Asvaghosa: Buddhacarita 11

अथैवमुक्तो मगधाधिपेन सुहृन्मुखेन प्रतिकूलमर्थम् । स्वस्थो ऽविकारः कुलशौचशुद्धः शौद्धोदनिर्वाक्यमिदं जगाद

athaivamukto magadhādhipena suhṛnmukhena pratikūlamartham / svastho 'vikāraḥ kulaśaucaśuddhaḥ śauddhodanirvākyamidaṃ jagāda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्चर्यमेतद्भवतो विधानं जातस्य हर्यङ्ककुले विशाले । यन्मित्रपक्षे तव मित्रकाम स्याद्वृत्तिरेषा परिशुद्धवृत्तेः

nāścaryametadbhavato vidhānaṃ jātasya haryaṅkakule viśāle / yanmitrapakṣe tava mitrakāma syādvṛttireṣā pariśuddhavṛtteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्सु मैत्री स्वकुलानुवृत्ता न तिष्ठति श्रीरिव विक्लवेषु । पूर्वैः कृतां प्रीतिपरंपराभिस्तामेव सन्तस्तु विवर्धयन्ति

asatsu maitrī svakulānuvṛttā na tiṣṭhati śrīriva viklaveṣu / pūrvaiḥ kṛtāṃ prītiparaṃparābhistāmeva santastu vivardhayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चार्थकृच्छेषु भवन्ति लोके समानकार्याः सुहृदां मनुष्याः । मित्राणिः तानीति परैमि बुद्ध्या स्वस्थस्य वृद्धिष्विह को हि न स्यात्

ye cārthakṛccheṣu bhavanti loke samānakāryāḥ suhṛdāṃ manuṣyāḥ / mitrāṇiḥ tānīti paraimi buddhyā svasthasya vṛddhiṣviha ko hi na syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च ये द्रव्यमवाप्य लोके मित्रेषु धर्मे च नियोजयन्ति । अवाप्तसाराणि धनानि तेषां भ्रष्टानि नान्ते जनयन्ति तापम्

evaṃ ca ye dravyamavāpya loke mitreṣu dharme ca niyojayanti / avāptasārāṇi dhanāni teṣāṃ bhraṣṭāni nānte janayanti tāpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृत्तया चार्यतया च राजन् खल्वेष यो मां प्रति निश्चयस्ते । अत्रानुनेष्यामि सुहृत्तयैव ब्रूयामहं नोत्तरमन्यदत्र

suhṛttayā cāryatayā ca rājan khalveṣa yo māṃ prati niścayaste / atrānuneṣyāmi suhṛttayaiva brūyāmahaṃ nottaramanyadatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं जरामृत्युभयं विदित्वा मुमुक्षया धर्ममिमं प्रपन्नः । बन्धून् प्रियानश्रुमुखान्विहाय प्रागेव कामानुशुभस्य हेतून्

ahaṃ jarāmṛtyubhayaṃ viditvā mumukṣayā dharmamimaṃ prapannaḥ / bandhūn priyānaśrumukhānvihāya prāgeva kāmānuśubhasya hetūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशीविषेभ्यो हि तथा बिभेमि नैवाशनिभ्यो गगनाच्च्युतेभ्यः । न पावकेभ्यो ऽनिलसंहितेभ्यो यथा भयं मे विषयेभ्य एव

nāśīviṣebhyo hi tathā bibhemi naivāśanibhyo gaganāccyutebhyaḥ / na pāvakebhyo 'nilasaṃhitebhyo yathā bhayaṃ me viṣayebhya eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामा ह्यनित्याः कुशलार्थचौरा रिक्ताश्च मायासदृशाश्च लोके । आशास्यमाना अपि मोहयन्ति चित्तं नृणां किं पुनरात्मसंस्थाः

