Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā 55

कृत्वा प्रभूतं सलिलम् आरामान् विनिवेश्य च। देवता^आयतनं कुर्याद् यशो^धर्म^अभिवृद्धये॥

kṛtvā prabhūtaṃ salilam ārāmān viniveśya ca/ devatā^āyatanaṃ kuryād yaśo^dharma^abhivṛddhaye//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टा^पूर्तेन लभ्यन्ते ये लोकास् तान् बुभूषता। देवानाम् आलयः कार्यो द्वयम् अपि अत्र दृश्यते॥

iṣṭā^pūrtena labhyante ye lokās tān bubhūṣatā/ devānām ālayaḥ kāryo dvayam api atra dṛśyate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सलिल^उद्यान^युक्तेषु कृतेष्व् अकृतेषु च। स्थानेष्व् एतेषु सान्निध्यम् उपगच्छन्ति देवताः॥

salila^udyāna^yukteṣu kṛteṣv akṛteṣu ca/ sthāneṣv eteṣu sānnidhyam upagacchanti devatāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरःसु नलिनी^छत्र^निरस्त^रविरश्मिषु। हंस^अंस^आक्षिप्त^कह्लार^वीथी[क्वीची, क्ऽस् त्र्। वीथी]^विमल^वारिषु॥

saraḥsu nalinī^chatra^nirasta^raviraśmiṣu/ haṃsa^aṃsa^ākṣipta^kahlāra^vīthī[K.vīcī, K's tr. vīthī]^vimala^vāriṣu//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंस^कारण्डव^क्रौञ्च^चक्रवाक^विराविषु। पर्यन्त^निचुल^च्छाया^विश्रान्त^जलचारिषु॥

haṃsa^kāraṇḍava^krauñca^cakravāka^virāviṣu/ paryanta^nicula^cchāyā^viśrānta^jalacāriṣu//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौञ्च^काञ्चीकलापाश् च कलहंस^कल^स्वराः[क्स्वनाः]। नद्यस् तोय^अंशुका यत्र शफरी^कृत^मेखलाः॥

krauñca^kāñcīkalāpāś ca kalahaṃsa^kala^svarāḥ[K.svanāḥ]/ nadyas toya^aṃśukā yatra śapharī^kṛta^mekhalāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फुल्ल^तीर^द्रुम^उत्तंसाः सङ्गम^श्रोणि^मण्डलाः। पुलिन^अभ्युन्नत^उरस्या हंस^वासाश्[खंसहासाश्] च निम्नगाः॥

phulla^tīra^druma^uttaṃsāḥ saṅgama^śroṇi^maṇḍalāḥ/ pulina^abhyunnata^urasyā haṃsa^vāsāś[K.haṃsahāsāś] ca nimnagāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन^उपान्त^नदी^शैल^निर्झर^उपान्त^भूमिषु। रमन्ते देवता नित्यं पुरेषु^उद्यानवत्सु च॥

vana^upānta^nadī^śaila^nirjhara^upānta^bhūmiṣu/ ramante devatā nityaṃ pureṣu^udyānavatsu ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमयो ब्राह्मणादीनां याः प्रोक्ता वास्तुकर्मणि। ता एव तेषां शस्यन्ते देवता^आयतनेष्व् अपि॥

bhūmayo brāhmaṇādīnāṃ yāḥ proktā vāstukarmaṇi/ tā eva teṣāṃ śasyante devatā^āyataneṣv api//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःषष्टि^पदं कार्यं देवता^आयतनं सदा। द्वारं च मध्यमं तस्मिन्[क्तत्र] समदिक्स्थं प्रशस्यते॥

catuḥṣaṣṭi^padaṃ kāryaṃ devatā^āyatanaṃ sadā/ dvāraṃ ca madhyamaṃ tasmin[K.tatra] samadiksthaṃ praśasyate//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो विस्तारो भवेद् यस्य द्विगुणा तत्समुन्नतिः। उच्छ्रायाद् यस् तृतीयांशस् तेन तुल्या *कटिः स्मृता[क्कटिर् भवेत्]॥

