Asvaghosa: Buddhacarita 13

तस्मिन्विमोक्षाय कृतप्रतिज्ञे राजर्षिवंशप्रभवे महर्षौ । तत्रोपविष्टे प्रजहर्ष लोकस्तत्रास सद्धर्मरिपुस्तु मारः

tasminvimokṣāya kṛtapratijñe rājarṣivaṃśaprabhave maharṣau / tatropaviṣṭe prajaharṣa lokastatrāsa saddharmaripustu māraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं कामदेवं प्रवदन्ति लोके चित्रायुधं पुष्पशरं तथैव । कामप्रचाराधिपतिं तमेव मोक्षद्विषं मारमुदाहरन्ति

yaṃ kāmadevaṃ pravadanti loke citrāyudhaṃ puṣpaśaraṃ tathaiva / kāmapracārādhipatiṃ tameva mokṣadviṣaṃ māramudāharanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यात्मजा विभ्रमहर्षदर्पास्तिस्रो ऽरतिप्रीतितृषश्च कन्याः । पप्रच्छुरेनं मनसो विकारं स तांश्च ताश्चैव वचो ऽभ्युवाच

tasyātmajā vibhramaharṣadarpāstisro 'ratiprītitṛṣaśca kanyāḥ / papracchurenaṃ manaso vikāraṃ sa tāṃśca tāścaiva vaco 'bhyuvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ मुनिर्निश्चयवर्म बिभ्रत्सत्त्वायुधं बुद्धिशरं विकृष्य । जिगीषुरास्ते विषयान्मदीयान्तस्मादयं मे मनसो विषादः

asau munirniścayavarma bibhratsattvāyudhaṃ buddhiśaraṃ vikṛṣya / jigīṣurāste viṣayānmadīyāntasmādayaṃ me manaso viṣādaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि ह्यसौ मामभिभूय याति लोकाय चाख्यात्यपवर्गमार्गम् । शून्यस्ततो ऽयं विषयो ममाद्य वृत्ताच्च्युतस्येव विदेहभर्तुः

yadi hyasau māmabhibhūya yāti lokāya cākhyātyapavargamārgam / śūnyastato 'yaṃ viṣayo mamādya vṛttāccyutasyeva videhabhartuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यावदेवैष न लब्धचक्षुर्मद्रोचरे तिष्ठति यावदेव । यास्यामि तावद्व्रतमस्य भेत्तुं सेतुं नदीवेग इवातिवृद्धः

tadyāvadevaiṣa na labdhacakṣurmadrocare tiṣṭhati yāvadeva / yāsyāmi tāvadvratamasya bhettuṃ setuṃ nadīvega ivātivṛddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो धनुः पुष्पमयं गृहीत्वा शरान् जगन्मोहकरांश्च पञ्च । सो ऽश्वत्थमूलं ससुतो ऽभ्यगच्छदस्वास्थ्यकारी मनसः प्रजानाम्

tato dhanuḥ puṣpamayaṃ gṛhītvā śarān jaganmohakarāṃśca pañca / so 'śvatthamūlaṃ sasuto 'bhyagacchadasvāsthyakārī manasaḥ prajānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रशान्तं मुनिमासनस्थं पारं तितीर्षु भवसागरस्य । विषज्य सव्यं करमायुधाग्रे क्रीडन् शरेणेदमुवाच मारः

atha praśāntaṃ munimāsanasthaṃ pāraṃ titīrṣu bhavasāgarasya / viṣajya savyaṃ karamāyudhāgre krīḍan śareṇedamuvāca māraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ भोः क्षत्रिय मृत्युभीत चर स्वधर्म त्यज मोक्षधर्मम् । बाणैश्च यज्ञैश्च विनीय लोकं लोकात्पदं प्राप्नुहि वासवस्य

uttiṣṭha bhoḥ kṣatriya mṛtyubhīta cara svadharma tyaja mokṣadharmam / bāṇaiśca yajñaiśca vinīya lokaṃ lokātpadaṃ prāpnuhi vāsavasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पन्था हि निर्यातुमयं यशस्यो यो वाहितः पूर्वतमैर्नरेन्द्रैः । जातस्य राजर्षिकुले विशाले भैक्षाकमश्लाध्यमिदं प्रपत्तुम्

