Library·Brhaspatismrti·1·1.6
साक्षिणाम् एष (निर्दिष्टः सङ्ख्यालक्षणनिश्चयः । (लिखितस्य^अधुना (वच्मि विधानम् अनुपूर्वशः ॥
sākṣiṇām eṣa (nirdiṣṭaḥ saṅkhyālakṣaṇaniścayaḥ / (likhitasya^adhunā (vacmi vidhānam anupūrvaśaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणादिके^अपि समये भ्रान्तिः (सञ्जायते यतः । धात्रा^अक्षराणि (सृष्टानि (पत्रारूढान्य् अतः पुरा ॥
ṛṇādike^api samaye bhrāntiḥ (sañjāyate yataḥ / dhātrā^akṣarāṇi (sṛṣṭāni (patrārūḍhāny ataḥ purā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशाचारय्हुतं वर्षमासपक्षादिवृद्धिमत् । ऋणिसाक्षिलेखकानं हस्ताङ्कं लेख्यम् (उच्यते ॥
deśācārayhutaṃ varṣa.māsa.pakṣādivṛddhimat / ṛṇi.sākṣi.lekhakānaṃ hastāṅkaṃ lekhyam (ucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजलेख्यं स्थानकृतं स्वहस्तलिखितं तथा । लेख्यं तत् त्रिविधं (प्रोक्तं भिन्नं तद् बहुधा पुनः ॥
rājalekhyaṃ sthānakṛtaṃ svahastalikhitaṃ tathā / lekhyaṃ tat trividhaṃ (proktaṃ bhinnaṃ tad bahudhā punaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागदानक्रयाधिनां संविद्दासऋणादिभिः । सप्तधा लौकिकं लेख्यं त्रिविधं राजशासनम् ॥
bhāga.dāna.krayādhināṃ saṃviddāsaṛṇādibhiḥ / saptadhā laukikaṃ lekhyaṃ trividhaṃ rājaśāsanam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभागपत्रम् इत्य् एतद् भागानां निर्णये (कृतम् । सीमाविवादे निर्णीते सीमापत्रम् इति (स्मृतम् ॥
vibhāgapatram ity etad bhāgānāṃ nirṇaye (kṛtam / sīmāvivāde nirṇīte sīmāpatram iti (smṛtam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानलेख्यं भागलेख्यं सीमालेख्यं तथा^एव च । क्रयलेख्यं दासलेख्यम् आधिलेख्यं ततः परम् ॥
dānalekhyaṃ bhāgalekhyaṃ sīmālekhyaṃ tathā^eva ca / krayalekhyaṃ dāsalekhyam ādhilekhyaṃ tataḥ param //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संविदुद्दाम्लेख्यं च जयपत्रकम् एव च । सन्धिपत्रं तथा^एव^एतत् क्रियाभेदाद् अनेकधा ॥
saṃviduddāmlekhyaṃ ca jayapatrakam eva ca / sandhipatraṃ tathā^eva^etat kriyābhedād anekadhā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आध्यर्थम् आधिलेख्यं (स्याद् दासार्थं दासपत्रकम् ॥
ādhyartham ādhilekhyaṃ (syād dāsārthaṃ dāsapatrakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समीहितार्थसिद्ध्यर्थं ग्रामश्रेणिगणादिभिः । शास्त्राविरोधि धर्मार्थे (कृतं सम्वित्तिपोअत्रकम् ॥
samīhitārthasiddhyarthaṃ grāmaśreṇigaṇādibhiḥ / śāstrāvirodhi dharmārthe (kṛtaṃ samvittipoatrakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातरः संविभक्ता ये स्वरुच्या तु परस्परम् । विभागपत्रं (कुर्वन्ति भागलेख्यं तद् (उच्यते ॥
bhrātaraḥ saṃvibhaktā ye svarucyā tu parasparam / vibhāgapatraṃ (kurvanti bhāgalekhyaṃ tad (ucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिं (दत्वा यस् तु पत्रं (कुर्याच् चन्द्रार्ककालिकम् । (प्।६१( अनाच्छेदाम् अनाहार्यं दानलेख्यं तु तद् (विधुः ॥
bhūmiṃ (datvā yas tu patraṃ (kuryāc candrārkakālikam / (p.61( anācchedām anāhāryaṃ dānalekhyaṃ tu tad (vidhuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहक्षेत्रादिकं (क्रीत्वा तुल्यमूल्याक्षरान्वितम् । पत्रं (कारयते यत् तु क्रयलेख्यं तद् उच्यते ॥
