Library·Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā·9
नाग^गज^ऐरावत^वृषभ^गो^जरद्गव^मृग^अज^दहन^आख्याः। अश्विन्य्^आद्याः कैश् चित् त्रिभाः क्रमाद् वीथयः कथिताः॥
nāga^gaja^airāvata^vṛṣabha^go^jaradgava^mṛga^aja^dahana^ākhyāḥ/ aśviny^ādyāḥ kaiś cit tribhāḥ kramād vīthayaḥ kathitāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागा तु पवन^याम्य^अनलानि पैतामहात् त्रिभास् तिस्रः। गोवीथ्याम् अश्विन्यः पौष्णं द्वे च^अपि भद्रपदे॥
nāgā tu pavana^yāmya^analāni paitāmahāt tribhās tisraḥ/ govīthyām aśvinyaḥ pauṣṇaṃ dve ca^api bhadrapade//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारद्गव्यां श्रवणात् त्रिभं मृग^आख्या त्रिभं तु मैत्र^आद्यम्। हस्त^विशाखा^त्वाष्ट्राण्य् अज^इत्य् अषाढा^द्वयं दहना॥
jāradgavyāṃ śravaṇāt tribhaṃ mṛga^ākhyā tribhaṃ tu maitra^ādyam/ hasta^viśākhā^tvāṣṭrāṇy aja^ity aṣāḍhā^dvayaṃ dahanā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिस्रस् तिस्रस् तासां क्रमाद् उदङ्^मध्य^याम्य^मार्ग^स्थाः। तासाम् अप्य् उत्तर^मध्य^*दक्षिणेन स्थित^एकैका[क्दक्षिणावस्थितैकैका]॥
tisras tisras tāsāṃ kramād udaṅ^madhya^yāmya^mārga^sthāḥ/ tāsām apy uttara^madhya^*dakṣiṇena sthita^ekaikā[K.dakṣiṇāvasthitaikaikā]//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीथी^मार्गान् अपरे कथयन्ति यथास्थितान् भ^मार्गस्य। नक्षत्राणां तारा याम्योत्तर^मध्यमास् तद्वत्॥
vīthī^mārgān apare kathayanti yathāsthitān bha^mārgasya/ nakṣatrāṇāṃ tārā yāmyottara^madhyamās tadvat//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरमार्गो याम्य^आदि निगदितो मध्यमस् तु भाग्य^आद्यः। दक्षिण^मार्गो^आषाढा^आदि कैश् चिद् एवं कृता मार्गाः॥
uttaramārgo yāmya^ādi nigadito madhyamas tu bhāgya^ādyaḥ/ dakṣiṇa^mārgo^āṣāḍhā^ādi kaiś cid evaṃ kṛtā mārgāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*ज्यौतिषम्[क्ज्योतिसम्] आगम^शास्त्रं विप्रतिपत्तौ न योग्यम् अस्माकम्। स्वयम् एवा विकल्पयितुं किन्तु बहूनां मतं वक्ष्ये॥
*jyautiṣam[K.jyotisam] āgama^śāstraṃ vipratipattau na yogyam asmākam/ svayam evā vikalpayituṃ kintu bahūnāṃ mataṃ vakṣye//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरवीथिषु शुक्रः सुभिक्ष^शिव^कृद् गतो +अस्तम् उदयम् *च[क्वा]। मध्यासु मध्य^फलदः कष्ट^फलो दक्षिण^स्थासु॥
uttaravīthiṣu śukraḥ subhikṣa^śiva^kṛd gato +astam udayam *ca[K.vā]/ madhyāsu madhya^phaladaḥ kaṣṭa^phalo dakṣiṇa^sthāsu//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्युत्तम^उत्तमोनं सम^मध्य^न्यूनम् अधम^कष्ट^फलम्। *कष्टतरं[क्कष्टतमं] सौम्य^आद्यासु वीथिषु यथाक्रमं ब्रूयात्॥