panthā hi niryātumayaṃ yaśasyo yo vāhitaḥ pūrvatamairnarendraiḥ / jātasya rājarṣikule viśāle bhaikṣākamaślādhyamidaṃ prapattum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाद्य नोत्तिष्ठसि निश्चितात्मन् भव स्थिरो मा विमुचः प्रतिज्ञाम् । मयोद्यतो ह्येष शरः स एंव यः शूर्पके मीनरिपौ विमुक्तः

athādya nottiṣṭhasi niścitātman bhava sthiro mā vimucaḥ pratijñām / mayodyato hyeṣa śaraḥ sa eṃva yaḥ śūrpake mīnaripau vimuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पृष्टः स चानेन कथंचिदैडः सोमस्य नप्ताप्यभवद्विचित्तः । स चाभवच्छन्तनुरस्वतन्त्रः क्षीणे युगे किं बत दुर्बलो ऽन्यः

spṛṣṭaḥ sa cānena kathaṃcidaiḍaḥ somasya naptāpyabhavadvicittaḥ / sa cābhavacchantanurasvatantraḥ kṣīṇe yuge kiṃ bata durbalo 'nyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षिप्रमुत्तिष्ठ लभस्व संज्ञां बाणो ह्ययं तिष्ठति लेलिहानः । प्रियाविधेयेषु रतिप्रियेषु यं चक्रवाकेष्विव नोत्सृजामि

tatkṣipramuttiṣṭha labhasva saṃjñāṃ bāṇo hyayaṃ tiṣṭhati lelihānaḥ / priyāvidheyeṣu ratipriyeṣu yaṃ cakravākeṣviva notsṛjāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवमुक्तो ऽपि यदा निरास्थो नैवासनं शाक्यमुनिर्बिभेद । शरं ततो ऽस्मै विससर्ज मारः कन्याश्च कृत्वा पुरतः सुतांश्च

ityevamukto 'pi yadā nirāstho naivāsanaṃ śākyamunirbibheda / śaraṃ tato 'smai visasarja māraḥ kanyāśca kṛtvā purataḥ sutāṃśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस्तु बाणे ऽपि स विप्रमुक्ते चकार नास्थां न धृतेश्चचाल । दृष्ट्वा तथैनं विषसाद मारश्चिन्तापरीतश्च शनैर्जगाद

tasmiṃstu bāṇe 'pi sa vipramukte cakāra nāsthāṃ na dhṛteścacāla / dṛṣṭvā tathainaṃ viṣasāda māraścintāparītaśca śanairjagāda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलेन्द्रपुत्रीं प्रति येन विद्धो देवो ऽपि शम्भुश्चलितो बभूव । न चिन्तयत्येष तमेव बाणं किं स्यादचित्तो न शरः स एषः

śailendraputrīṃ prati yena viddho devo 'pi śambhuścalito babhūva / na cintayatyeṣa tameva bāṇaṃ kiṃ syādacitto na śaraḥ sa eṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादयं नार्हति पुष्पबाणं न हर्षणं नापि रतेर्नियोगम् । अर्हत्ययं भूतगणैरसौम्यैः संत्रासनातर्जनताडनानि

tasmādayaṃ nārhati puṣpabāṇaṃ na harṣaṇaṃ nāpi raterniyogam / arhatyayaṃ bhūtagaṇairasaumyaiḥ saṃtrāsanātarjanatāḍanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्मार मारश्च ततः स्वसैन्यं विघ्नं शमे शाक्यमुनेश्चिकीर्षन् । ननाश्रयाश्चानुचराः परीयुः शलद्रुमप्रासगदासिहस्ताः