kāmā hyanityāḥ kuśalārthacaurā riktāśca māyāsadṛśāśca loke / āśāsyamānā api mohayanti cittaṃ nṛṇāṃ kiṃ punarātmasaṃsthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामाभिभूता हि न यान्ति शर्म त्रिपिष्टपे किं बत मर्त्यलोके । कामैः सतृष्णस्य हि नास्ति तृप्तिर्यथेन्धनैर्वातसखस्य वन्हेः

kāmābhibhūtā hi na yānti śarma tripiṣṭape kiṃ bata martyaloke / kāmaiḥ satṛṣṇasya hi nāsti tṛptiryathendhanairvātasakhasya vanheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत्यनर्थो न समो ऽस्ति कामैर्मोहाच्च तेष्वेव जनः प्रसक्तः । तत्त्वं विदित्वैवमनर्थभीरुः प्राज्ञः स्वयं को ऽभिलषेदनर्थम्

jagatyanartho na samo 'sti kāmairmohācca teṣveva janaḥ prasaktaḥ / tattvaṃ viditvaivamanarthabhīruḥ prājñaḥ svayaṃ ko 'bhilaṣedanartham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रवक्त्रामपि गामवाप्य पारं जिगीषन्ति महार्णवस्य । लोकस्य कामैर्न वितृप्तिरस्ति पतिद्भिरम्भोभिरिवार्णवस्य

samudravaktrāmapi gāmavāpya pāraṃ jigīṣanti mahārṇavasya / lokasya kāmairna vitṛptirasti patidbhirambhobhirivārṇavasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवेन वृष्टे ऽपि हिरण्यवर्षे द्वीपान्समग्रांश्चतुरो ऽपि जित्वा । शक्रस्य चार्धासनमप्यवाप्य मान्धातुरासीद्विषयेष्वतृप्तिः

devena vṛṣṭe 'pi hiraṇyavarṣe dvīpānsamagrāṃścaturo 'pi jitvā / śakrasya cārdhāsanamapyavāpya māndhāturāsīdviṣayeṣvatṛptiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वापि राज्यं दिवि देवतानां शतक्रतौ वृत्रभयात्प्रनष्टे । दर्पान्महर्षीनपि वाहयित्वा कामेष्वतृप्तो नहुषः पपात

bhuktvāpi rājyaṃ divi devatānāṃ śatakratau vṛtrabhayātpranaṣṭe / darpānmaharṣīnapi vāhayitvā kāmeṣvatṛpto nahuṣaḥ papāta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐडश्च राजा त्रिदिवं विगाह्य नीत्वापि देवी वशमुर्वशी ताम् । लोभादृषिभ्यः कनकं जिहीर्षुर्जगाम नाशं विषयेष्वतृप्तः

aiḍaśca rājā tridivaṃ vigāhya nītvāpi devī vaśamurvaśī tām / lobhādṛṣibhyaḥ kanakaṃ jihīrṣurjagāma nāśaṃ viṣayeṣvatṛptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलेर्महेन्द्रं नहुषं महेन्द्रादिन्द्रं पुनर्ये नहुषादुपेयुः । स्वर्गे क्षितौ वा विषयेषु तेषु को विश्वसेद्भाग्यकुलाकुलेषु

balermahendraṃ nahuṣaṃ mahendrādindraṃ punarye nahuṣādupeyuḥ / svarge kṣitau vā viṣayeṣu teṣu ko viśvasedbhāgyakulākuleṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीराम्बरा मूलफलाम्बुभक्षा जटा वहन्तो ऽपि भुजङ्गदीर्घाः । यैर्नान्यकार्या मुनयो ऽपि भग्नाः कः कामसंज्ञान्मृगयेत शत्रून्

cīrāmbarā mūlaphalāmbubhakṣā jaṭā vahanto 'pi bhujaṅgadīrghāḥ / yairnānyakāryā munayo 'pi bhagnāḥ kaḥ kāmasaṃjñānmṛgayeta śatrūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उग्रायुधश्चोग्रधृतायुधो ऽपि येषां कृते मृत्युमवाप भीष्मात् । चिन्तापि तेषामशिवा वधाय सद्वृत्तिनां किं पुनरव्रतानाम्

