Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā 103

प्रायेण सूत्रेण विनाकृतानि प्रकाश^रन्ध्राणि चिरन्तनानि। रत्नानि शास्त्राणि च योजितानि नवैर् गुणैर् भूषयितुं क्षमाणि॥

prāyeṇa sūtreṇa vinākṛtāni prakāśa^randhrāṇi cirantanāni/ ratnāni śāstrāṇi ca yojitāni navair guṇair bhūṣayituṃ kṣamāṇi//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायेण गोचरो व्यवहार्यो +अतस् तत्फलानि वक्ष्यामि। नानावृत्तैर् आर्या[क्तन्नो] मुखचपलत्वं *क्षमध्वं नः [क्क्षमन्त्व् आर्याः]॥

prāyeṇa gocaro vyavahāryo +atas tatphalāni vakṣyāmi/ nānāvṛttair āryā[K.tanno] mukhacapalatvaṃ *kṣamadhvaṃ naḥ [K.kṣamantv āryāḥ]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माण्डव्य^गिरं श्रुत्वा न मदीया रोचते +अथ वा नैवम्। साध्वी तथा न पुंसां प्रिया यथा स्याज् जघनचपला॥

māṇḍavya^giraṃ śrutvā na madīyā rocate +atha vā naivam/ sādhvī tathā na puṃsāṃ priyā yathā syāj jaghanacapalā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुजे +अभिघातः प्रथमे द्वितीये नरेन्द्रपीडा कलहारिदोषैः। भृशं च पित्त^अनल^*चौर^रोगैर्[क्रोगचौरैर्] उपेन्द्रवज्र^प्रतिमो +अपि यः स्यात्॥

kuje +abhighātaḥ prathame dvitīye narendrapīḍā kalahāridoṣaiḥ/ bhṛśaṃ ca pitta^anala^*caura^rogair[K.rogacaurair] upendravajra^pratimo +api yaḥ syāt//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति धरणिजे चतुर्थगे ज्वर^जठर^गद^असृग्^उद्भवः। कुपुरुष^जनिताच् च सङ्गमात् प्रसभम् अपि करोति च अशुभम्॥

bhavati dharaṇije caturthage jvara^jaṭhara^gada^asṛg^udbhavaḥ/ kupuruṣa^janitāc ca saṅgamāt prasabham api karoti ca aśubham//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपु^भय^कलहैर् विवर्जितः सकनक^विद्रुम^ताम्र^*कामगः[क्कागमः ऊचागम]। रिपुभवन^गते महीसुते किम् अपरवक्त्र^विकारम् ईक्षते॥

ripu^bhaya^kalahair vivarjitaḥ sakanaka^vidruma^tāmra^*kāmagaḥ[K.kāgamaḥ ū.cāgama]/ ripubhavana^gate mahīsute kim aparavaktra^vikāram īkṣate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशम^गृहगते समं महीजे विविध^धन^आप्तिर् उपान्त्यगे जयश् च। जनपदम् उपरि स्थितश् च भुङ्क्ते वनम् इव षट्चरणः सुपुष्पित^अग्रम्॥

daśama^gṛhagate samaṃ mahīje vividha^dhana^āptir upāntyage jayaś ca/ janapadam upari sthitaś ca bhuṅkte vanam iva ṣaṭcaraṇaḥ supuṣpita^agram//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्ट^वाक्य^पिशुन^अहित^भेदैर् बन्धनैः सकलहैश् च हृतस्वः। जन्मगे शशिसुते पथि गच्छन् स्वागते +अपि कुशलं न शृणोति॥

duṣṭa^vākya^piśuna^ahita^bhedair bandhanaiḥ sakalahaiś ca hṛtasvaḥ/ janmage śaśisute pathi gacchan svāgate +api kuśalaṃ na śṛṇoti//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभवो धनगते धनलब्धिः सहजगे शशिसुते हृदय^आप्तिः[कूसुहृदाप्तिः]। नृपति^शत्रु^भय^शङ्कित^*चितो[क्चित्तो] द्रुतपदं व्रजति दुश्चरितैः स्वैः॥

