Bhartrhari: Vakyapadiya 3.6

दिक् साधनम् क्रिया काल इति वस्त्वभिधायिनः । शक्तिरूपे पदार्थानाम् अत्यन्तम् अनवस्थिताः

dik sādhanam kriyā kāla iti vastvabhidhāyinaḥ / śaktirūpe padārthānām atyantam anavasthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिरेकस्य यो हेतुर् अवधिप्रतिपाद्ययोः । ऋज्व् इत्य् एवम् यतो ऽन्येन विना बुद्धिः प्रवर्तते

vyatirekasya yo hetur avadhipratipādyayoḥ / ṛjv ity evam yato 'nyena vinā buddhiḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मनो जातिभेदानाम् अभिव्यक्तिर् यदाश्रया । सा स्वैर् उपाधिभिर् भिन्ना शक्तिर् दिग् इति कथ्यते

karmano jātibhedānām abhivyaktir yadāśrayā / sā svair upādhibhir bhinnā śaktir dig iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परापरत्वे मूर्तिनां देशभेदनिबन्धने । तत एव प्रकल्पेते क्रमरूपे तु कालतः

parāparatve mūrtināṃ deśabhedanibandhane / tata eva prakalpete kramarūpe tu kālataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशस्य प्रदेशेन भागैश् चान्यैः पृथक् पृथक् । सा संयोगविभागानाम् उपाधित्वाय कल्पते

ākāśasya pradeśena bhāgaiś cānyaiḥ pṛthak pṛthak / sā saṃyogavibhāgānām upādhitvāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिशो व्यवस्था देशानां दिग्व्यवस्था न विद्यते । शक्तयः खलु भावानाम् उपकारप्रभाविताः

diśo vyavasthā deśānāṃ digvyavasthā na vidyate / śaktayaḥ khalu bhāvānām upakāraprabhāvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यस्तरूपा भावेषु दिक् पूर्वेत्य् अभिधीयते । पूर्वबुद्धिर् यतो दिक् सा समाख्यामात्रम् अन्यथा

pratyastarūpā bhāveṣu dik pūrvety abhidhīyate / pūrvabuddhir yato dik sā samākhyāmātram anyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गाद् व्यवस्था या लोके न तस्याम् नियता दिशः । प्रत्यङ्मुखस्य यत् पश्चात् तत् पुरस्ताद् विपर्यये

svāṅgād vyavasthā yā loke na tasyām niyatā diśaḥ / pratyaṅmukhasya yat paścāt tat purastād viparyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशव्यवस्थानियमो दिक्षु न व्यवतिष्ठते । रूढम् अप्य् अपरत्वेन पूर्वम् इत्य् अभिधीयते

deśavyavasthāniyamo dikṣu na vyavatiṣṭhate / rūḍham apy aparatvena pūrvam ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो भाषितपुंस्कत्वात् पुंवद्भावो न सिध्यति । अस्मिन्न् अर्थे न शब्देन प्रसवः क्व चिद् उच्यते

ato bhāṣitapuṃskatvāt puṃvadbhāvo na sidhyati / asminn arthe na śabdena prasavaḥ kva cid ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्शक्तेर् अभिधाने तु नियतं दिशि दर्शनम् । पूर्वादिनां यथा षष्टेर् जीवितस्यावधारणे

dikśakter abhidhāne tu niyataṃ diśi darśanam / pūrvādināṃ yathā ṣaṣṭer jīvitasyāvadhāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायाभाभ्यां नगादीनाम् भागभेदः प्रकल्पते । अतद्धर्मसु भावेषु भागभेदो न कल्पते

chāyābhābhyāṃ nagādīnām bhāgabhedaḥ prakalpate / ataddharmasu bhāveṣu bhāgabhedo na kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमाणोर् अभागस्य दिशा भागो विधीयते । भागप्रकल्पनाशक्तिं प्रथमां तां प्रचक्षते

paramāṇor abhāgasya diśā bhāgo vidhīyate / bhāgaprakalpanāśaktiṃ prathamāṃ tāṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदेशाश् चाप्य् अभागाश् च निष्क्रमा निरुपाश्रयाः । भावाः संसर्गिरूपात् तु शक्तिभेदः प्रकल्पते

adeśāś cāpy abhāgāś ca niṣkramā nirupāśrayāḥ / bhāvāḥ saṃsargirūpāt tu śaktibhedaḥ prakalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भागात्मकता तुल्या परमाणोर् घटस्य च । भागः शक्त्यन्तरं तत्र परिमाणं च यत् तयोः

