Library·Brahmagupta: Brāhmasphuṭasiddhānta (chapters 12, 18–21)·18
प्रायेण यतस् प्रश्नास् कुट्टाकारात् ऋते न शक्यन्ते । ज्ञातुम् वक्ष्यामि ततस् कुट्टाकारम् सह प्रश्नैस् ॥
prāyeṇa yatas praśnās kuṭṭākārāt ṛte na śakyante | jñātum vakṣyāmi tatas kuṭṭākāram saha praśnais ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुट्टक-ख-ऋण-धन-अव्यक्त-मध्य-हरण-एक-वर्ण-भावितकैस् । आचार्यस् तन्त्र-विदाम् ज्ञातैस् वर्ग-प्रकृत्या च ॥
kuṭṭaka-kha-ṛṇa-dhana-avyakta-madhya-haraṇa-eka-varṇa-bhāvitakais | ācāryas tantra-vidām jñātais varga-prakṛtyā ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिक-अग्र-भाग-हारात् ऊन-अग्र-छेद-भाजितात् शेषम् । यत् तत् परस्पर-हृतम् लब्धम् अधस् अधस् पृथक् स्थाप्यम् ॥
adhika-agra-bhāga-hārāt ūna-agra-cheda-bhājitāt śeṣam | yat tat paraspara-hṛtam labdham adhas adhas pṛthak sthāpyam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषम् तथा इष्ट-गुणितम् यथा अग्रयोस् अन्तरेण संयुक्तम् । शुध्यति गुणकस् स्थाप्यस् लब्धम् च अन्त्यात् उपान्त्य-गुणस् ॥
śeṣam tathā iṣṭa-guṇitam yathā agrayos antareṇa saṃyuktam | śudhyati guṇakas sthāpyas labdham ca antyāt upāntya-guṇas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-ऊर्ध्वस् अन्त्य-युतस् अग्र-अन्तस् हीन-अग्र-छेद-भाजितस् शेषम् । अधिक-अग्र-छेद-हतम् अधिक-अग्र-युतम् भवति अग्रम् ॥
sva-ūrdhvas antya-yutas agra-antas hīna-agra-cheda-bhājitas śeṣam | adhika-agra-cheda-hatam adhika-agra-yutam bhavati agram ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छेद-वधस्य द्वि-युगम् छेद-वधस् युग-गतम् द्वयोस् अग्रम् । कुट्टाकारेण एवम् त्रि-आदि-ग्रह-युग-गत-आनयनम् ॥
cheda-vadhasya dvi-yugam cheda-vadhas yuga-gatam dvayos agram | kuṭṭākāreṇa evam tri-ādi-graha-yuga-gata-ānayanam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ-गण-आदि-शेषम् अग्रम् छेद-हृतम् खम् च दिन-ज-शेष-हृतम् । अनयोस् अग्रम् भ-गण-आदि-दिन-ज-शेष-उद्धृतम् द्यु-गणस् ॥
bha-gaṇa-ādi-śeṣam agram cheda-hṛtam kham ca dina-ja-śeṣa-hṛtam | anayos agram bha-gaṇa-ādi-dina-ja-śeṣa-uddhṛtam dyu-gaṇas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिन-ज-भ-गण-आदि-शेषम् येन गुणम् मण्डल-आदि शेषकयोस् । स-दृश-छेद-उद्धृतयोस् तद्-घातम् अहर्-गण-आद्यम् अतस् ॥
dina-ja-bha-gaṇa-ādi-śeṣam yena guṇam maṇḍala-ādi śeṣakayos | sa-dṛśa-cheda-uddhṛtayos tad-ghātam ahar-gaṇa-ādyam atas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतयोस् परस्परम् यत् छेषम् गुण-कार-भाग-हारकयोस् । तेन हृतौ निस्-छेदौ तौ एव परस्परम् हृतयोस् ॥
hṛtayos parasparam yat cheṣam guṇa-kāra-bhāga-hārakayos | tena hṛtau nis-chedau tau eva parasparam hṛtayos ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्धम् अधस् अधस् स्थाप्यम् तथा इष्ट-गुण-कार-सङ्गुणम् शेषम् । शुध्यति यथा एक-हीनम् गुणकस् स्थाप्यस् फलम् च अन्त्यात् ॥
labdham adhas adhas sthāpyam tathā iṣṭa-guṇa-kāra-saṅguṇam śeṣam | śudhyati yathā eka-hīnam guṇakas sthāpyas phalam ca antyāt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्र-अन्तम् उपान्त्येन स्व-ऊर्ध्वस् गुणितस् अन्त्य-संयुतस् भक्तम् । निस्-शेष-भाग-हारेण एवम् स्थिर-कुट्टकस् शेषम् ॥
agra-antam upāntyena sva-ūrdhvas guṇitas antya-saṃyutas bhaktam | nis-śeṣa-bhāga-hāreṇa evam sthira-kuṭṭakas śeṣam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट-भ-गण-आदि-शेषात् स्व-कुट्टक-गुणात् स्व-भाग-हार-गुणात् । शेषम् द्यु-गणस् गत-निस्-अपवर्त-गुण-भाग-हार-युतस् ॥
iṣṭa-bha-gaṇa-ādi-śeṣāt sva-kuṭṭaka-guṇāt sva-bhāga-hāra-guṇāt | śeṣam dyu-gaṇas gata-nis-apavarta-guṇa-bhāga-hāra-yutas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् समेषु विषमेषु ऋणम् धनम् धनम् ऋणम् यत् उक्तम् तत् । ऋण-धनयोस् व्यस्तत्वम् गुण्य-प्रक्षेपयोस् कार्यम् ॥