paribhavo dhanagate dhanalabdhiḥ sahajage śaśisute hṛdaya^āptiḥ[K.ū.suhṛdāptiḥ]/ nṛpati^śatru^bhaya^śaṅkita^*cito[K.citto] drutapadaṃ vrajati duścaritaiḥ svaiḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विघ्नकरो नवमः शशिपुत्रः कर्मगतो रिपुहा धनदश् च। सप्रमदं शयनं च विधत्ते तद्गृहदो +अथ *कथां स्तरणं च[क्कथास्तरणं]॥

vighnakaro navamaḥ śaśiputraḥ karmagato ripuhā dhanadaś ca/ sapramadaṃ śayanaṃ ca vidhatte tadgṛhado +atha *kathāṃ staraṇaṃ ca[K.kathāstaraṇaṃ]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञा^अर्थ^मान^आस्पद^भूति^वस्त्र^शत्रु^क्षयान् दैत्यगुरुस् तृतीये। दत्ते[क्धत्ते] चतुर्थश् च सुहृत्^समाजं रुद्र^इन्द्र^वज्र^प्रतिमां च शक्तिम्॥

ājñā^artha^māna^āspada^bhūti^vastra^śatru^kṣayān daityagurus tṛtīye/ datte[K.dhatte] caturthaś ca suhṛt^samājaṃ rudra^indra^vajra^pratimāṃ ca śaktim//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयति शुक्रः पञ्चमसंस्थो गुरु^परितोषं बन्धुजन^आप्तिम्। सुत^धन^लब्धिं मित्र^सहायान् अनवसितत्वं च अरि^बलेषु॥

janayati śukraḥ pañcamasaṃstho guru^paritoṣaṃ bandhujana^āptim/ suta^dhana^labdhiṃ mitra^sahāyān anavasitatvaṃ ca ari^baleṣu//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपान्त्यगो भृगो सुतः सुहृद्^धन^अन्न^गन्ध^दः। धन^अम्बर^आगमो +अन्त्यगः स्थिरस् तु न^अम्बर^आगमः॥

upāntyago bhṛgo sutaḥ suhṛd^dhana^anna^gandha^daḥ/ dhana^ambara^āgamo +antyagaḥ sthiras tu na^ambara^āgamaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमे रविजे विष^वह्नि^हतः स्वजनैर् वियुतः कृत^बन्धु^वधः। परदेशम् उपैत्य् असुहृद्^भवनो विमुख^अर्थ^सुतो +अटक^दीन^मुखः॥

prathame ravije viṣa^vahni^hataḥ svajanair viyutaḥ kṛta^bandhu^vadhaḥ/ paradeśam upaity asuhṛd^bhavano vimukha^artha^suto +aṭaka^dīna^mukhaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि कालम् अपेक्ष्य च पात्रं शुभकृद् विदधात्य् अनुरूपम्। न मधौ बहु कं कुडवे वा[क्च] विसृजत्य् अपि मेघवितानः॥

api kālam apekṣya ca pātraṃ śubhakṛd vidadhāty anurūpam/ na madhau bahu kaṃ kuḍave vā[K.ca] visṛjaty api meghavitānaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमय^उद्गताम् अशुभदृष्टिम् अपि विबुधविप्रपूजया। शान्ति^जप^नियम^दान^दमैः सुजन^अभिभाषण^समागमैस् तथा॥

śamaya^udgatām aśubhadṛṣṭim api vibudhaviprapūjayā/ śānti^japa^niyama^dāna^damaiḥ sujana^abhibhāṣaṇa^samāgamais tathā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रवि^भौमौ पूर्वार्धे शशिसौरौ कथयतो +अन्त्यगौ राशेः। सदसल्^लक्षणम् आर्यगीत्य्^उपगीत्योर् यथासंख्यम्॥

ravi^bhaumau pūrvārdhe śaśisaurau kathayato +antyagau rāśeḥ/ sadasal^lakṣaṇam āryagīty^upagītyor yathāsaṃkhyam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ यादृक् सौम्यः पश्चाद् अपि तादृशो भवति। उपगीतेर् मात्राणां गणवत् सत्सम्प्रयोगो वा॥

ādau yādṛk saumyaḥ paścād api tādṛśo bhavati/ upagīter mātrāṇāṃ gaṇavat satsamprayogo vā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्याणाम् अपि कुरुते विनाशम् अन्तर्गुरुर् विषमसंस्थः। गण इव षष्ठे दृष्टः स[क्च] सर्वलघुतां जनं[क्गतो] नयति॥