ugrāyudhaścogradhṛtāyudho 'pi yeṣāṃ kṛte mṛtyumavāpa bhīṣmāt / cintāpi teṣāmaśivā vadhāya sadvṛttināṃ kiṃ punaravratānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्वादमल्पं विषयेषु मत्वा संयोजनोत्कर्षमतृप्तिमेव । सद्भ्यश्च गर्हा नियतं च पापं कः कामसंज्ञं विषमाददीत

āsvādamalpaṃ viṣayeṣu matvā saṃyojanotkarṣamatṛptimeva / sadbhyaśca garhā niyataṃ ca pāpaṃ kaḥ kāmasaṃjñaṃ viṣamādadīta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्यादिभिः कर्मभिरर्दितानां कामात्मकानां च निशम्य दुःखम् । स्वास्थ्यं च कामेष्वकुतूहलानां कामान्विहातुं क्षममात्मवद्भिः

kṛṣyādibhiḥ karmabhirarditānāṃ kāmātmakānāṃ ca niśamya duḥkham / svāsthyaṃ ca kāmeṣvakutūhalānāṃ kāmānvihātuṃ kṣamamātmavadbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेया विपत्कामिनि कामसंपत्सिद्धेषु कामेषु मदं ह्युपैति । मदादकार्य कुरुते न कार्य येन क्षतो दुर्गतिमभ्युपैति

jñeyā vipatkāmini kāmasaṃpatsiddheṣu kāmeṣu madaṃ hyupaiti / madādakārya kurute na kārya yena kṣato durgatimabhyupaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नेन लब्ध्वाः परिरक्षिताश्च ये विप्रलभ्य प्रतियान्ति भूयः । तेष्वात्मवान्याचितकोपमेषु कामेषु विद्वानिह को रमेत

yatnena labdhvāḥ parirakṣitāśca ye vipralabhya pratiyānti bhūyaḥ / teṣvātmavānyācitakopameṣu kāmeṣu vidvāniha ko rameta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्विष्य चादाय च जाततर्षा यानत्यजन्तः परियान्ति दुःखम् । लोके तृणोल्कासदृशेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

anviṣya cādāya ca jātatarṣā yānatyajantaḥ pariyānti duḥkham / loke tṛṇolkāsadṛśeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनात्मवन्तो हृदि यैर्विदष्टा विनाशमर्छन्ति न यान्ति शर्म । कुद्धोग्रसर्पप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

anātmavanto hṛdi yairvidaṣṭā vināśamarchanti na yānti śarma / kuddhograsarpapratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थि क्षुधार्ता इव सारमेया भुक्त्वापि यान्नैव भवन्ति तृप्ताः । जीर्णस्थिकङ्कालसमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

asthi kṣudhārtā iva sārameyā bhuktvāpi yānnaiva bhavanti tṛptāḥ / jīrṇasthikaṅkālasameṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये राजचौरोदकपावकेभ्यः साधारणत्वाज्जनयन्ति दुःखम् । तेषु प्रविद्धामिषसनिभेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

ye rājacaurodakapāvakebhyaḥ sādhāraṇatvājjanayanti duḥkham / teṣu praviddhāmiṣasanibheṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्थितानामभितो विपत्तिः शत्रोः सकाशादपि बान्धवेभ्यः । हिंस्रेषु तेष्वायतनोपमेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

yatra sthitānāmabhito vipattiḥ śatroḥ sakāśādapi bāndhavebhyaḥ / hiṃsreṣu teṣvāyatanopameṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरौ वने चाप्सु च सागरे च यान् भ्रंशमर्छन्ति विलङ्घमानाः । तेषु द्रुमप्राग्रफलोपमेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

