Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā 21

अन्नं जगतः प्राणाः प्रावृट्कालस्य चान्नम् आयत्तम्। यस्माद् अतः परीक्ष्यः प्रावृट्कालः प्रयत्नेन॥

annaṃ jagataḥ prāṇāḥ prāvṛṭkālasya cānnam āyattam/ yasmād ataḥ parīkṣyaḥ prāvṛṭkālaḥ prayatnena//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल्लक्षणानि मुनिभिर् यानि निबद्धानि तानि दृष्ट्वा^इदम्। क्रियते गर्ग^पराशर^काश्यप^*वज्र^आदि[क्वात्स्यादि]रचितानि॥

tallakṣaṇāni munibhir yāni nibaddhāni tāni dṛṣṭvā^idam/ kriyate garga^parāśara^kāśyapa^*vajra^ādi[K.vātsyādi]racitāni//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवविद् अविहितचित्तो[कवहितचित्तो] द्युनिशं यो गर्भलक्षणे भवति। तस्य मुनेर् इव वाणी न भवति मिथ्याम्बुनिर्देशे॥

daivavid avihitacitto[K.avahitacitto] dyuniśaṃ yo garbhalakṣaṇe bhavati/ tasya muner iva vāṇī na bhavati mithyāmbunirdeśe//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वातः परम् अन्यत्^*शास्त्रज्यायो[क्शास्त्रं ज्यायो] +अस्ति यद् विदित्वा^एव। प्रध्वंसिन्य् अपि काले त्रिकालदर्शी कलौ भवति॥

kiṃ vātaḥ param anyat^*śāstrajyāyo[K.śāstraṃ jyāyo] +asti yad viditvā^eva/ pradhvaṃsiny api kāle trikāladarśī kalau bhavati//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के चिद् वदन्ति *कार्तिक[क्कार्त्तिक]शुक्लान्तम् अतीत्य गर्भदिवसाः स्युः। न *च[क्तु] तन्मतं बहूनां गर्ग^आदीनां मतं वक्ष्ये॥

ke cid vadanti *kārtika[K.kārttika]śuklāntam atītya garbhadivasāḥ syuḥ/ na *ca[K.tu] tanmataṃ bahūnāṃ garga^ādīnāṃ mataṃ vakṣye//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*मार्गशिरःसित[क्मार्गशिरशुक्ल]पक्ष^प्रतिपत्^प्रभृति क्षपाकरे +अषाढाम्। पूर्वां वा समुपगते गर्भाणां लक्षणम् ज्ञेयम्॥

*mārgaśiraḥsita[K.mārgaśiraśukla]pakṣa^pratipat^prabhṛti kṣapākare +aṣāḍhām/ pūrvāṃ vā samupagate garbhāṇāṃ lakṣaṇam jñeyam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्नक्षत्रम् उपगते गर्भश् चन्द्रे भवेत् स चन्द्रवशात्। पञ्चनवते दिनशते तत्र^एव प्रसवम् आयाति॥

yannakṣatram upagate garbhaś candre bhavet sa candravaśāt/ pañcanavate dinaśate tatra^eva prasavam āyāti//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सित^पक्ष^भवाः कृष्णे शुक्ले कृष्णा द्युसम्भवा रात्रौ। नक्तंप्रभवाश् चाहनि सन्ध्याजाताश् च सन्ध्यायाम्॥

sita^pakṣa^bhavāḥ kṛṣṇe śukle kṛṣṇā dyusambhavā rātrau/ naktaṃprabhavāś cāhani sandhyājātāś ca sandhyāyām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगशीर्षाद्या गर्भा मन्दफलाः पौषशुक्लजाताश् च। पौषस्य कृष्ण^पक्षेण निर्दिशेत्^श्रावणस्य सितम्॥

mṛgaśīrṣādyā garbhā mandaphalāḥ pauṣaśuklajātāś ca/ pauṣasya kṛṣṇa^pakṣeṇa nirdiśet^śrāvaṇasya sitam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माघसितोत्था गर्भाः श्रावणकृष्णे प्रसूतिम् आयान्ति। माघस्य कृष्ण^पक्षेण निर्दिशेद् भाद्रपदशुक्लम्॥

māghasitotthā garbhāḥ śrāvaṇakṛṣṇe prasūtim āyānti/ māghasya kṛṣṇa^pakṣeṇa nirdiśed bhādrapadaśuklam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाल्गुन^शुक्ल^समुत्था भाद्रपदस्य^असिते विनिर्देश्याः। तस्यैव कृष्ण^पक्ष^उद्भवास् तु ये ते +अश्वयुक्^शुक्ले॥

phālguna^śukla^samutthā bhādrapadasya^asite vinirdeśyāḥ/ tasyaiva kṛṣṇa^pakṣa^udbhavās tu ye te +aśvayuk^śukle//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैत्र^सित^पक्ष^जाताः कृष्णे +अश्वयुजस्य वारिदा गर्भाः। चैत्र^असित^सम्भूताः *कार्तिक^शुक्ले[क्कार्त्तिकशुक्ले] +अभिवर्षन्ति॥

