Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā 15

आग्नेये सितकुसुम^आहिताग्नि^मन्त्रज्ञ^सूत्र^भाष्य^ज्ञाः। आकरिक^नापित^द्विज^घटकार^पुरोहित^अब्दज्ञाः॥

āgneye sitakusuma^āhitāgni^mantrajña^sūtra^bhāṣya^jñāḥ/ ākarika^nāpita^dvija^ghaṭakāra^purohita^abdajñāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोहिण्यां सुव्रत^पण्य^भूप^धनि^योग^युक्त^शाकटिकाः। गो^वृष^जलचर^कर्षक^शिलोच्चय^ऐश्वर्यसम्पन्नाः॥

rohiṇyāṃ suvrata^paṇya^bhūpa^dhani^yoga^yukta^śākaṭikāḥ/ go^vṛṣa^jalacara^karṣaka^śiloccaya^aiśvaryasampannāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगशिरसि सुरभि^वस्त्र^अब्ज^कुसुम^फल^रत्न^वनचर^विहङ्गाः। मृग^सोमपीथि^गान्धर्व^कामुका लेखहाराश् च॥

mṛgaśirasi surabhi^vastra^abja^kusuma^phala^ratna^vanacara^vihaṅgāḥ/ mṛga^somapīthi^gāndharva^kāmukā lekhahārāś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौद्रे वध^बन्ध^आनृत^परदार^स्तेय^शाठ्य^भेद^रताः। तुषधान्य^तीक्ष्ण^मन्त्र^अभिचार^वेतालकर्मज्ञाः॥

raudre vadha^bandha^ānṛta^paradāra^steya^śāṭhya^bheda^ratāḥ/ tuṣadhānya^tīkṣṇa^mantra^abhicāra^vetālakarmajñāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्ये सत्य^औदार्य^शौच^कुल^रूप^धी^यशो^अर्थ^युताः। उत्तमधान्यं वणिजः सेवाभिरताः सशिल्पिजनाः॥

āditye satya^audārya^śauca^kula^rūpa^dhī^yaśo^artha^yutāḥ/ uttamadhānyaṃ vaṇijaḥ sevābhiratāḥ saśilpijanāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्ये यव^गोधूमाः शालि^इक्षु^वनानि मन्त्रिणो भूपाः। सलिलोपजीविनः साधवश् च यज्ञ^इष्टि^सक्ताश् च॥

puṣye yava^godhūmāḥ śāli^ikṣu^vanāni mantriṇo bhūpāḥ/ salilopajīvinaḥ sādhavaś ca yajña^iṣṭi^saktāś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिदेवे कृत्रिम^कन्द^मूल^फल^कीट^पन्नग^विषाणि। पर^धन^हरण^अभिरतास् तुषधान्यं सर्वभिषजश् च॥

ahideve kṛtrima^kanda^mūla^phala^kīṭa^pannaga^viṣāṇi/ para^dhana^haraṇa^abhiratās tuṣadhānyaṃ sarvabhiṣajaś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्र्ये धन^धान्य^आढ्याः कोष्ठागाराणि पर्वताश्रयिणः। पितृ^भक्त^वणिक्^शूराः क्रव्यादाः स्त्री^द्विषो मनुजाः॥

pitrye dhana^dhānya^āḍhyāḥ koṣṭhāgārāṇi parvatāśrayiṇaḥ/ pitṛ^bhakta^vaṇik^śūrāḥ kravyādāḥ strī^dviṣo manujāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्फल्गुनीषु नट^युवति^सुभग^गान्धर्व^शिल्पि^पण्यानि। कर्पास^लवण^*मक्षिक[कूमाक्षिक]^तैलानि कुमारकाश् च^अपि॥

prākphalgunīṣu naṭa^yuvati^subhaga^gāndharva^śilpi^paṇyāni/ karpāsa^lavaṇa^*makṣika[K.ū.mākṣika]^tailāni kumārakāś ca^api//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यम्णे मार्दव^शौच^विनय^*पाखण्डि[क्पाषण्डि]^दान^शास्त्र^रताः। शोभन^धान्य^महाधन^कर्मानुरताः समनुजेन्द्राः॥