girau vane cāpsu ca sāgare ca yān bhraṃśamarchanti vilaṅghamānāḥ / teṣu drumaprāgraphalopameṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रैः प्रयत्नैर्विविधैरवाप्ताः क्षणेन ये नाशमिह प्रयान्ति । स्वप्नोपभोगप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

tīvraiḥ prayatnairvividhairavāptāḥ kṣaṇena ye nāśamiha prayānti / svapnopabhogapratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानर्जयित्वापि न यान्ति शर्म विवर्धयित्वा परिपालयित्वा । अङ्गारकर्षूप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

yānarjayitvāpi na yānti śarma vivardhayitvā paripālayitvā / aṅgārakarṣūpratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाशमीयुः कुरवो यदर्थ वृष्ण्यन्धका मेखलदण्डकाश्च । सूनासिकाष्ठप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

vināśamīyuḥ kuravo yadartha vṛṣṇyandhakā mekhaladaṇḍakāśca / sūnāsikāṣṭhapratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुन्दोपसुन्दावसुरौ यदर्थमन्योन्यवैरप्रसृतौ विनष्टौ । सौहार्दीवश्लेषकरेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

sundopasundāvasurau yadarthamanyonyavairaprasṛtau vinaṣṭau / sauhārdīvaśleṣakareṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां कृते वारिणि पावके च । क्रव्यात्सु चात्मानमिहोत्सृजन्ति । सपत्नभूतेष्वशिवेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात्

yeṣāṃ kṛte vāriṇi pāvake ca / kravyātsu cātmānamihotsṛjanti / sapatnabhūteṣvaśiveṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामार्थमज्ञः कृपणं करोति प्राप्नोति दुःखं वधबन्धनादि । कामार्थमाशाकृपणस्तपस्वी मृत्युं श्रमं चार्छति जीवलोकः

kāmārthamajñaḥ kṛpaṇaṃ karoti prāpnoti duḥkhaṃ vadhabandhanādi / kāmārthamāśākṛpaṇastapasvī mṛtyuṃ śramaṃ cārchati jīvalokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गीतैर्हियन्ते हि मृगा वधाय रूपार्थमग्नौ शलभाः पतन्ति । मत्स्यो गिरत्यायसमामिषार्थी तस्मादनर्थ विषयाः फलन्ति

gītairhiyante hi mṛgā vadhāya rūpārthamagnau śalabhāḥ patanti / matsyo giratyāyasamāmiṣārthī tasmādanartha viṣayāḥ phalanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामास्तु भोगा इति यन्मतिः स्याद्भोगा न केचित्परिगण्यमानाः वस्त्रादयो द्रव्यगुणा हि लोके दुःखप्रतीकार इति प्रधार्याः

kāmāstu bhogā iti yanmatiḥ syādbhogā na kecitparigaṇyamānāḥ vastrādayo dravyaguṇā hi loke duḥkhapratīkāra iti pradhāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टं हि तर्षप्रशमाय तोयं क्षुन्नाशहेतोरशनं तथैव । वातातपाम्ब्वावरणाय वेश्म कौपीनशीतावरणाय वासः

iṣṭaṃ hi tarṣapraśamāya toyaṃ kṣunnāśahetoraśanaṃ tathaiva / vātātapāmbvāvaraṇāya veśma kaupīnaśītāvaraṇāya vāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्राविघाताय तथैव शय्या यानं तथाध्वश्रमनाशनाय । तथासनं स्थानविनोदनाय स्नानं मृजरोग्यबलाश्रयाय

nidrāvighātāya tathaiva śayyā yānaṃ tathādhvaśramanāśanāya / tathāsanaṃ sthānavinodanāya snānaṃ mṛjarogyabalāśrayāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखप्रतीकारनिमित्तभूतास्तस्मात्प्रजानां विषया न भोगाः । अश्नामि भोगानिति को ऽभ्युपेयात्प्राज्ञः प्रतीकारविधौ प्रवृत्तः

