Library·Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā·78
सर्वस्य सर्वकालं यस्माद् उपयोगम् एति शास्त्रम् इदम्। राज्ञां विशेषतो +अतः शयन^आसन^लक्षणं वक्ष्ये॥
sarvasya sarvakālaṃ yasmād upayogam eti śāstram idam/ rājñāṃ viśeṣato +ataḥ śayana^āsana^lakṣaṇaṃ vakṣye//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असन^स्पन्दन^चन्दन^हरिद्र^सुरदारु^तिन्दुकी^शालाः। काश्मर्य्^अञ्जन^पद्मक^शाका वा शिंशपा च शुभाः॥
asana^spandana^candana^haridra^suradāru^tindukī^śālāḥ/ kāśmary^añjana^padmaka^śākā vā śiṃśapā ca śubhāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशनि^जल^अनिल^हस्ति^प्रपातिता मधु^विहङ्ग^कृत^निलयाः। चैत्य^श्मशान^पथिज^ऊर्ध्वशुष्क^वल्ली^निबद्धाश् च॥
aśani^jala^anila^hasti^prapātitā madhu^vihaṅga^kṛta^nilayāḥ/ caitya^śmaśāna^pathija^ūrdhvaśuṣka^vallī^nibaddhāś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्टकिनो *ये च[क्वा ये] स्युर् महानदी^सङ्गम^उद्भवा ये च। सुरभवनजाश् च न शुभा ये च^अपर^याम्य^दिक्^पतिताः॥
kaṇṭakino *ye ca[K.vā ye] syur mahānadī^saṅgama^udbhavā ye ca/ surabhavanajāś ca na śubhā ye ca^apara^yāmya^dik^patitāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषिद्ध^वृक्ष^निर्मित^शयन^आसन^सेवनात् कुल^विनाशः। व्याधि^भय^व्यय^कलहा भवन्त्य् अनर्था[कनर्थाश् च] अनेकविधाः॥
pratiṣiddha^vṛkṣa^nirmita^śayana^āsana^sevanāt kula^vināśaḥ/ vyādhi^bhaya^vyaya^kalahā bhavanty anarthā[K.anarthāś ca] anekavidhāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वच्छिन्नं यदि वा दारु भवेत् तत् परीक्ष्यम् आरम्भे। यद्य् आरोहेत् तस्मिन् कुमारकः पुत्र^पशु^दं तत्॥
pūrvacchinnaṃ yadi vā dāru bhavet tat parīkṣyam ārambhe/ yady ārohet tasmin kumārakaḥ putra^paśu^daṃ tat//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितकुसुम^मत्त^वारण^दध्य्^अक्षत^पूर्णकुम्भ^रत्नानि। मङ्गल्यान्य् अन्यानि च दृष्ट्वा^आरम्भे शुभं ज्ञेयम्॥
sitakusuma^matta^vāraṇa^dadhy^akṣata^pūrṇakumbha^ratnāni/ maṅgalyāny anyāni ca dṛṣṭvā^ārambhe śubhaṃ jñeyam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्माङ्गुलं यव^अष्टकम् उदर^आसक्तं तुषैः परित्यक्तम्। अङ्गुलशतं नृपाणां महती शय्या जयाय कृता॥
karmāṅgulaṃ yava^aṣṭakam udara^āsaktaṃ tuṣaiḥ parityaktam/ aṅgulaśataṃ nṛpāṇāṃ mahatī śayyā jayāya kṛtā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवतिः सैव षडूना द्वादशहीना त्रिषट्कहीना च। नृप^पुत्र^मन्त्रि^बलपति^पुरोधसां स्युर् यथा^सङ्ख्यम्॥
navatiḥ saiva ṣaḍūnā dvādaśahīnā triṣaṭkahīnā ca/ nṛpa^putra^mantri^balapati^purodhasāṃ syur yathā^saṅkhyam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धम् अतो +अष्टांशोनं विष्कम्भो विश्वकर्मणा प्रोक्तः। आयाम^त्र्यंश^समः पाद^उच्छ्रायः सकुक्ष्य[क्सकुक्षि]शिराः॥