evam sameṣu viṣameṣu ṛṇam dhanam dhanam ṛṇam yat uktam tat | ṛṇa-dhanayos vyastatvam guṇya-prakṣepayos kāryam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणकस् छेदस् छेदस् गुणकस् धनम् ऋणम् ऋणम् धनम् कार्यम् । वर्गम् पदम् पदम् कृतिस् अन्त्यात् विपरीतम् आद्यम् तत् ॥
guṇakas chedas chedas guṇakas dhanam ṛṇam ṛṇam dhanam kāryam | vargam padam padam kṛtis antyāt viparītam ādyam tat ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् जानाति युग-आदि ग्रह-युग-यातैस् पृथक् पृथक् कथितैस् । द्वि-त्रि-चतुर्-प्रभृतीनाम् कुट्टाकारम् सस् जानाति ॥
yas jānāti yuga-ādi graha-yuga-yātais pṛthak pṛthak kathitais | dvi-tri-catur-prabhṛtīnām kuṭṭākāram sas jānāti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ-गण-आद्यम् इष्ट-शेषम् कदा इन्दु-दिवसे रवेस् गुरु-दिने वा । ज्ञ-दिने राशीन् कथयति कुट्टाकारम् सस् जानाति ॥
bha-gaṇa-ādyam iṣṭa-śeṣam kadā indu-divase raves guru-dine vā | jña-dine rāśīn kathayati kuṭṭākāram sas jānāti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञ-दिने यत् अंश-शेषम् विकला-शेषम् कदा तत् इन्दु-दिने । भानोस् अथ वा शशिनस् यस् कथयति कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
jña-dine yat aṃśa-śeṣam vikalā-śeṣam kadā tat indu-dine | bhānos atha vā śaśinas yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिथि-मान-दिनेषु इष्टास् ये अर्क-आद्यास् ते पुनर् कदा तेषु । इष्ट-ग्रह-वारेषु यस् कथयति कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
tithi-māna-dineṣu iṣṭās ye arka-ādyās te punar kadā teṣu | iṣṭa-graha-vāreṣu yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट-भ-गण-आदि-शेषात् द्यु-गणस् तत् कुट्टकेन संयुक्तस् । तद्-छेद-दिनैस् तावत् दिन-वारस् यावत् इष्टस् स्यात् ॥
iṣṭa-bha-gaṇa-ādi-śeṣāt dyu-gaṇas tat kuṭṭakena saṃyuktas | tad-cheda-dinais tāvat dina-vāras yāvat iṣṭas syāt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् राशि-आदीन् दृष्ट्वा मध्यस्य इष्टस्य कतह्यति द्यु-गणम् । द्वि-आदि-ग्रह-संयोगात् ग्रह-अन्तरात् वा सस् कुट्ट-ज्ञस् ॥
yas rāśi-ādīn dṛṣṭvā madhyasya iṣṭasya katahyati dyu-gaṇam | dvi-ādi-graha-saṃyogāt graha-antarāt vā sas kuṭṭa-jñas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्-छेद-भाग-हारात् राशि-आदि-कला-आदिना हतात् भक्तात् । भ-गण-कलाभिस् लब्धम् मण्डल-शेषम् दिन-गणस् अस्मात् ॥
nis-cheda-bhāga-hārāt rāśi-ādi-kalā-ādinā hatāt bhaktāt | bha-gaṇa-kalābhis labdham maṇḍala-śeṣam dina-gaṇas asmāt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् राशि-अंश-कला-विकला-शेषात् अहर्-गणस् प्राक्-वत् । नष्ट-स्थेषु इष्टान् तान् कृत्वा भक्त्वा उक्त-वत् शेषम् ॥
evam rāśi-aṃśa-kalā-vikalā-śeṣāt ahar-gaṇas prāk-vat | naṣṭa-stheṣu iṣṭān tān kṛtvā bhaktvā ukta-vat śeṣam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राशि-अंश-कला-विकला-शेषात् कथितात् अभीष्टतस् नष्टान् । यस् साधयति उपरितनान् स-मध्यमान् कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
rāśi-aṃśa-kalā-vikalā-śeṣāt kathitāt abhīṣṭatas naṣṭān | yas sādhayati uparitanān sa-madhyamān kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन गुणस् शेष-युतस् छेदस् शुध्यति हृतस् स्व-गुणकेन । तद्-भुक्तम् शेषम् फलम् एवम् शेषात् ग्रह-द्यु-गणौ ॥
yena guṇas śeṣa-yutas chedas śudhyati hṛtas sva-guṇakena | tad-bhuktam śeṣam phalam evam śeṣāt graha-dyu-gaṇau ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानाति यस् युग-गतम् कथितात् अधिमास-शेषकात् इष्टात् । अवम-अवशेषतस् वा तद्-योगात् वा सस् कुट्ट-ज्ञस् ॥
jānāti yas yuga-gatam kathitāt adhimāsa-śeṣakāt iṣṭāt | avama-avaśeṣatas vā tad-yogāt vā sas kuṭṭa-jñas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टेषु मान-दिवसेषु अधिमास-न्यून-रात्र-शेषे वा । भूयस् ते यस् कथयति पृथक् पृथक् वा सस् कुट्ट-ज्ञस् ॥