āryamṇe mārdava^śauca^vinaya^*pākhaṇḍi[K.pāṣaṇḍi]^dāna^śāstra^ratāḥ/ śobhana^dhānya^mahādhana^karmānuratāḥ samanujendrāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ते तस्कर^कुञ्जर^रथिक^महामात्र^शिल्पि^पण्यानि। तुषधान्यं श्रुतयुक्ता वणिजस् तेजोयुताश् च^अत्र॥

haste taskara^kuñjara^rathika^mahāmātra^śilpi^paṇyāni/ tuṣadhānyaṃ śrutayuktā vaṇijas tejoyutāś ca^atra//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वाष्ट्रे भूषण^मणि^राग^लेख्य^गान्धर्व^गन्ध^युक्ति^ज्ञाः। गणितपटु^तन्तुवायाः शालाक्या राजधान्यानि॥

tvāṣṭre bhūṣaṇa^maṇi^rāga^lekhya^gāndharva^gandha^yukti^jñāḥ/ gaṇitapaṭu^tantuvāyāḥ śālākyā rājadhānyāni//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वातौ खग^मृग^तुरगा वणिजो धान्यानि वातबहुलानि। अस्थिर^सौहृद^लघु^सत्त्व^तापसाः पण्य^कुशलाश् च॥

svātau khaga^mṛga^turagā vaṇijo dhānyāni vātabahulāni/ asthira^sauhṛda^laghu^sattva^tāpasāḥ paṇya^kuśalāś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्राग्निदैवते रक्त^पुष्प^फल^शाखिनः स^तिल^मुद्गाः। कर्पास^माष^चणकाः पुरन्दर^हुताश^भक्ताश् च॥

indrāgnidaivate rakta^puṣpa^phala^śākhinaḥ sa^tila^mudgāḥ/ karpāsa^māṣa^caṇakāḥ purandara^hutāśa^bhaktāś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्रे शौर्यसमेता गणनायक^साधु^गोष्ठि^यान^रताः। ये साधवश् च लोके सर्वं च शरत्समुत्पन्नम्॥

maitre śauryasametā gaṇanāyaka^sādhu^goṣṭhi^yāna^ratāḥ/ ye sādhavaś ca loke sarvaṃ ca śaratsamutpannam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरन्दरे +अतिशूराः कुल^वित्त^यशो^+अन्विताः परस्वहृतः। विजिगीषवो नरेन्द्राः सेनानां च^अपि नेतारः॥

paurandare +atiśūrāḥ kula^vitta^yaśo^+anvitāḥ parasvahṛtaḥ/ vijigīṣavo narendrāḥ senānāṃ ca^api netāraḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूले भेषज^भिषजो गणमुख्याः कुसुम^मूल^फल^*वार्ताः[क्वार्त्ताः]। बीजान्य् अतिधनयुक्ताः फलमूलैर् ये च वर्तन्ते॥

mūle bheṣaja^bhiṣajo gaṇamukhyāḥ kusuma^mūla^phala^*vārtāḥ[K.vārttāḥ]/ bījāny atidhanayuktāḥ phalamūlair ye ca vartante//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्ये मृदवो जलमार्गगामिनः सत्य^शौच^धन^युक्ताः। सेतुकर^वारि^जीवक^फल^कुसुमान्य् अम्बुजातानि॥

āpye mṛdavo jalamārgagāminaḥ satya^śauca^dhana^yuktāḥ/ setukara^vāri^jīvaka^phala^kusumāny ambujātāni//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वेश्वरे महामात्र^मल्ल^करि^तुरग^देवता^*सक्ताः[क्भक्ताः]। स्थावर^योधा भोगान्विताश् च ये *तेजसा[क्चौजसा] युक्ताः॥

viśveśvare mahāmātra^malla^kari^turaga^devatā^*saktāḥ[K.bhaktāḥ]/ sthāvara^yodhā bhogānvitāś ca ye *tejasā[K.caujasā] yuktāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणे मायापटवो नित्योद्युक्ताश् च कर्मसु समर्थाः। उत्साहिनः सधर्मा भागवताः सत्यवचनाश् च॥

śravaṇe māyāpaṭavo nityodyuktāś ca karmasu samarthāḥ/ utsāhinaḥ sadharmā bhāgavatāḥ satyavacanāś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुभे मानोन्मुक्ताः *क्लीब[क्क्लीबाश्]^अचलसौहृदाः स्त्रियां *द्वेष्याः[क्द्वष्याः, क्ऽस् त्र्। द्वेष्याः]। दानाभिरता बहुवित्तसंयुताः शमपराश् च नराः॥

vasubhe mānonmuktāḥ *klība[K.klībāś]^acalasauhṛdāḥ striyāṃ *dveṣyāḥ[K.dvaṣyāḥ, K's tr. dveṣyāḥ]/ dānābhiratā bahuvittasaṃyutāḥ śamaparāś ca narāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरुणेशे पाशिक^मत्स्य^बन्ध^जलजानि जलचराजीवाः। सौकरिक^रजक^शौण्डिक^शाकुनिकाश् च^अपि वर्गे +अस्मिन्॥

varuṇeśe pāśika^matsya^bandha^jalajāni jalacarājīvāḥ/ saukarika^rajaka^śauṇḍika^śākunikāś ca^api varge +asmin//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजे तस्कर^पशुपाल^हिंस्र^कीनाश^नीच^शठ^चेष्टाः। धर्म^व्रतैर् विरहिता नियुद्ध^कुशलाश् च ये मनुजाः॥