sasmāra māraśca tataḥ svasainyaṃ vighnaṃ śame śākyamuneścikīrṣan / nanāśrayāścānucarāḥ parīyuḥ śaladrumaprāsagadāsihastāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराहमीनाश्वखरोष्ट्रवक्त्रा व्याघ्रर्क्षसिंहद्विरदाननाश्च । एकेक्षणा नैकमुखास्त्रिशीर्षा लम्बोदराश्चैव पृषोदराश्च

varāhamīnāśvakharoṣṭravaktrā vyāghrarkṣasiṃhadviradānanāśca / ekekṣaṇā naikamukhāstriśīrṣā lambodarāścaiva pṛṣodarāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजानुसक्था घटजानवश्च दंष्ट्रायुधाश्चैव नखायुधाश्च । करङ्कवक्त्रा बहुमूर्तयश्च भग्नार्धवक्त्राश्च महामुखाश्च

ajānusakthā ghaṭajānavaśca daṃṣṭrāyudhāścaiva nakhāyudhāśca / karaṅkavaktrā bahumūrtayaśca bhagnārdhavaktrāśca mahāmukhāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मारुणा लोहितबिन्दुचित्राः खट्वाङ्गहस्ता हरिधूम्रकेशाः । लम्बस्रजो वारणलम्बकर्णाश्चर्माम्बराश्चैव निरम्बराश्च

bhasmāruṇā lohitabinducitrāḥ khaṭvāṅgahastā haridhūmrakeśāḥ / lambasrajo vāraṇalambakarṇāścarmāmbarāścaiva nirambarāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतार्धवक्त्रा हरितार्धकायास्ताम्राश्च ध्रूम्रा हरयो ऽसिताश्च । व्यालोत्तरासङ्गभुजास्तथैव प्रघुष्टाघण्टाकुलमेखलाश्च

śvetārdhavaktrā haritārdhakāyāstāmrāśca dhrūmrā harayo 'sitāśca / vyālottarāsaṅgabhujāstathaiva praghuṣṭāghaṇṭākulamekhalāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालप्रमाणाश्च गृहीतशूला दंष्ट्राकरालाश्च शिशुप्रमाणाः । उरभ्रवक्त्राश्च विहंगमाक्षा मार्जारवक्त्राश्च मनुष्यकायाः

tālapramāṇāśca gṛhītaśūlā daṃṣṭrākarālāśca śiśupramāṇāḥ / urabhravaktrāśca vihaṃgamākṣā mārjāravaktrāśca manuṣyakāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकीर्णकेशाः शिखिनो ऽर्धमुण्डा रक्ताम्बरा व्याकुलवेष्टनाश्च । प्रहृष्टवक्त्रा भृकुटीमुखाश्च तेजोहराश्चैव मनोहराश्च

prakīrṇakeśāḥ śikhino 'rdhamuṇḍā raktāmbarā vyākulaveṣṭanāśca / prahṛṣṭavaktrā bhṛkuṭīmukhāśca tejoharāścaiva manoharāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद्व्रजन्तो भृशमाववल्गुरन्यो ऽन्यमापुप्लुविरे तथान्ये । चिक्रीडुराकाशगताश्च केचित्केचिच्च चेरुस्तरुमस्तकेषु

kecidvrajanto bhṛśamāvavalguranyo 'nyamāpupluvire tathānye / cikrīḍurākāśagatāśca kecitkecicca cerustarumastakeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननर्त कश्चिद्भ्रमयंस्त्रिशूलं कश्चिद्विपुष्फूर्ज गदां विकर्षन् । हर्षेण कश्चिद्वृषवन्ननर्द कश्चिचत्प्रजज्वाल तनूनरुहेभ्यः

nanarta kaścidbhramayaṃstriśūlaṃ kaścidvipuṣphūrja gadāṃ vikarṣan / harṣeṇa kaścidvṛṣavannanarda kaścicatprajajvāla tanūnaruhebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधा भूतगणाः समन्तात्तद्बोधिमूलं परिवार्य तस्थुः । जिघृक्षवश्चैव जिघांसवश्च भर्तुर्नियोगं परिपालयन्तः