gṛhakṣetrādikaṃ (krītvā tulyamūlyākṣarānvitam / patraṃ (kārayate yat tu krayalekhyaṃ tad ucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जङ्गमं स्थावरम् बन्धं (दत्वा लेख्यं (करोति यत् । गोप्यभोग्यक्रियायुक्तम् आधिलेख्यं तु तत् (स्मृतम् ॥
jaṅgamaṃ sthāvaram bandhaṃ (datvā lekhyaṃ (karoti yat / gopya.bhogya.kriyāyuktam ādhilekhyaṃ tu tat (smṛtam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामो देशश् च यत् (कुर्यात्^ मत्तलेख्यं परस्परम् । राजाविरोधि धर्मार्थे संवित्पत्रं (वदन्ति तत् ॥
grāmo deśaś ca yat (kuryāt^ mattalekhyaṃ parasparam / rājāvirodhi dharmārthe saṃvitpatraṃ (vadanti tat //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रअन्नहीनः कान्तारे लिखितं (कुरुते तु यत् । कर्माहं ते (करिष्यामि दासपत्रं तद् (इष्यते ॥
vastra.annahīnaḥ kāntāre likhitaṃ (kurute tu yat / karmāhaṃ te (kariṣyāmi dāsapatraṃ tad (iṣyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनं वृध्या (गृहीत्वा तु स्वयं (कुर्याच् च (कारयेत् । उद्धारपत्रं तत् (प्रोक्तम् ऋणलेख्यं मनीषिभिः ॥
dhanaṃ vṛdhyā (gṛhītvā tu svayaṃ (kuryāc ca (kārayet / uddhārapatraṃ tat (proktam ṛṇalekhyaṃ manīṣibhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूगश्रेणिगणादीनां या स्थितिः (परिकीर्तिता । (तस्यास्तु साधनं लेख्यं न दिव्यं न च साक्षिणः ॥
pūgaśreṇigaṇādīnāṃ yā sthitiḥ (parikīrtitā / (tasyāstu sādhanaṃ lekhyaṃ na divyaṃ na ca sākṣiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूगश्रेण्यादिकानां तु समयस्य स्थितेः (कृतम् । स्थितिपत्रं तु तत् (प्रोक्तं मन्वादिस्मृतिवेदिभिः ॥
pūgaśreṇyādikānāṃ tu samayasya sthiteḥ (kṛtam / sthitipatraṃ tu tat (proktaṃ manvādismṛtivedibhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(दत्वा भ्य्य्म्यादिकं राजा ताम्रपत्रे पटे^अथ वा । शासनं (कारयेद् धर्मं स्थानवंशादिसंयुतम् ॥
(datvā bhyymyādikaṃ rājā tāmrapatre paṭe^atha vā / śāsanaṃ (kārayed dharmaṃ sthānavaṃśādisaṃyutam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातापित्रोर् आत्मनश् च पुण्याय^अमुकसूनवे । (दत्तं मया^अमुकाय^अद्य दानं सब्रह्मचारिणे ॥
mātā.pitror ātmanaś ca puṇyāya^amukasūnave / (dattaṃ mayā^amukāya^adya dānaṃ sabrahmacāriṇe //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(अनाच्छेद्यम् (अनाहार्यं सर्वं भाव्यविवर्जितम् । (प्।६३( चन्द्रार्कसमकालीनं पुत्रपौत्रान्वयानुगम् ॥
(anācchedyam (anāhāryaṃ sarvaṃ bhāvyavivarjitam / (p.63( candrārkasamakālīnaṃ putrapautrānvayānugam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दातुः पालयितुः स्वर्गं हर्तुर् नरकम् एव च । षष्टिवर्षसहस्राणि दानच्छेदफलं (लिखेत् ॥
dātuḥ pālayituḥ svargaṃ hartur narakam eva ca / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi dānacchedaphalaṃ (likhet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रावर्षमासादि धनाध्यक्षाक्षरान्वितम् । (ज्ञातं मया^इति (लिखितं सन्धिविग्रहलेखकैः ॥
