् तु सा ज्ञेया कारणं तु^उत्तरं पृथक्॥
anuktvā kāraṇaṃ yatra pakṣaṃ vādī (prapadyate/ pratipattis tu sā jñeyā kāraṇaṃ tu^uttaraṃ pṛthak//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वालापं तु यः (कृत्वा मिथस्^अल्पम् अपि (संवदेत्। सर्वम् एव तु दाप्यः (स्याद् (अभियुक्तो बृहस्पतिः॥
sarvālāpaṃ tu yaḥ (kṛtvā mithas^alpam api (saṃvadet/ sarvam eva tu dāpyaḥ (syād (abhiyukto bṛhaspatiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्पारुष्ये च भूम्यौ च दिव्यं तु (परिवर्जयेत्। विक्रयादानसम्बन्धे क्रियादानम् (अनिच्छति॥
vākpāruṣye ca bhūmyau ca divyaṃ tu (parivarjayet/ vikrayādānasambandhe kriyādānam (anicchati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(अभियुक्तस्^अभियोगस्य यदि (कुर्यात् तु निह्नवम्। मिथ्या तत् तु (विजानीयाद् उत्तरं व्यवहारतः॥
(abhiyuktas^abhiyogasya yadi (kuryāt tu nihnavam/ mithyā tat tu (vijānīyād uttaraṃ vyavahārataḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(श्रुत्वा^अभियोगं प्रत्यर्थी यदि तत् (प्रतिपद्यते। सा तु सम्प्रतिपत्तिस् तु शास्त्रविद्भिर् (उदाहृता॥
(śrutvā^abhiyogaṃ pratyarthī yadi tat (pratipadyate/ sā tu sampratipattis tu śāstravidbhir (udāhṛtā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिना^(अभिहितो यो^अर्थः प्रत्यर्थी यदि तं तथा। (प्रपद्य कारणं (ब्रूयात् प्रत्यवस्कन्दनं हि तत्॥
arthinā^(abhihito yo^arthaḥ pratyarthī yadi taṃ tathā/ (prapadya kāraṇaṃ (brūyāt pratyavaskandanaṃ hi tat//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो^अर्थिना^अर्थः (प्रभाष्येत प्रत्यर्थी यदि तं तथा। (प्रपद्य कारणं ब्रूयाद् आधर्यं मनुर् (अब्रवीत्॥
yo^arthinā^arthaḥ (prabhāṣyeta pratyarthī yadi taṃ tathā/ (prapadya kāraṇaṃ brūyād ādharyaṃ manur (abravīt//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचारेण^अवसन्नो^अपि पुनर् (लेखयते यदि। स विनेयो (जितः पूर्वं प्राङ्न्यायस् तु स (उच्यते॥
ācāreṇa^avasanno^api punar (lekhayate yadi/ sa vineyo (jitaḥ pūrvaṃ prāṅnyāyas tu sa (ucyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथ्ये तथ्यं (प्रयुञ्जीत मिथ्यायां च^अपि (लेखयेत्। कारणं कारणौपेते प्राग्जये तु जयं तथा॥
tathye tathyaṃ (prayuñjīta mithyāyāṃ ca^api (lekhayet/ kāraṇaṃ kāraṇa.upete prāgjaye tu jayaṃ tathā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयदृष्टौद्भवा मिथ्या गर्हिता शास्त्रवेदिभिः। सत्या सम्प्रतिपत्तिस् तु धर्म्या सा परिकीर्तिता॥
bhayadṛṣṭa.udbhavā mithyā garhitā śāstravedibhiḥ/ satyā sampratipattis tu dharmyā sā parikīrtitā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्न्यायकरणे तथ्यं श्लाघ्यं सद्भिर् उदाहृतम्। विपरीतम् अधर्म्यं (स्यात् प्रत्यर्थी हानिम् (आप्नुयात्॥
prāṅnyāyakaraṇe tathyaṃ ślāghyaṃ sadbhir udāhṛtam/ viparītam adharmyaṃ (syāt pratyarthī hānim (āpnuyāt//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंपूउर्विकया याताव् अर्थिप्रत्यर्थिनौ यदा। वादो वर्णानुपूर्व्येण ग्राह्यः पीडाम् (अवेक्ष्य च॥
ahaṃpūurvikayā yātāv arthipratyarthinau yadā/ vādo varṇānupūrvyeṇa grāhyaḥ pīḍām (avekṣya ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एककाले (समानीते प्रत्यर्थी सभ्यसन्निधौ। पूर्वपक्षाक्षरसमं (लेखयेद् उत्तरं ततः॥