iṣṭeṣu māna-divaseṣu adhimāsa-nyūna-rātra-śeṣe vā | bhūyas te yas kathayati pṛthak pṛthak vā sas kuṭṭa-jñas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशक-शेषात् त्रि-ऊनात् सप्त-हृतात् मूलम् ऊनम् अष्टाभिस् । नवभिस् गुणम् स-रूपम् कदा शतम् बुध-दिने सवितुस् ॥
aṃśaka-śeṣāt tri-ūnāt sapta-hṛtāt mūlam ūnam aṣṭābhis | navabhis guṇam sa-rūpam kadā śatam budha-dine savitus ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-ऊन-अधिमास-शेषात् मूलम् द्वि-अधिकम् विभाजितम् षड्भिस् । द्वि-ऊनम् वर्गितम् अधिकम् नवभिस् नवतिस् कदा भवति ॥
tri-ūna-adhimāsa-śeṣāt mūlam dvi-adhikam vibhājitam ṣaḍbhis | dvi-ūnam vargitam adhikam navabhis navatis kadā bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवम-अवशेष-वर्गस् वि-एकस् विंशति-विभाजितस् द्वि-अधिकस् । अष्ट-गुणस् दश-भक्तस् द्वि-युतस् अष्टादश कदा भवति ॥
avama-avaśeṣa-vargas vi-ekas viṃśati-vibhājitas dvi-adhikas | aṣṭa-guṇas daśa-bhaktas dvi-yutas aṣṭādaśa kadā bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनयोस् धनम् ऋणम् ऋणयोस् धन-ऋणयोस् अन्तरम् सम-ऐक्यम् खम् । ऋणम् ऐक्यम् च धनम् ऋण-धन-श्ऊन्ययोस् श्ऊन्ययोस् श्ऊन्यम् ॥
dhanayos dhanam ṛṇam ṛṇayos dhana-ṛṇayos antaram sama-aikyam kham | ṛṇam aikyam ca dhanam ṛṇa-dhana-śūnyayos śūnyayos śūnyam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊनम् अधिकात् विशोध्यम् धनम् धनात् ऋणम् ऋणात् अधिकम् ऊनात् । व्यस्तम् तद्-अन्तरम् स्यात् ऋणम् धनम् धनम् ऋणम् भवति ॥
ūnam adhikāt viśodhyam dhanam dhanāt ṛṇam ṛṇāt adhikam ūnāt | vyastam tad-antaram syāt ṛṇam dhanam dhanam ṛṇam bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्ऊन्य-विहीनम् ऋणम् ऋणम् धनम् धनम् भवति श्ऊन्यम् आकाशम् । शोध्यम् यदा धनम् ऋणात् ऋणम् धनात् वा तदा क्षेप्यम् ॥
śūnya-vihīnam ṛṇam ṛṇam dhanam dhanam bhavati śūnyam ākāśam | śodhyam yadā dhanam ṛṇāt ṛṇam dhanāt vā tadā kṣepyam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणम् ऋण-धनयोस् घातस् धनम् ऋणयोस् धन-वधस् धनम् भवति । श्ऊन्य-ऋणयोस् ख-धनयोस् ख-श्ऊन्ययोस् वा वधस् श्ऊन्यम् ॥
ṛṇam ṛṇa-dhanayos ghātas dhanam ṛṇayos dhana-vadhas dhanam bhavati | śūnya-ṛṇayos kha-dhanayos kha-śūnyayos vā vadhas śūnyam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन-भक्तम् धनम् ऋण-हृतम् ऋणम् धनम् भवति खम् ख-भक्तम् खम् । भक्तम् ऋणेन धनम् ऋणम् धनेन हृतम् ऋणम् ऋणम् भवति ॥
dhana-bhaktam dhanam ṛṇa-hṛtam ṛṇam dhanam bhavati kham kha-bhaktam kham | bhaktam ṛṇena dhanam ṛṇam dhanena hṛtam ṛṇam ṛṇam bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ख-उद्धृतम् ऋणम् धनम् वा तद्-छेदम् खम् ऋण-धन-विभक्तम् वा । ऋण-धनयोस् वर्गस् स्वम् खम् खस्य पदम् कृतिस् यत् तत् ॥
kha-uddhṛtam ṛṇam dhanam vā tad-chedam kham ṛṇa-dhana-vibhaktam vā | ṛṇa-dhanayos vargas svam kham khasya padam kṛtis yat tat ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगस् अन्तर-युत-हीनस् द्वि-हृतस् सङ्क्रमणम् अन्तर-विभक्तम् वा । वर्ग-अन्तरम् अन्तर-युत-हीनम् द्वि-हृतम् विषम-कर्म ॥
yogas antara-yuta-hīnas dvi-hṛtas saṅkramaṇam antara-vibhaktam vā | varga-antaram antara-yuta-hīnam dvi-hṛtam viṣama-karma ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करणी लम्बस् तद्-कृतिस् इष्ट-हृता इष्ट-ऊन-संयुता अल्पा भूस् । अधिकस् द्वि-हृतस् बाहुस् संक्षेप्यस् यद्-वधस् वर्गस् ॥
karaṇī lambas tad-kṛtis iṣṭa-hṛtā iṣṭa-ūna-saṃyutā alpā bhūs | adhikas dvi-hṛtas bāhus saṃkṣepyas yad-vadhas vargas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट-उद्धृत-करणी-पद-युति-कृतिस् इष्ट-गुणिता अन्तर-कृतिस् वा । गुण्यस् तिर्यक् अधस् अधस् गुणक-समस् तद्-गुणस् सहितस् ॥