yo vistāro bhaved yasya dviguṇā tatsamunnatiḥ/ ucchrāyād yas tṛtīyāṃśas tena tulyā *kaṭiḥ smṛtā[K.kaṭir bhavet]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तार^अर्धं भवेद् गर्भो भित्तयो +अन्याः समन्ततः। गर्भ^पादेन विस्तीर्णं द्वारं द्विगुणम् उच्छ्रितम्॥

vistāra^ardhaṃ bhaved garbho bhittayo +anyāḥ samantataḥ/ garbha^pādena vistīrṇaṃ dvāraṃ dviguṇam ucchritam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रायात् पाद^विस्तीर्णा शाखा तद्वद् उदुम्बरः। विस्तार^पाद^प्रतिमं बाहुल्यं शाखयोः स्मृतम्॥

ucchrāyāt pāda^vistīrṇā śākhā tadvad udumbaraḥ/ vistāra^pāda^pratimaṃ bāhulyaṃ śākhayoḥ smṛtam//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रि^पञ्च^सप्त^नवभिः शाखाभिस् तत् प्रशस्यते। अधः शाखा^चतुर्भागे प्रतीहारौ निवेशयेत्॥।

tri^pañca^sapta^navabhiḥ śākhābhis tat praśasyate/ adhaḥ śākhā^caturbhāge pratīhārau niveśayet///

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषं मङ्गल्य^विहगैः *श्रीवृक्षैः स्वस्तिकैर्[क्श्रीवृक्षस्वस्तिकैर्] घटैः। मिथुनैः पत्र^वल्लीभिः प्रमथैश् च^उपशोभयेत्॥

śeṣaṃ maṅgalya^vihagaiḥ *śrīvṛkṣaiḥ svastikair[K.śrīvṛkṣasvastikair] ghaṭaiḥ/ mithunaiḥ patra^vallībhiḥ pramathaiś ca^upaśobhayet//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वार^मान^अष्ट^भाग^ऊना प्रतिमा स्यात् सपिण्डिका। द्वौ भागौ प्रतिमा तत्र तृतीयांशश् च पिण्डिका॥

dvāra^māna^aṣṭa^bhāga^ūnā pratimā syāt sapiṇḍikā/ dvau bhāgau pratimā tatra tṛtīyāṃśaś ca piṇḍikā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरु^मन्दर^कैलास^विमानच्छन्द^नन्दनाः। समुद्ग^पद्म^गरुड^नन्दिवर्धन^कुञ्जराः॥

meru^mandara^kailāsa^vimānacchanda^nandanāḥ/ samudga^padma^garuḍa^nandivardhana^kuñjarāḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहराजो वृषो हंसः सर्वतोभद्रको घटः। सिंहो वृत्तश् चतुष्कोणः षोडश^अष्टाश्रयस् तथा॥

guharājo vṛṣo haṃsaḥ sarvatobhadrako ghaṭaḥ/ siṃho vṛttaś catuṣkoṇaḥ ṣoḍaśa^aṣṭāśrayas tathā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एते विंशतिः प्रोक्ताः प्रासादाः संज्ञया मया। यथोक्त^अनुक्रमेण^एव लक्षणानि वदाम्य् अतः॥

ity ete viṃśatiḥ proktāḥ prāsādāḥ saṃjñayā mayā/ yathokta^anukrameṇa^eva lakṣaṇāni vadāmy ataḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र षडश्रिर् मेरुर् द्वादश^भौमो विचित्र^कुहरश् च। द्वारैर् युतश् चतुर्भिर् द्वात्रिंशद्^धस्त^विस्तीर्णः॥

tatra ṣaḍaśrir merur dvādaśa^bhaumo vicitra^kuharaś ca/ dvārair yutaś caturbhir dvātriṃśad^dhasta^vistīrṇaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशद्^धस्त^आयामो दश^भौमो मन्दरः शिखर^युक्तः। कैलासो +अपि शिखरवान् अष्टाविंशो +अष्ट^भौमश् च॥

