Asvaghosa: Buddhacarita 3

ततः कदाचिन्मृदुशाद्वलानि पुंस्कोकिलोन्नादितपादपानि । शुश्राव पद्माकरमण्डितानि गीतैर्निबद्धानि स काननानि

tataḥ kadācinmṛduśādvalāni puṃskokilonnāditapādapāni / śuśrāva padmākaramaṇḍitāni gītairnibaddhāni sa kānanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा ततः स्त्रीजनवल्लभानां मनोज्ञभावं पुरकाननानाम् । बहिःप्रयाणाय चकार बुद्धिमन्तर्गृहे नाग इवावरूद्धः

śrutvā tataḥ strījanavallabhānāṃ manojñabhāvaṃ purakānanānām / bahiḥprayāṇāya cakāra buddhimantargṛhe nāga ivāvarūddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नृपस्तस्य निशम्य भावं पुत्राभिधानस्य मनोरथस्य । स्नेहस्य लक्ष्म्या वयसश्च योग्यामाज्ञापयामास विहारयात्राम्

tato nṛpastasya niśamya bhāvaṃ putrābhidhānasya manorathasya / snehasya lakṣmyā vayasaśca yogyāmājñāpayāmāsa vihārayātrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तयामास च राजमार्गे संपातमार्तस्य पृथग्जनस्य । मा भूत्कुमारः सुकुमारचित्तः संविग्नचेता इति मन्यमानः

nivartayāmāsa ca rājamārge saṃpātamārtasya pṛthagjanasya / mā bhūtkumāraḥ sukumāracittaḥ saṃvignacetā iti manyamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यङ्गहीनान्विकलेन्द्रियांश्च जीर्णातुरादीन् कृपणांश्च दिक्षु । ततः समुत्सार्य परेण साम्ना शोभां परां राजपथस्य चकुः

pratyaṅgahīnānvikalendriyāṃśca jīrṇāturādīn kṛpaṇāṃśca dikṣu / tataḥ samutsārya pareṇa sāmnā śobhāṃ parāṃ rājapathasya cakuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृते श्रीमति राजमार्गे श्रीमान्विनीतानुचरः कुमारः । प्रासादपृष्ठादवतीर्य काले कृताभ्यनुज्ञो नृपमभ्यगच्छत्

tataḥ kṛte śrīmati rājamārge śrīmānvinītānucaraḥ kumāraḥ / prāsādapṛṣṭhādavatīrya kāle kṛtābhyanujño nṛpamabhyagacchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो नरेन्द्रः सुतमागताश्रुः शिरस्युपाघ्राय चिरं निरीक्ष्य । गच्छेति चाज्ञापयति स्म वाचा स्नेहान्न चैनं मनसा मुमोच

atho narendraḥ sutamāgatāśruḥ śirasyupāghrāya ciraṃ nirīkṣya / gaccheti cājñāpayati sma vācā snehānna cainaṃ manasā mumoca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स जाम्बूनदभाण्डभृद्भिर्युक्तं चतुर्भिर्निभृतैस्तुरङ्गैः । अक्लीबविद्वच्छुचिरश्मिधारं हिरण्मयं स्यन्दनमारुरोह

tataḥ sa jāmbūnadabhāṇḍabhṛdbhiryuktaṃ caturbhirnibhṛtaisturaṅgaiḥ / aklībavidvacchuciraśmidhāraṃ hiraṇmayaṃ syandanamāruroha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रकीर्णोज्ज्वलपुष्पजालं विषक्तमाल्यं प्रचलत्पताकम् । मार्गं प्रपेदे सदृशानुयात्रश्चन्द्रः सनक्षत्र इवान्तरीक्षम्

tataḥ prakīrṇojjvalapuṣpajālaṃ viṣaktamālyaṃ pracalatpatākam / mārgaṃ prapede sadṛśānuyātraścandraḥ sanakṣatra ivāntarīkṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौतूहलात्स्फीततरैश्च नेत्रैर्नीलोत्पलार्धैरिव कीर्यमाणम् । शनैः शनै राजपथं जगाहे पौरैः समन्तादभिवीक्ष्यमाणः