iṣṭa-uddhṛta-karaṇī-pada-yuti-kṛtis iṣṭa-guṇitā antara-kṛtis vā | guṇyas tiryak adhas adhas guṇaka-samas tad-guṇas sahitas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-इष्ट-ऋण-छेद-गुणौ भाज्य-छेदौ पृथक् युजौ असकृत् । छेद-एक-गत-हृतस् वा भाज्यस् वर्गस् सम-द्वि-वधस् ॥
sva-iṣṭa-ṛṇa-cheda-guṇau bhājya-chedau pṛthak yujau asakṛt | cheda-eka-gata-hṛtas vā bhājyas vargas sama-dvi-vadhas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट-करणी-ऊनायास् रूप-कृतेस् पद-युत-ऊन-रूप-अर्धे । प्रथमम् रूपाणि अन्यत् ततस् द्वितीयम् करणी असकृत् ॥
iṣṭa-karaṇī-ūnāyās rūpa-kṛtes pada-yuta-ūna-rūpa-ardhe | prathamam rūpāṇi anyat tatas dvitīyam karaṇī asakṛt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्त-वर्ग-घन-वर्ग-वर्ग-पञ्च-गत-षष्-गत-आदीनाम् । तुल्यानाम् सङ्कलित-व्यवकलिते पृथक् अतुल्यानाम् ॥
avyakta-varga-ghana-varga-varga-pañca-gata-ṣaṣ-gata-ādīnām | tulyānām saṅkalita-vyavakalite pṛthak atulyānām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदृश-द्वि-वधस् वर्गस् त्रि-आदि-वधस् तद्-गतस् अन्य-जाति-वधस् । अन्योन्य-वर्ण-घातस् भावितकस् पूर्व-वत् शेषम् ॥
sadṛśa-dvi-vadhas vargas tri-ādi-vadhas tad-gatas anya-jāti-vadhas | anyonya-varṇa-ghātas bhāvitakas pūrva-vat śeṣam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्त-अन्तर-भक्तम् व्यस्तम् रूप-अन्तरम् समे अव्यक्तस् । वर्ग-अव्यक्तास् शोध्यास् यस्मात् रूपाणि तद्-अधस्तात् ॥
avyakta-antara-bhaktam vyastam rūpa-antaram same avyaktas | varga-avyaktās śodhyās yasmāt rūpāṇi tad-adhastāt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ग-चतुर्-गुणितानाम् रूपाणाम् मध्य-वर्ग-सहितानाम् । मूलम् नध्येन ऊनम् वर्ग-द्वि-गुण-उद्धृतम् मध्यस् ॥
varga-catur-guṇitānām rūpāṇām madhya-varga-sahitānām | mūlam nadhyena ūnam varga-dvi-guṇa-uddhṛtam madhyas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ग-आहत-रूपाणाम् अव्यक्त-अर्ध-कृति-संयुतानाम् यत् । पदम् अव्यक्त-अर्ध-ऊनम् तत् वर्ग-विभक्तम् अव्यक्तस् ॥
varga-āhata-rūpāṇām avyakta-ardha-kṛti-saṃyutānām yat | padam avyakta-ardha-ūnam tat varga-vibhaktam avyaktas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-एकात् अंशक-शेषात् द्वादश-भागस् चतुर्-गुणस् अष्ट-युतस् । स-एक-अंश-शेष-तुल्यस् यदा तदा अहर्-गणम् कथय ॥
sa-ekāt aṃśaka-śeṣāt dvādaśa-bhāgas catur-guṇas aṣṭa-yutas | sa-eka-aṃśa-śeṣa-tulyas yadā tadā ahar-gaṇam kathaya ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वि-ऊनम् अधिक-मास-शेषम् त्रि-हृतम् सप्त-अधिकम् द्वि-सङ्गुणितम् । अधिमास-शेष-तुल्यम् यदा तदा युग-गतम् कथय ॥
dvi-ūnam adhika-māsa-śeṣam tri-hṛtam sapta-adhikam dvi-saṅguṇitam | adhimāsa-śeṣa-tulyam yadā tadā yuga-gatam kathaya ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वि-एकम् अवम-अवशेषम् षष्-उद्धृतम् त्रि-युतम् अवम-शेषस्य । पञ्च-विभक्तस्य समम् यदा तदा युग-गतम् कथय ॥
vi-ekam avama-avaśeṣam ṣaṣ-uddhṛtam tri-yutam avama-śeṣasya | pañca-vibhaktasya samam yadā tadā yuga-gatam kathaya ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डल-शेषात् द्वि-ऊनात् मूलम् वि-एकम् दश-आहतम् द्वि-युतम् । मण्डल-शेषम् वि-एकम् भानोस् ज्ञ-दिने कदा भवति ॥
maṇḍala-śeṣāt dvi-ūnāt mūlam vi-ekam daśa-āhatam dvi-yutam | maṇḍala-śeṣam vi-ekam bhānos jña-dine kadā bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिमास-शेष-पादात् त्रि-ऊनात् वर्गस् अधिमास-शेष-समस् । अवम-अवशेषतस् वा अवम-शेष-समस् कदा भवति ॥
adhimāsa-śeṣa-pādāt tri-ūnāt vargas adhimāsa-śeṣa-samas | avama-avaśeṣatas vā avama-śeṣa-samas kadā bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यात् वर्णात् अन्यान् वर्णान् प्रोह्य आद्य-मानम् आड्य-हृतम् । सदृश-छेदौ असकृत् द्वौ व्यस्तौ कुट्टकस् बहुषु ॥