āje taskara^paśupāla^hiṃsra^kīnāśa^nīca^śaṭha^ceṣṭāḥ/ dharma^vratair virahitā niyuddha^kuśalāś ca ye manujāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*आहिर्बुध्न्ये[काहिर्बुध्न्यु] विप्राः क्रतु^दान^तपो^युता महाविभवाः। आश्रमिणः *पाखण्डा[क्पाषण्डा] नरेश्वराः सारधान्यं च॥

*āhirbudhnye[K.āhirbudhnyu] viprāḥ kratu^dāna^tapo^yutā mahāvibhavāḥ/ āśramiṇaḥ *pākhaṇḍā[K.pāṣaṇḍā] nareśvarāḥ sāradhānyaṃ ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौष्णे सलिलज^फल^कुसुम^लवण^मणि^शङ्ख^मौक्तिक^अब्जानि। सुरभि^कुसुमानि गन्धा वणिजो नौकर्णधाराश् च॥

pauṣṇe salilaja^phala^kusuma^lavaṇa^maṇi^śaṅkha^mauktika^abjāni/ surabhi^kusumāni gandhā vaṇijo naukarṇadhārāś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्विन्याम् अश्वहराः सेनापति^वैद्य^सेवकास् तुरगाः। *तुरगारोहा वणिजो[क्तुरगारोहाश् च वनिग्] रूपोपेतास् तुरगरक्षाः॥

aśvinyām aśvaharāḥ senāpati^vaidya^sevakās turagāḥ/ *turagārohā vaṇijo[K.turagārohāś ca vanig] rūpopetās turagarakṣāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम्ये +असृक्^पिशित^भुजः क्रूरा वध^बन्ध^ताडन^आसक्ताः। तुषधान्यं नीचकुलोद्भवा विहीनाश् च सत्त्वेन॥

yāmye +asṛk^piśita^bhujaḥ krūrā vadha^bandha^tāḍana^āsaktāḥ/ tuṣadhānyaṃ nīcakulodbhavā vihīnāś ca sattvena//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वात्रयं सानलम् अग्रजानां राज्ञां तु पुष्येण सहोत्तराणि। सपौष्ण^मैत्रं पितृदैवतं च प्रजापतेर् भं च कृषीवलानाम्॥

pūrvātrayaṃ sānalam agrajānāṃ rājñāṃ tu puṣyeṇa sahottarāṇi/ sapauṣṇa^maitraṃ pitṛdaivataṃ ca prajāpater bhaṃ ca kṛṣīvalānām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्य^हस्त^अभिजिद्^आश्विनानि वणिग्जनानां प्रवदन्ति *तानि[क्भानि]। मूल^त्रिनेत्र^अनिल^वारुणानि भान्य् उग्रजातेः *प्रभविष्णुतायाः[क्प्रभविष्णुतायाम्]॥

āditya^hasta^abhijid^āśvināni vaṇigjanānāṃ pravadanti *tāni[K.bhāni]/ mūla^trinetra^anila^vāruṇāni bhāny ugrajāteḥ *prabhaviṣṇutāyāḥ[K.prabhaviṣṇutāyām]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौम्य^ऐन्द्र^चित्रा^वसुदैवतानि सेवाजन^स्वाम्यम् उपागतानि। सार्पं विशाखा श्रवणो भरण्यश् चण्डालजातेर् *अभिनिर्दिशन्ति[किति निर्दशन्ति]॥

saumya^aindra^citrā^vasudaivatāni sevājana^svāmyam upāgatāni/ sārpaṃ viśākhā śravaṇo bharaṇyaś caṇḍālajāter *abhinirdiśanti[K.iti nirdaśanti]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रवि^रविसुत^भोगम् आगतं क्षितिसुत^भेदन^वक्र^दूषितम्। ग्रहणगतम् अथ^उल्कया हतं नियतम् उषाकर^पीडितं च यत्॥

ravi^ravisuta^bhogam āgataṃ kṣitisuta^bhedana^vakra^dūṣitam/ grahaṇagatam atha^ulkayā hataṃ niyatam uṣākara^pīḍitaṃ ca yat//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उपहतम् इति प्रचक्षते प्रकृति^विपर्यय^यातम् एव वा। निगदित^परिवर्ग^दूषणं कथित^विपर्ययगं समृद्धये॥

tad upahatam iti pracakṣate prakṛti^viparyaya^yātam eva vā/ nigadita^parivarga^dūṣaṇaṃ kathita^viparyayagaṃ samṛddhaye//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.