duḥkhapratīkāranimittabhūtāstasmātprajānāṃ viṣayā na bhogāḥ / aśnāmi bhogāniti ko 'bhyupeyātprājñaḥ pratīkāravidhau pravṛttaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पित्तदाहेन विदह्यमानः शीतक्रियां भोग इति व्यवस्येत् । दुःखप्रतीकारविधौ प्रवृत्तः कामेषु कुर्यात्स हि भोगसंज्ञाम्

yaḥ pittadāhena vidahyamānaḥ śītakriyāṃ bhoga iti vyavasyet / duḥkhapratīkāravidhau pravṛttaḥ kāmeṣu kuryātsa hi bhogasaṃjñām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामेष्वनैकान्तिकता च यस्मादतो ऽपि मे तेषु न भोगसंज्ञा । य एव भावा हि सुखं दिशन्ति त एव दुःखं पुनरावहन्ति

kāmeṣvanaikāntikatā ca yasmādato 'pi me teṣu na bhogasaṃjñā / ya eva bhāvā hi sukhaṃ diśanti ta eva duḥkhaṃ punarāvahanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरूणि वासांस्यगुरूणि चैव सुखाय शीते ह्युसुखाय धर्मे । चन्द्रांशवश्चन्दनमेव चोष्णे सुखाय दुःखाय भवन्ति शीते

gurūṇi vāsāṃsyagurūṇi caiva sukhāya śīte hyusukhāya dharme / candrāṃśavaścandanameva coṣṇe sukhāya duḥkhāya bhavanti śīte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वन्द्वानि सर्वस्य यतः प्रसक्तान्यलाभलाभप्रभृतीनि लोके । अतो ऽपि नैकान्तसुखो ऽस्ति कश्चिन्नैकान्तदुःख पुरुषः पृथिव्याम्

dvandvāni sarvasya yataḥ prasaktānyalābhalābhaprabhṛtīni loke / ato 'pi naikāntasukho 'sti kaścinnaikāntaduḥkha puruṣaḥ pṛthivyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा विमिश्रां सुखदुःखतां मे राज्यं च दास्यं च मतं समानम् । नित्यं हसत्येव हि नैव राजा न चापि संतप्यत एव दासः

dṛṣṭvā vimiśrāṃ sukhaduḥkhatāṃ me rājyaṃ ca dāsyaṃ ca mataṃ samānam / nityaṃ hasatyeva hi naiva rājā na cāpi saṃtapyata eva dāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञा नृपत्वे ऽभ्यधिकेति यत्स्यान्महान्ति दुःखान्यत एव राज्ञः । आसङ्गकाष्ठप्रतिमो हि राजा लोकस्य हेतोः परिखेदमेति

ājñā nṛpatve 'bhyadhiketi yatsyānmahānti duḥkhānyata eva rājñaḥ / āsaṅgakāṣṭhapratimo hi rājā lokasya hetoḥ parikhedameti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ये नृपस्त्यागिनि बव्हमित्रे विश्वासमागच्छति चेद्विपन्नः । अथापि विश्रम्भमुपैति नेह किं नाम सौख्यं चकितस्य राज्ञः

rājye nṛpastyāgini bavhamitre viśvāsamāgacchati cedvipannaḥ / athāpi viśrambhamupaiti neha kiṃ nāma saukhyaṃ cakitasya rājñaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च जित्वापि महीं समग्रां वासाय दृष्टं पुरमेकमेव । तत्रापि चैकं भवनं निषेव्यं श्रमः परार्थे ननु राजभावः

yadā ca jitvāpi mahīṃ samagrāṃ vāsāya dṛṣṭaṃ puramekameva / tatrāpi caikaṃ bhavanaṃ niṣevyaṃ śramaḥ parārthe nanu rājabhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञो ऽपि वासोयुगमेकमेव क्षुत्संनिरोधाय तथान्नमात्रा । शय्या तथैकासनमेकमेव शेषा विशेषा नृपतेर्मदाय