caitra^sita^pakṣa^jātāḥ kṛṣṇe +aśvayujasya vāridā garbhāḥ/ caitra^asita^sambhūtāḥ *kārtika^śukle[K.kārttikaśukle] +abhivarṣanti//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्व^उद्भूताः पश्चाद् अपरोत्थाः प्राग् भवन्ति जीमूताः। शेषास्व् अपि दिक्ष्व् एवं विपर्ययो भवति वायोश् च॥

pūrva^udbhūtāḥ paścād aparotthāḥ prāg bhavanti jīmūtāḥ/ śeṣāsv api dikṣv evaṃ viparyayo bhavati vāyoś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्लादि^मृदु^उदक्^शिव^शक्र^दिग्^भवो मारुतो वियद्^विमलम्। स्निग्ध^सित^बहुल^परिवेष^परिवृतौ हिम^*मयखार्कौ[कूमयूखार्कौ]॥

hlādi^mṛdu^udak^śiva^śakra^dig^bhavo māruto viyad^vimalam/ snigdha^sita^bahula^pariveṣa^parivṛtau hima^*mayakhārkau[K.ū.mayūkhārkau]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथु^बहुल^स्निग्ध^घनं घन^सूची^क्षुरक^लोहित^अभ्र^युतम्। काकाण्ड^मेचक^आभं वियद्^विशुद्ध^इन्दु^नक्षत्रम्॥

pṛthu^bahula^snigdha^ghanaṃ ghana^sūcī^kṣuraka^lohita^abhra^yutam/ kākāṇḍa^mecaka^ābhaṃ viyad^viśuddha^indu^nakṣatram//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरचाप^मन्द्र^गर्जित^विद्युत्^*प्रतिसूर्यका[क्प्रतिसूर्यकाः] शुभा सन्ध्या। शशि^शिव^शक्र^आशास्थाः शान्तरवाः पक्षि^मृग^सङ्घाः॥

suracāpa^mandra^garjita^vidyut^*pratisūryakā[K.pratisūryakāḥ] śubhā sandhyā/ śaśi^śiva^śakra^āśāsthāḥ śāntaravāḥ pakṣi^mṛga^saṅghāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपुलाः प्रदक्षिण^चराः स्निग्ध^मयूखा ग्रहा निरुपसर्गाः। तरवश् च निरुपसृष्ट^अङ्कुरा नरचतुष्पदा हृष्टाः॥

vipulāḥ pradakṣiṇa^carāḥ snigdha^mayūkhā grahā nirupasargāḥ/ taravaś ca nirupasṛṣṭa^aṅkurā naracatuṣpadā hṛṣṭāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भाणां पुष्टिकराः सर्वेषाम् एव यो +अत्र तु विशेषः। स्वर्तु^स्वभाव^जनितो गर्भ^*विवृद्ध्यै[क्विवृद्धौ] तम् अभिधास्ये॥

garbhāṇāṃ puṣṭikarāḥ sarveṣām eva yo +atra tu viśeṣaḥ/ svartu^svabhāva^janito garbha^*vivṛddhyai[K.vivṛddhau] tam abhidhāsye//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौषे समार्गशीर्षे सन्ध्यारागो +अम्बुदाः सपरिवेषाः। नात्यर्थं मृगशीर्षे शीतं पौषे +अतिहिमपातः॥

pauṣe samārgaśīrṣe sandhyārāgo +ambudāḥ sapariveṣāḥ/ nātyarthaṃ mṛgaśīrṣe śītaṃ pauṣe +atihimapātaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माघे प्रबलो वायुस् तुषारकलुषद्युती रविशशाङ्कौ। अतिशीतं सघनस्य च भानोर् अस्तोदयौ धन्यौ॥

māghe prabalo vāyus tuṣārakaluṣadyutī raviśaśāṅkau/ atiśītaṃ saghanasya ca bhānor astodayau dhanyau//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाल्गुनमासे रूक्षश् चण्डः पवनो +अभ्र^सम्प्लवाः स्निग्धाः। परिवेषाश् चासकलाः कपिलस् ताम्रो रविश् च शुभः॥

phālgunamāse rūkṣaś caṇḍaḥ pavano +abhra^samplavāḥ snigdhāḥ/ pariveṣāś cāsakalāḥ kapilas tāmro raviś ca śubhaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवन^घन^वृष्टि^युक्ताश् चैत्रे गर्भाः शुभाः सपरिवेषाः। घनपवनसलिलविद्युत्स्तनितैश् च हिताय वैशाखे॥

pavana^ghana^vṛṣṭi^yuktāś caitre garbhāḥ śubhāḥ sapariveṣāḥ/ ghanapavanasalilavidyutstanitaiś ca hitāya vaiśākhe//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ता^रजत^निकाशास्^तमाल^नीलोत्पल^अञ्जन^आभासः। जलचरसत्त्वाकारा ग्रभेषु घनाः प्रभूतजलाः॥

