Bhartrhari: Vakyapadiya 3.12

य आत्मनेपदाद् भेदः क्व चिद् अर्थस्य गम्यते । अन्यतश् चापि लादेशान् मन्यन्ते तम् उपग्रहम्

ya ātmanepadād bhedaḥ kva cid arthasya gamyate / anyataś cāpi lādeśān manyante tam upagraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व चित् साधनम् एवासौ क्व चित् तस्य विशेषणम् । साधनं तत्र कर्मादि व्यक्तवाचो विशेषणम्

kva cit sādhanam evāsau kva cit tasya viśeṣaṇam / sādhanaṃ tatra karmādi vyaktavāco viśeṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रिया विषयभेदेन जीविकादिषु भिद्यते । लादेशैः स क्रियाभेदो वाक्येष्व् अपि नियम्यते

kriyā viṣayabhedena jīvikādiṣu bhidyate / lādeśaiḥ sa kriyābhedo vākyeṣv api niyamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्वर्थस् तद्विशेषश् चाप्य् उक्तः क्व चिद् उपग्रहः । धात्वर्थो गन्धनादिः स्याद् व्यतिहारो विशेषणम्

dhātvarthas tadviśeṣaś cāpy uktaḥ kva cid upagrahaḥ / dhātvartho gandhanādiḥ syād vyatihāro viśeṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाप्रवृत्ताव् आख्याता कैश् चित् स्वार्थपरार्थता । असति वा सति वापि विवक्षितनिबन्धना

kriyāpravṛttāv ākhyātā kaiś cit svārthaparārthatā / asati vā sati vāpi vivakṣitanibandhanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसां चित् कर्त्रभिप्राये णिचा सह विकल्पते । आत्मनेपदम् अन्येसां तदर्था प्रकृतिर् यथा

kesāṃ cit kartrabhiprāye ṇicā saha vikalpate / ātmanepadam anyesāṃ tadarthā prakṛtir yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीणीष्व वपते धत्ते चिनोति चिनुते ऽपि च । आप्तप्रयोगा दृश्यन्ते येषु ण्यर्थो ऽभिधीयते

krīṇīṣva vapate dhatte cinoti cinute 'pi ca / āptaprayogā dṛśyante yeṣu ṇyartho 'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविधानं पचादिनां क्व चिद् अर्थः प्रतीयते । तन्निमित्ता यथान्यापि क्रियाधिश्रयणादिका

saṃvidhānaṃ pacādināṃ kva cid arthaḥ pratīyate / tannimittā yathānyāpi kriyādhiśrayaṇādikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्त्रभिप्रायता सूत्रे क्रियाभेदोपलक्षणम् । तथाभूता क्रिया या हि तत्कर्ता फलभाग् यतः

kartrabhiprāyatā sūtre kriyābhedopalakṣaṇam / tathābhūtā kriyā yā hi tatkartā phalabhāg yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोपलक्ष्यते कालस् तारकादर्शनादिभिः । तथा फलविशेषेण क्रियाभेदो निदर्श्यते

yathopalakṣyate kālas tārakādarśanādibhiḥ / tathā phalaviśeṣeṇa kriyābhedo nidarśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाविशेषवचने सामर्थ्यम् उपरुध्यते । केसां चिद् अन्ये तु कृताः स्वरितेतो ञितस् तथा

kriyāviśeṣavacane sāmarthyam uparudhyate / kesāṃ cid anye tu kṛtāḥ svariteto ñitas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुबन्धश् च सिद्धे ऽर्थे स्मृत्यर्थम् अनुषज्यते । तुल्यार्थेष्व् अपि चावश्यं न सर्वेष्व् एकधर्मता

anubandhaś ca siddhe 'rthe smṛtyartham anuṣajyate / tulyārtheṣv api cāvaśyaṃ na sarveṣv ekadharmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृशीक्ष्योः सदृशे ऽप्य् अर्थे नाभेदः प्रतिपूर्वयोः । ण्यर्थोपादायिनस् तस्मान् न तुल्यार्थाः पचादिभिः

dṛśīkṣyoḥ sadṛśe 'py arthe nābhedaḥ pratipūrvayoḥ / ṇyarthopādāyinas tasmān na tulyārthāḥ pacādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उम्भ्यर्थे वर्तमानस्य करोतेर् भिन्नधर्मणः । ण्यर्थोपादायिता तस्मान् नियताः शब्दशक्तयः

