Library·Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā·16

Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā 16

प्राङ् नर्मदार्ध^शोण^उड्र^वङ्ग^सुह्माः कलिङ्ग^बाह्लीकाः। शक^यवन^मगध^शबर^प्राग्ज्योतिष^चीन^काम्बोजाः॥

prāṅ narmadārdha^śoṇa^uḍra^vaṅga^suhmāḥ kaliṅga^bāhlīkāḥ/ śaka^yavana^magadha^śabara^prāgjyotiṣa^cīna^kāmbojāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेकल^किरात^विटका बहिर्^अन्तः^शैलजाः पुलिन्दाश् च। द्रविडानां प्रागर्धं दक्षिणकूलं च यमुनायाः॥

mekala^kirāta^viṭakā bahir^antaḥ^śailajāḥ pulindāś ca/ draviḍānāṃ prāgardhaṃ dakṣiṇakūlaṃ ca yamunāyāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चम्प^उदुम्बर^कौशाम्बि^चेदि^विन्ध्याटवी^कलिङ्गाश् च। पुण्ड्रा गोलाङ्गूल^श्रीपर्वत^*वर्धमानानि[क्वर्धमानाश् च]॥

campa^udumbara^kauśāmbi^cedi^vindhyāṭavī^kaliṅgāś ca/ puṇḍrā golāṅgūla^śrīparvata^*vardhamānāni[K.vardhamānāś ca]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुमती^इत्य् अथ तस्कर^पारत^कान्तार^गोप^बीजानाम्। तुषधान्य^कटुक^तरु^कनक^दहन^विष^समरशूराणाम्॥

ikṣumatī^ity atha taskara^pārata^kāntāra^gopa^bījānām/ tuṣadhānya^kaṭuka^taru^kanaka^dahana^viṣa^samaraśūrāṇām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेषज^भिषक्^चतुष्पद^कृषिकर^नृप^हिंस्र^यायि^चौराणाम्। व्याल^अरण्य^यशोयुत^तीक्ष्णाणां भास्करः स्वामी॥

bheṣaja^bhiṣak^catuṣpada^kṛṣikara^nṛpa^hiṃsra^yāyi^caurāṇām/ vyāla^araṇya^yaśoyuta^tīkṣṇāṇāṃ bhāskaraḥ svāmī//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरि^सलिल^दुर्ग^कोशल^भरुकच्छ^समुद्र^रोमक^*तुषाराः[क्तुखाराः]। वनवासि^तङ्गण^हल^स्त्रीराज्य^महार्णवद्वीपाः॥

giri^salila^durga^kośala^bharukaccha^samudra^romaka^*tuṣārāḥ[K.tukhārāḥ]/ vanavāsi^taṅgaṇa^hala^strīrājya^mahārṇavadvīpāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुररस^कुसुम^फल^सलिल^लवण^मणि^शङ्ख^मौक्तिक^अब्जानाम्। शालि^यव^औषधि^गोधूम^सोमप^आक्रन्द^विप्राणाम्॥

madhurarasa^kusuma^phala^salila^lavaṇa^maṇi^śaṅkha^mauktika^abjānām/ śāli^yava^auṣadhi^godhūma^somapa^ākranda^viprāṇām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सित^सुभग^तुरग^रतिकर^युवति^चमूनाथ^भोज्य^वस्त्राणाम्। शृङ्गि^निशाचर^कार्षक^यज्ञविदां च^अधिपश् चन्द्रः॥

sita^subhaga^turaga^ratikara^yuvati^camūnātha^bhojya^vastrāṇām/ śṛṅgi^niśācara^kārṣaka^yajñavidāṃ ca^adhipaś candraḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश् च पश्चिमार्धस्थाः। निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा॥

śoṇasya narmadāyā bhīmarathāyāś ca paścimārdhasthāḥ/ nirvindhyā vetravatī siprā godāvarī veṇā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दाकिनी पयोष्णी महानदी सिन्धु^मालती^पाराः। उत्तरपाण्ड्य^महेन्द्राद्रि^विन्ध्य^मलय^उपगाश् चोलाः॥

mandākinī payoṣṇī mahānadī sindhu^mālatī^pārāḥ/ uttarapāṇḍya^mahendrādri^vindhya^malaya^upagāś colāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रविड^विदेह^अन्ध्र^अश्मक^*भासापर[क्भासापुर]^कौङ्कणाः समन्त्रिषिकाः। कुन्तल^केरल^दण्डक^कान्तिपुर^म्लेच्छ^*सङ्करिणः[क्सङ्करजाः]॥