ādyāt varṇāt anyān varṇān prohya ādya-mānam āḍya-hṛtam | sadṛśa-chedau asakṛt dvau vyastau kuṭṭakas bahuṣu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत-भगण-युतात् द्यु-गणात् तद्-शेष-युतात् तद्-ऐक्य-संयुक्तात् । तद्-योगात् द्यु-गणम् वा यस् कथयति कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
gata-bhagaṇa-yutāt dyu-gaṇāt tad-śeṣa-yutāt tad-aikya-saṃyuktāt | tad-yogāt dyu-gaṇam vā yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत-भगण-ऊनात् द्यु-गणात् तद्-शेष-ऊनात् तद्-ऐक्य-हीनात् वा । तद्-विवरात् द्यु-गणम् वा यस् कथयति कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
gata-bhagaṇa-ūnāt dyu-gaṇāt tad-śeṣa-ūnāt tad-aikya-hīnāt vā | tad-vivarāt dyu-gaṇam vā yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राशि-आद्यैस् तद्-शेषैस् च एवम् भुक्त-अधिमास-दिन-हीनैस् । तद्-शेषैस् च युग-गतम् यस् कथयति कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
rāśi-ādyais tad-śeṣais ca evam bhukta-adhimāsa-dina-hīnais | tad-śeṣais ca yuga-gatam yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशक-शेषेण युतात् लिप्ता-शेषात् तद्-अन्तरात् अथ वा । भानोस् ज्ञ-दिने द्यु-गणम् यस् कथयति कुट्टक-ज्ञस् सस् ॥
aṃśaka-śeṣeṇa yutāt liptā-śeṣāt tad-antarāt atha vā | bhānos jña-dine dyu-gaṇam yas kathayati kuṭṭaka-jñas sas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशक-शेषम् त्रि-युतम् लिप्ता-शेषम् कदा रवेस् ज्ञ-दिने । षट् सप्त अष्टौ नव वा कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
aṃśaka-śeṣam tri-yutam liptā-śeṣam kadā raves jña-dine | ṣaṭ sapta aṣṭau nava vā kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंश-समम् अंश-शेषम् कला-समम् वा कला-शेषम् । दिवस-करस्य इष्ट-दिने कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
aṃśa-samam aṃśa-śeṣam kalā-samam vā kalā-śeṣam | divasa-karasya iṣṭa-dine kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवम-अवशेषम् अवमैस् अधिमासक-शेषम् अधिमासैस् । इष्ट-युत-ऊनम् तुल्यम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
avama-avaśeṣam avamais adhimāsaka-śeṣam adhimāsais | iṣṭa-yuta-ūnam tulyam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्-छेद-भाग-हारस् भानोस् सप्तति-गुणस् अंश-शेष-ऊनस् । शुध्यति अयुत-विभक्तस् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
nis-cheda-bhāga-hāras bhānos saptati-guṇas aṃśa-śeṣa-ūnas | śudhyati ayuta-vibhaktas kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावितक-रूप-गुणना स-अव्यक्त-वधा इष्ट-भाजिता इष्ट-आप्त्योस् । अल्पे अधिकस् अधिके अल्पस् क्षेप्यस् भावित-हृतौ व्यस्तम् ॥
bhāvitaka-rūpa-guṇanā sa-avyakta-vadhā iṣṭa-bhājitā iṣṭa-āptyos | alpe adhikas adhike alpas kṣepyas bhāvita-hṛtau vyastam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भानोस् राशि-अंश-वधात् त्रि-चतुर्-गुणितान् विशोध्य राशि-अंशान् । नवतिम् दृष्ट्वा सूर्यम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
bhānos rāśi-aṃśa-vadhāt tri-catur-guṇitān viśodhya rāśi-aṃśān | navatim dṛṣṭvā sūryam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावितके यद्-घातस् विनष्ट-वर्णेन तद्-प्रमाणानि । कृत्वा इष्टानि तद्-आहत-वर्ण-ऐक्यम् भवति रूपाणि ॥
bhāvitake yad-ghātas vinaṣṭa-varṇena tad-pramāṇāni | kṛtvā iṣṭāni tad-āhata-varṇa-aikyam bhavati rūpāṇi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ण-प्रमाण-भावित-घातस् भवति इष्ट-वर्ण-सङ्ख्या एवम् । सिध्यति विना अपि भावित-सम-करणात् किम् कृतम् तत् अतस् ॥
varṇa-pramāṇa-bhāvita-ghātas bhavati iṣṭa-varṇa-saṅkhyā evam | sidhyati vinā api bhāvita-sama-karaṇāt kim kṛtam tat atas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलम् द्विधा इष्ट-वर्गात् गुणक-गुणात् इष्ट-युत-विहीनात् च । आद्य-वधस् गुणक-गुणस् सह अन्त्य-घातेन कृतम् अन्त्यम् ॥
