पुरुषाश्मवद् इति चेत् तथापि स्यादेतत् । यथा कश्चित्पुरुषो दृक्शक्तिसंपन्नः प्रवृत्तिशक्तिहीनः पङ्गुरपरं पुरुषं प्रवृत्तिशक्तिसंपन्नं दृक्शक्तिहीनमन्धमधिष्ठाय प्रवर्तयति । यथा वायस्कान्तो ऽश्मा स्वयमप्रवर्तमानो ऽप्ययः प्रवर्तयति । एवं पुरुषः प्रधानं प्रवर्तयिष्यतीति दृष्टान्तप्रत्ययेन पुनः प्रत्यवस्थानम् । अत्रोच्यते- तथापि नैव दोषान्निर्मोक्षो ऽस्ति । अभ्युपेतहानं तावद्दोष आपतति । प्रधानस्य स्वतन्त्रस्य प्रवृत्त्यभ्युपगमात्, पुरुषस्य न प्रवर्तकत्वानभ्युपगमात् । कथं चोदासीनः पुरुषः प्रधानं प्रवर्तयेत् । पङ्गुरपि ह्यन्धं वागादिभिः पुरुषं प्रवर्तयति । नैवं पुरुषस्य कश्चिदपि प्रवर्तनव्यापारो ऽस्ति, निष्क्रियत्वाच्च । नाप्ययस्कान्तवत्संनिधिमात्रेण प्रवर्तयेत् । संनिधिनित्यत्वेन प्रवृत्तिनित्यत्वप्रसङ्गात् । अयस्कान्तस्य त्वनित्यसंनिधेरस्ति स्वव्यापारः संनिधिः, परिमार्जनाद्यपेक्षा चास्यस्तीत्यनुपन्यासः पुरुषाश्मवदिति । तथा प्रधानस्याचैतन्यात्पुरुषस्य चौदासीन्यात्तृतीयस्य च तयोः संबन्धयितुरभावात्संबन्धानुपपत्तिः । योग्यतानिमित्ते च संबन्धे योग्यतानुच्छेदादनिर्मोक्षप्रसङ्गः । पूर्ववच्चेहाप्यर्थाभावो विकल्पयितव्यः । परमात्मनस्तु स्वरूपव्यपाश्रयमौदासीन्यं मायाव्यपाश्रयं च प्रवर्तकत्वमित्यस्त्यतिशयः ॥ ७ ॥
puruṣāśmavad iti cet tathāpi syādetat / yathā kaścitpuruṣo dṛkśaktisaṃpannaḥ pravṛttiśaktihīnaḥ paṅguraparaṃ puruṣaṃ pravṛttiśaktisaṃpannaṃ dṛkśaktihīnamandhamadhiṣṭhāya pravartayati / yathā vāyaskānto 'śmā svayamapravartamāno 'pyayaḥ pravartayati / evaṃ puruṣaḥ pradhānaṃ pravartayiṣyatīti dṛṣṭāntapratyayena punaḥ pratyavasthānam / atrocyate- tathāpi naiva doṣānnirmokṣo 'sti / abhyupetahānaṃ tāvaddoṣa āpatati / pradhānasya svatantrasya pravṛttyabhyupagamāt, puruṣasya na pravartakatvānabhyupagamāt / kathaṃ codāsīnaḥ puruṣaḥ pradhānaṃ pravartayet / paṅgurapi hyandhaṃ vāgādibhiḥ puruṣaṃ pravartayati / naivaṃ puruṣasya kaścidapi pravartanavyāpāro 'sti, niṣkriyatvācca / nāpyayaskāntavatsaṃnidhimātreṇa pravartayet / saṃnidhinityatvena pravṛttinityatvaprasaṅgāt / ayaskāntasya tvanityasaṃnidherasti svavyāpāraḥ saṃnidhiḥ, parimārjanādyapekṣā cāsyastītyanupanyāsaḥ puruṣāśmavaditi / tathā pradhānasyācaitanyātpuruṣasya caudāsīnyāttṛtīyasya ca tayoḥ saṃbandhayiturabhāvātsaṃbandhānupapattiḥ / yogyatānimitte ca saṃbandhe yogyatānucchedādanirmokṣaprasaṅgaḥ / pūrvavaccehāpyarthābhāvo vikalpayitavyaḥ / paramātmanastu svarūpavyapāśrayamaudāsīnyaṃ māyāvyapāśrayaṃ ca pravartakatvamityastyatiśayaḥ // 7 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.