samudrāvarṣamāsādi dhanādhyakṣākṣarānvitam / (jñātaṃ mayā^iti (likhitaṃ sandhivigrahalekhakaiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधं राजकृतं शासनं तद् (उदाहृतम् । देशादिकं यस्य राजा लिखितं तु (प्रयच्छति ।
evaṃvidhaṃ rājakṛtaṃ śāsanaṃ tad (udāhṛtam / deśādikaṃ yasya rājā likhitaṃ tu (prayacchati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवाशौर्यादिना (तुष्टः प्रसादलिखितं हि तत् ॥ पूर्वोत्तरक्रियावादनिर्णयान्ते यदा नृपः । (प्रदद्याज् जयिने लेख्यं जयपत्रं तद् (उच्यते ॥
sevāśauryādinā (tuṣṭaḥ prasādalikhitaṃ hi tat // pūrvottarakriyāvādanirṇayānte yadā nṛpaḥ / (pradadyāj jayine lekhyaṃ jayapatraṃ tad (ucyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वृत्तं व्यवहारे तु पूर्वपक्षौत्तरादिकम् । क्रियावदधारणौपेतं जयपत्रो^अखिलं (लिखेत् ।
yad vṛttaṃ vyavahāre tu pūrvapakṣa.uttarādikam / kriyāvadadhāraṇa.upetaṃ jayapatro^akhilaṃ (likhet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(साधयेत् साध्यम् अर्थं तु चतुष्पादन्वितं जये । राजमुद्रान्वितं च^एव जयपत्रकम् (इष्यते ॥
(sādhayet sādhyam arthaṃ tu catuṣpādanvitaṃ jaye / rājamudrānvitaṃ ca^eva jayapatrakam (iṣyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यवाद्यादिहीनेभ्य इतरेषाम् (प्रदीयते । वृत्तानुवादसंसिद्धं तच् च (स्याज् जयपत्रकम् ॥
anyavādyādihīnebhya itareṣām (pradīyate / vṛttānuvādasaṃsiddhaṃ tac ca (syāj jayapatrakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमूरुषुहीनलुप्तार्थैर् उन्मातव्यसनातुरैः । विषौपधिबलात् कारकृतं लेख्यं न (सिध्यति ॥
mumūruṣuhīnaluptārthair unmātavyasanāturaiḥ / viṣa.upadhibalāt kārakṛtaṃ lekhyaṃ na (sidhyati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूषितो गर्हितः साक्षी यत्र^एको (विनिवेशितः । (प्।६५( कूटलेख्यं तु तत् (प्राह लेखको वापि तादृशः ॥
dūṣito garhitaḥ sākṣī yatra^eko (viniveśitaḥ / (p.65( kūṭalekhyaṃ tu tat (prāha lekhako vāpi tādṛśaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उज्वलं चिरकृतं मलिनं स्वल्पकालिकम् । भग्नं म्लिष्ताक्षरयुतं लेख्यं कूटत्वम् (आप्नुयात् ॥
yad ujvalaṃ cirakṛtaṃ malinaṃ svalpakālikam / bhagnaṃ mliṣtākṣarayutaṃ lekhyaṃ kūṭatvam (āpnuyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्पणस्थं यथा बिम्बम् असत् सद् इव (दृश्यते । तथा लेख्यसबिम्ब् आनि (कुर्वन्ति कुशला जनाः ॥
darpaṇasthaṃ yathā bimbam asat sad iva (dṛśyate / tathā lekhyasabimb āni (kurvanti kuśalā janāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथ्येन हि प्रमाणं तु दोषेण^एव तु दूषणम् । एवं दुष्टं नृपस्थाने यस्मिंस् तद्द् हि (विचार्यते ॥
tathyena hi pramāṇaṃ tu doṣeṇa^eva tu dūṣaṇam / evaṃ duṣṭaṃ nṛpasthāne yasmiṃs tadd hi (vicāryate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(विमृश्य ब्राह्मणैः सार्धं वक्तृदोषं (निरूपयेत् ॥
(vimṛśya brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ vaktṛdoṣaṃ (nirūpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन ते कूटतां (यान्ति साक्षिलेखककारकाः । तेन दुष्टं (भवेल् लेख्यं शुद्धैः शुद्धं (विनिर्दिशेत् ॥