evaṃvidhā bhūtagaṇāḥ samantāttadbodhimūlaṃ parivārya tasthuḥ / jighṛkṣavaścaiva jighāṃsavaśca bharturniyogaṃ paripālayantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्रेक्ष्य मारस्य च पूर्वरात्रे शाक्यर्षभस्यैव च युद्धकालम् । न द्यौश्चकाशे पृथिवी चकम्पे प्रजज्वलुश्चैव दिशः सशब्दाः

taṃ prekṣya mārasya ca pūrvarātre śākyarṣabhasyaiva ca yuddhakālam / na dyauścakāśe pṛthivī cakampe prajajvaluścaiva diśaḥ saśabdāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्वग्ववौ वायुरुदीर्णवेगस्तारा न रेजुर्न बभौ शशाङ्कः । तमश्च भूयो विततान रात्रिः सर्वे च संचुक्षुभिरे समुद्राः

viṣvagvavau vāyurudīrṇavegastārā na rejurna babhau śaśāṅkaḥ / tamaśca bhūyo vitatāna rātriḥ sarve ca saṃcukṣubhire samudrāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महीभृतो धर्मपराश्च नागा महामुनेर्विघ्नममृष्यमाणाः । मारं प्रति क्रोधविवृत्तनेत्रा निःशश्वसुश्चैव जजृम्भिरे च

mahībhṛto dharmaparāśca nāgā mahāmunervighnamamṛṣyamāṇāḥ / māraṃ prati krodhavivṛttanetrā niḥśaśvasuścaiva jajṛmbhire ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धाधिवासा विबुधर्षयस्तु सद्धर्मसिद्ध्यर्थमभिप्रवृत्ताः । मारे ऽनुकम्पां मनसा प्रचक्रुर्विरागभावात्तु न रोषमीयुः

śuddhādhivāsā vibudharṣayastu saddharmasiddhyarthamabhipravṛttāḥ / māre 'nukampāṃ manasā pracakrurvirāgabhāvāttu na roṣamīyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बोधिमूलं समवेक्ष्य कीर्ण हिंसात्मना मारबलेन तेन । धर्मात्मभिर्लोकविमोक्षकामैर्बभूव हाहाकृतमन्तरीक्षे

tadbodhimūlaṃ samavekṣya kīrṇa hiṃsātmanā mārabalena tena / dharmātmabhirlokavimokṣakāmairbabhūva hāhākṛtamantarīkṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपप्लवं धर्मविधेस्तु तस्य दृष्ट्वा स्थितं मारबलं महर्षिः । न चुक्षुभे नापि ययौ विकारं मध्ये गवां सिंह इवोपविष्टः

upaplavaṃ dharmavidhestu tasya dṛṣṭvā sthitaṃ mārabalaṃ maharṣiḥ / na cukṣubhe nāpi yayau vikāraṃ madhye gavāṃ siṃha ivopaviṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारस्ततो भूतचमूमुदीर्णामाज्ञापयामास भयाय तस्य । स्वैः स्वैः प्रभावैरथ सास्य सेना तद्धैर्यभेदाय मतिं चकार

mārastato bhūtacamūmudīrṇāmājñāpayāmāsa bhayāya tasya / svaiḥ svaiḥ prabhāvairatha sāsya senā taddhairyabhedāya matiṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिच्चलन्नैकविलम्बिजिव्हास्तीक्ष्णाग्रदंष्ट्रा हरिमण्डलाक्षाः । विदारितास्याः स्थिरशङ्कुकर्णाः संत्रासयन्तः किल नाम तस्थुः

keciccalannaikavilambijivhāstīkṣṇāgradaṃṣṭrā harimaṇḍalākṣāḥ / vidāritāsyāḥ sthiraśaṅkukarṇāḥ saṃtrāsayantaḥ kila nāma tasthuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यः स्थितेभ्यः स तथाविधेभ्यः रूपेण भावेन च दारुणेभ्यः । न विव्यथे नोद्विविजे महर्षिः क्रीडत्सुबालेभ्य इवोद्धतेभ्यः