rājño 'pi vāsoyugamekameva kṣutsaṃnirodhāya tathānnamātrā / śayyā tathaikāsanamekameva śeṣā viśeṣā nṛpatermadāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्ट्यर्थमेतच्च फलं यदीष्टमृते ऽपि राज्यान्मम तुष्टिरस्ति । तुष्टौ च सत्यां पुरुषस्य लोके सर्वे विशेषा ननु निर्विशेषाः

tuṣṭyarthametacca phalaṃ yadīṣṭamṛte 'pi rājyānmama tuṣṭirasti / tuṣṭau ca satyāṃ puruṣasya loke sarve viśeṣā nanu nirviśeṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्नास्मि कामान् प्रति संप्रतार्यः क्षेमं शिवं मार्गमनुप्रपन्नः । स्मृत्वा सुहृत्त्वं तु पुनः पुनर्मा ब्रूहि प्रतिज्ञां खलु पालयेति

tannāsmi kāmān prati saṃpratāryaḥ kṣemaṃ śivaṃ mārgamanuprapannaḥ / smṛtvā suhṛttvaṃ tu punaḥ punarmā brūhi pratijñāṃ khalu pālayeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्यस्म्यमर्षेण वनं प्रविष्टो न शत्रुबाणैरवधूतमौलिः । कृतस्पृहो नापि फलाधिकेभ्यो गृह्णामि नैतद्वचनं यतस्ते

na hyasmyamarṣeṇa vanaṃ praviṣṭo na śatrubāṇairavadhūtamauliḥ / kṛtaspṛho nāpi phalādhikebhyo gṛhṇāmi naitadvacanaṃ yataste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो दन्दशूकं कुपितं भुजङ्गं मुक्त्वा व्यवस्येद्धि पुनर्ग्रहीतुम् । दाहात्मिकां वा ज्वलितां तृणोल्कां संत्यज्य कामान्स पुनर्भजेत

yo dandaśūkaṃ kupitaṃ bhujaṅgaṃ muktvā vyavasyeddhi punargrahītum / dāhātmikāṃ vā jvalitāṃ tṛṇolkāṃ saṃtyajya kāmānsa punarbhajeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धाय यश्च स्पृहयेदनन्धो बद्धाय मुक्तो विधनाय चाढ्यः । उन्मत्तचित्ताय च कल्यचित्तः स्पृहां स कुर्याद्विषयात्मकाय

andhāya yaśca spṛhayedanandho baddhāya mukto vidhanāya cāḍhyaḥ / unmattacittāya ca kalyacittaḥ spṛhāṃ sa kuryādviṣayātmakāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भैक्षोपभोगीति च नानुकम्प्यः कृती जरामृत्युभयं तितीर्षुः । इहोत्तमं शान्तिसुखं च यस्य परत्र दुःखानि च संवृतानि

bhaikṣopabhogīti ca nānukampyaḥ kṛtī jarāmṛtyubhayaṃ titīrṣuḥ / ihottamaṃ śāntisukhaṃ ca yasya paratra duḥkhāni ca saṃvṛtāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्म्यां महत्यामपि वर्तमानस्तृष्णाभिभूतस्त्वनुकम्पितव्यः । प्राप्नोति यः शान्तिसुखं न चेह परत्र दुःखै प्रतिगृह्यते च

lakṣmyāṃ mahatyāmapi vartamānastṛṣṇābhibhūtastvanukampitavyaḥ / prāpnoti yaḥ śāntisukhaṃ na ceha paratra duḥkhai pratigṛhyate ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तु वक्तुं भवतो ऽनुरूपं सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य चैव । ममापि वोढुं सदृशं प्रतिज्ञां सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य चैव

