Library·Brhaspatismrti·1·1.5
नव सप्त च पञ्च (स्युश् चत्वारस् त्रय एव वा । उभौ वा श्रोत्रियौ (ख्यातौ न^एकं (पृच्छेत् कदा चन ॥
nava sapta ca pañca (syuś catvāras traya eva vā / ubhau vā śrotriyau (khyātau na^ekaṃ (pṛcchet kadā cana //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूतकः शटिकाग्राही कार्यमध्यगतस् तथा । एक एव प्रमाणं (स्यात्^नृपो^अध्यक्षस् तथा^एव च ॥
dyūtakaḥ śaṭikāgrāhī kāryamadhyagatas tathā / eka eva pramāṇaṃ (syāt^nṛpo^adhyakṣas tathā^eva ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तेनाः साहसिकाः षण्डाः कितवाः सूचकास् तथा । न साक्षिणस् ते दुष्टात्वात् तेषु साक्षियं न (विद्यते ।
stenāḥ sāhasikāḥ ṣaṇḍāḥ kitavāḥ sūcakās tathā / na sākṣiṇas te duṣṭātvāt teṣu sākṣiyaṃ na (vidyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(लिखितो (लिखितो (गूढः (स्मारितः कुल्यदूतकौ । यदृच्छश् च^उत्तरश् च^एव (कार्यमध्यगतो^अपरः ॥
(likhito (likhito (gūḍhaḥ (smāritaḥ kulya.dūtakau / yadṛcchaś ca^uttaraś ca^eva (kāryamadhyagato^aparaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपो^अध्यक्षस् तथा ग्रामः साक्षी द्वादशधा (स्मृतः । प्रभेदम् एषां (वक्ष्यामि यथावद् अनुपूर्वशः ॥
nṛpo^adhyakṣas tathā grāmaḥ sākṣī dvādaśadhā (smṛtaḥ / prabhedam eṣāṃ (vakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(जातिनामादिलिखितं येन स्वं पित्र्यम् एव च । निवासश् च (विज्ञेयः साक्षी लिखितसंज्ञकः ॥
(jātināmādilikhitaṃ yena svaṃ pitryam eva ca / nivāsaś ca (vijñeyaḥ sākṣī likhitasaṃjñakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिना च क्रिया भेदैस् तस्य (कृत्वा ऋणादिकम् । प्रत्यक्षं (लिख्यते यस् तु (लेखितः स (उदाहृतः ॥
arthinā ca kriyā bhedais tasya (kṛtvā ṛṇādikam / pratyakṣaṃ (likhyate yas tu (lekhitaḥ sa (udāhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(कुड्यव्यवहितो यस् तु (श्राव्यते ऋणभाषितम् । (विनिह्नुतो यथाभूतं (गूढः साक्षी स उच्यते ॥
(kuḍyavyavahito yas tu (śrāvyate ṛṇabhāṣitam / (vinihnuto yathābhūtaṃ (gūḍhaḥ sākṣī sa ucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(आहूय यः (कृतः साक्षी ऋणन्यासक्रियादिके । (प्।५१( (स्मार्यते च मुहुर्यश् च स्मारितः स (उदाहृतः ॥
(āhūya yaḥ (kṛtaḥ sākṣī ṛṇanyāsakriyādike / (p.51( (smāryate ca muhuryaś ca smāritaḥ sa (udāhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभागदाने विपणे ज्ञातिर् यश् च^(उपयुज्यते । द्वयोः समानो धर्मज्ञः कुल्यः स (परिकीर्तितः ॥
vibhāgadāne vipaṇe jñātir yaś ca^(upayujyate / dvayoḥ samāno dharmajñaḥ kulyaḥ sa (parikīrtitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिप्रत्यर्थिवचनं (शृणुयात् (प्रेषितस् तु यः । उभयोः (सम्मतः साधुः दूतकः स (उदाहृतः ॥
arthi.pratyarthivacanaṃ (śṛṇuyāt (preṣitas tu yaḥ / ubhayoḥ (sammataḥ sādhuḥ dūtakaḥ sa (udāhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(क्रियमाणे तु (कर्तव्ये यः कश् चित् स्वयम् (आगतः । अत्र साक्षी त्वम् अस्माकम् (उक्तो यादृच्छिकस् तु सः ॥