mūlam dvidhā iṣṭa-vargāt guṇaka-guṇāt iṣṭa-yuta-vihīnāt ca | ādya-vadhas guṇaka-guṇas saha antya-ghātena kṛtam antyam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्र-वध-ऐक्यम् प्रथमम् प्रक्षेपस् क्षेप-वध-तुल्यस् । प्रक्षेप-शोधक-हृते मूले प्रक्षेपके रूपे ॥
vajra-vadha-aikyam prathamam prakṣepas kṣepa-vadha-tulyas | prakṣepa-śodhaka-hṛte mūle prakṣepake rūpe ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूप-प्रक्षेप-पदे पृथक् इष्ट-क्षेप्य-शोध्य-मूलाभ्याम् । कृत्वा अन्त्य-आद्य-पदे ये प्रक्षेपे शोधने वा इष्टे ॥
rūpa-prakṣepa-pade pṛthak iṣṭa-kṣepya-śodhya-mūlābhyām | kṛtvā antya-ādya-pade ye prakṣepe śodhane vā iṣṭe ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्-अधिके अन्त्य-पद-कृतिस् त्रि-ऊना दलिता अन्त्य-पद-गुणा अन्त्य-पदम् । अन्त्य-पद-कृतिस् वि-एका द्वि-हृता आद्य-पद-आहता आद्य-पदम् ॥
catur-adhike antya-pada-kṛtis tri-ūnā dalitā antya-pada-guṇā antya-padam | antya-pada-kṛtis vi-ekā dvi-hṛtā ādya-pada-āhatā ādya-padam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्-ऊने अन्त्य-पद-कृती त्रि-एक-युते वध-दलम् पृथक् वि-एकम् । वि-एक-आड्य-आहतम् अन्त्यम् पद-वध-गुणम् आद्यम् आन्त्य-पदम् ॥
catur-ūne antya-pada-kṛtī tri-eka-yute vadha-dalam pṛthak vi-ekam | vi-eka-āḍya-āhatam antyam pada-vadha-guṇam ādyam āntya-padam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्गे गुणके क्षेपस् केन चित् उद्धृत-युत-ऊनितस् दलितस् । प्रथमस् अन्त्य-मूलम् अन्यस् गुण-कार-पद-उद्धृतस् प्रथमस् ॥
varge guṇake kṣepas kena cit uddhṛta-yuta-ūnitas dalitas | prathamas antya-mūlam anyas guṇa-kāra-pada-uddhṛtas prathamas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ग-छिन्ने गुणके प्रथमम् तद्-मूल-भाजितम् भवति । वर्ग-छिन्ने क्षेपे तद्-पद-गुणिते तदा मूले ॥
varga-chinne guṇake prathamam tad-mūla-bhājitam bhavati | varga-chinne kṣepe tad-pada-guṇite tadā mūle ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणक-युतिस् अष्ट-गुणिता गुणक-अन्तर-वर्ग-भाजिता राशिस् । गुणकौ त्रि-गुणौ व्यस्त-अधिकौ हृतौ अन्तरेण पदे ॥
guṇaka-yutis aṣṭa-guṇitā guṇaka-antara-varga-bhājitā rāśis | guṇakau tri-guṇau vyasta-adhikau hṛtau antareṇa pade ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्गस् अन्य-कृति-युत-ऊनस् तद्-संयोग-अन्तर-अर्ध-कृति-भक्तस् । तद्-गुणितौ युति-वियुतौ वर्गौ घाते च रूप-युते ॥
vargas anya-kṛti-yuta-ūnas tad-saṃyoga-antara-ardha-kṛti-bhaktas | tad-guṇitau yuti-viyutau vargau ghāte ca rūpa-yute ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैस् ऊनस् यैस् च युतस् रूपैस् वर्गस् तद्-ऐक्यम् इष्ट-हृतम् । इष्ट-ऊनम् तद्-दल-कृतिस् ऊना अभ्यधिका भवति राशिस् ॥
yais ūnas yais ca yutas rūpais vargas tad-aikyam iṣṭa-hṛtam | iṣṭa-ūnam tad-dala-kṛtis ūnā abhyadhikā bhavati rāśis ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याभ्याम् कृतिस् अधिक-ऊनस् तद्-अन्तरम् हृत-युत-ऊनम् इष्टेन । तद्-दल-कृतिस् अधिक-ऊना अधिकयोस् अधिक-ऊनयोस् राशिस् ॥
yābhyām kṛtis adhika-ūnas tad-antaram hṛta-yuta-ūnam iṣṭena | tad-dala-kṛtis adhika-ūnā adhikayos adhika-ūnayos rāśis ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राशि-कला-शेष-कृतिम् द्विनवति-गुणिताम् त्र्यशीति-गुणिताम् वा । स-एका ज्ञ-दिने वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
rāśi-kalā-śeṣa-kṛtim dvinavati-guṇitām tryaśīti-guṇitām vā | sa-ekā jña-dine vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य-विलिप्ता-शेषम् पञ्चभिस् ऊन-आहतम् तथा दशभिस् । वर्गे बृहस्पति-दिने कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
sūrya-viliptā-śeṣam pañcabhis ūna-āhatam tathā daśabhis | varge bṛhaspati-dine kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ-गण-आदि-शेष-वर्गम् त्रिभिस् गुणम् संयुतम् शतैस् नवभिस् । कृतिम् अष्ट-शत-ऊनम् वा कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