evaṃ tu vaktuṃ bhavato 'nurūpaṃ sattvasya vṛttasya kulasya caiva / mamāpi voḍhuṃ sadṛśaṃ pratijñāṃ sattvasya vṛttasya kulasya caiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं हि संसारशरेण विद्धो विनिःसृतः शान्तिमवाप्तुकामः । नेच्छेयमाप्तुं त्रिदिवे ऽपि राज्यं निरामयं किं बत मानुषेषु

ahaṃ hi saṃsāraśareṇa viddho viniḥsṛtaḥ śāntimavāptukāmaḥ / neccheyamāptuṃ tridive 'pi rājyaṃ nirāmayaṃ kiṃ bata mānuṣeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवर्गसेवां नृप यत्तु कृत्स्नतः परो मनुष्यार्थ इति त्वमात्थ माम् । अनर्थ इत्येव ममात्र दर्शनं क्षयी त्रिवर्गो हि न चापि तर्पकः

trivargasevāṃ nṛpa yattu kṛtsnataḥ paro manuṣyārtha iti tvamāttha mām / anartha ityeva mamātra darśanaṃ kṣayī trivargo hi na cāpi tarpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदे तु यस्मिन्न जरा न भीर्न रूङ् न जन्म नैवोपरमो न चाधयः । तमेव मन्ये पुरुषार्थमुत्तमं न विद्यते यत्र पुनः पुनः क्रिया

pade tu yasminna jarā na bhīrna rūṅ na janma naivoparamo na cādhayaḥ / tameva manye puruṣārthamuttamaṃ na vidyate yatra punaḥ punaḥ kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदप्यवोच परिपाल्यतां जरा नव वयो गच्छति विक्रियामिति । अनिश्चयो ऽय चपलं हि दृश्यते जराप्यधीरा धृतिमच्च यौवनम्

yadapyavoca paripālyatāṃ jarā nava vayo gacchati vikriyāmiti / aniścayo 'ya capalaṃ hi dṛśyate jarāpyadhīrā dhṛtimacca yauvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मदक्षश्च यदान्तको जगद् वयसु सर्वेष्ववश विकर्षति । विनाशकाले कथमव्यवस्थिते जरा प्रतीक्ष्या विदुषा शमेप्सुना

svakarmadakṣaśca yadāntako jagad vayasu sarveṣvavaśa vikarṣati / vināśakāle kathamavyavasthite jarā pratīkṣyā viduṣā śamepsunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरायुधो व्याधिविकीर्णसायको यदान्तको व्याध इवाशिवः स्थितः । प्रजामृगान् भाग्यवनाश्रितांस्तुदन् वयःप्रकर्ष प्रति को मनोरथः

jarāyudho vyādhivikīrṇasāyako yadāntako vyādha ivāśivaḥ sthitaḥ / prajāmṛgān bhāgyavanāśritāṃstudan vayaḥprakarṣa prati ko manorathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो युवा वा स्थविरो ऽथवा शिशुस्तथा त्वरावानिह कर्तुमर्हति । यथा भवेद्धर्मवतः कृतात्मनः प्रवृत्तिरिष्टा विनिवृत्तिरेव वा

ato yuvā vā sthaviro 'thavā śiśustathā tvarāvāniha kartumarhati / yathā bhaveddharmavataḥ kṛtātmanaḥ pravṛttiriṣṭā vinivṛttireva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदात्थ चापीष्टफलां कुलोचितां कुरुष्व धर्माय मखक्रियामिति । नमो मखेभ्यो न हि कामये सुखं परस्य दुःखक्रियया यदिष्यते

yadāttha cāpīṣṭaphalāṃ kulocitāṃ kuruṣva dharmāya makhakriyāmiti / namo makhebhyo na hi kāmaye sukhaṃ parasya duḥkhakriyayā yadiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं हि हन्तुं विवशं फलेप्सया न युक्तरूप करुणात्मनः सतः । क्रतोः फलं यद्यपि शाश्वतं भवेत्तथापि कृत्त्वा किमु यत्क्षयात्मकम्