(kriyamāṇe tu (kartavye yaḥ kaś cit svayam (āgataḥ / atra sākṣī tvam asmākam (ukto yādṛcchikas tu saḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र साक्षी दिशं (गच्छेत्^ मुमूर्षुर् वा यथाक्रमम् । अन्यं (संश्रावयेत् तं तु (विद्याद् उत्तरसाक्षिणम् ॥
yatra sākṣī diśaṃ (gacchet^ mumūrṣur vā yathākramam / anyaṃ (saṃśrāvayet taṃ tu (vidyād uttarasākṣiṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिणाम् अपि यः साक्ष्यम् उपर्य् उपरि (भाषताम् । श्रवणात्^ श्रवणाद् वापि स साक्ष्य् (उत्तरसंज्ञितः ॥
sākṣiṇām api yaḥ sākṣyam upary upari (bhāṣatām / śravaṇāt^ śravaṇād vāpi sa sākṣy (uttarasaṃjñitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभाभ्यां यस्य (विश्वस्तं (कार्यं चापि (निवेदितम् । गूढधारी स (विज्ञेयः कार्यमध्यागतस् तथा ॥
ubhābhyāṃ yasya (viśvastaṃ (kāryaṃ cāpi (niveditam / gūḍhadhārī sa (vijñeyaḥ kāryamadhyāgatas tathā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिप्रत्यर्थिनोर् वाक्यं यत्^ (श्रुतं भूभृता स्वयम् । स एव तत्र साक्षी (स्याद् विसंवादे द्वयोर् अपि ॥
arthi.pratyarthinor vākyaṃ yat^ (śrutaṃ bhūbhṛtā svayam / sa eva tatra sākṣī (syād visaṃvāde dvayor api //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(निर्णीते व्यवहारे तु पुनर् न्यायो यदा (भवेत् । अध्यक्षः सभ्यसहितः साक्षी (स्यात् तत्र नान्यथा ॥
(nirṇīte vyavahāre tu punar nyāyo yadā (bhavet / adhyakṣaḥ sabhyasahitaḥ sākṣī (syāt tatra nānyathā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्युषितं छादितं यत्र सीमायां च समन्ततः । (प्।५३( स कृत्तो^अपि (भवेत् साक्षी ग्रामस् तत्र न संशयः ॥
vyuṣitaṃ chāditaṃ yatra sīmāyāṃ ca samantataḥ / (p.53( sa kṛtto^api (bhavet sākṣī grāmas tatra na saṃśayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(लिखितौ द्वौ तथा (गूढौ त्रिचतुःपञ्च (लेखिताह् । यदृच्छ (स्मारिताः कुल्यास् तथा च^उत्तरसाक्षिणः ॥
(likhitau dvau tathā (gūḍhau tricatuḥpañca (lekhitāh / yadṛccha (smāritāḥ kulyās tathā ca^uttarasākṣiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूतकः स्वटिकाग्राहीकार्यमध्यगतस् तथा । एक एव प्रमाणं (स्यात्^नृपो^अध्यक्षस् तथा^एव च ॥
dūtakaḥ svaṭikāgrāhīkāryamadhyagatas tathā / eka eva pramāṇaṃ (syāt^nṛpo^adhyakṣas tathā^eva ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिणो^अर्थसमुद्दिष्टान्यस् तु दोषेण (दूषयेत् । अदुष्टं (दूषयन् वादी तत्समं दण्डम् (अर्हति ॥
sākṣiṇo^arthasamuddiṣṭānyas tu doṣeṇa (dūṣayet / aduṣṭaṃ (dūṣayan vādī tatsamaṃ daṇḍam (arhati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेख्यदोषास् तु ये केचित् साक्षिणाम् च^एव ये स्मृताः । वादकाले तु (वक्तव्याः पश्चाद् उक्तान् न (दूषयेत् ॥
lekhyadoṣās tu ye kecit sākṣiṇām ca^eva ye smṛtāḥ / vādakāle tu (vaktavyāḥ paścād uktān na (dūṣayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिदोषाः (प्रयोक्तव्याः संसदि प्रतिवादिना । पत्रे (विलिख्य तान् सर्वान् वाच्यं प्रत्युत्तरं ततः ॥