bha-gaṇa-ādi-śeṣa-vargam tribhis guṇam saṃyutam śatais navabhis | kṛtim aṣṭa-śata-ūnam vā kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ-गण-आदि-शेष-वर्गम् चतुर्-गुणम् पञ्चषष्टि-संयुक्तम् । षष्टि-ऊनम् वा वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
bha-gaṇa-ādi-śeṣa-vargam catur-guṇam pañcaṣaṣṭi-saṃyuktam | ṣaṣṭi-ūnam vā vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट-भगण-आदि-शेषम् द्विनवति-ऊनम् त्र्यशीति-संगुणितम् । रूपेण युतम् वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
iṣṭa-bhagaṇa-ādi-śeṣam dvinavati-ūnam tryaśīti-saṃguṇitam | rūpeṇa yutam vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिमास-शेष-वर्गम् त्रयोदश-गुणम् त्रिभिस् शतैस् युक्तम् । त्रि-घन-ऊनम् वा वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
adhimāsa-śeṣa-vargam trayodaśa-guṇam tribhis śatais yuktam | tri-ghana-ūnam vā vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्दु-विलिप्ता-शेषम् सप्तदश-गुणम् त्रयोदश-गुणम् च अपि । पृथक् एक-युतम् वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
indu-viliptā-śeṣam saptadaśa-guṇam trayodaśa-guṇam ca api | pṛthak eka-yutam vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवम-अवशेष-वर्गम् द्वादश-गुणितम् शतेन संयुक्तम् । त्रिभिस् ऊनम् वा वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
avama-avaśeṣa-vargam dvādaśa-guṇitam śatena saṃyuktam | tribhis ūnam vā vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञ-दिने अर्क-कला-शेषम् गुरु-दिन-विकला-अवशेष-युक्त-ऊनम् । वर्गम् वधम् च स-एकम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
jña-dine arka-kalā-śeṣam guru-dina-vikalā-avaśeṣa-yukta-ūnam | vargam vadham ca sa-ekam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकला-शेषम् सहितम् त्रिनवत्या सप्तषष्टि-हीनम् च । भानोस् ज्ञ-दिने वर्गम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
vikalā-śeṣam sahitam trinavatyā saptaṣaṣṭi-hīnam ca | bhānos jña-dine vargam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञ-दिने अर्क-कला-शेषम् द्वादशभिस् संयुतम् त्रिषष्ट्या च । षष्ट्या अष्टभिस् च ऊनम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
jña-dine arka-kalā-śeṣam dvādaśabhis saṃyutam triṣaṣṭyā ca | ṣaṣṭyā aṣṭabhis ca ūnam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्दु-विलिप्ता-शेषात् रवि-लिप्ता-शेषम् अंश-शेषम् वा । अथ वा मध्यमम् इष्टम् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
indu-viliptā-śeṣāt ravi-liptā-śeṣam aṃśa-śeṣam vā | atha vā madhyamam iṣṭam kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीव-विलिप्ता-शेषात् कु-जम् इन्दुम् भौम-लिप्तिका-शेषात् । रविम् इन्दु-भाग-शेषात् कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
jīva-viliptā-śeṣāt ku-jam indum bhauma-liptikā-śeṣāt | ravim indu-bhāga-śeṣāt kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट-ग्रह-इष्ट-शेषात् द्यु-गणस् गत-निस्-अपवर्त-संगुणितैस्/ छेद-दिनैस् अधिकस् अस्मात् अन्य-ग्रह-शेषम् इष्टस् वा ॥
iṣṭa-graha-iṣṭa-śeṣāt dyu-gaṇas gata-nis-apavarta-saṃguṇitais/ cheda-dinais adhikas asmāt anya-graha-śeṣam iṣṭas vā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्-छेद-भाग-हारौ ग्रहयोस् विपरीतौ ग्रहयोस् द्यु-गणात् । यस्मात् तद्-निस्-छेदेन उद्धृतयोस् लब्ध-संगुणितौ ॥
nis-cheda-bhāga-hārau grahayos viparītau grahayos dyu-gaṇāt | yasmāt tad-nis-chedena uddhṛtayos labdha-saṃguṇitau ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्-छेद-भाग-हारौ विपरीतौ तद्-युतात् पुनर् तस्मात् । शेषे द्यु-गणात् एवम् त्रि-आदीनाम् प्राक्-वत् इष्ट-दिने ॥