tebhyaḥ sthitebhyaḥ sa tathāvidhebhyaḥ rūpeṇa bhāvena ca dāruṇebhyaḥ / na vivyathe nodvivije maharṣiḥ krīḍatsubālebhya ivoddhatebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चित्ततो रोषविवृत्तदृष्टिस्तस्मै गदामुद्यमयांचकार । तस्तम्भ बाहुः सगदस्ततो ऽस्य पुरंदरस्येव पुर सवज्रः

kaścittato roṣavivṛttadṛṣṭistasmai gadāmudyamayāṃcakāra / tastambha bāhuḥ sagadastato 'sya puraṃdarasyeva pura savajraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्समुद्यम्य शिलास्तरूंश्च विषेहिरे नैव मुनौ विमोक्तुम् । पेतुः सवृक्षाः सशिलास्तथैव वज्रावभग्ना इव विन्ध्यपादाः

kecitsamudyamya śilāstarūṃśca viṣehire naiva munau vimoktum / petuḥ savṛkṣāḥ saśilāstathaiva vajrāvabhagnā iva vindhyapādāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैश्चित्समुत्पत्य नभो विमुक्ताः शिलाश्च वृक्षाश्च परश्वधाश्च । तस्थुर्नभयस्येव न चावपेतुः संध्याभ्रपादा इव नैकवर्णाः

kaiścitsamutpatya nabho vimuktāḥ śilāśca vṛkṣāśca paraśvadhāśca / tasthurnabhayasyeva na cāvapetuḥ saṃdhyābhrapādā iva naikavarṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिक्षेप तस्योपरि दीप्तमन्यः कडङ्गरं पर्वतशृङ्गमात्रम् । यन्मुक्तपात्रं गगनस्थमेव तस्यानुभावाच्छतधा पफाल

cikṣepa tasyopari dīptamanyaḥ kaḍaṅgaraṃ parvataśṛṅgamātram / yanmuktapātraṃ gaganasthameva tasyānubhāvācchatadhā paphāla

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिज्ज्वलन्नर्क इवोदितः खादङ्गारवर्ष महदुत्ससर्ज । चूर्णानि चामीकरकन्दराणां कल्पात्यये मेरुरिव प्रदीप्तः

kaścijjvalannarka ivoditaḥ khādaṅgāravarṣa mahadutsasarja / cūrṇāni cāmīkarakandarāṇāṃ kalpātyaye meruriva pradīptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बोधिमूले प्रविकीर्यमाणमङ्गारवर्ष तु सविस्फुलिङ्गम् । मैत्रीविहारादृषिसत्तमस्य बभूव रक्तोत्पलपत्त्रवर्षः

tadbodhimūle pravikīryamāṇamaṅgāravarṣa tu savisphuliṅgam / maitrīvihārādṛṣisattamasya babhūva raktotpalapattravarṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरचित्तव्यसनातपैस्तैरेवंविधैस्तैश्च निपात्यमानैः । नैवासनाच्छाक्यमुनिश्चचाल स्वनिश्चयं बन्धुमिवोपगुह्य

śarīracittavyasanātapaistairevaṃvidhaistaiśca nipātyamānaiḥ / naivāsanācchākyamuniścacāla svaniścayaṃ bandhumivopaguhya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरे निर्जिगिलुर्मुखेभ्यः सर्पान्विजीर्णेभ्य इव द्रुमेभ्यः । ते मन्त्रबद्धा इव तत्समीपे न शश्वसुर्नोत्ससृपुर्न चेलुः

athāpare nirjigilurmukhebhyaḥ sarpānvijīrṇebhya iva drumebhyaḥ / te mantrabaddhā iva tatsamīpe na śaśvasurnotsasṛpurna celuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूत्वापरे वारिधरा बृहन्तः सविद्युतः साशनिचण्डघोषाः । तस्मिन्द्रुमे तत्यजुरश्मवर्षं तत्पुष्पवर्षं रुचिरं बभूव