nirbhāgātmakatā tulyā paramāṇor ghaṭasya ca / bhāgaḥ śaktyantaraṃ tatra parimāṇaṃ ca yat tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः प्रकल्पते भेदो भेदस् तत्रापि दृश्यते । अदृष्टोपरतिं भेदम् अतो ऽयुक्ततरं विदुः

yataḥ prakalpate bhedo bhedas tatrāpi dṛśyate / adṛṣṭoparatiṃ bhedam ato 'yuktataraṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र तस्य कार्यस्य दर्शनाद् विभुर् इष्यते । विभुत्वम् एतद् एवाहुर् अन्यः कायवतां विधिः

sarvatra tasya kāryasya darśanād vibhur iṣyate / vibhutvam etad evāhur anyaḥ kāyavatāṃ vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैतन्यवत् स्थिता लोके दिक्कालपरिकल्पना । प्रकृतिं प्राणिनां तां हि को ऽन्यथा स्थापयिष्यति

caitanyavat sthitā loke dikkālaparikalpanā / prakṛtiṃ prāṇināṃ tāṃ hi ko 'nyathā sthāpayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकरो व्यवहाराणां प्रकृतेः स्याद् विपर्यये । तस्मात् त्यजन्न् इमान् भावान् पुनर् एवावलम्बते

saṃkaro vyavahārāṇāṃ prakṛteḥ syād viparyaye / tasmāt tyajann imān bhāvān punar evāvalambate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तु शक्तेः पूर्वादि- भेदो भावान्तराश्रयः । भिन्ना दिक् तेन भेदेन भेदायैवोपकल्पते

tasyās tu śakteḥ pūrvādi- bhedo bhāvāntarāśrayaḥ / bhinnā dik tena bhedena bhedāyaivopakalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवधित्वेन चापेक्षा- योगे दिग्लक्षणो विधिः । पूर्वम् अस्येति षष्ठ्य् एव दृष्टा धर्मान्तराश्रये

avadhitvena cāpekṣā- yoge diglakṣaṇo vidhiḥ / pūrvam asyeti ṣaṣṭhy eva dṛṣṭā dharmāntarāśraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वादिनां विपर्यासो ऽदृष्टश् चावध्यसंकरे । ऋज्व् एतद् अस्येत्य् एतच् च लिङ्गं न व्यतिकीर्यते

pūrvādināṃ viparyāso 'dṛṣṭaś cāvadhyasaṃkare / ṛjv etad asyety etac ca liṅgaṃ na vyatikīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःकरणधर्मो वा बहिर् एवं प्रकाशते । अस्यां त्व् अन्तर्बहिर्भावः प्रक्रियायां न विद्यते

antaḥkaraṇadharmo vā bahir evaṃ prakāśate / asyāṃ tv antarbahirbhāvaḥ prakriyāyāṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकत्वम् आसां शक्तीनां नानात्वं वेति कल्पने । अवस्तुपतिते ज्ञात्वा सत्यतो न परामृशेत्

ekatvam āsāṃ śaktīnāṃ nānātvaṃ veti kalpane / avastupatite jñātvā satyato na parāmṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पातीततत्त्वेषु संकेतोपनिबन्धनाः । भावेषु व्यवहारा ये लोकस् तत्रानुगम्यते

vikalpātītatattveṣu saṃketopanibandhanāḥ / bhāveṣu vyavahārā ye lokas tatrānugamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकत्वम् अस्त्य् अनानात्वं विनैकत्वेन नेतरत् । परमार्थे तयोर् एष भेदो ऽत्यन्तं न विद्यते

naikatvam asty anānātvaṃ vinaikatvena netarat / paramārthe tayor eṣa bhedo 'tyantaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्तीनां तथा भेदो यथा शक्तिमताम् स्थितिः । न च लौकिकम् एकत्वं तासाम् आत्मसु विद्यते

na śaktīnāṃ tathā bhedo yathā śaktimatām sthitiḥ / na ca laukikam ekatvaṃ tāsām ātmasu vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकत्वं व्यवतिष्ठेत नानात्वं चेन् न कल्पयेत् । नानात्वं चावहीयेत यद्य् एकत्वं न कल्पयेत्

naikatvaṃ vyavatiṣṭheta nānātvaṃ cen na kalpayet / nānātvaṃ cāvahīyeta yady ekatvaṃ na kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.