sākṣidoṣāḥ (prayoktavyāḥ saṃsadi prativādinā / patre (vilikhya tān sarvān vācyaṃ pratyuttaraṃ tataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपत्तौ न साक्षित्वम् (अर्हन्ति तु कदा चन । अतो^अन्यथा (भावनीयाः क्रियायां प्रतिवादिना ॥
pratipattau na sākṣitvam (arhanti tu kadā cana / ato^anyathā (bhāvanīyāḥ kriyāyāṃ prativādinā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(अभावयन् दमं दाप्यः प्रत्यर्थी साक्षिणा स्फुटम् । (भाविताः साक्षिणः सर्वे (साक्षिधर्मनिराकृताः ॥
(abhāvayan damaṃ dāpyaḥ pratyarthī sākṣiṇā sphuṭam / (bhāvitāḥ sākṣiṇaḥ sarve (sākṣidharmanirākṛtāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यर्थिनो^अर्थिनो वापि साक्षिदूषणसाधने । प्रस्तुतार्थौपयोगेन व्यवहारान्तरं न च ॥
pratyarthino^arthino vāpi sākṣidūṣaṇasādhane / prastutārtha.upayogena vyavahārāntaraṃ na ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(जितः स विनयं (दाप्यः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । यदि वादी निराकाङ्क्षः साक्षी सत्ये (व्यवस्थितः ॥
(jitaḥ sa vinayaṃ (dāpyaḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā / yadi vādī nirākāṅkṣaḥ sākṣī satye (vyavasthitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्ते^अर्थे साक्षिणो यस् तु (दूषयन् (प्रागदूषितान् । न च तत्कारणं (ब्रूयात् (प्राप्नुयात् पूर्वसाहसम् ॥
ukte^arthe sākṣiṇo yas tu (dūṣayan (prāgadūṣitān / na ca tatkāraṇaṃ (brūyāt (prāpnuyāt pūrvasāhasam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(लेख्यं वा साक्षिणो वापि विवादे यस्य (दूषिताः । तस्य कार्यं न (शोध्यं तु यावत् तत्^ न (विशोधयेत् ॥
(lekhyaṃ vā sākṣiṇo vāpi vivāde yasya (dūṣitāḥ / tasya kāryaṃ na (śodhyaṃ tu yāvat tat^ na (viśodhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिभिर् (गदितैः सभ्यैः (प्रक्रान्ते निर्णये तु यः । पुनर्विवादं (कुरुते राजा तत्र (विचारयेत् ॥
sākṣibhir (gaditaiḥ sabhyaiḥ (prakrānte nirṇaye tu yaḥ / punarvivādaṃ (kurute rājā tatra (vicārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिसन्दूषणे कार्यं पूर्वं साक्षिविशोधनम् । (प्।५५( शुद्धेषु साक्षिषु ततः पश्चात् कार्यं (विशोधयेत् ॥
sākṣisandūṣaṇe kāryaṃ pūrvaṃ sākṣiviśodhanam / (p.55( śuddheṣu sākṣiṣu tataḥ paścāt kāryaṃ (viśodhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यप्रशंसावचनैर् अनृतस्यापवर्जनैः । सभ्यैः (सम्बोधनीयास् तु धर्मशास्त्रार्थवेदिभिः ।
satyapraśaṃsāvacanair anṛtasyāpavarjanaiḥ / sabhyaiḥ (sambodhanīyās tu dharmaśāstrārthavedibhiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ जन्मनश् चा मरणात् सुकृतं यत् (त्वयार्जितम् । तत् सर्वं नाशम् (आयाति वितथस्याभिशंसनात् ॥