atyuttama^uttamonaṃ sama^madhya^nyūnam adhama^kaṣṭa^phalam/ *kaṣṭataraṃ[K.kaṣṭatamaṃ] saumya^ādyāsu vīthiṣu yathākramaṃ brūyāt//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरणी^पूर्वं मण्डलम् ऋक्ष^चतुष्कं सुभिक्ष^करम् आद्यम्। वङ्ग^अङ्ग^महिष^*बाह्लिक[क्वाह्लिक]^कलिङ्ग^देशेषु भय^जननम्॥
bharaṇī^pūrvaṃ maṇḍalam ṛkṣa^catuṣkaṃ subhikṣa^karam ādyam/ vaṅga^aṅga^mahiṣa^*bāhlika[K.vāhlika]^kaliṅga^deśeṣu bhaya^jananam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र^उदितम् आरोहेद् ग्रहो +अपरो यदि सितं ततो हन्यात्। भद्राश्व^शूरसेनक^यौधेयक^कोटिवर्ष^नृपान्॥
atra^uditam ārohed graho +aparo yadi sitaṃ tato hanyāt/ bhadrāśva^śūrasenaka^yaudheyaka^koṭivarṣa^nṛpān//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भचतुष्टयम् आर्द्रा^आद्यं द्वितीयम् अमित^अम्बु^सस्य^सम्पत्त्यै। विप्राणाम् अशुभ^करं विशेषतः क्रूर^चेष्टानाम्॥
bhacatuṣṭayam ārdrā^ādyaṃ dvitīyam amita^ambu^sasya^sampattyai/ viprāṇām aśubha^karaṃ viśeṣataḥ krūra^ceṣṭānām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येन^अत्र^आक्रान्ते म्लेच्छा^*आटविक[क्।& ऊआतविका]^श्वजीवि^गोमन्तान्। गोनर्द^नीच^शूद्रान् वैदेहांश् च^अनयः स्पृशति॥
anyena^atra^ākrānte mlecchā^*āṭavika[K.& ū.ātavikā]^śvajīvi^gomantān/ gonarda^nīca^śūdrān vaidehāṃś ca^anayaḥ spṛśati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचरन् मघा^आदि^पञ्चकम् उदितः सस्य^प्रणाश^कृत्^शुक्रः। क्षुत्^तस्कर^भय^जननो नीच^उन्नति^सङ्करकरश् च॥
vicaran maghā^ādi^pañcakam uditaḥ sasya^praṇāśa^kṛt^śukraḥ/ kṣut^taskara^bhaya^janano nīca^unnati^saṅkarakaraś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्र्याद्ये +अवष्टब्धो हन्त्य् अन्येन^आविकान् शबर^शूद्रान्। पुण्ड्रा^अपरान्त्य^शूलिक^वनवासि^द्रविड^सामुद्रान्॥
pitryādye +avaṣṭabdho hanty anyena^āvikān śabara^śūdrān/ puṇḍrā^aparāntya^śūlika^vanavāsi^draviḍa^sāmudrān//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्य्^आद्यं भ^त्रितयं मण्डलम् एतच् चतुर्थम् अभय^करम्। ब्रह्म^क्षत्र^सुभिक्ष^अभिवृद्धये मित्र^भेदाय॥
svāty^ādyaṃ bha^tritayaṃ maṇḍalam etac caturtham abhaya^karam/ brahma^kṣatra^subhikṣa^abhivṛddhaye mitra^bhedāya//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र^अक्रान्ते मृत्युः किरातभर्तुः^पिनष्टि च^इक्ष्वाकून्। प्रत्यन्त^अवन्ति^पुलिन्द^तङ्गणान् शूरसेनांश् च॥
atra^akrānte mṛtyuḥ kirātabhartuḥ^pinaṣṭi ca^ikṣvākūn/ pratyanta^avanti^pulinda^taṅgaṇān śūrasenāṃś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठा^आद्यं पञ्च^ऋक्षं क्षुत्^तस्कर^रोग^दम् प्रबाधयते। काश्मीर^अश्मक^मत्स्यान् स^चारुदेवीन् अवन्तींश् च॥