āryāṇām api kurute vināśam antargurur viṣamasaṃsthaḥ/ gaṇa iva ṣaṣṭhe dṛṣṭaḥ sa[K.ca] sarvalaghutāṃ janaṃ[K.gato] nayati//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचे +अरिभे +अस्ते *च अरिदृष्टस्य[क्ऽस् त्र्। अरिदृष्टस्य] सर्वं वृथा यत्[क्ऽस् त्र्। यथा] परिकीर्तितम्। पुरतो +अन्धस्य इव कामिन्याः सविलास^कटाक्ष^निरीक्षणम्॥

nīce +aribhe +aste *ca aridṛṣṭasya[K's tr. aridṛṣṭasya] sarvaṃ vṛthā yat[K's tr. yathā] parikīrtitam/ purato +andhasya iva kāminyāḥ savilāsa^kaṭākṣa^nirīkṣaṇam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यसुतो +अर्कफलसमश् चन्द्रसुतश् छन्दतः समनुयाति यथा। स्कन्धकम् आर्यागीतिर् वैतालीयं च मागधी गाथा^आर्याम्॥

sūryasuto +arkaphalasamaś candrasutaś chandataḥ samanuyāti yathā/ skandhakam āryāgītir vaitālīyaṃ ca māgadhī gāthā^āryām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरो +अर्करश्मि^*योगात्[क्रागात्] सविकारो लब्ध^वृद्धिर् अधिकतरम्। पित्तवद् आचरति नृणां पथ्यकृतां न तु तथा^आर्याणाम्॥

sauro +arkaraśmi^*yogāt[K.rāgāt] savikāro labdha^vṛddhir adhikataram/ pittavad ācarati nṛṇāṃ pathyakṛtāṃ na tu tathā^āryāṇām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशेन ग्रहेण^इन्दुर् युक्तस् तादृग् भवेत् सो +अपि। मनो^वृत्ति^समायोगाद् विकार इव वक्त्रस्य॥

yādṛśena graheṇa^indur yuktas tādṛg bhavet so +api/ mano^vṛtti^samāyogād vikāra iva vaktrasya//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमं *लघु सर्वेषु[क्सर्वपादेषु] सप्तमं द्वि^चतुर्थयोः। यद्वत्^श्लोक^अक्षरं तद्वल् लघुतां याति दुःस्थितैः॥

pañcamaṃ *laghu sarveṣu[K.sarvapādeṣu] saptamaṃ dvi^caturthayoḥ/ yadvat^śloka^akṣaraṃ tadval laghutāṃ yāti duḥsthitaiḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्या^अपि लघुर् यश् च वृत्तबाह्ये व्यवस्थितः। स याति गुरुतां लोके यदा स्युः सुस्थिता ग्रहाः॥

prakṛtyā^api laghur yaś ca vṛttabāhye vyavasthitaḥ/ sa yāti gurutāṃ loke yadā syuḥ susthitā grahāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्धम् असुस्थितैर् ग्रहैर् यत् कर्म^आत्म^विवृद्धये बुधैः[क्।+अबुधैः]। विनिहन्ति तद् एव कर्म तान् वैतालीयम् इव अयथाकृतम्॥

prārabdham asusthitair grahair yat karma^ātma^vivṛddhaye budhaiḥ[K.+abudhaiḥ]/ vinihanti tad eva karma tān vaitālīyam iva ayathākṛtam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौस्थित्यम् अवेक्ष्य यो ग्रहेभ्यः काले प्रक्रमणं करोति राजा। अणुना अपि स पौरुषेण वृत्तस्य^औपच्छन्दसिकस्य याति पारम्॥

sausthityam avekṣya yo grahebhyaḥ kāle prakramaṇaṃ karoti rājā/ aṇunā api sa pauruṣeṇa vṛttasya^aupacchandasikasya yāti pāram//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपुलाम् अपि बुद्ध्वा छन्दोविचितिं भवति कार्यम् एतावत्। श्रुति^सुखद^वृत्त^संग्रहम् इमम् आह वराहमिहिरो +अतः॥

vipulām api buddhvā chandovicitiṃ bhavati kāryam etāvat/ śruti^sukhada^vṛtta^saṃgraham imam āha varāhamihiro +ataḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.