draviḍa^videha^andhra^aśmaka^*bhāsāpara[K.bhāsāpura]^kauṅkaṇāḥ samantriṣikāḥ/ kuntala^kerala^daṇḍaka^kāntipura^mleccha^*saṅkariṇaḥ[K.saṅkarajāḥ]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागर^कृषिकर^पारत^हुताशनाजीवि^*शस्त्र^वार्तानाम्[क्शस्त्र^वार्त्तानाम्]। आटविक^दुर्ग^कर्वट^*वधिक[क्वधक]^नृशंस^अवलिप्तानाम्॥

nāgara^kṛṣikara^pārata^hutāśanājīvi^*śastra^vārtānām[K.śastra^vārttānām]/ āṭavika^durga^karvaṭa^*vadhika[K.vadhaka]^nṛśaṃsa^avaliptānām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरपति^कुमार^कुञ्जर^दाम्भिक^डिम्भाभिघात^पशुपानाम्। रक्त^फल^कुसुम^विद्रुम^चमूप^गुड^मद्य^तीक्ष्णानाम्॥

narapati^kumāra^kuñjara^dāmbhika^ḍimbhābhighāta^paśupānām/ rakta^phala^kusuma^vidruma^camūpa^guḍa^madya^tīkṣṇānām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोश^भवन^आग्निहोत्रिक^धात्वाकर^शाक्य^भिक्षु^चौराणाम्। शठ^दीर्घवैर^बह्वाशिनां च वसुधासुतो +अधिपतिः॥

kośa^bhavana^āgnihotrika^dhātvākara^śākya^bhikṣu^caurāṇām/ śaṭha^dīrghavaira^bahvāśināṃ ca vasudhāsuto +adhipatiḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहित्यः सिन्धुनदः सरयूर् गाम्भीरिका रथाख्या च। गङ्गा^कौशिक्य्^आद्याः सरितो वैदेह^काम्बोजाः॥

lohityaḥ sindhunadaḥ sarayūr gāmbhīrikā rathākhyā ca/ gaṅgā^kauśiky^ādyāḥ sarito vaideha^kāmbojāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरायाः पूर्वार्धं हिमवद्^गोमन्त^चित्रकूट^स्थाः। सौराष्ट्र^सेतु^जलमार्ग^पण्य^बिल^पर्वत^आश्रयिणः॥

mathurāyāḥ pūrvārdhaṃ himavad^gomanta^citrakūṭa^sthāḥ/ saurāṣṭra^setu^jalamārga^paṇya^bila^parvata^āśrayiṇaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदपान^यन्त्र^गान्धर्व^लेख्य^मणि^राग^गन्ध^युक्ति^विदः। आलेख्य^शब्द^गणित^प्रसाधक^आयुष्य^शिल्पज्ञाः॥

udapāna^yantra^gāndharva^lekhya^maṇi^rāga^gandha^yukti^vidaḥ/ ālekhya^śabda^gaṇita^prasādhaka^āyuṣya^śilpajñāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरपुरुष^कुहकजीवक^शिशु^कवि^शठ^सूचक^अभिचार^रताः। दूत^नपुंसक^हास्यज्ञ^भूततन्त्र^इन्द्रजाल^ज्ञाः॥

carapuruṣa^kuhakajīvaka^śiśu^kavi^śaṭha^sūcaka^abhicāra^ratāḥ/ dūta^napuṃsaka^hāsyajña^bhūtatantra^indrajāla^jñāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरक्षक^नट^नर्तक^घृत^तैल^स्नेह^बीज^तिक्तानि। व्रतचारि^रसायन^कुशल^वेसराश् चन्द्रपुत्रस्य॥