jyeṣṭhā^ādyaṃ pañca^ṛkṣaṃ kṣut^taskara^roga^dam prabādhayate/ kāśmīra^aśmaka^matsyān sa^cārudevīn avantīṃś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*अत्र^अरोहेद् द्रविड^आभीर^अम्बष्ठ[कारोहे +अत्राभीरान् द्रविडाम्बष्ठ]^त्रिगर्त^सौराष्ट्रान्। नाशयन्ति सिन्धु^सौवीरकांश् च काशि^ईश्वरस्य वधः॥
*atra^arohed draviḍa^ābhīra^ambaṣṭha[K.ārohe +atrābhīrān draviḍāmbaṣṭha]^trigarta^saurāṣṭrān/ nāśayanti sindhu^sauvīrakāṃś ca kāśi^īśvarasya vadhaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठं षण्नक्षत्रं शुभम् एतन् मण्डलं धनिष्ठा^आद्यम्। भूरि^धन^गोकुल^आकुलम् अनल्प^धान्यं क्व चित् सभयम्॥
ṣaṣṭhaṃ ṣaṇnakṣatraṃ śubham etan maṇḍalaṃ dhaniṣṭhā^ādyam/ bhūri^dhana^gokula^ākulam analpa^dhānyaṃ kva cit sabhayam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र^*आरोहेच्[कारोहे]^शूलिक^गान्धार^अवन्तयः प्रपीड्यन्ते। वैदेह^वधः प्रत्यन्त^यवन^शक^दास^परिवृद्धिः॥
atra^*ārohec[K.ārohe]^śūlika^gāndhāra^avantayaḥ prapīḍyante/ vaideha^vadhaḥ pratyanta^yavana^śaka^dāsa^parivṛddhiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरस्यां स्वात्य्^आद्यं ज्येष्ठा^आद्यं च^अपि मण्डलं शुभदम्। पित्र्य^आद्यं पूर्वस्यां शेषाणि यथोक्त^फलदानि॥
aparasyāṃ svāty^ādyaṃ jyeṣṭhā^ādyaṃ ca^api maṇḍalaṃ śubhadam/ pitrya^ādyaṃ pūrvasyāṃ śeṣāṇi yathokta^phaladāni//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टो *+अनस्तमिते[क्।+अनस्तगते +अर्के] भय^कृत् क्षुद्^रोग^कृत् समस्तम् अहः। *अर्ध^दिवसे[कर्थदिवसं] च स^इन्दुर् नृप^बल^पुर^भेदकृत्^शुक्रः॥
dṛṣṭo *+anastamite[K.+anastagate +arke] bhaya^kṛt kṣud^roga^kṛt samastam ahaḥ/ *ardha^divase[K.arthadivasaṃ] ca sa^indur nṛpa^bala^pura^bhedakṛt^śukraḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्दन् गतो +अनल^ऋक्षं कूलातिक्रान्त^वारि^वाहाभिः। अव्यक्त^तुङ्ग^निम्ना समा सरिद्भिर् भवति धात्री॥
bhindan gato +anala^ṛkṣaṃ kūlātikrānta^vāri^vāhābhiḥ/ avyakta^tuṅga^nimnā samā saridbhir bhavati dhātrī//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्ये शकटे भिन्ने कृत्वा^इव पातकं वसुधा। केश^अस्थि^शकल^शबला कापालम् इव व्रतं धत्ते॥
prājāpatye śakaṭe bhinne kṛtvā^iva pātakaṃ vasudhā/ keśa^asthi^śakala^śabalā kāpālam iva vrataṃ dhatte//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्य^उपगतो रस^सस्य^संक्षयाय^उशनाः समुद्दिष्टः। आर्द्रागतस् तु कोशल^कलिङ्ग^हा सलिल^निकर^करः॥
saumya^upagato rasa^sasya^saṃkṣayāya^uśanāḥ samuddiṣṭaḥ/ ārdrāgatas tu kośala^kaliṅga^hā salila^nikara^karaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मक^वैदर्भाणां पुनर्वसुस्थे सिते महान् अनयः। पुष्ये पुष्टा वृष्टिर् *विद्याधररण[उविद्याधर]^विमर्दश् च॥