nis-cheda-bhāga-hārau viparītau tad-yutāt punar tasmāt | śeṣe dyu-gaṇāt evam tri-ādīnām prāk-vat iṣṭa-dine ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यु-गणम् अवम-अवशेषात् रवि-चन्द्रौ मध्यमौ स्फुटौ अथ वा । एवम् तिथिम् ग्रहम् वा कुर्वन् आ वत्सरात् गणकस् ॥
dyu-gaṇam avama-avaśeṣāt ravi-candrau madhyamau sphuṭau atha vā | evam tithim graham vā kurvan ā vatsarāt gaṇakas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक-दिनम् अवम-शेषम् यद्-गुणम् एक-रवि-चन्द्र-भ-गण-ऊनम् । शुध्यति भू-दिन-भक्तम् वि-एकम् चान्द्रैस् तद्-उक्तिस् इयम् ॥
eka-dinam avama-śeṣam yad-guṇam eka-ravi-candra-bha-gaṇa-ūnam | śudhyati bhū-dina-bhaktam vi-ekam cāndrais tad-uktis iyam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इषु-श्अर-कृत-अष्ट-३दिग्भिस् १०८४५५ सङ्गुणितात् अवम-शेषकात् भक्तात् । रूप-अष्ट-वेद-रस-श्ऊन्य-श्अर-गुणैस् ३५०६४८१ दिन-गणस् शेषम् ॥
iṣu-śara-kṛta-aṣṭa-3digbhis 108455 saṅguṇitāt avama-śeṣakāt bhaktāt | rūpa-aṣṭa-veda-rasa-śūnya-śara-guṇais 3506481 dina-gaṇas śeṣam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिन-रस-गो-अब्धि-रद-३२४९६२४-गुणात् श्अशि-वसु-कृत-रस-ख-भूत-राम-३५०६४८१-हृतात् । इष्ट-अवम-शेषात् यत् शेषम् रवि-भ-गण-शेषम् तत् ॥
jina-rasa-go-abdhi-rada-3249624-guṇāt śaśi-vasu-kṛta-rasa-kha-bhūta-rāma-3506481-hṛtāt | iṣṭa-avama-śeṣāt yat śeṣam ravi-bha-gaṇa-śeṣam tat ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गो-अग-इन्दु-ख-ईश-११०१७९-गुणितात् भक्तात् नख-पक्ष-यम-रस-इषु-गुणैस् ३५६२२२० । शेषम् अवम-अवशेषात् तिथयस् अवम-शेषकात् विकलम् ॥
go-aga-indu-kha-īśa-110179-guṇitāt bhaktāt nakha-pakṣa-yama-rasa-iṣu-guṇais 3562220 | śeṣam avama-avaśeṣāt tithayas avama-śeṣakāt vikalam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाग-कला-विकला-ऐक्यम् दृष्ट्वा विकला-अन्तरम् च के शेषे । ऐक्यम् द्विधा अन्तर-अधिक-हीनम् च द्वि-भाजितम् शेषे ॥
bhāga-kalā-vikalā-aikyam dṛṣṭvā vikalā-antaram ca ke śeṣe | aikyam dvidhā antara-adhika-hīnam ca dvi-bhājitam śeṣe ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-वर्ग-अन्तरम् आद्ये तद्-अन्तरम् च अनतर-उद्धृत-युत-ऊनम् । वर्ग-अन्तरम् विभक्तम् द्वाभ्याम् शेषे ततस् द्यु-गणस् ॥
tad-varga-antaram ādye tad-antaram ca anatara-uddhṛta-yuta-ūnam | varga-antaram vibhaktam dvābhyām śeṣe tatas dyu-gaṇas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[कृति-संयोगात् द्वि-गुणात् युति-वर्गम् प्रोह्य शेष-मूलम् यत् । तेन युत-ऊनस् योगस् दलितस् शेषे पृथक् अभीष्टे ॥ Cb.९९]
[kṛti-saṃyogāt dvi-guṇāt yuti-vargam prohya śeṣa-mūlam yat | tena yuta-ūnas yogas dalitas śeṣe pṛthak abhīṣṭe || Cb.99]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष-वधात् द्वि-कृति-गुणात् शेष-अन्तर-वर्ग-संयुतात् मूलम् । शेष-अन्तर-ऊन-युक्तम् दलितम् शेषे पृथक् अभीष्टे ॥
śeṣa-vadhāt dvi-kṛti-guṇāt śeṣa-antara-varga-saṃyutāt mūlam | śeṣa-antara-ūna-yuktam dalitam śeṣe pṛthak abhīṣṭe ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदि-घात्रम् अमी प्रश्नास् प्रश्नान् अन्यान् सहस्र-शस् कुर्यात्/ अन्यैस् दत्तान् प्रश्नान् उक्त्या एवम् साधयेत् करणैस् ॥
hṛdi-ghātram amī praśnās praśnān anyān sahasra-śas kuryāt/ anyais dattān praśnān uktyā evam sādhayet karaṇais ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन-संसदि दैव-विदाम् तेजस् नाशयति भानुस् इव भानाम् । कुट्टाकार-प्रश्नैस् पथितैस् अपि किम् पुनर् शत-शस् ॥
jana-saṃsadi daiva-vidām tejas nāśayati bhānus iva bhānām | kuṭṭākāra-praśnais pathitais api kim punar śata-śas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रति-सूत्रम् अमी प्रश्नास् पथितास् स-उद्देशकेषु सूत्रेषु । आर्या-त्रि-अधिक-शतेन च कुट्टस् च अष्टादशस् अध्यायस् ॥
prati-sūtram amī praśnās pathitās sa-uddeśakeṣu sūtreṣu | āryā-tri-adhika-śatena ca kuṭṭas ca aṣṭādaśas adhyāyas ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.