ardham ato +aṣṭāṃśonaṃ viṣkambho viśvakarmaṇā proktaḥ/ āyāma^tryaṃśa^samaḥ pāda^ucchrāyaḥ sakukṣya[K.sakukṣi]śirāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सर्वः श्रीपर्ण्या पर्यङ्को निर्मितः स धनदाता। असनकृतो रोगहरस् तिन्दुकसारेण वित्तकरः॥
yaḥ sarvaḥ śrīparṇyā paryaṅko nirmitaḥ sa dhanadātā/ asanakṛto rogaharas tindukasāreṇa vittakaraḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः केवलशिंशपया विनिर्मितो बहुविधं स वृद्धिकरः। चन्दनमयो रिपुघ्नो धर्म^यशो^दीर्घ^जीवित^कृत्॥
yaḥ kevalaśiṃśapayā vinirmito bahuvidhaṃ sa vṛddhikaraḥ/ candanamayo ripughno dharma^yaśo^dīrgha^jīvita^kṛt//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पद्मक^पर्यङ्कः स दीर्घम् आयुः श्रियं श्रुतं वित्तम्। कुरुते शालेन कृतः कल्याणं शाकरचितश् च॥
yaḥ padmaka^paryaṅkaḥ sa dīrgham āyuḥ śriyaṃ śrutaṃ vittam/ kurute śālena kṛtaḥ kalyāṇaṃ śākaracitaś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवल^चन्दन^रचितं काञ्चन^गुप्तं विचित्र^रत्न^युतम्। अध्यासन् पर्यङ्कं विबुधैर् अपि पूज्यते नृपतिः॥
kevala^candana^racitaṃ kāñcana^guptaṃ vicitra^ratna^yutam/ adhyāsan paryaṅkaṃ vibudhair api pūjyate nṛpatiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येन समायुक्ता न तिन्दुकी शिंशपा च शुभफलदा। न *श्रीपर्णेन[क्श्रीपर्णी न] च देवदारुवृक्षो न च^अप्य् असनः॥
anyena samāyuktā na tindukī śiṃśapā ca śubhaphaladā/ na *śrīparṇena[K.śrīparṇī na] ca devadāruvṛkṣo na ca^apy asanaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभदौ तु शाल^शाकौ[क्शाकशालौ] परस्परं संयुतौ पृथक् च^एव। तद्वत् पृथक् प्रशस्तौ सहितौ च हरिद्रक^कदम्बौ॥
śubhadau tu śāla^śākau[K.śākaśālau] parasparaṃ saṃyutau pṛthak ca^eva/ tadvat pṛthak praśastau sahitau ca haridraka^kadambau//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वः स्पन्दन^रचितो न शुभः प्राणान् हिनस्ति च^अम्बकृतः। असनो +अन्य^दारु^सहितः क्षिप्रं दोषान् करोति बहून्॥
sarvaḥ spandana^racito na śubhaḥ prāṇān hinasti ca^ambakṛtaḥ/ asano +anya^dāru^sahitaḥ kṣipraṃ doṣān karoti bahūn//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्ब^स्पन्दन^चन्दन^वृक्षाणां स्पन्दनात्^शुभाः पादाः। फल^तरुणा शयनासनम् इष्टफलं भवति सर्वेण॥
amba^spandana^candana^vṛkṣāṇāṃ spandanāt^śubhāḥ pādāḥ/ phala^taruṇā śayanāsanam iṣṭaphalaṃ bhavati sarveṇa//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गज^दन्तः सर्वेषां प्रोक्त^तरूणां प्रशस्यते योगे। कार्यो +अलङ्कारविधिर् गज^दन्तेन प्रशस्तेन॥
gaja^dantaḥ sarveṣāṃ prokta^tarūṇāṃ praśasyate yoge/ kāryo +alaṅkāravidhir gaja^dantena praśastena//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तस्य मूलपरिधिं द्विरायतं प्रोह्य कल्पयेत्^शेषम्। अधिकम् अनूपचराणां न्यूनं गिरिचारिणां किञ् चित्॥