triṃśad^dhasta^āyāmo daśa^bhaumo mandaraḥ śikhara^yuktaḥ/ kailāso +api śikharavān aṣṭāviṃśo +aṣṭa^bhaumaś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाल^गवाक्षक^युक्तो विमानसंज्ञस् त्रि^सप्तक^आयामः। नन्दन इति षड्^भौमो द्वात्रिंशः षोडश^अण्ड^युक्तः॥

jāla^gavākṣaka^yukto vimānasaṃjñas tri^saptaka^āyāmaḥ/ nandana iti ṣaḍ^bhaumo dvātriṃśaḥ ṣoḍaśa^aṇḍa^yuktaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तः समुद्ग^नामा पद्मः पद्म^आकृतिः शया अष्टौ[क्शयानाष्टौ]। शृङ्गेण^एकेन भवेद् एक^एव च भूमिका तस्य॥

vṛttaḥ samudga^nāmā padmaḥ padma^ākṛtiḥ śayā aṣṭau[K.śayānāṣṭau]/ śṛṅgeṇa^ekena bhaved eka^eva ca bhūmikā tasya//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरुड^आकृतिश् च गरुडो नन्दी^इति च षट्चतुष्क^विस्तीर्णः। कार्यस् तु[क्च] सप्त^भौमो विभूषितो +अण्डैस् तु[क्च] विंशत्या॥

garuḍa^ākṛtiś ca garuḍo nandī^iti ca ṣaṭcatuṣka^vistīrṇaḥ/ kāryas tu[K.ca] sapta^bhaumo vibhūṣito +aṇḍais tu[K.ca] viṃśatyā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुञ्जर इति गज^पृष्ठः षोडशहस्तः समन्ततो मूलात्। गुहराजः षोडशकस् त्रि^चन्द्रशाला भवेद् वलभी॥

kuñjara iti gaja^pṛṣṭhaḥ ṣoḍaśahastaḥ samantato mūlāt/ guharājaḥ ṣoḍaśakas tri^candraśālā bhaved valabhī//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृष एक^भूमि^शृङ्गो द्वादशहस्तः समन्ततो वृत्तः। हंसो हंस^आकारो घटो +अष्टहस्तः कलश^रूपः॥

vṛṣa eka^bhūmi^śṛṅgo dvādaśahastaḥ samantato vṛttaḥ/ haṃso haṃsa^ākāro ghaṭo +aṣṭahastaḥ kalaśa^rūpaḥ//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारैर् युतश् चतुर्भिर् बहु^शिखरो भवति सर्वतोभद्रः। बहु^रुचिर^चन्द्रशालः षड्विंशः पञ्च^भौमश् च॥

dvārair yutaś caturbhir bahu^śikharo bhavati sarvatobhadraḥ/ bahu^rucira^candraśālaḥ ṣaḍviṃśaḥ pañca^bhaumaś ca//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहः सिंह^आक्रान्तो द्वादशकोणो +अष्टहस्त^विस्तीर्णः। चत्वारो +अञ्जन^रूपाः पञ्च^अण्ड^युतस् तु चतुरस्रः[क्चतुरश्रः]॥

siṃhaḥ siṃha^ākrānto dvādaśakoṇo +aṣṭahasta^vistīrṇaḥ/ catvāro +añjana^rūpāḥ pañca^aṇḍa^yutas tu caturasraḥ[K.caturaśraḥ]//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिका^अङ्गुल^मानेन मयस्य^अष्टोत्तरं शतम्। सार्धं हस्तत्रयं च^एव कथितं विश्वकर्मणा॥

bhūmikā^aṅgula^mānena mayasya^aṣṭottaraṃ śatam/ sārdhaṃ hastatrayaṃ ca^eva kathitaṃ viśvakarmaṇā//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राहुः स्थपतयश् च^अत्र मतम् एकं विपश्चितः। कपोतपालि^संयुक्ता न्यूना गच्छन्ति तुल्यताम्॥

prāhuḥ sthapatayaś ca^atra matam ekaṃ vipaścitaḥ/ kapotapāli^saṃyuktā nyūnā gacchanti tulyatām//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.