bhūtvāpare vāridharā bṛhantaḥ savidyutaḥ sāśanicaṇḍaghoṣāḥ / tasmindrume tatyajuraśmavarṣaṃ tatpuṣpavarṣaṃ ruciraṃ babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चापे ऽथ बाणो निहितो ऽपरेण जज्वाल तत्रैव न निष्पपात । अनीश्वरस्यात्मनि धूयमानो दुर्मर्षणस्येव नरस्य मन्युः

cāpe 'tha bāṇo nihito 'pareṇa jajvāla tatraiva na niṣpapāta / anīśvarasyātmani dhūyamāno durmarṣaṇasyeva narasya manyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चेषवो ऽन्येन तु विप्रमुक्तास्तस्थुर्नभस्येव मुनौ न पेतुः । संसारभीरोर्विषयप्रवृत्तौ पञ्चेन्द्रियाणीव परिक्षकस्य

pañceṣavo 'nyena tu vipramuktāstasthurnabhasyeva munau na petuḥ / saṃsārabhīrorviṣayapravṛttau pañcendriyāṇīva parikṣakasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिघासयान्यः प्रससार रुष्टो गदां गृहीत्वाभिमुखो महर्षेः । सो ऽप्राप्तकामो विवशः पपात दोषेष्विवानर्थकरेषु लोकः

jighāsayānyaḥ prasasāra ruṣṭo gadāṃ gṛhītvābhimukho maharṣeḥ / so 'prāptakāmo vivaśaḥ papāta doṣeṣvivānarthakareṣu lokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्री मेघकाली तु कपालहस्ता कर्तु महर्षेः किल चित्तमोहम् । बभ्राम तत्रानियतं न तस्थौ चलात्मनो बुद्धिरिवागमेषु

strī meghakālī tu kapālahastā kartu maharṣeḥ kila cittamoham / babhrāma tatrāniyataṃ na tasthau calātmano buddhirivāgameṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चित्प्रदीप्तं प्रणिधाय चक्षुर्नेत्राग्निनाशीविषवद्दिधक्षुः । तत्रैव नासीनमृषिं ददर्श कामात्मकः श्रेय इवोपदिष्टम्

kaścitpradīptaṃ praṇidhāya cakṣurnetrāgnināśīviṣavaddidhakṣuḥ / tatraiva nāsīnamṛṣiṃ dadarśa kāmātmakaḥ śreya ivopadiṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुर्वी शिलामुद्यमयंस्तथान्यः शश्राम मोघं विहतप्रयत्नः । निःश्रेयसं ज्ञानसमाधिगम्यं कायक्लमैर्धर्ममिवाप्तुकामः

gurvī śilāmudyamayaṃstathānyaḥ śaśrāma moghaṃ vihataprayatnaḥ / niḥśreyasaṃ jñānasamādhigamyaṃ kāyaklamairdharmamivāptukāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरक्षुसिंहाकृतयस्तथान्ये प्रणेदुरुच्चैर्महतः प्रणादान् । सत्त्वानि यैः संचुकुचुः समन्ताद्वज्राहता द्यौः फलतीति मत्त्वा

tarakṣusiṃhākṛtayastathānye praṇeduruccairmahataḥ praṇādān / sattvāni yaiḥ saṃcukucuḥ samantādvajrāhatā dyauḥ phalatīti mattvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगा गजाश्चार्तरवान् सृजन्तो विदुद्रुवुश्चैव निलिल्यिरे च । रात्रौ च तस्यामहनीव दिग्भ्यः खगा रुवन्तः परिपेतुरार्ताः

mṛgā gajāścārtaravān sṛjanto vidudruvuścaiva nililyire ca / rātrau ca tasyāmahanīva digbhyaḥ khagā ruvantaḥ paripeturārtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां प्रणादैस्तु तथाविधैस्तै सर्वेषु भूतेष्वपि कम्पितेषु । मुनिर्न तत्रास न संचुकोच रवैर्गरुत्मानिव वायसानाम्

teṣāṃ praṇādaistu tathāvidhaistai sarveṣu bhūteṣvapi kampiteṣu / munirna tatrāsa na saṃcukoca ravairgarutmāniva vāyasānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयावहेभ्यः परिषद्गणेभ्यो यथा यथा नैव मुनिर्बिभाय । तथा तथा धर्मभृतां सपत्नः शोकाच्च रोषाच्च ससाद मारः