ā janmanaś cā maraṇāt sukṛtaṃ yat (tvayārjitam / tat sarvaṃ nāśam (āyāti vitathasyābhiśaṃsanāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूटसब् ह्यः कूटसाक्षी ब्रह्महा च समाः (स्मृताः । भ्रूणहा मित्रहा च^एषां नाधिकः (समुदाहृतः ॥
kūṭasab hyaḥ kūṭasākṣī brahmahā ca samāḥ (smṛtāḥ / bhrūṇahā mitrahā ca^eṣāṃ nādhikaḥ (samudāhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं (विदित्वा यः साक्षी स यथार्थं (वदेत् ततः । तेन^इह कीर्तिम् (आप्नोति परत्र च शुभां गतिम् ॥
evaṃ (viditvā yaḥ sākṣī sa yathārthaṃ (vadet tataḥ / tena^iha kīrtim (āpnoti paratra ca śubhāṃ gatim //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषाः (सन्ति लोभाद् ये कार्यं (प्रब्रूयुर् अन्यथा । (सन्ति चान्ये दुरात्मान्ः कूटलेख्यकृतो नराः ॥
puruṣāḥ (santi lobhād ye kāryaṃ (prabrūyur anyathā / (santi cānye durātmānḥ kūṭalekhyakṛto narāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(प्रष्टव्याः साक्षिणो ये तु (वर्ज्याश् च^एव नराधमाः । तान् अहं (कथयिष्यामि साम्प्रतं (शास्त्रचोतितान् ॥
(praṣṭavyāḥ sākṣiṇo ye tu (varjyāś ca^eva narādhamāḥ / tān ahaṃ (kathayiṣyāmi sāmprataṃ (śāstracotitān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रौतस्मार्तक्रियायुक्ताः लोभद्वेषविवर्जिताः । कुलीनाः साक्षिणो^अनिन्द्यास् तपोदानदयान्विताः ॥
śrauta.smārtakriyāyuktāḥ lobhadveṣavivarjitāḥ / kulīnāḥ sākṣiṇo^anindyās tapo.dāna.dayānvitāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुः पिता पितृव्यश् च भार्याया भ्रातृमातरौ । भ्राता सखा च जामाता सरववादेष्व् असाक्षिणः ॥
mātuḥ pitā pitṛvyaś ca bhāryāyā bhrātṛmātarau / bhrātā sakhā ca jāmātā saravavādeṣv asākṣiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्त्रीपानसक्ताश् च कितवाः (पूर्वदूषिताः । उन्मत्तार्ताः साहसिका नास्तिकाश् च न साक्षिणः ॥
parastrīpānasaktāś ca kitavāḥ (pūrvadūṣitāḥ / unmattārtāḥ sāhasikā nāstikāś ca na sākṣiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तो^अपि न प्रमाणं (स्युर् मृते धनिनि साक्षिणः । पुत्रे तु श्राविता ये (स्युः स्वयम् आसन्नमृत्युना ॥
santo^api na pramāṇaṃ (syur mṛte dhanini sākṣiṇaḥ / putre tu śrāvitā ye (syuḥ svayam āsannamṛtyunā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(विहाय^उपानदुष्णीषं दक्षिणं पाणिम् (उद्धरेत् । हिरण्यं गोशकृद् दर्भान् (समादाय ऋतं (वदेत् ॥
(vihāya^upānad.uṣṇīṣaṃ dakṣiṇaṃ pāṇim (uddharet / hiraṇyaṃ gośakṛd darbhān (samādāya ṛtaṃ (vadet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(उपस्थिताः (परीक्ष्याः (स्युः स्वर्वर्णैङ्गितादिभिः । सकृत् प्रमादापराधिविप्रं व्यापदि (पीडितम् । भटादिभिर् (वध्यमानं (रक्षेद् (उक्त्वा^अनृतान्य् अपि ॥
(upasthitāḥ (parīkṣyāḥ (syuḥ svarvarṇa.iṅgitādibhiḥ / sakṛt pramādāparādhivipraṃ vyāpadi (pīḍitam / bhaṭādibhir (vadhyamānaṃ (rakṣed (uktvā^anṛtāny api //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याशेषः प्रतिज्ञार्थः साक्षिभिः (प्रतिवर्णितः । (प्।५७( स जयी (स्याद् अन्यथा तु साध्यार्थं न (समाप्नुयात् ॥