kautūhalātsphītataraiśca netrairnīlotpalārdhairiva kīryamāṇam / śanaiḥ śanai rājapathaṃ jagāhe pauraiḥ samantādabhivīkṣyamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तुष्टुवुः सौम्यगुणेन केचिद्ववन्दिरे दीप्ततया तथान्ये । सौमुख्यतस्तु श्रियमस्य केचिद्वैपुल्यमाशंसिषुरायुषश्च

taṃ tuṣṭuvuḥ saumyaguṇena kecidvavandire dīptatayā tathānye / saumukhyatastu śriyamasya kecidvaipulyamāśaṃsiṣurāyuṣaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसृत्य कुब्जाश्च महाकुलेभ्यो व्यूहाश्च कैरातकवामनानाम् । नार्यः कृशेभ्यश्च निवेशनेभ्यो देवानुयानध्वजवत्प्रणेमुः

niḥsṛtya kubjāśca mahākulebhyo vyūhāśca kairātakavāmanānām / nāryaḥ kṛśebhyaśca niveśanebhyo devānuyānadhvajavatpraṇemuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुमारः खलु गच्छतीति श्रुत्वा स्त्रियः प्रेष्यजनात्प्रवृत्तिम् । दिदृक्षया हर्म्यतलानि जग्मुर्जनेन मान्येन कृताभ्यनुज्ञाः

tataḥ kumāraḥ khalu gacchatīti śrutvā striyaḥ preṣyajanātpravṛttim / didṛkṣayā harmyatalāni jagmurjanena mānyena kṛtābhyanujñāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताः स्रस्तकाञ्चीगुणविघ्निताश्च सुप्तप्रबुद्धाकुललोचनाश्च । वृत्तान्तविन्यस्तविभूषणाश्च कौतूहलेनानिभृताः परीयुः

tāḥ srastakāñcīguṇavighnitāśca suptaprabuddhākulalocanāśca / vṛttāntavinyastavibhūṣaṇāśca kautūhalenānibhṛtāḥ parīyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादसोपानतलप्रणादैः काञ्चीरवैर्नूपुरनिस्वनैश्च । वित्रासयन्त्यो गृहपक्षिसङ्घानन्योन्यवेगांश्च समाक्षिपन्त्यः

prāsādasopānatalapraṇādaiḥ kāñcīravairnūpuranisvanaiśca / vitrāsayantyo gṛhapakṣisaṅghānanyonyavegāṃśca samākṣipantyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासांचिदासां तु वराङ्गनानां जातत्वराणामपि सोत्सुकानाम् । गतिं गुरुत्वाज्जगृहुर्विशालाः श्रोणीरथाः पीनपयोधराश्च

kāsāṃcidāsāṃ tu varāṅganānāṃ jātatvarāṇāmapi sotsukānām / gatiṃ gurutvājjagṛhurviśālāḥ śroṇīrathāḥ pīnapayodharāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रं समर्थापि तु गन्तुमन्या गतिं निजग्राह ययौ न तूर्णम् । ह्रियाप्रगल्भा विनिगूहमाना रहःप्रयुक्तानि विभूषणानि

śīghraṃ samarthāpi tu gantumanyā gatiṃ nijagrāha yayau na tūrṇam / hriyāpragalbhā vinigūhamānā rahaḥprayuktāni vibhūṣaṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परोत्पीडनपिण्डितानां संमर्दसंक्षोभिकुण्डलानाम् । तासां तदा सस्वनभूषणानां वातयनेष्वप्रशमो बभूव

parasparotpīḍanapiṇḍitānāṃ saṃmardasaṃkṣobhikuṇḍalānām / tāsāṃ tadā sasvanabhūṣaṇānāṃ vātayaneṣvapraśamo babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातायनेभ्यस्तु विनिःसृतानि परस्परायासितकुण्डलानि । स्त्रीणां विरेजुर्मुखपङ्कजानि सक्तानि हर्म्येष्विव पङ्कजानि