ekakāle (samānīte pratyarthī sabhyasannidhau/ pūrvapakṣākṣarasamaṃ (lekhayed uttaraṃ tataḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यर्थविधिर् आख्यातः सङ्गतार्थप्रपादने। चतुर्विधस्य^अपि^अधुना यत् तद् ग्राह्यं तद् (उच्यते॥
pratyarthavidhir ākhyātaḥ saṅgatārthaprapādane/ caturvidhasya^api^adhunā yat tad grāhyaṃ tad (ucyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्तुताद् अन्यन् मध्यस्थं न्यूनअधिकम् असङ्गतम्। अवाच्यसारं सन्दिग्धं प्रतिपक्षम् न (लक्षयेत्॥
prastutād anyan madhyasthaṃ nyūna.adhikam asaṅgatam/ avācyasāraṃ sandigdhaṃ pratipakṣam na (lakṣayet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयं (करोति भेदं वा भीषणं वा निरोधनम्। एतानि वादिनो^अर्थस्य व्यवहारे स (हीयते॥
bhayaṃ (karoti bhedaṃ vā bhīṣaṇaṃ vā nirodhanam/ etāni vādino^arthasya vyavahāre sa (hīyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋत्विगादिर् नियुक्तस् तु समौ सम्परिकीर्तितौ। यज्ञे स्वाम्य् (आप्नुयात् पुण्यं हानिं वादे^अथ वा जयं॥
ṛtvigādir niyuktas tu samau samparikīrtitau/ yajñe svāmy (āpnuyāt puṇyaṃ hāniṃ vāde^atha vā jayaṃ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वौत्तरे^अभिलिखिते यत्र वादी (प्रमीयते। प्रत्यर्थी वा सुतस् ताभ्यां व्यवहारं (विशोधयेत्॥
pūrva.uttare^abhilikhite yatra vādī (pramīyate/ pratyarthī vā sutas tābhyāṃ vyavahāraṃ (viśodhayet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्णीते विवादे तु विप्रलब्धो (भवेत्^ नृपः। (प्।४१( जयदानं समं न (स्यात् तस्मात् कार्याणि (निर्णयेत्॥
anirṇīte vivāde tu vipralabdho (bhavet^ nṛpaḥ/ (p.41( jayadānaṃ samaṃ na (syāt tasmāt kāryāṇi (nirṇayet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिणस् तु (समुद्दिश्य यस् तु तान् न (विवादयेत्। त्रिंसद्रात्रात् त्रिपक्षाद् वा तस्य हानिः (प्रजायते॥
sākṣiṇas tu (samuddiśya yas tu tān na (vivādayet/ triṃsadrātrāt tripakṣād vā tasya hāniḥ (prajāyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहूतप्रपलायी च मौनी साक्षिपराजितः। स्ववाक्यप्रतिपन्नश् च हीनवादी चतुर्विधः॥
āhūtaprapalāyī ca maunī sākṣiparājitaḥ/ svavākyapratipannaś ca hīnavādī caturvidhaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपलायी त्रिपक्षेण मौनी वा सप्तभिर् दिनैः। साक्षिभिन्नस् तत्क्षणेन प्रतिपन्नश् च (हीयते॥
prapalāyī tripakṣeṇa maunī vā saptabhir dinaiḥ/ sākṣibhinnas tatkṣaṇena pratipannaś ca (hīyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदितस्य अकथनम् अनुपस्थानम् एव च। पक्षार्थिदोषौ मौनं च हीयमानस्य लक्षणम्॥
niveditasya akathanam anupasthānam eva ca/ pakṣārthidoṣau maunaṃ ca hīyamānasya lakṣaṇam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापापौपपापाभ्यां पातकेन^अथ संसदि। यो^(अभिशस्तस् तत् (क्षमते संयुक्तं तम् विदुर् जनाः॥
mahāpāpa.upapāpābhyāṃ pātakena^atha saṃsadi/ yo^(abhiśastas tat (kṣamate saṃyuktaṃ tam vidur janāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् यत्नेन कर्तव्यं बुधेन^आत्मविशोधनम्। यद् यद् गुरुतरं कार्यं तत् तत् पूर्वं (विशोधयेत्॥