yasyāśeṣaḥ pratijñārthaḥ sākṣibhiḥ (prativarṇitaḥ / (p.57( sa jayī (syād anyathā tu sādhyārthaṃ na (samāpnuyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(आहूतो यत्र (नागच्छेत् साक्षी रोगविवर्जितः । ऋणं दमं च (दाप्यः (स्यात् त्रिपक्षात् परतस् तु सः ॥
(āhūto yatra (nāgacchet sākṣī rogavivarjitaḥ / ṛṇaṃ damaṃ ca (dāpyaḥ (syāt tripakṣāt paratas tu saḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिद्वैधे प्रभूताः (स्युर् (ग्राह्याः साम्ये गुणान्विताः । गुणिद्वैधे क्रियायुक्तास् तत्साम्ये शुचिमत्तराः ॥
sākṣidvaidhe prabhūtāḥ (syur (grāhyāḥ sāmye guṇānvitāḥ / guṇidvaidhe kriyāyuktās tatsāmye śucimattarāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(अपृष्टाः सत्यवचने प्रश्नस्याकथने तथा । साक्षिणः सन् (निरोद्ध्व्या (गर्ह्या (दण्ड्याश् च धर्मतः ॥
(apṛṣṭāḥ satyavacane praśnasyākathane tathā / sākṣiṇaḥ san (niroddhvyā (garhyā (daṇḍyāś ca dharmataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालवयोद्रव्यसंज्ञाजातिप्रमाणतः । अन्यूनं चेत्^ (निगदितं सिद्धं साध्यं (विनिर्दिशेत् ॥
deśa.kāla.vayo.dravya.saṃjñā.jāti.pramāṇataḥ / anyūnaṃ cet^ (nigaditaṃ siddhaṃ sādhyaṃ (vinirdiśet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालवयोद्रव्यप्रमाणआकृतिजातिषु । यत्र विप्रतिपत्तिः (स्यात् साक्ष्यं तद् अपि नान्यथा ॥
deśa.kāla.vayo.dravya.pramāṇa.ākṛti.jātiṣu / yatra vipratipattiḥ (syāt sākṣyaṃ tad api nānyathā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(निर्दिष्टेष्व् अर्थजातेषु साक्षी चेत् साक्ष्य (आगते । न (ब्रूयाद् अक्षस्रसमं न तत्^ निगदितं (भवेत् ॥
(nirdiṣṭeṣv arthajāteṣu sākṣī cet sākṣya (āgate / na (brūyād akṣasrasamaṃ na tat^ nigaditaṃ (bhavet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपक्षे (प्रतिज्ञातम् अशेषं (प्रतिभावयेत् । ऊनअधिकं तु यत्र^(उक्तं न तत्^ निगदितं (भवेत् ॥
pūrvapakṣe (pratijñātam aśeṣaṃ (pratibhāvayet / ūna.adhikaṃ tu yatra^(uktaṃ na tat^ nigaditaṃ (bhavet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊनम् अभ्यधिकं वार्थम् (विब्रूयुर् यत्र साक्षिणः । तदर्थानुक्तविज्ञेयम् एष साक्षिविधिः (स्मृतः ।
ūnam abhyadhikaṃ vārtham (vibrūyur yatra sākṣiṇaḥ / tadarthānuktavijñeyam eṣa sākṣividhiḥ (smṛtaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यार्थांशे (निगदिते साक्षिभिः सकलं (भवेत् । स्त्रीसङ्गे साहसे चौर्ये यत् साध्यं (परिकल्प्यते ॥
sādhyārthāṃśe (nigadite sākṣibhiḥ sakalaṃ (bhavet / strīsaṅge sāhase caurye yat sādhyaṃ (parikalpyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊनअधिकं तु यत्र (स्यात् साक्ष्यं तत्र (विवर्जयेत् । साक्षी तत्र न (दण्ड्यः (स्याद् (अब्रुवन् दण्डम् (अर्हति ॥
ūna.adhikaṃ tu yatra (syāt sākṣyaṃ tatra (vivarjayet / sākṣī tatra na (daṇḍyaḥ (syād (abruvan daṇḍam (arhati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.