aśmaka^vaidarbhāṇāṃ punarvasusthe site mahān anayaḥ/ puṣye puṣṭā vṛṣṭir *vidyādhararaṇa[U.vidyādhara]^vimardaś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्लेषासु भुजङ्गम^दारुण^पीडा^वहश् चरन् शुक्रः। भिन्दन् मघां महामात्र^दोष^कृद् भूरि^वृष्टि^करः॥
āśleṣāsu bhujaṅgama^dāruṇa^pīḍā^vahaś caran śukraḥ/ bhindan maghāṃ mahāmātra^doṣa^kṛd bhūri^vṛṣṭi^karaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाग्ये शबर^पुलिन्द^प्रध्वंस^करो +अम्बु^निवह^मोक्षाय। आर्यम्णे कुरु^जाङ्गल^पाञ्चाल^घ्नः सलिल^दायी॥
bhāgye śabara^pulinda^pradhvaṃsa^karo +ambu^nivaha^mokṣāya/ āryamṇe kuru^jāṅgala^pāñcāla^ghnaḥ salila^dāyī//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौरव^चित्रकराणां हस्ते पीडा जलस्य च निरोधः। कूपकृद्^अण्डज^पीडा चित्रास्थे शोभना वृष्टिः॥
kaurava^citrakarāṇāṃ haste pīḍā jalasya ca nirodhaḥ/ kūpakṛd^aṇḍaja^pīḍā citrāsthe śobhanā vṛṣṭiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वातौ प्रभूत^वृष्टिर् दूत^वणिग्^नाविकान् स्पृशत्य् अनयः। ऐन्द्र^अग्ने +अपि सुवृष्टिर् वणिजां च भयं विजानीयात्॥
svātau prabhūta^vṛṣṭir dūta^vaṇig^nāvikān spṛśaty anayaḥ/ aindra^agne +api suvṛṣṭir vaṇijāṃ ca bhayaṃ vijānīyāt//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रे क्षत्र^विरोधो ज्येष्ठायां क्षत्र^मुख्य^सन्तापः। मौलिक^भिषजाम् मूले त्रिष्व् अपि च^एतेष्व् अनावृष्टिः॥
maitre kṣatra^virodho jyeṣṭhāyāṃ kṣatra^mukhya^santāpaḥ/ maulika^bhiṣajām mūle triṣv api ca^eteṣv anāvṛṣṭiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्ये सलिलज^पीडा विश्वेशे व्याधयः प्रकुप्यन्ति। श्रवणे श्रवण^व्याधिः *पाखण्डि[क्पाषण्डि]^भयं धनिष्ठासु॥
āpye salilaja^pīḍā viśveśe vyādhayaḥ prakupyanti/ śravaṇe śravaṇa^vyādhiḥ *pākhaṇḍi[K.pāṣaṇḍi]^bhayaṃ dhaniṣṭhāsu//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतभिषजि शौण्डिकानाम् *अजैकभे[कजैकपे] द्यूतजीविनां *पीडां[क्पीडा]। कुरु^पाञ्चालानाम् अपि करोति च^अस्मिन् सितः सलिलम्॥
śatabhiṣaji śauṇḍikānām *ajaikabhe[K.ajaikape] dyūtajīvināṃ *pīḍāṃ[K.pīḍā]/ kuru^pāñcālānām api karoti ca^asmin sitaḥ salilam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहिर्बुध्न्ये फल^मूल^ताप^कृद् यायिनाम् च रेवत्याम्। अश्विन्यां हयपानां याम्ये तु किरात^यवनानाम्॥
āhirbudhnye phala^mūla^tāpa^kṛd yāyinām ca revatyām/ aśvinyāṃ hayapānāṃ yāmye tu kirāta^yavanānām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*चतुर्दशीं पञ्चदशीं तथा^अष्टमीं[क्चतुर्दशे पञ्चदशे तथाष्टमे] तमिस्रपक्षस्य *तिथिं[क्तिथौ] भृगोः सुतः। यदा व्रजेद् दर्शनम् अस्तम् एति वा तदा मही वारिमयीव लक्ष्यते॥