umbhyarthe vartamānasya karoter bhinnadharmaṇaḥ / ṇyarthopādāyitā tasmān niyatāḥ śabdaśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ह्य् अनुप्रयोगस्य करोतेर् आत्मनेपदे । पूर्ववद्ग्रहणं प्राप्ते स्वरितं समुपस्थितम्

tathā hy anuprayogasya karoter ātmanepade / pūrvavadgrahaṇaṃ prāpte svaritaṃ samupasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकत्वे ऽपि क्रियाख्याते साधनाश्रयसंख्यया । भिद्यते न तु लिङ्गाख्यो भेदस् तत्र तदाश्रितः

ekatve 'pi kriyākhyāte sādhanāśrayasaṃkhyayā / bhidyate na tu liṅgākhyo bhedas tatra tadāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अवस्थिते ऽप्य् अर्थे कस्य चित् प्रतिबध्यते । शब्दस्य शक्तिः स त्व् एष शास्त्रे ऽन्वाख्यायते विधिः

tasmād avasthite 'py arthe kasya cit pratibadhyate / śabdasya śaktiḥ sa tv eṣa śāstre 'nvākhyāyate vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यार्थस्य प्रसिद्ध्यर्थम् आरभ्यन्ते पचादयः । तत् प्रधानं फलं तेषां न लाभादि प्रयोजनम्

yasyārthasya prasiddhyartham ārabhyante pacādayaḥ / tat pradhānaṃ phalaṃ teṣāṃ na lābhādi prayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रोभौ स्वामिदासौ तु प्रारभेते सह क्रियाम् । युगपद् धर्मभेदेन धातुस् तत्र न वर्तते

yatrobhau svāmidāsau tu prārabhete saha kriyām / yugapad dharmabhedena dhātus tatra na vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र प्रतिविधानार्थः पचिस् तत्रात्मनेपदम् । परस्मैपदम् अन्यत्र संस्काराद्यभिधायिनि

yatra pratividhānārthaḥ pacis tatrātmanepadam / parasmaipadam anyatra saṃskārādyabhidhāyini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविधातुश् च सांनिध्याद् दासे धर्मो ऽनुसज्यते । प्लक्षशब्दस्य सांनिध्यान् न्यग्रोधे प्लक्षता यथा

saṃvidhātuś ca sāṃnidhyād dāse dharmo 'nusajyate / plakṣaśabdasya sāṃnidhyān nyagrodhe plakṣatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोडाशाभिधानं च धानादिषु यथा स्थितम् । छत्त्रिणा चाभिसंबन्धाच् छत्त्रिशब्दाभिधेयता

puroḍāśābhidhānaṃ ca dhānādiṣu yathā sthitam / chattriṇā cābhisaṃbandhāc chattriśabdābhidheyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थात् प्रतीतम् अन्योन्यं पारार्थ्यम् अविवक्षितम् । इत्य् अयं शेषविषयः कैश् चिद् अत्रानुवर्ण्यते

arthāt pratītam anyonyaṃ pārārthyam avivakṣitam / ity ayaṃ śeṣaviṣayaḥ kaiś cid atrānuvarṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रतिविधाता यो हलैः कृषति पञ्चभिः । भाष्ये नोदाहृतं कस्मात् प्राप्तं तत्रात्मनेपदम्

atha pratividhātā yo halaiḥ kṛṣati pañcabhiḥ / bhāṣye nodāhṛtaṃ kasmāt prāptaṃ tatrātmanepadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीतत्वात् तदर्थस्य शेषत्वं यदि कल्प्यते । न स्यात् प्राप्तविभाषासौ स्वरितेतां निवर्तिका

pratītatvāt tadarthasya śeṣatvaṃ yadi kalpyate / na syāt prāptavibhāṣāsau svaritetāṃ nivartikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धे तु संविधानार्थे कैश् चिद् अत्रेष्यते कृषिः । तद्धर्मा यजिर् इत्य् एवं न स्यात् तत्रात्मनेपदम्

śuddhe tu saṃvidhānārthe kaiś cid atreṣyate kṛṣiḥ / taddharmā yajir ity evaṃ na syāt tatrātmanepadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र तूपपदेनायम् अर्थभेदः प्रतीयते । प्राप्ते विभाषा क्रियते तस्मान् नात्रात्मनेपदम्

atra tūpapadenāyam arthabhedaḥ pratīyate / prāpte vibhāṣā kriyate tasmān nātrātmanepadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.