vātāyanebhyastu viniḥsṛtāni parasparāyāsitakuṇḍalāni / strīṇāṃ virejurmukhapaṅkajāni saktāni harmyeṣviva paṅkajāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विमानैर्युवतीकरालैः कौतूहलोद्घाटितवातयानैः । श्रीमत्समन्तान्नगरं बभासे वियद्विमानैरिव साप्सरोभिः

tato vimānairyuvatīkarālaiḥ kautūhalodghāṭitavātayānaiḥ / śrīmatsamantānnagaraṃ babhāse viyadvimānairiva sāpsarobhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातायनानामविशालभावादन्योन्यगण्डार्पितकुण्डलानाम् । मुखानि रेजुः प्रमोदोत्तमानां बद्धाः कलापा इव पङ्कजानाम्

vātāyanānāmaviśālabhāvādanyonyagaṇḍārpitakuṇḍalānām / mukhāni rejuḥ pramodottamānāṃ baddhāḥ kalāpā iva paṅkajānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं ताः कुमारं पथि वीक्षमाणाः स्त्रियो बभुर्गामिव गन्तुकामाः । ऊर्ध्वोन्मुखाश्चैनमुदीक्षमाणा नरा बभुर्द्यामिव गन्तुकामाः

taṃ tāḥ kumāraṃ pathi vīkṣamāṇāḥ striyo babhurgāmiva gantukāmāḥ / ūrdhvonmukhāścainamudīkṣamāṇā narā babhurdyāmiva gantukāmāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च तं राजसुतं स्त्रियस्ता जाज्वल्यमानं वपुषा श्रिया च । धन्यास्य भार्येति शनैरवोचञ्शुद्धैर्मनोभिः खलु नान्यभावात्

dṛṣṭvā ca taṃ rājasutaṃ striyastā jājvalyamānaṃ vapuṣā śriyā ca / dhanyāsya bhāryeti śanairavocañśuddhairmanobhiḥ khalu nānyabhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं किल व्यायतपीनबाहू रूपेण साक्षादिव पुष्पकेतुः । त्यक्त्वा श्रियं धर्ममुपैष्यतीति तस्मिन् हि ता गौरवमेव चक्रुः

ayaṃ kila vyāyatapīnabāhū rūpeṇa sākṣādiva puṣpaketuḥ / tyaktvā śriyaṃ dharmamupaiṣyatīti tasmin hi tā gauravameva cakruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्ण तथा राजपथं कुमारः पौरैर्विनीतैः शुचिधीरवेषैः । तत्पूर्वमालोक्य जहर्ष किंचिन्मेने पुनर्भावमिवात्मनश्च

kīrṇa tathā rājapathaṃ kumāraḥ paurairvinītaiḥ śucidhīraveṣaiḥ / tatpūrvamālokya jaharṣa kiṃcinmene punarbhāvamivātmanaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरं तु तत्स्वर्गमिव प्रहृष्टं शुद्धाधिवासाः समवेक्ष्य देवाः । जीर्णं नरं निर्ममिरे प्रयातुं संचोदनार्थं क्षितिपात्मजस्य

puraṃ tu tatsvargamiva prahṛṣṭaṃ śuddhādhivāsāḥ samavekṣya devāḥ / jīrṇaṃ naraṃ nirmamire prayātuṃ saṃcodanārthaṃ kṣitipātmajasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुमारो जरयाभिभूतं दृष्ट्वा नरेभ्यः पृथगाकृतिं तम् । उवाच संग्राहकमागतास्थस्तत्रैव निष्कम्पनिविष्टदृष्टिः

tataḥ kumāro jarayābhibhūtaṃ dṛṣṭvā narebhyaḥ pṛthagākṛtiṃ tam / uvāca saṃgrāhakamāgatāsthastatraiva niṣkampaniviṣṭadṛṣṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क एष भोः सूत नरो ऽभ्युपेतः केशैः सितैर्यष्टिविषक्तहष्टः । भ्रूसंवृताक्षः शिथिलानताङ्गः किं विक्रियैषा प्रकृतिर्यदृच्छा