muktā^rajata^nikāśās^tamāla^nīlotpala^añjana^ābhāsaḥ/ jalacarasattvākārā grabheṣu ghanāḥ prabhūtajalāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रदिवाकरकिरणाभितापिता मन्दमारुता जलदाः। रुषिता इव धाराभिर् विसृजन्त्य् अम्भः प्रसवकाले॥

tīvradivākarakiraṇābhitāpitā mandamārutā jaladāḥ/ ruṣitā iva dhārābhir visṛjanty ambhaḥ prasavakāle//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भ^उपघात^लिङ्गान्य् उल्का^अशनि^पांशुपात^दिग्दाहः। क्षितिकम्प^खपुर^कीलक^केतु^ग्रह^युद्ध^निर्घाताः॥

garbha^upaghāta^liṅgāny ulkā^aśani^pāṃśupāta^digdāhaḥ/ kṣitikampa^khapura^kīlaka^ketu^graha^yuddha^nirghātāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुधिर^आदि^वृष्टि^वैकृत^परिघ^इन्द्रधनूंषि दर्शनं राहोः। इत्य् उत्पातैर् एतैस् त्रिविधैश् चान्यैर् हतो गर्भः॥

rudhira^ādi^vṛṣṭi^vaikṛta^parigha^indradhanūṃṣi darśanaṃ rāhoḥ/ ity utpātair etais trividhaiś cānyair hato garbhaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्तु^स्वभाव^जनितैः सामान्यैर् यैश् च लक्षणैर् वृद्धिः। गर्भाणाम् विपरीतैस् तैर् एव विपर्ययो भवति॥

svartu^svabhāva^janitaiḥ sāmānyair yaiś ca lakṣaṇair vṛddhiḥ/ garbhāṇām viparītais tair eva viparyayo bhavati//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रपदा^द्वय^विश्वाम्बु*देव[क्दैव]पैतामहेष्व् अथ ऋक्षेषु। सर्वेष्व् ऋतुषु विवृद्धो गर्भो बहुतोयदो भवति॥

bhadrapadā^dvaya^viśvāmbu*deva[K.daiva]paitāmaheṣv atha ṛkṣeṣu/ sarveṣv ṛtuṣu vivṛddho garbho bahutoyado bhavati//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतभिषग्^आश्लेषा^आर्द्रा^स्वाति^मघा^संयुतः शुभो गर्भः। पुष्णाति बहून् दिवसान् हन्त्य् उत्पातैर् हतस् त्रिविधैः॥

śatabhiṣag^āśleṣā^ārdrā^svāti^maghā^saṃyutaḥ śubho garbhaḥ/ puṣṇāti bahūn divasān hanty utpātair hatas trividhaiḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगमास^आदिष्व् अष्टौ षट् षोडश विंशतिश् चतुर्युक्ता। विंशतिर् अथ दिवस^त्रयम् एकतम^ऋक्षेण पञ्चभ्यः॥

mṛgamāsa^ādiṣv aṣṭau ṣaṭ ṣoḍaśa viṃśatiś caturyuktā/ viṃśatir atha divasa^trayam ekatama^ṛkṣeṇa pañcabhyaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रूर^ग्रह^संयुक्ते करका^अशनि^मत्स्य^वर्षदा गर्भाः। शशिनि रवौ वा शुभसंयुत^ईक्षिते भूरिवृष्टिकराः॥

krūra^graha^saṃyukte karakā^aśani^matsya^varṣadā garbhāḥ/ śaśini ravau vā śubhasaṃyuta^īkṣite bhūrivṛṣṭikarāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रभसमये +अतिवृष्टिर् गर्भ^अभावाय निर्निमित्त^कृता। द्रोणाष्टांशे +अभ्यधिके वृष्टे गर्भः स्रुतो भवति॥

grabhasamaye +ativṛṣṭir garbha^abhāvāya nirnimitta^kṛtā/ droṇāṣṭāṃśe +abhyadhike vṛṣṭe garbhaḥ sruto bhavati//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भः पुष्टः प्रसवे ग्रह^उपघात^आदिभिर् यदि न वृष्टः। आत्मीय^गर्भ^समये करका^मिश्रं ददात्य् अम्भः॥

garbhaḥ puṣṭaḥ prasave graha^upaghāta^ādibhir yadi na vṛṣṭaḥ/ ātmīya^garbha^samaye karakā^miśraṃ dadāty ambhaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काठिन्यं याति यथा चिर^काल^धृतं पयः पयस्विन्याः। काल^अतीतं तद्वत् सलिलं काठिन्यम् उपयाति॥

kāṭhinyaṃ yāti yathā cira^kāla^dhṛtaṃ payaḥ payasvinyāḥ/ kāla^atītaṃ tadvat salilaṃ kāṭhinyam upayāti//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.