paraṃ hi hantuṃ vivaśaṃ phalepsayā na yuktarūpa karuṇātmanaḥ sataḥ / kratoḥ phalaṃ yadyapi śāśvataṃ bhavettathāpi kṛttvā kimu yatkṣayātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेच्च धर्मो यदि नापरो विधिर्व्रतेन शीलेन मनःशमेन वा । तथापि नैवार्हति सेवितुं क्रतुं विशस्य यस्मिन् परमुच्यते फलम्

bhavecca dharmo yadi nāparo vidhirvratena śīlena manaḥśamena vā / tathāpi naivārhati sevituṃ kratuṃ viśasya yasmin paramucyate phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहापि तावत्पुरुषस्य तिष्ठतः प्रवर्तते यत्परहिंसया सुखम् । तदप्यनिष्टं सघृणस्य धीमतो भवान्तरे किं बत यन्न दृश्यते

ihāpi tāvatpuruṣasya tiṣṭhataḥ pravartate yatparahiṃsayā sukham / tadapyaniṣṭaṃ saghṛṇasya dhīmato bhavāntare kiṃ bata yanna dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च प्रतार्यो ऽस्मि फलप्रवृत्तये भवेषु राजन् रमते न मे मनः । लता इवाम्भोधरवृष्टिताडिताः प्रवृत्तयः सर्वगता हि चञ्चलाः

na ca pratāryo 'smi phalapravṛttaye bhaveṣu rājan ramate na me manaḥ / latā ivāmbhodharavṛṣṭitāḍitāḥ pravṛttayaḥ sarvagatā hi cañcalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहागतश्चहमितो दिदृक्षया मुनेरराडस्य विमोक्षवादिनः । प्रयामि चाद्यैव नृपास्तु ते शिवं वचः क्षमेथा मम तत्त्वनिष्ठुरम्

ihāgataścahamito didṛkṣayā munerarāḍasya vimokṣavādinaḥ / prayāmi cādyaiva nṛpāstu te śivaṃ vacaḥ kṣamethā mama tattvaniṣṭhuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेन्द्रवद्दिव्यव शश्वदर्कवद् गुणैरव श्रेय इहाव गामव । अवायुरार्यैरव सत्सुतानव श्रियश्च राजन्नव धर्ममात्मनः

avendravaddivyava śaśvadarkavad guṇairava śreya ihāva gāmava / avāyurāryairava satsutānava śriyaśca rājannava dharmamātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमारिकेतूद्भवसंभवान्तरे यथा द्विजो याति विमोक्षयंस्तनुम् । हिमारिशत्रुक्षयशत्रुघातने तथान्तरे याहि विमोक्षयन्मनः

himāriketūdbhavasaṃbhavāntare yathā dvijo yāti vimokṣayaṃstanum / himāriśatrukṣayaśatrughātane tathāntare yāhi vimokṣayanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपो ऽब्रवीत्साञ्जलिरागतस्पृहो यथेष्टमाप्नोतु भवानविघ्नतः । अवाप्य काले कृतकृत्यतामिमां ममापि कार्यो भवता त्वनुग्रहः

nṛpo 'bravītsāñjalirāgataspṛho yatheṣṭamāpnotu bhavānavighnataḥ / avāpya kāle kṛtakṛtyatāmimāṃ mamāpi kāryo bhavatā tvanugrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरं प्रतिज्ञाय तथेति पार्थिवे ततः स वैश्वंतरमाश्रमं ययौ । परिव्रजन्तं तमुदीक्ष्य विस्मितो नृपो ऽपि वव्राज पुरि गिरिव्रजम्

sthiraṃ pratijñāya tatheti pārthive tataḥ sa vaiśvaṃtaramāśramaṃ yayau / parivrajantaṃ tamudīkṣya vismito nṛpo 'pi vavrāja puri girivrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.