tasmād yatnena kartavyaṃ budhena^ātmaviśodhanam/ yad yad gurutaraṃ kāryaṃ tat tat pūrvaṃ (viśodhayet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापापाभिशस्तो यः पातकात् तर्तुम् (इच्छति। पूर्वम् अङ्गीकृतं तेन जितो^असौ दण्डम् (अर्हति॥
mahāpāpābhiśasto yaḥ pātakāt tartum (icchati/ pūrvam aṅgīkṛtaṃ tena jito^asau daṇḍam (arhati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचारकरणे दिव्ये कृत्वा^उपस्थाननिश्चयम्। न^(उपस्थितो यदा कश् चित्^ छलं तत्र न (कारयेत्॥
ācārakaraṇe divye kṛtvā^upasthānaniścayam/ na^(upasthito yadā kaś cit^ chalaṃ tatra na (kārayet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवराजकृतो दोषस् तत्काले तु यदा (भवेत्। अवधित्यागमात्रेण न (भवेत् स पराजितः॥
daivarājakṛto doṣas tatkāle tu yadā (bhavet/ avadhityāgamātreṇa na (bhavet sa parājitaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुर्वौत्तरे सन्निविष्टे विचारे *(सम्प्रवर्तिते। प्रशमं ये मिथो (यान्ति दाप्यस् ते द्विगुणं दमम्॥
purva.uttare sanniviṣṭe vicāre *(sampravartite/ praśamaṃ ye mitho (yānti dāpyas te dviguṇaṃ damam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वौत्तरार्थे लिखिते (प्रक्रान्ते कार्यनिर्णये। द्वयोः सन्तप्तयोः सन्धिः (स्याद् अयःखण्डयोर् इव॥
pūrva.uttarārthe likhite (prakrānte kāryanirṇaye/ dvayoḥ santaptayoḥ sandhiḥ (syād ayaḥkhaṇḍayor iva//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिसभ्यविकल्पस् तु (भवेत् तत्र^उभयोर् अपि। (प्।४३( दोलायमानयोः सन्धिः प्रकुर्यातां विचक्षणैः॥
sākṣisabhyavikalpas tu (bhavet tatra^ubhayor api/ (p.43( dolāyamānayoḥ sandhiḥ prakuryātāṃ vicakṣaṇaiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणसमता यत्र भेदः शास्त्रचरित्रयोः। तत्र राजामया सन्धिर् उभयोर् अपि (शस्यते॥
pramāṇasamatā yatra bhedaḥ śāstra.caritrayoḥ/ tatra rājāmayā sandhir ubhayor api (śasyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सांशायिको धर्मो व्यवहारश् च पार्थिवे। सन्धिस् तत्र तु कर्तव्यो^अयसोः सन्तप्तयोर् यथा॥
yatra sāṃśāyiko dharmo vyavahāraś ca pārthive/ sandhis tatra tu kartavyo^ayasoḥ santaptayor yathā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समः सन्धिस् तदा कार्यो विषमस् तु (निवर्तते। धर्मार्थौपग्रहः कीर्तिः (भवेत् साम्येन भूभृतः। न (क्लिश्यन्ते साक्षिसभ्या वैरं च (विनिवर्तते।
samaḥ sandhis tadā kāryo viṣamas tu (nivartate/ dharmārtha.upagrahaḥ kīrtiḥ (bhavet sāmyena bhūbhṛtaḥ/ na (kliśyante sākṣisabhyā vairaṃ ca (vinivartate/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निग्रहअनुग्रहं दण्डं धर्मं (प्राप्य यशो^अयशः। विग्रहाज् (जायते नृऋणां पुनर्दोषस् तथा^एव च॥
nigraha.anugrahaṃ daṇḍaṃ dharmaṃ (prāpya yaśo^ayaśaḥ/ vigrahāj (jāyate nṛṛṇāṃ punardoṣas tathā^eva ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् कुलगणाध्यक्षा धर्मज्ञाः समदृष्टयः। अद्वेषलोभा यद् (ब्रूयुस् तत् कर्तव्यं (विजानता ॥
tasmāt kulagaṇādhyakṣā dharmajñāḥ samadṛṣṭayaḥ/ adveṣalobhā yad (brūyus tat kartavyaṃ (vijānatā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.