ka eṣa bhoḥ sūta naro 'bhyupetaḥ keśaiḥ sitairyaṣṭiviṣaktahaṣṭaḥ / bhrūsaṃvṛtākṣaḥ śithilānatāṅgaḥ kiṃ vikriyaiṣā prakṛtiryadṛcchā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवमुक्तः स रथप्रणेता निवेदयामास नृपात्मजाय । संरक्ष्यमप्यर्थमदोषदर्शी तैरेव देवैः कृतबुद्धिमोहः

ityevamuktaḥ sa rathapraṇetā nivedayāmāsa nṛpātmajāya / saṃrakṣyamapyarthamadoṣadarśī taireva devaiḥ kṛtabuddhimohaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपस्य हन्त्री व्यसनं बलस्य शोकस्य योनिर्निधन रतीनाम् । नाशः स्मृतीनां रिपुरिन्द्रियाणामेषा जरा नाम ययैष भग्नः

rūpasya hantrī vyasanaṃ balasya śokasya yonirnidhana ratīnām / nāśaḥ smṛtīnāṃ ripurindriyāṇāmeṣā jarā nāma yayaiṣa bhagnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतं ह्यनेनापि पयः शिशुत्वे कालेन भूयः परिसृप्तमुर्व्याम् । क्रमेण भूत्वा च युवा वपुष्मान् क्रमेण तेनैव जरामुपेतः

pītaṃ hyanenāpi payaḥ śiśutve kālena bhūyaḥ parisṛptamurvyām / krameṇa bhūtvā ca yuvā vapuṣmān krameṇa tenaiva jarāmupetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवमुक्ते चलितः स किंचिद्राजात्मजः सूतमिदं बभाषे । किमेष दोषो भविता ममापीत्यस्मै ततः सारथिरभ्युवाच

ityevamukte calitaḥ sa kiṃcidrājātmajaḥ sūtamidaṃ babhāṣe / kimeṣa doṣo bhavitā mamāpītyasmai tataḥ sārathirabhyuvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुष्मतो ऽप्येष वयःप्रकर्षो निःसंशयं कालवशेन भावी । एवं जरां रूपविनाशयित्रीं जानाति चैवेच्छति चैव लोकः

āyuṣmato 'pyeṣa vayaḥprakarṣo niḥsaṃśayaṃ kālavaśena bhāvī / evaṃ jarāṃ rūpavināśayitrīṃ jānāti caivecchati caiva lokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पूर्वाशयशुद्धबुद्धिर्विस्तीर्णकल्पाचितपुण्यकर्मा । श्रुत्वा जरां सविविजे महात्मा महाशनेर्घोषमिवान्तिके गौः

tataḥ sa pūrvāśayaśuddhabuddhirvistīrṇakalpācitapuṇyakarmā / śrutvā jarāṃ savivije mahātmā mahāśanerghoṣamivāntike gauḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्वस्य दीर्घं स्वशिरः प्रकम्प्य तस्मिंश्च जीर्णे विनिवेश्य चक्षुः । तां चैव दृष्ट्वा जनतां सहर्षां वाक्यं स संविग्न इदं जगाद

niḥśvasya dīrghaṃ svaśiraḥ prakampya tasmiṃśca jīrṇe viniveśya cakṣuḥ / tāṃ caiva dṛṣṭvā janatāṃ saharṣāṃ vākyaṃ sa saṃvigna idaṃ jagāda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं जरा हन्ति च निर्विशेषं स्मृतिं च रूपं च पराक्रमं च । न चैव संवेगमुपैति लोकः प्रत्यक्षतो ऽपीदृशमीक्षमाणः

evaṃ jarā hanti ca nirviśeṣaṃ smṛtiṃ ca rūpaṃ ca parākramaṃ ca / na caiva saṃvegamupaiti lokaḥ pratyakṣato 'pīdṛśamīkṣamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गते सूत निवर्तयाश्वान् शीघ्रं गृहाण्येव भवान्प्रयातु । उद्यानभूमौ हि कुतो रतिर्मे जराभये चेतसि वर्तमाने

evaṃ gate sūta nivartayāśvān śīghraṃ gṛhāṇyeva bhavānprayātu / udyānabhūmau hi kuto ratirme jarābhaye cetasi vartamāne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाज्ञया भर्तुसुतस्य तस्य निवर्तयामास रथं नियन्ता । ततः कुमारो भवनं तदेव चिन्तावशः शून्यमिव प्रपेदे

athājñayā bhartusutasya tasya nivartayāmāsa rathaṃ niyantā / tataḥ kumāro bhavanaṃ tadeva cintāvaśaḥ śūnyamiva prapede