ārakṣaka^naṭa^nartaka^ghṛta^taila^sneha^bīja^tiktāni/ vratacāri^rasāyana^kuśala^vesarāś candraputrasya//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिन्धुनद^पूर्वभागो मथुरा^पश्चार्ध^भरत^सौवीराः। स्रुघ्न^*औदीच्य[कुदीच्य]^विपाशा^सरित्^शतद्रू रमठ^*शाल्वाः[क्साल्वाः]॥

sindhunada^pūrvabhāgo mathurā^paścārdha^bharata^sauvīrāḥ/ srughna^*audīcya[K.udīcya]^vipāśā^sarit^śatadrū ramaṭha^*śālvāḥ[K.sālvāḥ]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैगर्त^*पौरव[क्पौरब]^अम्बष्ठ^पारता वाटधान^यौधेयाः। सारस्वत^अर्जुनायन^मत्स्यार्ध^ग्रामराष्ट्राणि॥

traigarta^*paurava[K.pauraba]^ambaṣṭha^pāratā vāṭadhāna^yaudheyāḥ/ sārasvata^arjunāyana^matsyārdha^grāmarāṣṭrāṇi//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्त्य्^अश्व^पुरोहित^भूप^मन्त्रि^माङ्गल्य^पौष्टिक^आसक्ताः। कारुण्य^सत्य^शौच^व्रत^विद्या^दान^धर्म^युताः॥

hasty^aśva^purohita^bhūpa^mantri^māṅgalya^pauṣṭika^āsaktāḥ/ kāruṇya^satya^śauca^vrata^vidyā^dāna^dharma^yutāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौर^महाधन^शब्द^अर्थ^वेदविदुषो +अभिचार^नीति^ज्ञाः। मनुजेश्वर^उपकरणम् छत्र^ध्वज^चामर^आद्यं च॥

paura^mahādhana^śabda^artha^vedaviduṣo +abhicāra^nīti^jñāḥ/ manujeśvara^upakaraṇam chatra^dhvaja^cāmara^ādyaṃ ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलेय^कुष्ठ[क्कष्ठ]^मांसी^तगर^रस^सैन्धवानि वल्लीजम्। मधुर^रस^मधूच्छिष्टानि चोरकश् च^इति जीवस्य॥

śaileya^kuṣṭha[K.kaṣṭha]^māṃsī^tagara^rasa^saindhavāni vallījam/ madhura^rasa^madhūcchiṣṭāni corakaś ca^iti jīvasya//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्षशिल^*मर्तिकावत[कूमार्तिकावत]^बहुगिरि^गान्धार^पुष्कलावतकाः। प्रस्थल^मालव^कैकय^दाशार्ण^उशीनराः शिबयः॥

takṣaśila^*martikāvata[K.ū.mārtikāvata]^bahugiri^gāndhāra^puṣkalāvatakāḥ/ prasthala^mālava^kaikaya^dāśārṇa^uśīnarāḥ śibayaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च पिबन्ति वितस्ताम् इरावतीं चन्द्रभाग^सरितं च। रथ^रजत^आकर^कुञ्जर^तुरग^महामात्र^धनयुक्ताः॥

ye ca pibanti vitastām irāvatīṃ candrabhāga^saritaṃ ca/ ratha^rajata^ākara^kuñjara^turaga^mahāmātra^dhanayuktāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरभि^कुसुम^अनुलेपन^मणि^वज्र^विभूषण^अम्बुरुह^शय्याः। वर^तरुण^युवति^काम^उपकरण^मृष्टान्न^मधुर^भुजः॥

surabhi^kusuma^anulepana^maṇi^vajra^vibhūṣaṇa^amburuha^śayyāḥ/ vara^taruṇa^yuvati^kāma^upakaraṇa^mṛṣṭānna^madhura^bhujaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यान^सलिल^कामुक^यशः^सुख^औदार्य^रूप^सम्पन्नाः। विद्वद्^अमात्य^वणिग्जन^घटकृच्^चित्राण्डजास् त्रिफलाः॥

udyāna^salila^kāmuka^yaśaḥ^sukha^audārya^rūpa^sampannāḥ/ vidvad^amātya^vaṇigjana^ghaṭakṛc^citrāṇḍajās triphalāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौशेयपट्ट^कम्बल^पत्रौर्णिक^रोध्र^पत्र^चोचानि। जातीफल^अगुरु^वचा^पिप्पल्यश् चन्दनं च भृगोः॥

kauśeyapaṭṭa^kambala^patraurṇika^rodhra^patra^cocāni/ jātīphala^aguru^vacā^pippalyaś candanaṃ ca bhṛgoḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनर्त^आर्बुद^पुष्कर^सौराष्ट्र^आभीर^शूद्र^रैवतकाः। नष्टा यस्मिन् देशे सरस्वती पश्चिमो देशः।