yena te kūṭatāṃ (yānti sākṣilekhakakārakāḥ / tena duṣṭaṃ (bhavel lekhyaṃ śuddhaiḥ śuddhaṃ (vinirdiśet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तं लेख्ये स्वहस्तं तु ऋणिको यदि (निह्नुते । पत्रस्थैः साक्षिभिर् वाचा लेखकस्य मतेन च ॥
dattaṃ lekhye svahastaṃ tu ṛṇiko yadi (nihnute / patrasthaiḥ sākṣibhir vācā lekhakasya matena ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानभ्रष्टास् त्व् अकान्तिस्थाः सन्दिग्धा लक्षणच्युताः । यत्र^एवं (स्युः (स्थिता वर्णा लेख्यं दुष्टं तदा भृगुः ॥
sthānabhraṣṭās tv akāntisthāḥ sandigdhā lakṣaṇacyutāḥ / yatra^evaṃ (syuḥ (sthitā varṇā lekhyaṃ duṣṭaṃ tadā bhṛguḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(उद्धरेल् लेख्यम् आहर्ता तत्पुत्रो भुक्तिम् एव तु । अभियुक्तः प्रमीतश् (चेत् तत्पुत्रस् तत् (समुद्धरेत् ॥
(uddharel lekhyam āhartā tatputro bhuktim eva tu / abhiyuktaḥ pramītaś (cet tatputras tat (samuddharet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(ज्ञात्वा कार्यं देशकालकुशलाः कूटकारकाः । (कुर्वन्तिसदृशं लेख्यं तद् यत्नेन (विचारयेत् ॥
(jñātvā kāryaṃ deśakālakuśalāḥ kūṭakārakāḥ / (kurvantisadṛśaṃ lekhyaṃ tad yatnena (vicārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेख्यम् आलेख्यवत् केचिल् (लिखन्ति कुशला जनाः । तस्मान् न लेख्यसामर्थ्यात् सिद्धिर् ऐकान्तिकी (मता ॥
lekhyam ālekhyavat kecil (likhanti kuśalā janāḥ / tasmān na lekhyasāmarthyāt siddhir aikāntikī (matā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीबालार्तान् लिप्यविज्ञान् (वञ्चयन्ति स्वबान्धवाः । लेख्यं (कृत्वा स्वनामाङ्कं (ज्ञेयं युक्त्यागमैस् तु तत् ॥
strībālārtān lipyavijñān (vañcayanti svabāndhavāḥ / lekhyaṃ (kṛtvā svanāmāṅkaṃ (jñeyaṃ yuktyāgamais tu tat //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधस्यास्य लेख्यस्य भ्रान्तिः (सञ्जायते यदा । ऋणिसाक्षिलेखकानां हस्तौक्त्या (शोधयेत् ततः ॥
trividhasyāsya lekhyasya bhrāntiḥ (sañjāyate yadā / ṛṇi.sākṣi.lekhakānāṃ hasta.uktyā (śodhayet tataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यामम् उदयादानादाधानं फलसङ्ग्रहात् । (प्।६७( प्रतियोगिधनाढ्यत्वाज् ज्ञेयं यत्र^उपधिः (कृतः ॥
udyāmam udayādānādādhānaṃ phalasaṅgrahāt / (p.67( pratiyogidhanāḍhyatvāj jñeyaṃ yatra^upadhiḥ (kṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(दर्शितं प्रतिकालं यत्।(श्रावितं (स्मारितं च यत् । लेख्यं (सिध्यति सर्वत्र मृतेषु अपि हि साक्षिषु ॥
(darśitaṃ pratikālaṃ yat.(śrāvitaṃ (smāritaṃ ca yat / lekhyaṃ (sidhyati sarvatra mṛteṣu api hi sākṣiṣu //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचकरि यत्र सामर्थ्यम् अक्षराणां (विहन्यते । क्रियाणां सर्वनाशः (स्याद् अनवस्था च (जायते ॥
vācakari yatra sāmarthyam akṣarāṇāṃ (vihanyate / kriyāṇāṃ sarvanāśaḥ (syād anavasthā ca (jāyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेख्यं त्रिंशत् (समातीतम् अदृट्ष्टअश्रावितं च यत् । न तत्सिद्धिम् (अवाप्नोति (तिष्ठत्स्व् अपि हि साक्षिषु ॥