bhayāvahebhyaḥ pariṣadgaṇebhyo yathā yathā naiva munirbibhāya / tathā tathā dharmabhṛtāṃ sapatnaḥ śokācca roṣācca sasāda māraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतं ततः किंचिद्दृश्यरूपं विशिष्टभूतं गगनस्थमेव । दृष्टवर्षये दुग्धमवैररुष्टं मारं बभाषे महता स्वरेण

bhūtaṃ tataḥ kiṃciddṛśyarūpaṃ viśiṣṭabhūtaṃ gaganasthameva / dṛṣṭavarṣaye dugdhamavairaruṣṭaṃ māraṃ babhāṣe mahatā svareṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोघं श्रमं नार्हसि मार कर्तुं हिंस्रात्मतामुत्सृज गच्छ शर्म । नैष त्वया कम्पयितुं हि शक्यो महागिरिर्मेरुरिवानिलेन

moghaṃ śramaṃ nārhasi māra kartuṃ hiṃsrātmatāmutsṛja gaccha śarma / naiṣa tvayā kampayituṃ hi śakyo mahāgirirmerurivānilena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्युष्णभावं ज्वलनः प्रजह्यादापो द्रवत्वं प्रथिवी स्थिरत्वम् । अनेककल्पाचितपुण्यकर्मा न त्वेव जह्याद्व्यवसायमेषः

apyuṣṇabhāvaṃ jvalanaḥ prajahyādāpo dravatvaṃ prathivī sthiratvam / anekakalpācitapuṇyakarmā na tveva jahyādvyavasāyameṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो निश्चयो ह्यस्य पराक्रमश्च तेजश्च यद्या च दया प्रजासु । अप्राप्य नोत्थास्यति तत्त्वमेष तमांस्यहत्वेव सहस्ररश्मिः

yo niścayo hyasya parākramaśca tejaśca yadyā ca dayā prajāsu / aprāpya notthāsyati tattvameṣa tamāṃsyahatveva sahasraraśmiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठं हि मथ्नन् लभते हुताशं भूमिं खनन्विन्दति चापि तोयम् । निर्बन्धिनः किंचन नास्त्यसाध्यं न्यायेन युक्तं च कृतं च सर्वम्

kāṣṭhaṃ hi mathnan labhate hutāśaṃ bhūmiṃ khananvindati cāpi toyam / nirbandhinaḥ kiṃcana nāstyasādhyaṃ nyāyena yuktaṃ ca kṛtaṃ ca sarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल्लोकमार्त करुणायमानो रोगेषु रागादिषु वर्तमानम् । महाभिषङ्ग नार्हति विघ्नमेष ज्ञानौषधार्थ परिखिद्यमानः

tallokamārta karuṇāyamāno rogeṣu rāgādiṣu vartamānam / mahābhiṣaṅga nārhati vighnameṣa jñānauṣadhārtha parikhidyamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृते च लोके बहुभिः कुमार्गैः सन्मार्गमन्विच्छति यः श्रमेण । स दैशिकः क्षोभयितुं न युक्तं सुदेशिकः सार्थ इव प्रनष्टे

hṛte ca loke bahubhiḥ kumārgaiḥ sanmārgamanvicchati yaḥ śrameṇa / sa daiśikaḥ kṣobhayituṃ na yuktaṃ sudeśikaḥ sārtha iva pranaṣṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वेषु नष्टेषु महान्धकारे ज्ञानप्रदीपः क्रियमाण एषः । आर्यस्य निर्वापयितुं न साधु प्रज्वाल्यमानस्तमसीव दीपः

sattveṣu naṣṭeṣu mahāndhakāre jñānapradīpaḥ kriyamāṇa eṣaḥ / āryasya nirvāpayituṃ na sādhu prajvālyamānastamasīva dīpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च संसारमये महौघे मग्नं जगत्पारमविन्दमानम् । यश्चेदमुत्तारयितुं प्रवृत्तः कश्चिन्तयेत्तस्य तु पापमार्यः