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु तत्रैव न शर्म लेभे जरा जरेति प्रपरीक्षमाणः । ततो नरेन्द्रानुमतः स भूयः क्रमेण तेनैव बहिर्जगाम

yadā tu tatraiva na śarma lebhe jarā jareti praparīkṣamāṇaḥ / tato narendrānumataḥ sa bhūyaḥ krameṇa tenaiva bahirjagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरं व्याधिपरीतदेहं त एव देवाः ससृजुर्मनुष्यम् । दृष्ट्वा च तं सारथिमाबभाषे शौद्धोदनिस्तद्गतदृष्टिरेव

athāparaṃ vyādhiparītadehaṃ ta eva devāḥ sasṛjurmanuṣyam / dṛṣṭvā ca taṃ sārathimābabhāṣe śauddhodanistadgatadṛṣṭireva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलोदरः श्वासचलच्छरीरः स्रस्तांसबाहुः कृशपाण्डुगात्रः । अम्बेति वाचं करुणं ब्रुवाणः परं समाश्रित्य नरः क एषः

sthūlodaraḥ śvāsacalaccharīraḥ srastāṃsabāhuḥ kṛśapāṇḍugātraḥ / ambeti vācaṃ karuṇaṃ bruvāṇaḥ paraṃ samāśritya naraḥ ka eṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽब्रवीत्सारथिरस्य सौम्य धातुप्रकोपप्रभवः प्रवृद्धः । रोगाभिधानः सुमहाननर्थः शक्तो ऽपि येनैष कृतो ऽस्वतन्त्रः

tato 'bravītsārathirasya saumya dhātuprakopaprabhavaḥ pravṛddhaḥ / rogābhidhānaḥ sumahānanarthaḥ śakto 'pi yenaiṣa kṛto 'svatantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यूचिवान् राजसुतः स भूयस्तं सानुकम्पो नरमीक्षमाणः । अस्यैव जातो पृथगेष दोषः सामान्यतो रोगभयं प्रजानाम्

ityūcivān rājasutaḥ sa bhūyastaṃ sānukampo naramīkṣamāṇaḥ / asyaiva jāto pṛthageṣa doṣaḥ sāmānyato rogabhayaṃ prajānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बभाषे स रथप्रणेता कुमार साधारण एष दोषः । एवं हि रोगैः परिपीड्यमानो रुजातुरो हर्षमुपैति लोकः

tato babhāṣe sa rathapraṇetā kumāra sādhāraṇa eṣa doṣaḥ / evaṃ hi rogaiḥ paripīḍyamāno rujāturo harṣamupaiti lokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुतार्थः स विषण्णचेताः प्रावेपताम्बूर्मिगतः शशीव । इदं च वाक्यं करुणायमानः प्रोवाच किंचिन्मृदुना स्वरेण

iti śrutārthaḥ sa viṣaṇṇacetāḥ prāvepatāmbūrmigataḥ śaśīva / idaṃ ca vākyaṃ karuṇāyamānaḥ provāca kiṃcinmṛdunā svareṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं च रोगव्यसनं प्रजानां पश्यंश्च विश्रम्भमुपैति लोकः । विस्तीर्णमज्ञानमहो नराणां हसन्ति ये रोगभयैरमुक्ताः

idaṃ ca rogavyasanaṃ prajānāṃ paśyaṃśca viśrambhamupaiti lokaḥ / vistīrṇamajñānamaho narāṇāṃ hasanti ye rogabhayairamuktāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्त्यतां सूत बहिःप्रयाणान्नरेन्द्रसद्मैव रथः प्रयातु । श्रुत्वा च मे रोगभयं रतिभ्यः प्रत्याहतं संकुचतीव चेतः