ānarta^ārbuda^puṣkara^saurāṣṭra^ābhīra^śūdra^raivatakāḥ/ naṣṭā yasmin deśe sarasvatī paścimo deśaḥ/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुभूमिजाः प्रभासं विदिशा वेदस्मृती महीतटजाः। खल^मलिन^नीच^तैलिक^विहीनसत्त्व^उपहत^पुंस्त्वाः॥

kurubhūmijāḥ prabhāsaṃ vidiśā vedasmṛtī mahītaṭajāḥ/ khala^malina^nīca^tailika^vihīnasattva^upahata^puṃstvāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*बान्धन[क्बन्धन]^शाकुनिक^अशुचि^कैवर्त^विरूप^वृद्ध^सौकरिकाः। गणपूज्य^स्खलित^व्रत^शबर^पुलिन्द^अर्थपरिहीनाः।

*bāndhana[K.bandhana]^śākunika^aśuci^kaivarta^virūpa^vṛddha^saukarikāḥ/ gaṇapūjya^skhalita^vrata^śabara^pulinda^arthaparihīnāḥ/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटु^तिक्त^रसायन^विधवयोषितो भुजग^तस्कर^महिष्यः। खर^करभ^चणक^*वातल[क्वातुल]^निष्पावाश् च^अर्कपुत्रस्य॥

kaṭu^tikta^rasāyana^vidhavayoṣito bhujaga^taskara^mahiṣyaḥ/ khara^karabha^caṇaka^*vātala[K.vātula]^niṣpāvāś ca^arkaputrasya//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिशिखर^कन्दर^दरी^विनिविष्टा म्लेच्छजातयः शूद्राः। गोमायु^भक्ष^शूलिक^वोक्काण^अश्वमुख^विकलाङ्गाः।

giriśikhara^kandara^darī^viniviṣṭā mlecchajātayaḥ śūdrāḥ/ gomāyu^bhakṣa^śūlika^vokkāṇa^aśvamukha^vikalāṅgāḥ/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलपांसन^हिंस्र^कृतघ्न^चौर^निःसत्य^शौच^दानाश् च। खर^चर^नियुद्धवित्^तीव्ररोष^*गर्त्ताश्रया[क्गर्भाशया] नीचाः॥

kulapāṃsana^hiṃsra^kṛtaghna^caura^niḥsatya^śauca^dānāś ca/ khara^cara^niyuddhavit^tīvraroṣa^*garttāśrayā[K.garbhāśayā] nīcāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपहत^दाम्भिक^राक्षस^निद्राबहुलाश् च जन्तवः सर्वे। धर्मेण च संत्यक्ता माष^तिलाश् च^अर्कशशिशत्रोः॥

upahata^dāmbhika^rākṣasa^nidrābahulāś ca jantavaḥ sarve/ dharmeṇa ca saṃtyaktā māṣa^tilāś ca^arkaśaśiśatroḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिदुर्ग^पह्लव^श्वेत^हूण^चोल^आवगाण^मरु^चीनाः। प्रत्यन्त^धनि^महेच्छ^व्यवसाय^पराक्रमोपेताः॥

giridurga^pahlava^śveta^hūṇa^cola^āvagāṇa^maru^cīnāḥ/ pratyanta^dhani^maheccha^vyavasāya^parākramopetāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परदार^विवाद^रताः पररन्ध्र^कुतूहला मद^उत्सिक्ताः। मूर्खा^अधार्मिक^विजिगीषवश् च केतोः समाख्याताः॥

paradāra^vivāda^ratāḥ pararandhra^kutūhalā mada^utsiktāḥ/ mūrkhā^adhārmika^vijigīṣavaś ca ketoḥ samākhyātāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिहित^विपरीत^*लक्षणे[क्लक्षनैः] क्षयम् उपगच्छति तत्परिग्रहः। डमर^भय^गद^आतुरा जना नरपतयश् च भवन्ति दुःखिताः॥

abhihita^viparīta^*lakṣaṇe[K.lakṣanaiḥ] kṣayam upagacchati tatparigrahaḥ/ ḍamara^bhaya^gada^āturā janā narapatayaś ca bhavanti duḥkhitāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि न रिपुकृतं भयं नृपाणां स्वसुत^कृतं नियमाद् अमात्यजं वा। भवति जनपदस्य च^अप्य् अवृष्ट्या गमनम् अपूर्वपुर^अद्रि^निम्नगासु॥

yadi na ripukṛtaṃ bhayaṃ nṛpāṇāṃ svasuta^kṛtaṃ niyamād amātyajaṃ vā/ bhavati janapadasya ca^apy avṛṣṭyā gamanam apūrvapura^adri^nimnagāsu//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.