dṛṣṭvā ca saṃsāramaye mahaughe magnaṃ jagatpāramavindamānam / yaścedamuttārayituṃ pravṛttaḥ kaścintayettasya tu pāpamāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमाशिफो धैर्यविगाढमूलश्चारित्रपुष्पः स्मृतिबुद्धिशाखः । ज्ञानद्रुमो धर्मफलप्रदाता नोत्पाटनं ह्यर्हति वर्धमानः

kṣamāśipho dhairyavigāḍhamūlaścāritrapuṣpaḥ smṛtibuddhiśākhaḥ / jñānadrumo dharmaphalapradātā notpāṭanaṃ hyarhati vardhamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धां दृढैश्चेतसि मोहपाशैर्यस्य प्रजां मोक्षयितुं मनीषा । तस्मिन् जिघांसा तव नोपपन्ना श्रान्ते जगद्बन्धनमोक्षहेतोः

baddhāṃ dṛḍhaiścetasi mohapāśairyasya prajāṃ mokṣayituṃ manīṣā / tasmin jighāṃsā tava nopapannā śrānte jagadbandhanamokṣahetoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधाय कर्माणि हि यान्यनेन कृतानि तेषां नियतो ऽद्य कालः । स्थाने तथास्मिन्नुपविष्ट एष यथैव पूर्वे मुनयस्तथैव

bodhāya karmāṇi hi yānyanena kṛtāni teṣāṃ niyato 'dya kālaḥ / sthāne tathāsminnupaviṣṭa eṣa yathaiva pūrve munayastathaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा हि नाभिर्वसुधातलस्य कृत्स्नेन युक्ता परमेण धाम्ना । भूमेरतो ऽन्यो ऽस्ति हि न प्रदेशो वेगं समाधेर्विषहेत यो ऽस्य

eṣā hi nābhirvasudhātalasya kṛtsnena yuktā parameṇa dhāmnā / bhūmerato 'nyo 'sti hi na pradeśo vegaṃ samādherviṣaheta yo 'sya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मा कृथा शोकमुपेहि शान्तिं मा भून्महिम्ना तव मार मानः । विश्रम्भितुं न क्षममधुवा श्रीश्चले पदे विस्मयमभ्युपैषि

tanmā kṛthā śokamupehi śāntiṃ mā bhūnmahimnā tava māra mānaḥ / viśrambhituṃ na kṣamamadhuvā śrīścale pade vismayamabhyupaiṣi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स संश्रुत्य च तस्य तद्वचो महामुनेः प्रेक्ष्य च निष्प्रकम्पताम् । जगाम मारो विमनो हतोद्यमः शरैर्जगच्चेतसि यैर्विहन्यते

tataḥ sa saṃśrutya ca tasya tadvaco mahāmuneḥ prekṣya ca niṣprakampatām / jagāma māro vimano hatodyamaḥ śarairjagaccetasi yairvihanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतप्रहर्षा विफलीकृतश्रमा प्रविद्धपाषाणकडङ्गरद्रुमा । दिशः प्रदुद्राव ततो ऽस्य सा चमूर्हताश्रयेव द्विषता द्विषच्चमूः

gatapraharṣā viphalīkṛtaśramā praviddhapāṣāṇakaḍaṅgaradrumā / diśaḥ pradudrāva tato 'sya sā camūrhatāśrayeva dviṣatā dviṣaccamūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवति सपरिपक्षे निर्जितै पुष्पकेतौ जयतिजितमस्के नीरजस्के महर्षौ । युवतिरिव सहासा द्यौश्चकाशे सचन्द्रा सुरभि च जलगर्भ पुष्पवर्ष पपात

dravati saparipakṣe nirjitai puṣpaketau jayatijitamaske nīrajaske maharṣau / yuvatiriva sahāsā dyauścakāśe sacandrā surabhi ca jalagarbha puṣpavarṣa papāta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.