nivartyatāṃ sūta bahiḥprayāṇānnarendrasadmaiva rathaḥ prayātu / śrutvā ca me rogabhayaṃ ratibhyaḥ pratyāhataṃ saṃkucatīva cetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निवृत्तः स निवृत्तहर्षः प्रध्यानयुक्तः प्रविवेश वेश्म । तं द्विस्तथा प्रेक्ष्य च संनिवृत्तं पर्येषणं भूमिपतिश्चकार

tato nivṛttaḥ sa nivṛttaharṣaḥ pradhyānayuktaḥ praviveśa veśma / taṃ dvistathā prekṣya ca saṃnivṛttaṃ paryeṣaṇaṃ bhūmipatiścakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा निमित्तं तु निवर्तनस्य संत्यक्तमात्मानमनेन मेने । मार्गस्य शौचाधिकृताय चैव चुक्रोश रुष्टो ऽपि च नोग्रदण्डः

śrutvā nimittaṃ tu nivartanasya saṃtyaktamātmānamanena mene / mārgasya śaucādhikṛtāya caiva cukrośa ruṣṭo 'pi ca nogradaṇḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयश्च तस्मै विदधे सुताय विशेषयुक्तं विषयप्रचारम् । चलेन्द्रियत्वादपि नाम सक्तो नास्मान्विजह्यादिति नाथमानः

bhūyaśca tasmai vidadhe sutāya viśeṣayuktaṃ viṣayapracāram / calendriyatvādapi nāma sakto nāsmānvijahyāditi nāthamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च शब्दादिभिरिन्द्रियार्थैरन्तःपुरे नैव सुतो ऽस्य रेमे । ततो बहिर्व्यादिशति स्म यात्रां रसान्तरं स्यादिति मन्यमानः

yadā ca śabdādibhirindriyārthairantaḥpure naiva suto 'sya reme / tato bahirvyādiśati sma yātrāṃ rasāntaraṃ syāditi manyamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहाच्च भावं तनयस्य बुद्ध्वा स रागदोषानविचिन्त्य कांश्चित् । योग्याः समाज्ञापयति स्म तत्र कलास्वभिज्ञा इति वारमुख्याः

snehācca bhāvaṃ tanayasya buddhvā sa rāgadoṣānavicintya kāṃścit / yogyāḥ samājñāpayati sma tatra kalāsvabhijñā iti vāramukhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विशेषेण नरेन्द्रमार्गे स्वलंकृते चैव परीक्षिते च । व्यत्यस्य सूतं च रथं च राजा प्रस्थापयामास बहिः कुमारम्

tato viśeṣeṇa narendramārge svalaṃkṛte caiva parīkṣite ca / vyatyasya sūtaṃ ca rathaṃ ca rājā prasthāpayāmāsa bahiḥ kumāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तथा गच्छति राजपुत्रे तैरेव देवैर्विहितो गतासुः । तं चैव मार्गे मृतमुह्यमानं सूतः कुमारश्च ददर्श नान्यः

tatastathā gacchati rājaputre taireva devairvihito gatāsuḥ / taṃ caiva mārge mṛtamuhyamānaṃ sūtaḥ kumāraśca dadarśa nānyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथब्रवीद्राजसुतः स सूतं नरैश्चतुर्भिह्रियते क एषः । दीनैर्मनुष्यैरनुगम्यमानो यो भूषितश्चाप्यवरुद्यते च

athabravīdrājasutaḥ sa sūtaṃ naraiścaturbhihriyate ka eṣaḥ / dīnairmanuṣyairanugamyamāno yo bhūṣitaścāpyavarudyate ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स शुद्धात्मभिरेव देवैः शुद्धाधिवासैरभिभूतचेताः । अवाच्यमप्यथीमिमं नियन्ता प्रव्याजहारार्थवदीश्वराय