dantasya mūlaparidhiṃ dvirāyataṃ prohya kalpayet^śeṣam/ adhikam anūpacarāṇāṃ nyūnaṃ giricāriṇāṃ kiñ cit//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*श्रीवृक्ष[क्श्रीवत्स]^वर्धमान^च्छत्र^ध्वज^चामर^अनुरूपेषु। छेदे दृष्टेष्व् आरोग्य[करोग्य]^विजय^धन^वृद्धि^सौख्यानि॥
*śrīvṛkṣa[K.śrīvatsa]^vardhamāna^cchatra^dhvaja^cāmara^anurūpeṣu/ chede dṛṣṭeṣv ārogya[K.arogya]^vijaya^dhana^vṛddhi^saukhyāni//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहरण^सदृशेषु जयो नन्द्यावर्ते प्रनष्ट^देश^आप्तिः। लोष्ठे[कूलोष्टे] तु लब्धपूर्वस्य भवति देशस्य सम्प्राप्तिः॥
praharaṇa^sadṛśeṣu jayo nandyāvarte pranaṣṭa^deśa^āptiḥ/ loṣṭhe[K.ū.loṣṭe] tu labdhapūrvasya bhavati deśasya samprāptiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीरूपे धननाशो[क्स्वविनाशो] भृङ्गारे +अभ्युत्थिते सुत^उत्पत्तिः। कुम्भेन निधिप्राप्तिर् यात्राविघ्नं च दण्डेन॥
strīrūpe dhananāśo[K.svavināśo] bhṛṅgāre +abhyutthite suta^utpattiḥ/ kumbhena nidhiprāptir yātrāvighnaṃ ca daṇḍena//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृकलास^कपि^भुजङ्गेष्व् असुभिक्ष^व्याधयो रिपु^*वशित्वम्[क्वशत्वम्]। गृध्र^उलूक^ध्वाङ्क्ष^श्येन^आकारेषु जनमरकः॥
kṛkalāsa^kapi^bhujaṅgeṣv asubhikṣa^vyādhayo ripu^*vaśitvam[K.vaśatvam]/ gṛdhra^ulūka^dhvāṅkṣa^śyena^ākāreṣu janamarakaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशे +अथ वा कबन्धे नृप^मृत्युर् जनविपत् स्रुते रक्ते। कृष्णे श्यावे रूक्षे दुर्गन्धे चाशुभं भवति॥
pāśe +atha vā kabandhe nṛpa^mṛtyur janavipat srute rakte/ kṛṣṇe śyāve rūkṣe durgandhe cāśubhaṃ bhavati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लः समः सुगन्धिः स्निग्धश् च शुभावहो भवेच् छेदः। अशुभ^शुभच्छेदा ये शयनेष्व् अपि ते तथा फलदाः॥
śuklaḥ samaḥ sugandhiḥ snigdhaś ca śubhāvaho bhavec chedaḥ/ aśubha^śubhacchedā ye śayaneṣv api te tathā phaladāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषायोगे दारु प्रदक्षिण^अग्रं प्रशस्तम् आचार्यैः। अपसव्य^एकदिगग्रे भवति भयं भूत^सञ्जनितम्॥
īṣāyoge dāru pradakṣiṇa^agraṃ praśastam ācāryaiḥ/ apasavya^ekadigagre bhavati bhayaṃ bhūta^sañjanitam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेन^अवाक्शिरसा[केकेनावाक्च्छिरसा] भवति हि पादेन पाद^वैकल्यम्। द्वाभ्यां न जीर्यते +अन्नं त्रिचतुर्भिः क्लेश^वध^बन्धाः॥
ekena^avākśirasā[K.ekenāvākcchirasā] bhavati hi pādena pāda^vaikalyam/ dvābhyāṃ na jīryate +annaṃ tricaturbhiḥ kleśa^vadha^bandhāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषिरे +अथ वा विवर्णे ग्रन्थौ पादस्य शीर्षगे व्याधिः। पादे कुम्भो यश् च ग्रन्थौ तस्मिन्न् उदररोगः॥
suṣire +atha vā vivarṇe granthau pādasya śīrṣage vyādhiḥ/ pāde kumbho yaś ca granthau tasminn udararogaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भ^अधस्ताज् जङ्घा तत्र कृतो जङ्घयोः करोति भयम्। तस्याश् च^आधरो +अधः क्षयकृद् द्रव्यस्य तत्र कृतः॥