*caturdaśīṃ pañcadaśīṃ tathā^aṣṭamīṃ[K.caturdaśe pañcadaśe tathāṣṭame] tamisrapakṣasya *tithiṃ[K.tithau] bhṛgoḥ sutaḥ/ yadā vrajed darśanam astam eti vā tadā mahī vārimayīva lakṣyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुर् भृगुश् च^अपर^पूर्व^काष्ठयोः परस्परं सप्तम^राशिगौ यदा। तदा प्रजा रुग्^भय^शोक^पीडिता न वारि पश्यन्ति पुरन्दर^उज्झितम्॥
gurur bhṛguś ca^apara^pūrva^kāṣṭhayoḥ parasparaṃ saptama^rāśigau yadā/ tadā prajā rug^bhaya^śoka^pīḍitā na vāri paśyanti purandara^ujjhitam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा स्थिता जीव^बुध^आर^सूर्यजाः सितस्य सर्वे +अग्रपथ^अनुवर्तिनः। नृ^नाग^विद्याधर^सङ्गरास् तदा भवन्ति वाताश् च समुच्छ्रित^अन्तकाः॥
yadā sthitā jīva^budha^āra^sūryajāḥ sitasya sarve +agrapatha^anuvartinaḥ/ nṛ^nāga^vidyādhara^saṅgarās tadā bhavanti vātāś ca samucchrita^antakāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मित्रभावे सुहृदो व्यवस्थिताः क्रियासु सम्यग् न रता द्विजातयः। न च^अल्पम् अप्य् अम्बु ददाति वासवो भिनत्ति वज्रेण शिरांसि भूभृताम्॥
na mitrabhāve suhṛdo vyavasthitāḥ kriyāsu samyag na ratā dvijātayaḥ/ na ca^alpam apy ambu dadāti vāsavo bhinatti vajreṇa śirāṃsi bhūbhṛtām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश्चरे म्लेच्छ^विडाल^कुञ्जराः खरा महिष्यो +असित^धान्य^शूकराः। पुलिन्द^शूद्राश् च सदक्षिणापथाः क्षयं व्रजन्त्य् अक्षि^मरुद्^गद^उद्भवैः॥
śanaiścare mleccha^viḍāla^kuñjarāḥ kharā mahiṣyo +asita^dhānya^śūkarāḥ/ pulinda^śūdrāś ca sadakṣiṇāpathāḥ kṣayaṃ vrajanty akṣi^marud^gada^udbhavaiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहन्ति शुक्रः क्षितिजे +अग्रतः *प्रजां[क्प्रजा] हुताश^शस्त्र^क्षुद्^अवृष्टि^तस्करैः। चर^अचरं व्यक्तम् अथ^उत्तरापथं दिशो +अग्नि^विद्युद्^रजसा च पीड्येत्॥
nihanti śukraḥ kṣitije +agrataḥ *prajāṃ[K.prajā] hutāśa^śastra^kṣud^avṛṣṭi^taskaraiḥ/ cara^acaraṃ vyaktam atha^uttarāpathaṃ diśo +agni^vidyud^rajasā ca pīḍyet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतौ हन्ति पुरःस्थिते सितः सितं समस्तं द्विज^गो^सुरालयान्। दिशं च पूर्वां करकासृजो +अम्बुदा गले गदा भूरि भवेच् च शारदम्॥
bṛhaspatau hanti puraḥsthite sitaḥ sitaṃ samastaṃ dvija^go^surālayān/ diśaṃ ca pūrvāṃ karakāsṛjo +ambudā gale gadā bhūri bhavec ca śāradam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधि^कुमुद^शशाङ्क^कान्ति^भृत् स्फुट^विकसत्^किरणो बृहत्तनुः। सुगतिर् अविकृतो जयान्वितः कृतयुगरूपकरः सिताह्वयः॥
dadhi^kumuda^śaśāṅka^kānti^bhṛt sphuṭa^vikasat^kiraṇo bṛhattanuḥ/ sugatir avikṛto jayānvitaḥ kṛtayugarūpakaraḥ sitāhvayaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.