tataḥ sa śuddhātmabhireva devaiḥ śuddhādhivāsairabhibhūtacetāḥ / avācyamapyathīmimaṃ niyantā pravyājahārārthavadīśvarāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धीन्द्रियप्राणगुणैर्वियुक्तः सुप्तो विसंज्ञस्तृणकाष्ठभूतः । संवर्ध्य संरक्ष्य च यत्नवद्भिः प्रियप्रियैस्त्यज्यत एष को ऽपि

buddhīndriyaprāṇaguṇairviyuktaḥ supto visaṃjñastṛṇakāṣṭhabhūtaḥ / saṃvardhya saṃrakṣya ca yatnavadbhiḥ priyapriyaistyajyata eṣa ko 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रणेतुः स निशम्य वाक्यं संचुक्षुभे किंचिदुवाच चैनम् । किं केवलो ऽस्यैव जनस्य धर्मः सर्वप्रजानामयमीदृशो ऽन्तः

iti praṇetuḥ sa niśamya vākyaṃ saṃcukṣubhe kiṃciduvāca cainam / kiṃ kevalo 'syaiva janasya dharmaḥ sarvaprajānāmayamīdṛśo 'ntaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रणेता वदति स्म तस्मै सर्वप्रजानामिदमन्तकर्म । हीनस्य मध्यस्य महात्मनो वा सर्वस्य लोके नियतो विनाशः

tataḥ praṇetā vadati sma tasmai sarvaprajānāmidamantakarma / hīnasya madhyasya mahātmano vā sarvasya loke niyato vināśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स धीरो ऽपि नरेन्द्रसूनुः श्रुत्वैव मृत्युं विषसाद सद्यः । अंसेन संश्लिष्य च कूबराग्रं प्रोवाच निह्रादवता स्वरेण

tataḥ sa dhīro 'pi narendrasūnuḥ śrutvaiva mṛtyuṃ viṣasāda sadyaḥ / aṃsena saṃśliṣya ca kūbarāgraṃ provāca nihrādavatā svareṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं च निष्ठा नियता प्रजानां प्रमाद्यति त्यक्तभयश्च लोकः । मनांसि शङ्के कठिनानि नॄणां स्वस्थास्तथा ह्यध्वनि वर्तमानाः

iyaṃ ca niṣṭhā niyatā prajānāṃ pramādyati tyaktabhayaśca lokaḥ / manāṃsi śaṅke kaṭhināni nṝṇāṃ svasthāstathā hyadhvani vartamānāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्रथः सूत निवर्त्यता नो विहारभूमेर्न हि देशकालः । जानन्विनाशं कथमर्तिकाले सचेतनः स्यादिह हि प्रमत्तः

tasmādrathaḥ sūta nivartyatā no vihārabhūmerna hi deśakālaḥ / jānanvināśaṃ kathamartikāle sacetanaḥ syādiha hi pramattaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणे ऽपि नराधिपात्मजे निवर्तयामास स नैव तं रथम् । विशेषयुक्तं तु नरेन्द्रशासनात्स पद्मषण्डं वनमेव निर्ययौ

iti bruvāṇe 'pi narādhipātmaje nivartayāmāsa sa naiva taṃ ratham / viśeṣayuktaṃ tu narendraśāsanātsa padmaṣaṇḍaṃ vanameva niryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शिवं कुसुमितबालपादपं परिभ्रमत्प्रमुदितमत्तकोकिलम् । विमानवत्स कमलचारुदीर्घिकं ददर्श तद्वनमिव नन्दनं वनम्

tataḥ śivaṃ kusumitabālapādapaṃ paribhramatpramuditamattakokilam / vimānavatsa kamalacārudīrghikaṃ dadarśa tadvanamiva nandanaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराङ्गनागणकलिलं नृपात्मजस्ततो बलाद्वनमतिनीयते स्म तत् । वराप्सरोवृतमलकाधिपालयं नवव्रतो मुनिरिव विघ्नकातरः

varāṅganāgaṇakalilaṃ nṛpātmajastato balādvanamatinīyate sma tat / varāpsarovṛtamalakādhipālayaṃ navavrato muniriva vighnakātaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.