kumbha^adhastāj jaṅghā tatra kṛto jaṅghayoḥ karoti bhayam/ tasyāś ca^ādharo +adhaḥ kṣayakṛd dravyasya tatra kṛtaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खुरदेशे यो ग्रन्थिः खुरिणां पीडाकरः स निर्दिष्टः। ईषा^शीर्षण्योश् च त्रिभाग^संस्थो भवेन् न शुभः॥
khuradeśe yo granthiḥ khuriṇāṃ pīḍākaraḥ sa nirdiṣṭaḥ/ īṣā^śīrṣaṇyoś ca tribhāga^saṃstho bhaven na śubhaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कुटम् अथ कोलाक्षं सूकरनयनं च वत्सनाभं च। कालकम् अन्यद् धुन्धुकम् इति कथितश् छिद्र^संक्षेपः॥
niṣkuṭam atha kolākṣaṃ sūkaranayanaṃ ca vatsanābhaṃ ca/ kālakam anyad dhundhukam iti kathitaś chidra^saṃkṣepaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटवत् सुषिरं मध्ये सङ्कटम् आस्ये च निष्कुटं छिद्रम्। निष्पाव^माषमात्रं नीलं छिद्रं च कोलाक्षम्॥
ghaṭavat suṣiraṃ madhye saṅkaṭam āsye ca niṣkuṭaṃ chidram/ niṣpāva^māṣamātraṃ nīlaṃ chidraṃ ca kolākṣam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूकरनयनं विषमं विवर्णम् अध्यर्ध^पर्व^दीर्घम् च। वामावर्तं भिन्नं पर्वमितं वत्सनाभ^आख्यम्॥
sūkaranayanaṃ viṣamaṃ vivarṇam adhyardha^parva^dīrgham ca/ vāmāvartaṃ bhinnaṃ parvamitaṃ vatsanābha^ākhyam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालकसंज्ञं कृष्णं धुन्धुकम् इति यद् भवेद् विनिर्भिन्नम्। दारुसवर्णं छिद्रं न तथा पापं समुद्दिष्टम्॥
kālakasaṃjñaṃ kṛṣṇaṃ dhundhukam iti yad bhaved vinirbhinnam/ dārusavarṇaṃ chidraṃ na tathā pāpaṃ samuddiṣṭam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कुट^सण्ज्ञे द्रव्यक्षयस् तु कोलेक्षणे कुल^ध्वंसः। शस्त्र^भयं सूकरके रोगभयं वत्सनाभाख्ये॥
niṣkuṭa^saṇjñe dravyakṣayas tu kolekṣaṇe kula^dhvaṃsaḥ/ śastra^bhayaṃ sūkarake rogabhayaṃ vatsanābhākhye//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालक^धुन्धुक^संज्ञं कीटैर् विद्धं च न शुभदं छिद्रम्। सर्वं ग्रन्थिप्रचुरं सर्वत्र न शोभनं दारु॥
kālaka^dhundhuka^saṃjñaṃ kīṭair viddhaṃ ca na śubhadaṃ chidram/ sarvaṃ granthipracuraṃ sarvatra na śobhanaṃ dāru//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकद्रुमेण धन्यं वृक्ष^द्वय^निर्मितं च धन्यतरम्। त्रिभिर् आत्मज^वृद्धिकरं चतुर्भिर् अर्थं[कर्थो] यशश् चाग्र्यम्॥
ekadrumeṇa dhanyaṃ vṛkṣa^dvaya^nirmitaṃ ca dhanyataram/ tribhir ātmaja^vṛddhikaraṃ caturbhir arthaṃ[K.artho] yaśaś cāgryam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च^वनस्पति^रचिते पञ्चत्वं याति तत्र यः शेते। षट्सप्ताष्टतरूणां काष्ठैर् घटिते कुलविनाशः॥
pañca^vanaspati^racite pañcatvaṃ yāti tatra yaḥ śete/ ṣaṭsaptāṣṭatarūṇāṃ kāṣṭhair ghaṭite kulavināśaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.