lekhyaṃ triṃśat (samātītam adṛṭṣṭa.aśrāvitaṃ ca yat / na tatsiddhim (avāpnoti (tiṣṭhatsv api hi sākṣiṣu //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(प्रयुक्ते शान्तलाभे तु लिखितं यो न (दर्शयेत् । न (याचते च ऋणिकं तत् सन्देहम् (अवाप्नुयात् ॥
(prayukte śāntalābhe tu likhitaṃ yo na (darśayet / na (yācate ca ṛṇikaṃ tat sandeham (avāpnuyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलश्रेणिगणादीनां यथाकालं (प्रदर्शितम् । (श्रावयेत् (स्मारयेत्^ च^ एव तथा (स्याद् बलवत्तरम् ॥
kulaśreṇigaṇādīnāṃ yathākālaṃ (pradarśitam / (śrāvayet (smārayet^ ca^ eva tathā (syād balavattaram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि लब्धं (भवेत् किञ् चित् प्रज्ञप्तिर् वा तथा (भवेत् । प्रमाणम् एव (लिखितं मृता यद्य् अपि साक्षिणः ॥
yadi labdhaṃ (bhavet kiñ cit prajñaptir vā tathā (bhavet / pramāṇam eva (likhitaṃ mṛtā yady api sākṣiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढ्यस्य निकटस्थस्य यत्^ शक्तेन न (याचितम् । शुद्धर्णाशङ्कया तत्र लेख्यं दुर्बलताम् (इयात् ॥
āḍhyasya nikaṭasthasya yat^ śaktena na (yācitam / śuddharṇāśaṅkayā tatra lekhyaṃ durbalatām (iyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मत्तजडबलानां राजभीतप्रवासिनाम् । अप्रगल्भभयार्तानां न लेख्यं हानिम् (आप्नुयात् ॥
unmatta.jaḍa.balānāṃ rājabhītapravāsinām / apragalbhabhayārtānāṃ na lekhyaṃ hānim (āpnuyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पञ्चत्वम् (आपन्नो लेखकः साक्षिभिः सह । तत् स्वहस्तादिभिस् तेषाम् (विशुध्यते न संशयः ॥
atha pañcatvam (āpanno lekhakaḥ sākṣibhiḥ saha / tat svahastādibhis teṣām (viśudhyate na saṃśayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणिस्वहस्तसन्देहे (जीवतो वा मृतस्य वा । तत्स्वहस्तकृतैर् अन्यैः पत्रैस् तत्ल्लेख्यनिऋणयः ॥
ṛṇisvahastasandehe (jīvato vā mṛtasya vā / tatsvahastakṛtair anyaiḥ patrais tatllekhyaniṛṇayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेख्ये संशयम् (आपन्ने साक्षिलेखककर्तृभिः । (दुष्टेषु तेषु तद्धस्तकृतपूर्वाक्षरादिभिः ॥
lekhye saṃśayam (āpanne sākṣilekhakakartṛbhiḥ / (duṣṭeṣu teṣu taddhastakṛtapūrvākṣarādibhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जातु (हीयते लेख्यं साक्षिभिः शपथेन वा ॥ अदर्शनाश्राविताभ्यां हानिं (प्राप्नोत्य् उपेक्षया ॥
na jātu (hīyate lekhyaṃ sākṣibhiḥ śapathena vā // adarśanāśrāvitābhyāṃ hāniṃ (prāpnoty upekṣayā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः (परीक्ष्यम् उभयम् एतद् राज्ञा विशेषतः । एकम् एव (भवेल्^ लेख्यम् एकस्यार्थस्य सिद्धये ॥
ataḥ (parīkṣyam ubhayam etad rājñā viśeṣataḥ / ekam eva (bhavel^ lekhyam ekasyārthasya siddhaye //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकेषु तु लेख्येषु दोषम् (उअत्पादयेद् अपि । देशाचारविरुद्धं यत् सन्दिग्धं क्रमवर्जितम् । कृतम् अस्वामिना यत्^ च साध्यहीनं च (दुष्यति ॥
anekeṣu tu lekhyeṣu doṣam (uatpādayed api / deśācāraviruddhaṃ yat sandigdhaṃ kramavarjitam / kṛtam asvāminā yat^ ca sādhyahīnaṃ ca (duṣyati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.